Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 6. veljače

O sv. Amandu biskupu maastrichtskom u Elnonu ili Amandopolu u Belgiji

DE S. AMANDO EPISC. TRAJECTENSI ELNONE SIVE AMANDOPOLI IN BELGICO,

Sadržaj (53)
  1. Commentarius prævius.
  2. § VI. Monasteria in Bracbanto antiquo, et Hannoio, a S. Amando extructa. Diæcesis Cameracensis exculta.
  3. § X. Chronologia stabilita a nativitate S. Amandi usque ad annum Christi IOCXXXVI.
  4. § XIII. Res a S. Amando præclare gestæ ab anno DCLI ad DCLXIV.
  5. § XV. Tempus conditi a S. Amando testamenti, ejusque obitus.
  6. § XVI. Scriptum Elnonense de anno obitus S. Amandi excussum.
  7. § XVII. S. Amandi publica variis diebus veneratio Ejus Reliquiæ.
  8. § XVIII. Vita S. Amandi a variis conscripta.
  9. § XIX. Historia translationum et miraculorum S. Amandi a variis conscripta.
  10. § XX. Nantua in Beugesia monasterium an a S. Amando constructum?
  11. § XXII. Episcopatus Castellonensis an a S. Amando administratus?
  12. Prologus auctoris.
  13. Iter S. Amandi Romanum duplex. Ordinatio Episcopalis. Tempestas sedata.
  14. Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Fidei doctrina instituti Calloani et Vascones.
  15. Monasteria a S. Amando extructa, miracula patrata.
  16. Inobedientia punita. Obitus S. Amandi.
  17. ALIA VITAAuctore Aquifano anonymo,Ex MS. Andreæ du Chesne.
  18. Alia vita
  19. Alia vita
  20. Epistola ejusdem ad Joannem Abbatem.
  21. S. Amandi primum iter Romanum. Verbum Dei prædicatum.
  22. S. Amandi secundum iter Romanum. Gandenses aliique instructi.
  23. Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Epistola F S. Martini Papæ.
  24. Variorum institutio. Miracula a S. Amando patrata. Monasteria extructa.
  25. Tertium iter Romanum S. Amandi. Laus Elnonensis monasterii.
  26. Alia vita metrica
  27. Rescriptum haimini ad eumdem.
  28. A proæmium operis sequentis.
  29. Liber primus
  30. Introductio Poetica, a Christo et Apostolis ad S. Amandum. Hujus ortus.
  31. Liber tertius
  32. Mortuus a S. Amando suscitatus.
  33. Fides per S. Amandum propagata. Sclavi aditi. Exilii pœna irrogata.
  34. Reditus S. Amandi ab exilio. Baptismus S. Sigeberti.
  35. Episcopatus Trajectensis S. Amandi.
  36. Liber quartus
  37. Cæcitate et paralysi puniti, sanantur ope S. Amandi.
  38. S. Amandi mors, sepultura. Elevatio corporis. Epilogus.
  39. Versiculi a wlfaii
  40. De transl. corp. s. Amandi, ejusque ordinatione,
  41. De elevat. corp. s. Amandi,
  42. Ignis divina virtute accensus.
  43. A epitome historlæ
  44. C fragmentum brevis chironici monasterii elnonensis,
  45. Ex MS. Blandiniensi.
  46. Hist. miracul. s. Amandi corpore per franciam deportato, auctore gilleberto monacho elnonensi,
  47. Prologus auctoris.
  48. Miracula Lauduni, Calnici, Noviomi, et Duaci facta.
  49. HIST. MIRACUL. S. AMANDI, CORPORE PER BRAGBANTUM DELATO, AUCTORE FORTE GUNTERO MONACHIO ELNONENSI, Ex iisdem MSS. et operibus Philippi ab Eleemosyna.
  50. Prologus auctoris.
  51. Historia mulieris suspensæ
  52. Hymnus antiquus
  53. Hymnus alius

Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Fidei doctrina instituti Calloani et Vascones.

His ita gestis, adveniente obitus sui die, a Trajectensium Episcopus feliciter migravit ad Christum.b Rex igitur, hujus viri venerabilis comperiens obitum, Sanctum accersiri fecit Amandum. Congregataque multitudine Sacerdotum, populique turba non modica, ad regendam Trajectensium Ecclesiam eum præposuit. Illo vero renuente, atque se indignum vociferante, omnes una voce clamabant, dignum eum esse sacerdotio, atque ob animarum sollicitudinem Ecclesiam magis, quam pecuniæ quæstum debere suscipere. Coactus igitur a Rege ac Sacerdotibus, pontificalem suscepit cathedram. Sicque perc triennium fere vicos, vel castra circumiens, verbum Domini constanter omnibus prædicavit. Multi etiam (quod dictu nefas est) Sacerdotes atque Levitæ, prædicationem illius respuentes, audire contempserunt. At ille secundum Evangelii præceptum, pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca.

19 Igitur tandem parvam reperiens insulam, cui vocabulum estd Chavelaus, juxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum Fratribus spiritualibus ibidem Christo militare studuit. Sed verbi Dei contemptores per biennium fere ingens attrivit plaga, ita ut eversæ domus et agri in solitudinem essent redacti: necnon etiam vici vel castra destruerentur, nullusque pene in his regionibus remaneret, qui virum Dei contempserat prædicantem.

20 Nec multo post, cum a Fratribus, quos ob animarum curam per diversa reliquerat loca, rogaretur, ut eos præsentia sua visitaret, et ut verbi sacri pabulo reficere dignaretur, tamdem prece accepta pervenit ad eos, audivitque ab eis gentem, quam e Vacceiam appellavit antiquitas, quæ nunc vulgo nuncupatur Wasconia, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errori dedita, idola pro etiam Deo coleret. Quæ gens ferga Pyrenæos saltus per aspera atque inaccessibilia diffusa erat loca, fretaque agilitate pugnandi, frequenter fines occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errorem, enixe elaborare cœpit, ut eos a diaboli revocaret servitio. Dum autem eis verbum prædicaret Divinum, atque Evangelium annuntiaret salutis, unus e ministris assurgens, levis ac lubricus, nec non et superbus, atque etiam apta cachinnans risui verba, quem vulgusg mimilogum vocat, servum Christi detrahere cœpit Evangeliumque, quod prædicabat, pro nihilo ducere. Sed eadem mox hora arreptus a dæmone miser, propriis se cœpit manibus laniare, atque coactus publice confiteri, quod ob injuriam,

A riam, quam Dei irrogaverat servo, hæc perpeti mereretur. Sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exhalavit extremum.

21 Illis autem adhuc in eorum cæcitate permanentibus, dum vir sanctus ad alia demigraret loca, pervenit adh civitatem quamdam. Ubi cum ab Episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, et ei hospitalitatis more Episcopus aquam in manibus funderet, secretius præcepit ministro, ut eamdem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario ecclesiæ custodiendam deportaret. Quod ita factum est. Præfatus namque civitatis Antistes satis fidens extitit, quod eadem viri Dei benedictio salutem fidelibus restituere posset. Eodem quoque tempore homo quidam cæcus sedebat ante foras templi mendicans, qui multo jam tempore corporalem amiserat visum. Ad quem civitatis ipsius Episopus ait: O homo, si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua vir Dei Amandus abluit manus. Confido enim, quod per ipsius sanctitatem, primam consequaris salutem. Cumque idem cæcus oculos ex eadem aqua abluisset, statim jubente Deo pristinum recepit visum, ita ut omnia clare videret.

B a Joannes Agnus obiit anno 646, 25 Julii. — b S. Sigebertus, mortuo patre Dagoberto, ut probotum est § n. — c Ab anno circiter 647 ad 630. — d MS. Duinii Chanalaus. Surins et nonnulla MSS. Chanelaus: melius MS. Rubex vallis Chavelaus, unde Chalelaus e Calaus. Milo Calolo, aut rectius Calloo, quod vocabulum etamnum loco manet; de quo dictum § 4. — e MS. S. Maxmini Vacciam MS. Duinii Vaclam. Sunt autem Vaccei, interioris Hispantæ ad Durium fluvium populi, quorum metropolis Pintia fuit, nunc, ut censent viri eruditi, Vallisoletum. At Vascones degebant ante Iberum fluvium inter et Pyrenæos montes, secundum Isidorum Hispalensem ab urbe Vacca (quam alii Jaccam nominant) ita appellati. — f Surins circa Pyrenæos saltus: desunt ca verla in MSS. S. Maxim. Rub. et Rosweydi, et sic legitur: Quæ gens montibus per aspera. — g MS. Ullraject. Vinc. Bellovac. S. Antoninus alique jocularem vocant. — h In Aguilania sitam an Lemovicum? in hujus diæcesi plures pagi a S. Amando nominantur.

