Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 6. veljače

O sv. Amandu biskupu maastrichtskom u Elnonu ili Amandopolu u Belgiji

DE S. AMANDO EPISC. TRAJECTENSI ELNONE SIVE AMANDOPOLI IN BELGICO,

Sadržaj (53)
  1. Commentarius prævius.
  2. § VI. Monasteria in Bracbanto antiquo, et Hannoio, a S. Amando extructa. Diæcesis Cameracensis exculta.
  3. § X. Chronologia stabilita a nativitate S. Amandi usque ad annum Christi IOCXXXVI.
  4. § XIII. Res a S. Amando præclare gestæ ab anno DCLI ad DCLXIV.
  5. § XV. Tempus conditi a S. Amando testamenti, ejusque obitus.
  6. § XVI. Scriptum Elnonense de anno obitus S. Amandi excussum.
  7. § XVII. S. Amandi publica variis diebus veneratio Ejus Reliquiæ.
  8. § XVIII. Vita S. Amandi a variis conscripta.
  9. § XIX. Historia translationum et miraculorum S. Amandi a variis conscripta.
  10. § XX. Nantua in Beugesia monasterium an a S. Amando constructum?
  11. § XXII. Episcopatus Castellonensis an a S. Amando administratus?
  12. Prologus auctoris.
  13. Iter S. Amandi Romanum duplex. Ordinatio Episcopalis. Tempestas sedata.
  14. Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Fidei doctrina instituti Calloani et Vascones.
  15. Monasteria a S. Amando extructa, miracula patrata.
  16. Inobedientia punita. Obitus S. Amandi.
  17. ALIA VITAAuctore Aquifano anonymo,Ex MS. Andreæ du Chesne.
  18. Alia vita
  19. Alia vita
  20. Epistola ejusdem ad Joannem Abbatem.
  21. S. Amandi primum iter Romanum. Verbum Dei prædicatum.
  22. S. Amandi secundum iter Romanum. Gandenses aliique instructi.
  23. Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Epistola F S. Martini Papæ.
  24. Variorum institutio. Miracula a S. Amando patrata. Monasteria extructa.
  25. Tertium iter Romanum S. Amandi. Laus Elnonensis monasterii.
  26. Alia vita metrica
  27. Rescriptum haimini ad eumdem.
  28. A proæmium operis sequentis.
  29. Liber primus
  30. Introductio Poetica, a Christo et Apostolis ad S. Amandum. Hujus ortus.
  31. Liber tertius
  32. Mortuus a S. Amando suscitatus.
  33. Fides per S. Amandum propagata. Sclavi aditi. Exilii pœna irrogata.
  34. Reditus S. Amandi ab exilio. Baptismus S. Sigeberti.
  35. Episcopatus Trajectensis S. Amandi.
  36. Liber quartus
  37. Cæcitate et paralysi puniti, sanantur ope S. Amandi.
  38. S. Amandi mors, sepultura. Elevatio corporis. Epilogus.
  39. Versiculi a wlfaii
  40. De transl. corp. s. Amandi, ejusque ordinatione,
  41. De elevat. corp. s. Amandi,
  42. Ignis divina virtute accensus.
  43. A epitome historlæ
  44. C fragmentum brevis chironici monasterii elnonensis,
  45. Ex MS. Blandiniensi.
  46. Hist. miracul. s. Amandi corpore per franciam deportato, auctore gilleberto monacho elnonensi,
  47. Prologus auctoris.
  48. Miracula Lauduni, Calnici, Noviomi, et Duaci facta.
  49. HIST. MIRACUL. S. AMANDI, CORPORE PER BRAGBANTUM DELATO, AUCTORE FORTE GUNTERO MONACHIO ELNONENSI, Ex iisdem MSS. et operibus Philippi ab Eleemosyna.
  50. Prologus auctoris.
  51. Historia mulieris suspensæ
  52. Hymnus antiquus
  53. Hymnus alius

§ XV. Tempus conditi a S. Amando testamenti, ejusque obitus.

Sanctus Amandus, quod erexerat Elnone templum, teste Chronologo apud Buzelinum lib. 2 Annalium Flandriæ, insigni pompa dedicavit in honorem sanctorum