Monasteria a S. Amando extructa, miracula patrata.

His ita peractis, idem vir Domini Amandus in a fines remeavit Francorum, elegitque sibi locum prædicationis aptum, in quo cum Fratribus, qui cum eo per diversas provincias, multas pro nomine Christi perpessi fuerant passiones, ædificavitb cœnobium. Atque ex eisdem Fratribus plures postea Abbates seu honorificos vidimus viros. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandusc Childericum adiit Regem, cumque humiliter postulavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium, non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem, largiri dignaretur. Deditique præfatus Rex ei locum, nuncupatumd Nanto. In quo vir Domini sagaci intentione cœpit ædificare cœnobium.

23 Mummulus autem quidam, e Ozindinsis urbis Antistes, valde ferebat moleste, quod idem vir Domini eumdem locum impetraverat a Rege: invidiæque facibus accensus, eumdem virum Domini extinguere conabatur. Missisque agilibus viris, jussit ut eumdem virum Dei a loco ipso contemptibiliter injuriis affectum ejicerent, aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo dixerunt, quod ei locum aptum ad construendum monasterium ostendere deberent: tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad prædictum locum ducere simularent, non erat inscius vir Domini Amandus quo in loco eum interimere disponerent. Tamdem igitur pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarent. Vir tamen Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissime properabat. Sed subito orta tempestate pluviæ grandinisque, omnem illius mon tis locum tenebrosæ obtexerunt nubes, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent. Spemque vitæ jam nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postulabant, et, ut eos vivos abire sineret, humiliter deprecabantur. Tum vir Domini ad consueta recurrit præsidia, scilicet ad orationum auxilia, profusisque überrime lacrymis, tam diu orationi incubuit, donec reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto, non absque metu vel stupore ad propria reverterentur. Talique perculsis timore ministris, vir Domini mortem incolumis evasit.

24 Nec illud quoque prætereundum putavi, quod Presbytero quodam, nomine Erchengisilo, venerabili atque fideli viro narrante didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pagof Belvacensi verbum Domini prædicaret, pervenit ad quemdam locum, cui vocabulum estg Rossonto, secush Aronam fluvium. Eratque ibi mulier quædam cæca, quæ longo jam tempore amisso lumine, nihil præter tenebras noverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, cœpit percontari ab ea, qualiter ei hæc cæcitas evenisset. Responditque illa, quod non ob causam aliam ei ipsa cœcitas evenisset, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendit ei locum, in quo prædictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quæ erat dæmoni dedicata. Ad quam vir Domini ait: Non miror, si pro hac stultitia cæca facta sis: sed admiror clementiam Domini, qui te tam diu expectando sustentat, ut, cum Factorem et Redemptorem tuum adorare debeas, adores dæmones et idola muta, quæ nec tibi nec sibi posunt prodesse. Nunc igitur accipe securim, et hanc nefandam arborem quantocyus succidere festina, per quam lumen amisisti corporis, et animæ perdidisti salutem. Confido enim, quod, si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis. Deducta autem mulier puelle suæ manibus, ad arborem citius pervenit, atque eam excidere conabatur. Tum vir Domini Amandus eam ad se advocans, signumque Crucis super oculos ejus imprimens, invocato Christi nomine, reddidit sanitati. Instructam qualiter se agere deberet relinquens: omnibus diebus vitæ suæ caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam deinceps gerens, mores commutavit in melius. a Ilos fines in diæcesi Bituricensi locavimus supra § 2. — b Illi accrevisse oppidum S. Amandi in agro Borbonio ibidem conjectavimus. — c Childericus factus Rex Austrasiorum anno 664 ac totius Francitæ an. 076, occisus anno 680. — d Apud Rutenos Amiatanix in populos. De eo monasterio actum § 2. — e MS. Antwep. Ozidensis. Philippo Abb. Osindensis. Est audem Ucericensis in Gallia Narbonensi vicina, in an ipsa Notitia provinciarum et civitatum Galliæ Ucetinsis et Ucecinsis — f Bellovaci Julio Cæsari noli fielgicæ n populi, eodem ashuc nomine appellantur, inter Picardos, Normamos et Francos. — g Ressontum et Ressonum: a quo Archidiaconatus seu Decanatus Er.clesasticus diacesi Bellovacensis (quæ in novem Archidiaconatus rurales dividitur) etamnum appellatur. — h Aronda dicitur, atque Ocsiæ Sanio prope Compendium miscetur. Arondæ adjacentia loca perliment ad Decanatum Ressonensem:

Inobedientia punita. Obitus S. Amandi.

Hoc quoque, quod ad cumulum laudis ejus Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque tempore cum cuidam monacho, videlicet Præposito a monasterii sui Chrodobaldo nomine, per quemdam missum jussisset, ut vehicula ad vinum in usibus Fratrum monasterio deserendum præparare deberet, dicitur inobediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis compage paralysi dissolutus, ut nec manum quidem vel pedem posset movere. Omnique

A Omnique jam carne velut mortua in solo pectore vitalis anhelabat spiritus. Tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob inobedientiam et contumaciam hæc perpeti merebatur. Igitur præsatum monachum Fratres mittentes in navim ad monasterium, cui vocabulum majores indiderunt Elnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque jam vesperascente die, finitis Missarum seu vespertinarum solenniis, vir Domini ad reficiendum juxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter idem monachus ægrotaret. Leniterque, ut aiunt, subridens, dixisse fertur: adhuc majora sustinebit pericula, quia valde jactantiæ atque inobedientiæ deditus erat. Sed tamen Presbyterum quemdam, fidelem virum, ad se vocari præcepit, eidemque monacho calicem vini et fragmen panis per eumdem transmisit Presbyterum, eique mandavit, dicens: Vade, et die monacho illi, ut sumat partem panis istius et vini, et cras, jubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam milhi procedat, et in lectulo jacere non patiatur. Quod ita factum est. Accepta itaque idem monachus Patris benedictione, ita totius corporis recepit sanitatem, ac si nullam unquam pertulisset læsionem. Adveniente igitur sancto viro, obviam ei processit, atque cum eo loqui coepit. Mirarique vehementer Fratres coeperunt, quod vivum et incolumem videbant, quem mortuum fere suspicabantur. Vir autem Domini Amandus indulta Fratri venia, ut mores deinceps in melius commutaret, admonuit, atque eum sanum ad monasterium direxit.

26 Alia quidem sunt multa, quæ per eum Dominus operari dignatus est, nobis quidem incognita, Deo autem nota. Sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, ante, quam sermo, cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes non edidit, cum et mortuis vitam, cæcis visum, paralyticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a dæmonibus oppressis restituit sanitatem?

Cb a Marchianensis, ut infradicetur ad Vitam a Philippo scriptam. — b Quix addebntur apud Surtum Historia de Visione S. Aldegundis, Elevallone corporis S. Amandi, ac sanctis ejus discipulis, ab homine minus perito scripta, hic omititur, infra, cum de Translationibus agetur, referenda. tus, signum Crucis contra serpentem opposuit, et ad latebram suam, ut inde numquam exiret, fugere compulit, nec ex tunc apparuit. Et sic habitatores illius insulæ a serpentino periculo liberavit. Parentes vero ejus voluerunt eum ad propria reducere, quibus minime acquievit.

2 Post hæc Amandus licentiam et benedictionem a Patre monasterii, quod erat prope mare, postulans, caussa peregrinationis solus in terrad Burgundiorum in civitate Bethoricas multis diebus, annis videlicet xv peregrinavit, et a S. Austregisilio illius civitatis Episcopo benigne susceptus est. Ubi constructa cellula juxta ecclesiam, cilicio indutus, et pane hordeaceo ete sicera sustentatus, vitam austeram duxit. Dum autem quadam die ad quemdam orationis locum ire desideraret, hora diei quasi sexta radio clarissimo perfusus, per momentum horæ totus orbis terrarum quasi sibi apparuit.

3 Deinde assumepto uno comite,g asello sedens, per devia Alpium Italiam penetrans, ad visitanda sanctorum Apostolorum ac Martyrum limina et patrocinia, ad urbem Romam pervenit. Ubi deambulans per loca Sanctorum diebus, ad ecclesiam S. Petri noctibus revertebatur. Sedente autem eo in gradibus ecclesiæ in extasi mentis, Sanctus Petrus apparuit ei sereno vultu, et blando sermone dixit, ut causa prædicationis reverteretur. Gaudensque de visione, cognovit invenisse gratiam Dei, quam quæsivit.

4 Post hæc Amandus in Gallias remeavit, prædicans Evangelium regni Dei. Erat autem vultu serenus, corpore castus, vigiliis et orationibus deditus, sermone cautus. Sic inter Gentes anachoretarum gerebat vitam. Hic vero pueros transmarinos comparavit plurimos, et per baptismi lavacrum emundavit.

5 Rursum cumh officio Clericorum ad urbem Romam perrexit, et ab Apostolico honorifice est susceptus, Pueros vero, quos duxit, per loca Sanctorum donavit. Codices divinos utriusque Testamenti et tractatus, rediens Galliam, secum tulit. Cum autem pelago Sardiniæ navigasset, nautis de pace et caritate prædicavit. Illis vero bibentibus et manducantibus apparuit piscis ingens, qui arte piscatoria captus est, unde nautæ gavisi sunt. Orta autem magna tempestate, de vita desperantes, omnia quæ habebant, jactabant in mare. Tunc omnes servum Dei Amandum deprecabantur, ut per orationem ejus Deus illos de mortis periculo liberaret. At ille consolans eos, verbum Dei intrepidus prædicabat. Beatus vero Apostolus viro Dei Amando apparuit, dicens: Noli timere; non enim peribis tu et qui tecum sunt. Facto autem mane reddita est tranquillitas, et omnes ad portum incolumes pervenerunt.

6 Transacto autem aliquanto tempore, audivit S. Amandus esse in confinibus Francorum et Gentilium unum pagellum, cujus vocabulum est i Gaudens, juxta k Sotaldis fluenta: qui propter ferocitatem gentis et terræ infeecunditatem, prædonibus derelictus est, sed profanus idololatriæ deditus. Properea Amandus exposuit se periculo, ut habitatores loci illius a laqueo diaboli liberaret, et Deo duce illuc perrexit, ubi multas tribulationes pro nomine Christi perpessus est, et sociis suis propter inopiam victus et vestimenti ad propria remeantibus, solus remansit: et propria manu l molam vertebat, et panem cinere mixtum, quem edebat, faciebat. Sæpe etiam dum fana destruebat, a fœminis virisque percussus in flumine jactus. Captivos tamen nihilominus de servitute redimens, ad baptismi gratiam perduxit.

7 Dum autem quadam die ad m Francorum curiam cultor Dei Amandus adveniens, ut Francis in unum venientibus Evangelium prædicaret, adduxerunt

ALIA VITAAuctore Aquifano anonymo,Ex MS. Andreæ du Chesne.

Beatus a Amandus in pagob HERBATILICO non longe a littore Oceani Galliæ, ab inclytis et Catholicis parentibus traxit originem: cujus pater Serenus nomine dictus est, mater vero Amantia nuncupata est. Hic ab infantia litteris eruditus, inspirante sibi divina gratia, relictis parentibus et patria, vitam cenobitarum eligens, navigavit insulam, nominec Oyem, quæ distat a littore Galliæ xt. milliaribus: ibique in quodam monasterio religionis habitum assumens, cum gaudio est susceptus. Quadam vero die dum per insulam ambularet, vidit quemdam serpentem seu colubrum miræ magnitudinis. Quo viso territus puer S. Amandus, in oratione prostra-
Foto: (illegible)

A rūnt illi Comites unum vinctum semivivum, gravismis vulneribus percussum. Deprecatus est vir Dei pro ipso, ut religiosam vitam haberet, si de illis vulneribus evadere potuisset: nihilque potuit cum illo Principe obtinere; jussitque Comes illum hominem in ligno suspendi. Igitur suspenderunt eum, mortuumque relinquentes, domum sunt reversi. Servus autem Dei Amandus ad stipitem cucurrit, et corpus ejus ad suam cellulam portari præcepit, ubi more solito solus soli Deo pro se et omni populo preces fundere solebat. Jussitque Fratres quiescere, et cellulæ ostia claudere. Totamque noctem in vigiliis, lacrymis, et orationibus deducens, facto signo ad Matutinas, aquam portari jussit, quam Fratres more humano ad illum hominem sepeliendum putabant necessariam. Cumque cellulam fuissent ingressi, invenerunt hominem illum, quem mortuum dimiserant, sedentem atque loquentem, super quo plurimum admirari ceperunt. Amandus vero manibus suis plagas illas oleo fovit, et carnem ad alteram conjunxit, et cœlesti medicina sanum et vivum ad domum suam ire permisit.

B Audito autem tanto ac tali facto, ad baptismi gratiam et poenitentiæ lamenta populus utriusque sexus currere cœpit, et idola atque fana ipsorum igne concremavit, et in illis locis, ubi inimicus humani generis habitabat, S. Amandus monasteria construxit, ecclesias fundavit, et ad cultum Christi populum induxit, et animas errore cæcas luce veritatis illuminavit.

C His itaque gestis, contigit ut Trajectensium Episcopus moreretur. Tunc vir Dei Amandus a Rege coactus, et a Sacerdotibus jussus, et a populo electus, Trajectensium Ecclesiam regendam suscepit. Castra, vicos, villas circumiens, prædicando, arguendo, obsecrando, per triennium viam Dei populo demonstrabat, multique ad viam poenitentiæ sunt conversi. Sacerdotes vero et Levitæ vocabulo, non officii merito, virum Dei prædicantem, et eis viam salutis demonstrantem, audire contempserunt. Sanctus vero Amandus excusso pulvere a pedibus suis, in testimonium illis, in solitudinem perrexit, ibique in parva insula aliquanto tempore habitavit. Ingens autem plaga divinitus illos verbi Dei contemptores subsecuta est. Unde per biennium inopinata pestilentia castra deserta sunt, vacuæ domus, agri in solitudinem redacti sunt. Per illam omnem regionem, ubi prædicare ipse voluit, pene ullus remansit qui ejus prædicationi contrarius fuit.

11 Post spatium vero temporis visitatis Fratribus, quibus per diversas provincias monasteria et ecclesias regendas commendaverat, audivit esse quandom gentem ferocissimam errore deceptam, quæ nunc Wasconia appellatur. Quæ gens per saltus Pyrenæos, per aspera et invia diffusa est loca: quæ crebris eruptionibus, pugnandi agilitate, Francorum fines longe lateque vastando contravit. Illuc itaque caussa prædicationis accessit, ut eos ab idololatria et rapinis et a fallacia hujus mundi eriperet. Cum quadam autem die prædicaret, surgens unus ex eis, verbis risui aptis, Evangelium Christi et servum Dei Amandum detrahendo irrisit, et populum post se illa vana lætitia attraxit. Eadem hora, Divina ultione, angelus sathanæ miserum invasit, statimque omnia membra ejus contraxit, et inter poenas confitens quod ideo patiebatur, quia servum Dei Amandum irriserat, miserabiliter expiravit.

12 De finibus autem Vasconum egrediens, dum ad civitatem quamdam venisset, Episcopus illius illum suscepit, et pro reverentia hospitalitatis, aquam ad lavandum manus S. Amando detulit, jussitque ministro ut ipsam aquam servaret. Erat autem illic homo, qui lumen amiserat oculorum: cui Episcopus ille ait: Si habes fidem crede, et lava oculos tuos in illa aqua, in qua Amandus lavit manus suas, et lumen recipies. Cumque lavisset oculos, aperti sunt oculi, ut videret clare.

13 Venerabilis autem senior Amandus, Christo duce, revertens in extremas Francorum regiones se direxit, egitque ibidem prædicationem apertam propter Christi nomen, et per diversas provincias multas perpessus est injurias. Construxitque coenobium, et sicut pastor filios in Christo quotidie verbis Divinis instruens, quosdam docebat verbo, alios proprio erudiebat exemplo. n

14 Quadam die Dominica dum S. Amandus Palatinis Proceribus prædicasset, rogatus ab Episcopis et a Rege Dagoberto Missarum solemnia celebravit: finita vero oratione, privatim colloquium a Rege secretius expetiit, ipsumque Regem de capitalibus criminibus arguere cœpit. Rex vero typho superbiæ elatus, verba viri Dei audire noluit, sed iratus de finibus ejus exire jussit. Cumque servus Dei Amandus gaudio repletus a conspectu Regis o..... ad locum maritimum navem invenire volens perrexit, et mare Britannicum transire voluit ad gentes Saxonum, ut eis Evangelium prædicaret, et in peregrinatione cunctis diebus vitæ suæ permanere volebat.

15 Post hæc Rex correptus febribus culpam, quam in virum Dei Amandum commiserat, recognoscens, misit celeriter pro eodem, ut ad se rediret: rogans humiliter, ut sibi indulgeret, et filium Sigebertum, qui ei natus erat, baptizaret. Sanctus vero Amandus benigne Regi offensam remisit, sed timens secularibus negotiis implicari, puerum baptizare primitus renuit, sed tandem per S. Eligium et S. Audoenum, qui tunc in curia Regis morabantur, precibus et instantia flagitatus, puerum filium Regis baptizavit. Finitis vero collectis et orationibus catechismi et baptismi, cunctis tacentibus, infans ille Regis filius xl diebus, clara voce respondit, Amen. Quod pater audiens, repletus est gaudio, et compatrem suum cunctis diebus vitæ suæ habuit in magna reverentia et favore.

16 Sanctus autem Amandus impetravit a Rege Sigeberto locum unum in Gallia, qui dicitur q Vaurum, et ibi coenobium ædificavit. Sed Episcopus proximæ civitatis hoc moleste gerens, jussit famulis suis, ut inde eum ejicerent, aut certe occiderent. Beatus vero Amandus eorum malitiam, Deo revelante, cognoscens, ivit cum eis ad cacumen montis, ubi eum occidere cupiebant, nec suis sociis hoc revelavit, quia martyrium affectabat; sed subito orta tempestate, pluviæ et grandines ita montem obtexerunt, quod maligni, qui eum volebant occidere, nihil viderent. Tunc sanctus Amandus tamdiu oravit, donec reddita serenitate et visu recepto ad propria redierunt. Multa quidem et alia miracula fecit Deus meritis sancti Amandi, quæ hic scripta non sunt. Hic quoque plenus dierum et operibus bonis migravit ad Dominum. a Alanus ubique erat, substituimus Amandum. — b Alii Herbatilico. De eo actum § 1. — c Hinc ostendimus esse contiquam insulte Beaco, seu S. Mariint prope Rupellam. In Breviario Coriso pilano dicitur Oyam, aliis Ogia. — d Bituriges cum regno Aurelianensi subfuisse Burgundionibus diximus § 2. Et patet ex Concilio Matisconensi 2, ubi Gunlhramnum Regem suum agnoscunt Episcopi, inter quos erat Sulptitus Severus Bituricensis. — e Sicere non meminerunt alii. — f Visio hæc ab aliis etiam intacta. — g Silent alii de asello. — h Et hic multa particularia narrantur ab aliis neglecta. Nihil etiam de officio Clericorum habetur in Breviar. Corisop. — i Imo Gandens, Gandensis, aut Gondavum legendum. — k Mendum etiam a librariis, corrigendum Scaldis. I Nihil alii de mola, et pane ctinere mxtzo. — m Tornaci

Aad Scaldim, — n Sequentia num. 14 et 18, ante numerum 10 referenda. — o Deest verbum abiret, aut quid simile. — p Silent alii de his Anglo-Saxonibus. — q De Vauro accurate disputatum § 1 num 7: alii Childericum Regem et monasterium Nanto appellant: Breviarium Corisopit. Regem Aldebertum vocat, et loci nomen omitti.

Alia vita

auctore Harigero Abb. Lobien.

Ex gestis Pontificum Tungrensium et Trajectensium.

Post hæc S. Amandus, vicesimus sextus subrogatur Episcopus, de cujus vita, quia plena virtutibus habetur descripta, placuit hinc inde decerpere pauca, et ipsa ante Episcopatum ejus gestorum repetere initia. Igitur in a Aquitania oriundus, patrem habuit Serenum, mater Amantia est nominata: non solum secundum seculi dignitatem inclyti, verum Christianissimi.

2 Dum puer adhuc esset, patriam parentesque reliquit: Ogiam insulam ad occidentem maris Oceani expetivit. Illic a Fratribus gaudenter suscipitur: et, cum litteratus esset, Dei servitium frequentabat ardenter. Prinum autem signorum ejus hoc fuit initium. Eunti per viam die quadam magnitudinis nimiæ serpens occurrit. Et primum quidem pro puerili ætate extimuit, demum post fusam orationem surgens, Crucis signum opposuit, et, ut ad latebras redeat, indicit. Statim jussis obtemperans serpens, ocyus rediit: et in eamdem insulam deinceps non comparuit. Post modicum tempus pater eum insecutus, a monasterio tentavit abstrahere; sed negotio imperfecto, puerum sanctum nolens reliquit.

3 Deinceps Turonicam expetens civitatem orationis causa, B. Martini Antistitis invisit sepulchrum, ubi et comam capitis abscindens, Clericatus adeptus est honorem. Inde Bituricas deveniens a S. Austrigisilo ejusdem civitatis Episcopo, et ejus Archidiacono S. Sulpitio, postea Episcopo, devote suscipitur. Quorum suasu cellam sibi illic construxit, quam per quindecim fere annos inhabitavit, cilicio tectus et cinere, vigiliis assuetus et jejuniis, hordeaceo pane contentus, a vino abstinuit, aqua corpus sustentavit.

4 Posthæc sancto tactus desiderio, Romam profectus est, ut beatorum Apostolorum limina expeteret. Et, cum quadam nocte egressis custodibus, ipse in ecclesia delitescens, et oransb pernoctasset, sequenti die repertus, injuriis afficitur, et ab ecclesia propellitur. Hac de causa in foribus sedenti et præ cordis mœstitia extasi detento, Sanctus apparuit Petrus Apostolus, blandeque delinitum, ut Gallias prædicandi causa repetat, hortatur. Ipse vero redditus hilarior, ad Gallias est reversus.

5 Nec mora, coactus a Rege et Sacerdotibus juxta morem ad prædicandum est ordinatus Episcopus. At ipse commissum sibi strenue implens officium, circumquaque positis verbum Dei annuntiabat,c monasteria construens, religionem ampliare curabat: ipsaque conobia a prædiis et opibus, a Rege sibi et Principibus collatis, ditabat. Captivos pretio redimebat, nudis vestimenta præbebat, esurientes cibis reficiebat.

6 Item subiit animus Romam profiscisi, contigitue inde revertentem Centumcellis hospitali. Cumque illic esset, diabolus unum de famulis arripiens, ad mare necandum trahebat. Qui cum Christum ad suam liberationem invocaret: diabolus autem irridendo, quis esset Christus, inquireret;d ait B. Amandus: Filius Dei vivi pro salute hominum crucifixus. Ad hanc vocem, disparente diabolo, ereptus est homo. Per idem pelagus, navigantibus eis, captus est piscis; cujus captura gaudium cumulaverat nautis. Sed hanc eorum lætitiam orta subito turbavit D tempestas; quæ eos de vita desperantes, ad virum Dei confugere compulit. Orante Sancto, B. Petrus per puppim navem transiens, apparuit, confidere jussit, salvandos omnes promisit. Sedata est mox procella, tempestas fugata. Facto mane omnes ad terram incolumes exiere.

7 Ingressus interea Gandense oppidum, Scaldi fluentis insitum, diabolicis laqueis sic invenit irretitum, ut ejus loci homines pro Deo colerent ligna et arbores. Ceteris circumquaque positis Christi fidei subjectis isti vel propter efferos mores, vel propter infœcundos cespites adhuc idolis serviebant. Igitur favente Aichario Noviomensi Episcopo, regia insuper auctoritate incumbente, tanto se discrimini opposuit, nimis succensus animi fervore. Quoties injuriatus, quoties flagris est cæsus, quoties e ab inhonestis mulieribus est deturpatus? Quam sæpe in fluvium est præcipitatus? Ad ultimum, fugatis sodalibus, solus remansit prædicationi assiduus.f S. Petri cenobium illic ædificavit:g S. Bavonem ex Hasbania prædonem convertit, et trans fluvium facta cellula pœnitentem inclusit. h

8 In eodem pago reus quidam judicandus est præsentatus. Superveniens sanctus vir, pro eo, ne moreretur, Comiti preces humiliter satis effludit. Obduratus ille, beati viri precibus non intendit, quin potius damnatum hominem, primo cædi jussit, deinde ligno præcepit affligi. Postea, discedentibus cunctis, defuncti jam corpus in patibulo relinquitur; sed sanctus vir visitaturus miserum, post modicum regreditur. At, ubi jam defunctum reperit, depositum de ligno ad cubiculum, ubi orare consueverat, secum facit deferri. Et, cum juxta corpus corpus orans pernoctasset, mane Fratres convocans, aqua lotum, vivum restituit, ita ut ne vulnerum quidem ejus saltem cicatrix appareret. Cujus miraculi novitas i loci illius incolis intantum profuit, ut ad eum undique concurrentes, idola sua, propriis manibus diruerent, et ea in ecclesiis construendis expenderent.

9 Post horum conversionem, transito Danubio, Gentibus prædicare disposuit, sed pluribus ex eis in infidelitate persistentibus, paucos tamen Christo regeneravit, ac deinde ad propria regressus est.

10 Contigit interea Dagobertum Regem ex conjuge suscipere filium: et, quia idem Rex subita præventus ira, beatum virum cuu injuria regno dudum expulerat, quod pro quodam crimine corriperetur ab eo, ductus pœnitudine, ex occasione baptizandi pueri sibi eum voluit reconciliare: et idcirco directis honestioribus viris, Eligio scilicet et Audoeno, ex commisso in eum, primum quidem veniam precabatur, deinde ut ad baptizandum filium suum veniret, obnixe rogabat. Tandem repertus vir Domini Amandus, regiæ petitioni veniendo paruit, noxam remisit, sed tantæ Majestatis filium baptizare, quasi indignus, humiliter recusavit. Sed Rege in prece perseverante, puerum quadraginta a nativitate dies habentem, catechizavit. Circumstantibus in alia occupatis, et non respondentibus, puer clara voce respondit: Amen. Sicque baptizatus, Sigebertus est nominatus, cunctis qui aderant mirantibus pariter et gaudentibus.

11 Posthæc B. Joanne Trajectensi Episcopo ad superna translato, Rex k Dagobertus convocatis Sacerdotibus plurimis, S. Amandum Trajectensibus præfecit. At ipse, suscepto pastorali officio, commissorum sibi sollicitudinem gerens, vicos et castra per triennium circumvivit, verbum vitæ annuntiavit. Sed nihil se proficere cernens; quin potius Sacerdotes et Diaconos insultare sibi perpendens, dimissis eis, ad alia se loca transmisit.

12 Chanalaus postea, insulam Scaldi fluminis, devenit: ibique cum Fratribus religiosis aliquamdiu mansit.

A mansit. Contemptores autem verbi Dei plaga crudelis per biennium attrivit, ita ut in eo loco nullus remanserit ex his, qui sanctum virum prædicantem spreverant. Postea in Wasconiam secedens, Gentibus populis verbum salutis prædicabat. Mimilogus quidam servum Christi derisit, Evangelium annulavit, protinus a dæmone arreptus, propriis se lacerans manibus, miserabili obtutu vitam finivit. Sed et illic minime proficiens, cum reverteretur, civitatem quamdam hospitandi gratia intravit. Illo ab Episcopo civitatis honorifice suscepto, aqua manibus ejus infusa, jubente Episcopo, reservata est: de qua cæcus quidam, dum oculos intingeret, lumen recepit.

C Adscripsit Æridius margini, teste Chappeavillæo; ex pago Berbantico, imo Herbatilico, ut supra dictum. — b Baudemundus tota nocte vigilare cuperet — c Hæc post secundum iter Romanum et mortuum susciatum facta. — d Imo puer jussus a S. Amando respondit secundum Baudemundum et aitos. — e Baudemundus ait, a mulieribus vel a rusticis non absque injuria repulsum. — f De monasteriis Gandevi extructis actum § 3, et de tempore quo condita sunt, § 11. — g Hic inverti ordinem crrum gestarum constat ex disputatis § 11 et 13. — h Imo Tornaci. — i Regionis illius, ut vicini Gandenses potissimum intelligantur, ubi ideo contrigisse putavit Harigerus. — k Imo Sigebertus. Dagoberto aliquot ante annis mortuo, ut prolatum est § 11. — l Sub Canstantino Poonato Constantis filio obiisse S. Amandum supra probatum est § 16. — m An errore typographico? alii annum legunt 661, qui fait 684.

Alia vita

Auctore Philippo Harvengio de Eleemosyna, Abbate Bonæ-Spei Ord. Præmonstrat.

Ex n MSS. collatis cum edit. Duac.

Epistola dedicatoria ad Abbatem Hugonem.

Reverendo in Christo Patri a Hugoni, Dei gratia venerando monasterii Elnonensis Abbati, et congregatis ibidem in Domino Fratribus, Frater Philippus de Eleemosyna, in semine computari, cui benedixit Dominus.

Sanctorum meritis flores adhibere sermonum, et officio scriptionis electi generis ornare præconia, difficile probatur et arduum: maxime ubi nec vita convenit, nec scientia suffragatur. Qui enim Beatorum prædicare mores, explicare vitam, retexere gesta disponit, sic expedit vivat, ut loquitur, et facis ornet, quod oratione commendat: ne vocis propriæ testimonio redargutus, imitatione non approbet, quod assertione prosequitur. Ab universitatis vestræ desiderabili sanctoque collegio, ad corrigendum mihi Amandi beatissimi Vita porrigitur, ut exercitio vigili recipiant obscura lucem, modum superflua, hiantia juncturam, minus habentia, supplementum. Sed quis ego, aut quid ego, cui nec meritum vitæ, nec sapientie condimentum, nec eruditionis cultus, ususve scribendi, tam clari spondet operis paritatem? Laudo quidem scriptoris primi diligentiam, veneror antiquitatem: placet industria: si stylus jacet, ordinem non refello. Sed facile nova cudentibus accedit invidia, nec æstuans livor detractionum caret aculeis: maxime cum in sugillatione veterum novitas induci serio videatur. Sicque antiquorum deploratur injuria, tamquam pereat illis, quidquid novis accesserit. Sed expectatur securius judicium veritatis, quam murmur timeatur invidiæ, quæ locum non habet in atrio caritatis. Hæc est, quæ nostræ præstat imperitiæ fulcimentum, vires suggerit, ministrat audaciam; et in procellosum pelagus maniculam timidæ sedulitatis impellit. Cui tamen sinauta detur humilitas, clavus obedientia, veritas malus, antenna discretio, remex sedulitas, auctoritas velum, quod gratiæ cœlesti favorabilis aura sustollat; facile turbidi sali undosa cacumina, et tristes commotionis invidæ sinus secundo cursu poterit enatare. Quia igitur sinceritati vestræ caritatis teneor devinctus affectu; negare nequeo, si quid injungitis, maxime cum debeat honestis imperiis executio comes semper assistere, et jocunditatis afferre fructum sancta mandantibus. Nec enim debet esse, quod honestas imperat, importunum; quod dictat amor, difficile; quod persuadet utilitas, onerosum.

2 Quid autem judicari potest utilius, quam spiritualibus exercitiis exempla formare, serere moribus disciplinam, Sanctorum celebrare virtutes, et tradere posteris. quæ sequantur in sanctitate et justitia coram Deo? Sane quid est aliud Deo digni vita Pontificis, quam bene vivendi lumen eximium, speculum sanctifatis, justitiæ titulus, magisterium pietatis, forma doctrinæ, disciplinæb sanctio, religionis exemplum? Habet omnis in eo sexus, ætas, conditio, gradus, ordo, statusve, quid eligat: et in omnes abundanter emanat luminis hujus sancta serenitas. Invenit in eo pueritia quid imitetur, quid miretur, adolescentia, robur virile quid appetat, quid sequatur vigilantia senectutis. Instruitur in eo nobilitas, plus animæ quam carnis affectare delicias, et ornare natalium dignitatem decore virtutum. Humiliari et obedire status ordinis edocetur, ne perversi turbinis aura supra se raptus inaniter animus, elatione gestiens intumescat, et ad ejus sortem pertinere videatur, qui est rex super omnes filios superbiæ. Potestas eruditur non altum sapere, sed timere: et terrenæ sublimitatis eminentia, cœlestibus imperiis humiliter subjici, nec Divinam refellere voluntatem. Informatur Pontificalis auctoritas in delinquentes sic zelo rectitudinis erigi, ne mansuetudinis deserat lenitatem; sicque judiciorum studeat æquitati, ne dissolutionem redoleat indulgentia, vel vindicta sævitiam. Convenitur prædicatorum vita, non in doctis humanæ sapientiæ verbis Evangelium ponere, sed in ostensione spiritus et virtute: ne gloriam quærens ab hominibus, gloriam, quæ a solo Deo est, non obtineat; et foris effusa, mercedis internæ munere vacuetur. Componitur

Anitur populorum status, non recedere a fidei fundamento, persistere in lege Testamenti, principalibus edictis esse subjectus, nec publicis executionibus adversari. Sic fructificatur omnibus unius exemplo, et in omni ejus opere, pietatis cultus et semita veritatis elucet.

3 Laudemus Dominum, qui fecit illum, qui sicut in Sanctis suis semper est et ubique mirabilis, sic est in Amandi beatissimi virtute miranda laudabilis. Ipse in illo nomini suo dat gloriam, qui magnificavit eum in laude, qui fecit eum excelsum in verbo gloriæ, et in verbis ejus monstra placavit. Orationum itaque vestrarum patrocinante suffragio, de imperitia quidem timidus, sed de caritate præsumens, obedientia duce, quod mandastis aggredior, satisfaciens pro viribus imperio caritatis. Ad corrigenda tamen quæ primo sunt posita non ascendo, ne antiquitatis reverentiam videar minus reverenter infringere, neu styli varietas opus proferat inconcinnum, quæ sensuum pondus, et materiæ gloriam, in capacis juncturæ non conserat unitatem. Thematis igitur tenore servato, dispositisque certa sub assignationec capitulis, sub divinæ pietatis et vestræ devotionis adjutorio, cum gratia sancti spiritus opus ordior imperatum. a Fuit hic Hugo, ut patet ex monumentis Elnonensibus, gente Burgundus, eloquentia, consilio morumque suavitate perspicius: ante Prior monasterii Laudunensis S. Joannis, deinde Abbas Humolariensis, postea Guallero n ob inertiam amoto, factus Abbas Amandinus XII, et sui nominis n, anno 1150. Turrim incendio collapsis a superioribus fenestris in sublime eduzit: duas piscinas effodit: claustrum reparavit: trielinium extruxit: possessiones ampliarit: e vita obiit anno 1169. Ejus laudes celebrat Philippus in sequente Epistola. — b MSS. satio. — c Hanc ab auclore distinctionem Capitum faciam margini apponimus.

Epistola ejusdem ad Joannem Abbatem.

Dilecto in Christo Patri et amico a Joanni, Dei gratia monasterii Elnonensis Abbati, et sancto ejusdem loci conventui, Frater Philippus de Eleemosyna, servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Ritu perpetuo jubetur ignis ardere jugiter in altari: cui per singulos dies Sacerdos ligna subjiciens, alimenta suggerit consummationibus hostiarum. Excubat ante fores tabernaculi litteræ legalis auctoritas, hoc interius significante Spiritu sancto, quod igne caritatis debet semper ara cordis ignescere: cui velut quotidianum fomitem, continua debet pietatis opera suppeditare fidelis et sedulus operator. Quia non est holocausti forma laudabilis, si non in conspectu Domini mutuæ dilectionis incensum in odorem suavitatis ascendat. Hæc mihi consideratio in amore vestri non permittit Cvitabilemb fruticare defectum, sed piæ devotionis affectibus circa obsequium vestrum mens studiosa motu sincere caritatis invigilat, ut coram Deo rationabile sit obsequium nostrum, et utrimque proficiat oblationis hujus hostia salutaris. Sed et ad vestræ sanctitatis occursum nuper ascendere proponenti factus est mihi leo in via, cerastes in semita: duræ subitationis accessus. Audivi et conturbatus est venter meus, a voce contremuerunt labia mea, confasi sunt sensus, et status mentis emarcuit: quia tam repente sublata est de medio columna sublimis, summi artificis manu potenter expressa signo sanctitatis, gloriæ et honoris. Recessit Pastor bonus, decus ordinis, pietatis exemplum, disciplinae sator, religionis ornatus, domicilium virtutum, consilium pacis, rectitudinis via, metator utilitatis publicæ: pauperumc solutor, et arbiter æqnitatis. Cujus uberem sapientiam, cujus industriam celebrem, monasterii status in cultu justitiæ coram Deo, et in conspectu hominum plenius ædificia præclara testantur. Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum: ut plangam non cæsos gladio filios populi mei, sed Patris communis excessum, dissidium triste prædulcis a mici, lamentabilem publicæ desolationis ærumnam. DArticulus nobis hujus necessitatis impingitur, ut lacrymas funebribus dependamus obsequiis: lacrymabile nihil est illi, qui palea carnis exutus, feliciter in horreum coeleste demigrat. Cujus etsi careamus jocunda præsentia, recondere tamen debemus in thesauro memoriæ de illo quidd miremur: quid dulce sit imitari, quid aliis proponere gratiosum.

3 Benedicta gloria Domini de loco suo, quæ in tanti luminis occasu, locum vestrum vindicavit a te nebris, divisionum turbines in tanta turbatione compescuit: et consolationis piæ gratiam retulit post dolorem. Gaude Pastor, in electi gregis unitate laudabili, fideli constantia gratia singulari. Gaude in provectibus ordinis et exercitio disciplinae.gaude in cultu justitiæ et operibus sanctitatis. Gaude sacer conventus de novi subrogatione Pastoris, qui non per cancellos Simonis, vel cuniculos falsitatum, tamquam mercenarius introivit: sed vestra famulante concordia vocatus a Domino tamquam Aaron, Petri minister et Amandi successor effectus est. Quem firmum cum Petro, et amabilem cum Amando desidero feliciter inveniri. Cujus ætatem si quis minus sincere judicat vel oneri disparem, vel honori; audiat Apostolum Timotheo dicentem: Adolescentiam tuam nemo contemnat. Legat et intelligat quia Jeremias ad prædicandum puer vocatus est; Daniel puer contra senes impudicos, in spiritu judicii et spiritu ardoris districte et humiliter erectus est. Circa id ætatis David a Domino electus est et unctus in Regem, Joannes Evangelista in Apostolatus ordinem sublimatus. Utilior est multoque probabilio adolescentia cum moribus senectuis, quam senectus annosa juventutis implicita lusibus et obnoxia levitati. Cani enim sunt sensus hominis, et senectus utilis vita immaculata. Gratulamur in Domino, Fratres, quod sic uniti estis fœdere spirituali, ut et caritatis vestræ zelus in alterutrum ferveat, honestatis lumen præferens et pietatis exemplum.

GEt ecce ad manum est quod quæsistis; quod jussistis, impletum est; quod mandastis, exhibitum. Non quidem, ut decuit, exaratum est, nec ut Patroni tanti reverentia vel materiæ dignitas exigebat; sed ut pauperibus ingenii tenuitas, et occupatio multiplex indulserunt. Et nunc os meum patet ad vos, cor meum dilatatur ad vos; sed præsentiam meam vobis invidet necessitatum mearum fecunda progenies, quæ sic me trahit et distrahit, ut non quod volo, hoc faciam, sed plerumque, quod odi, cogar exolvere. Communis filius noster Frater Albertus, vice nostra, quod caritati vestræ dirigimus, exhibebit. FBene valete semper in Domino, et orate pro nobise. a Joannes n. Abbas XII, antea Supprior ejusdem monasterii, post annos 14 coneus Atrebati præsente Guillebno Archiepiscopo Remensi sese aldicare; successorem habuit Eusiachium Blandiniensis Ecclesiæ Thesaurarium, virum egregium. — b Ia MS. codex, alter fructicare, excusa, fructicarum. — c MS. solator. — d Ia MSS. Ast excusa, meremur. — e Hic indiculus Capitulorum adjunctus erat in MSS. et excusis. Ea in margine indicamus. Vitam autem more nostro in capita longiuscula distinctimus. Ipsorum tamen capitulorum hic breviaria adnotamus.

De nativitate et institutione beati Amandi. —

2 De conversione ejus. —

3 De dracone. —

4 Qualiter voluit eum pater revocare a conversione. —

5 De peregrinatione viri Dei. —

6 De reclusione ejus apud Bituricas. —

7 De itinere Romano. —

8 De injuria viro Dei ab redituo illata. —

9 De apparitione et solatio beati Petri Apostoli. —

10 De ordinatione viri Dei in opus predicationis. —

11 De consolidata mensa altaris, quæ per incuriam fracta erat —

12 De instantia predicationis. —

13 De secunda peregrinatione ad Urbem. —

14 De puero liberato a daemone. —

15 De pisce et tempestate. —

16 De secunda apparitione beati Petri Apostoli et sedata tempestate. —

17 De profectione viri Dei ad Gandavos. —

18 De durita Gandavorum et constantia viri Dei. —

19 De effectu predicationis. —

20 De resuscitatione mortui apud Tornacum. —

21 De fructu gratiæ soquente miraculum. —

22 De colloquio beati Gislemi et conversione Vincentii. —

23 De beata Aldegunde. —

24 De beata Rictrude et filio ejus Mauronto. —

25 De predicatione Selavis facta. —

26 De excessu Dagoberti Regis, et exilio viri sancti propter correptionem ejus. —

27 De revocatione viri sancti. —

28 De infante cujus linguam Dominus aperuit in verbo præsignationis. —

29 De electione beati viri in Trajectensi Ecclesia. —

30 De mala conversatione Clericorum. —

31 De morte

A Regis Dagoberti, et de missa legatione ad Urbem ad beatum Martinum Papam. —

32 Epistola Martini Papæ ad beatum Amandum. —

33 De recessu beati Amandi a Trajecto. —

34 De conversione beatæ Itæ. — 38 De filia ejus sancta Gertrude. — 36 De adventu sancti Amandi ad monasterium beati Gisleni, de miraculo piscis. — 3. De contemptoribus prædicationis viri Dei, qui pestilentia gravi mulctati sunt. —

38 De blasphemo correpto a darmone. —

39 De cæco illuminato. —

40 Quomodo vir sanctus orta tempestate manus evasit apparitorum. —

41 Quomodo Rex Hildericus dedit viro Dei Barisiacum. —

42 De muliere cæca illuminata. —

43 De tertia peregrinatione ad Urbem.

44 De aedificatione Elnonensis monasterii. — 43 Qualiter sanctus Ilumbertus ab Urbe rediens venit Elnonem ad sanctum Amandum. —

46 De Præposito Elnonensis monasterii propter inobedientiam percusso et sanato. —

47 Qualiter Blandinienses monachi elegerunt sanctum Amandum post mortem beati Floreberti. —

48 Qualiter Elnonensis monasterio beatus Amandus præfecit sanctum Andream discipulum suum Abbatem Barisiaci. —

49 De testamento quod fecit ante transitum. —

50 Petitio seu adjuratio sancti Amandi de corpore suo. —

51 De transitu ejus et sepultura. —

52 Visio beatæ Aldegundis virginis de transitu sancti Amandi.

S. Amandi ortus, pueritia, vita monastica.

Gloriosus igitur Christi Confessor Amandus, fide claris et sanguine parentibus ortus, natalium dignitatem vitæ meritis illustravit. Pater ejus Serenus, mater Amantia, nuncupatione tam celebri sobolis sanctæ nomen et gloriam felici denuntiavere præsagio. Herbatilicus loco nomen est: qui titulo nativitatis insignis, sicut ab Oceano non plurimum distat, sic Aquitanicæ collimitat regioni. Agente itaque circa susceptum filium paternæ circumspectionis industria, præceptoris diligentiæ sacris traditur litteris imbuendus: ut ætatis primævæ rudimenta prima, liberalium studiorum cultus insignis erigeret: et doctrinam gratia condiente, ab uberibus sapientiæ, divinæ legis sugeret intellectum. Jam in id temporis rutilabant in puero futuræ sanctitatis insignia: et secuturi fructus ubertatem lucidi floris circumferebat aspectus. Etenim manus Domini erat cum illo; cujus operante potentia tanquam vitulus novellus promovendus ad aratrum, cornua producebat et ungulas: quibus antiqui hostis calcaret immunditiam, malitiam ventilaret. Vigebat in eo cœlestis exercitium disciplinæ, et in castris mens devota certatura regalibus, ignem et gladium ad victimam deferebat. Erat sermo fidelis, fides affectuosa, affectio sincera, sinceritas, firma, firmitas constans, constantia perseverans, perseverantia non aberrans. Agebat sane quemdam senectutis ornatæ moribus castigati operis cælibatum; et in fragili corpore virilis animus et consilia matura convenerant. Et, quia semper vanitatem reprimit æstimatio veritatis: et, ubi spiritus Domini, ibi libertas; in libertatem gloriæ Filiorum Dei reformari piùs animus affectabat. Jamque salutis partus, quem a timore Domini mens sancta conceperat, in lucem gestiebat erumpere: et ad fugam seculi fidelis præsuspirabat affectus.

8 Sacro igitur animum stimulante desiderio, relictis parentibus et domo paterna, in Ogiam insulam, quæ ab Oceani littore quadraginta ferme millibus distat, secunda navigatione devehitur. Ibi Deo servientium Fratrum jocunda devotione susceptus; conceptæ propositionis arcanum celebri concludit effectu: et mundi gloriam cœlestis philosophiæ conterit argumento. Abdicat generis claritatem, ut abjectus vivat in domo Dei; carnis fugit illecebras, abjicit præstigia vanitatis: renuntiat infulis dignitatum, ponit modum cupiditatibus, curiositati metas affigit: indicit vitiis bellum, famulatum virtuti prærogat, et corde non ficto viam veritatis insumit. Pauperem Christum pauper factus insequitur, et regularis disciplinæ cultum tota sedulitate novus caenobita complectitur. Pascitur jejuniis, vigiliis recreatur: laboribus hilarescit, oratione respirat, lectionum ferculis saginatur. Vincit occupationibus tædia, fastidium varietate detergit, ornat meditatione silentium, motus stabilitate componit, Fratrum studiis delectatur, imitatione proficit, ignescit exemplis, adhortationibus informatur. Justitiæ viam caritatis illustrat obsequiis, et operis gratiam salubris obedientiæ decorat ornamento. Stupet Fratrum fidelis universisitas, in ætate tam fragili tantæ perfectionis ornatum, et tamquam novi sideris miratur exortum: ac de tanti commilitio bellatoris apud eos in conspectu Domini gratiarum resonat actio, et vox laudis.

9 Solet profectibus alienis tabescere mordax invidia, et iniquitatis est proprium, non sereno vultu processus innocentiæ contemplari. Videt peccator et irascitur, fremit dentibus et tabescit: et ad gloriam sanctitatis turbida indignatione confunditur. Reparat antiquæ fraudis insidias, et per familiare sibi organum, radiantem novi luminis flammam, vel extinguere nititur, vel turbare. Agebat absque arbitris iter solitarium puer sanctus aliquando per insulam, præsidentium citatus edicto: nec detrectabat obsequium, quo gratiam mereretur. Ibat igitur sibi totus incumbens, et cœlestia mente contrectans, ante altare aureum, quod est in conspectu Dei, piæ devotionis adolebat incensum. Constituebat diem solennem in condensis usque ad cornu altaris; de mensa propositionis epulabatur exultans, et delectabatur in lætitia. Fit plerumque jocunda quies, origo discriminis: et exorta est de messe gaudiorum, planta tristitiæ. Livoris exagitatus aculeis, humani generis affluit inimicus: eamdem formam referens eamdemque naturam, qua protoplastis intulit plagam mortis; et sponsionis fraudulentæ fractos illecebra, jugo, miseræ captivitatis addixit. Subito namque serpens immanis corpore. forma terribilis, horrendus aspectu, sese sacris injecit obtutibus: et mentis sabbatum transtulit in stuporem. Facile rudes animos improvisa concutiunt, et animi statum leviter repentina subvertit accessio. Ad occursum monstri puer Domini timore corripitur, solicitatur angustia, trepidatione confunditur, fugam meditatur anxius, sed draconis horret instantiam; nec apud eum constat, fugitare sit, an restare securius.

10. Respectus Domini semper est in electos, nec derelinquit Sanctos suos in die malorum, et in tempore superborum sine adjutorio. Reparat subito Divina miseratio fluctuantem, trepidum reficit: et æstuantis animi motus confidentiæ sublevat in profectum. Conversus igitur ad cor, in fervorem pristinum recalescit. Spei lætioris armamenta recolligit: et felicis insigne victoriæ de promptuario divinæ pietatis expectat. Itaque solo prostratus, de priori quidem turbatione compungitur, de visitatione gratias agit: pro subventione brevis et efficax ad thronum gratiæ derivatur oratio. Auditur in excelso clamor ejus: et de cœlesti propitiatorio munus exauditionis in auxilium reportatur. Illico surgit intrepidus, et in hostem fidei signo Crucis edito, potenti verborum virtute imperat ut a finibus insulæ malitia draconis emigret; nec se deinceps damnis afferat incolarum. Velut a baleari percussa tormento, potentis imperii virtute virtus serpentis eliditur: submisso capite confusus abscedit; nec edicto recalcitrat imperantis. Vincitur in serpente diabolus, et induitur tanquam diploide confusione sua: pro ingesto timore recipit doloris anxietatisque manipulos, et, quo videtur ætas victoris infirmior, eo graviori pulsatur insania: turbatur vehementius, et amplius erubescit.

11 Non capit infrunitus animus de præteritis conjecturam: jugiterque tabernacula calumniæ procax irreverentia confrequentat. Quem frangere terrore non potuit, tentat adversarius enervare blanditiis: et a sancto nititur revocare propositob captiosæ satellitio

A tellitio pietatis. Ad visitandum eum cor patris everberat: jam tepentes in eo recidivat affectus. Novis suggestionibus antiqua suscitat desideria:c novumque generat in animo genitoris ardorem. His aspersa tenebris mens Sereni patris deficit a sereno; tam dulci pignore carere non sustinet: et quasi post cineres sepulchri, vivente se filio credit orbatum. Proinde respectu divini timoris abjecto, disponit a monasteritio divellere, quem paternæ -auctoritatis votiva non assignarat oblatio: et in jus hæreditatis contemptæ revocare deliberat profugum successorem. Enavigato igitur mari descendit in insulam, veniens in monasterium gratanter excipitur, consalutatisque Fratibus, a Priore loci colloquium filii postulat et meretur. Quo in partem secretius evocato, post dulcia oscula, sermonesque promiscuos de abjiciendo scrae religionis accinctu, de reditu in patriam, de repetenda hæreditate, consilia matura procedunt, et persuasio seria subinfertur. Proponitur paternæ titulus orbitatis, teneritudinis maternæ continuus et anxius dolor, nobilitatis injuria, contribulium querimonia frequens, generalis commanentium de reversione voluntas.

12 Velut auræ tenuis sibilus a puero Domini reputantur hæc omnia, rejiciuntur paternæ preces, respuntur blanditiæ, consilia prædamnantur. Indignationis nubem Serenus induit non serenam: contumescit animo, et in iram totus attolitur, minas congerit ad terrorem, nec contemptum suum valet æquanimiter sustinere. Tactus itaque dolore cordis intrinsecus, abdicat filium, successionis jura convellit: et exhæredationis indicitd elogium. Ille in alta mentis specula constitutus, mundo altior, quasi nihilum et inane ducit hæc omnia: vultuque ac mente immobilis, blandientem pariter ac minantem despicit patrem: sic tamen ut non reverentiæ jura confundat, nec pietatis infringat officium. Moderationis nempe retinens internæ temperiem, disponit sermones suos in judicio; Tibi sit, inquiens, pater, hæreditas tua: Dominus pars hæreditatis meæ et calicis mei, ipse est qui restituet hæreditatem meam mihi. Dignior est celestis generatio quam terrena. Mortali patri patrem præferre condecet immortalem. Spe frustratus pater, ad hanc vocem turbatus egreditur, profligata opera vacuus cedit et refertur ad propria. Hoc jam secundo mirificavit Dominus Sanctum suum, timentem se glorificans: et in conspectu ejus ad nihilum deducta est impostoris antiqui maligna perversitas.

13 Non est turpe cum re mutare consilia: nec improbabile causas urgentibus adhihere consensum. Motus, ut creditur, hoc impulsu servus Domini, peregrinari disposuit: ut, et laboris instantia castigatio carnis assumpta præstanter augesceret, et similes in reliquum vitaret incursus. Sicut enim fugienda sunt cum suis vitia causass, sic declinanda est ingestæ tentationis occasio. Ad malum namque facilius necessitudinum carnalium motus, quam gladiorum terror aut saevitia potestatis inclinat: et humana natura sequi, quam trahi solet semper esse paratio. Igitur ad urbem Turonicam votivæ peregrinationis primi derivantur incessus: ut beati Martini patrociniis sic destinata dirigatur intentio, et sanctorum suffragiis opus promoveatur inceptum. Ad sepulcrum sane gloriosi Confessoris in spiritu humilitatis accedens, inter devotos sacræ confessionis ascensus, hoc specialiter sibi Patris sancti meritis apud Deum postulat obtineri, ut omnis sibi in reliquum redeundi in patriam præcludatur accessus, occasio præcidatur. Quia, sicut non est tutum vicino serpente dormire; sic inter notos et afflines secularibus deditos, non est secura conversatio profitentibus pietatem. Aliquantisper in loco eodem demoratus, primitias capitis obtulit Deo, regalis sacerdotii suscipiens signum, et ecclesiastica tonsura initiatus in clerum.

14 Petita postmodum a Fratibus loci benedictione progreditur, et iter repetit intercisum. Inde Bituricas, Domino ducente, pervenit: et ad urbis Antistitem hospitandi gratia declinavit. Eo tempore præsidebat ecclesiæ vir vitæ venerabilis beatus Pater Austrigisilus, cujus ornabat celebri sanctitate collegium Sulpitius archidiaconii Confessorinsignis, vitæ merito et morum gratia post sanctum virum Pontifex mox futurus. Hi venientem ad se servum Dei debito susceperunt humanitatis officio: et ex benevolentia caritatis, congrua necessitati subsidia ministrarunt,

13 Agebat pubertatis annos Beatus Amandus, in adolescentiæ flore primævo, fervorem spiritus ab ætatis fervore non dividens: ut caperet virtus animi cum corpore pariter incrementum; et in azimis sinceritatis et veritatis devotam consecraret Domino juventutem. Intellexit hic vir Deo plenus, sibi secretius aïquid exequendum: quo arctiori custodia, promptiori studio, vigilantia puriori, rudes ætatis lubricæ motus, et genuinos carnis impetus subnervaret. Ad æterna namque tendentibus circa motus domesticos severæ castigationis est adhibenda censura: ne misere serviat animus, qui nobiliter debuit imperare. Desiderio desiderabat hoc pascha cum perfectis edere vir electus, et de hoste victoriam, conflictu quærere singulari; juxta verbum Sapientis quo dicitur: Beatus homo cum portaverit jugum Domini ab adolescentia sua, sedebit solitarius et tacebit, et levabit se super se. Successus congruos sancta facile sortitur intentio: et vix affectum possibilitas deserit, quem pietatis studio suscitarunt. Ad petitionem ejus, a viris misericordiæ, sancto Pontifice et fideli Archidiacono, supra murum civitatis instantia celeri cella construitur, ubi felici peregrinationis genere, peregrinus a mundo, peregrinus a carne, peregrinus a sensibus, et contubernio vanitatum, soli Deoliberius adhæreret, vacaret ardentius, fidelius obsequeretur, fructuosius militaret. In hoc voluntariæ necessitatis ergastulum, vir Dei caritatis compede vinctus ingreditur, contra vitia ingreditur, ac spiritus, contra mundi gloriam, contra spiritales nequitias circumspectione modesta et humili pugnaturus.

16 Fit pugnanti cilicium vestis, hordeaceus panis edulium, potus unda communis: reclinatorium terra vilibus constrata segmentis. Fit abstinentia jugis, vigiliæ frequentes, indefessa oratio, fidele silentium, meditatio sacræ legis assidua, efficax divinæ studiom lectionis. Sicque libratur occupatio multiplex ut non inveniret otiositas inimica progressum, et hosti callido deesset accessus, et clauso a foris ostio, divina custodia contra turbines externos intra arcam sapentiæ, justum servaret absconditum. Sic annis fere quindecim viro Dei vivitur, et in talibus vita spiritus ejus virtutum ducens ab æterna vite propagines, et de stillicidiis gratiæ germinans sanctitatem, post affectati carceris labores egregios, post conflictationis eximiæ fideles excubias, post assiduos macerati corporis cruciatus, ætatis incessibus potenter edomitis, tractu temporis, quem diximus, evoluto, votivæ peregrinationis recrudescit affectus: et ad iter primo dispositum, propositi prioris memoria non segnis erigitur. a Ita MSS. est excusa, graviorl. — b MSS. cautiosa. — c Ex- cusa, nonnumqam. — d In altero MS. eloquium.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

6. veljače Kalendar godine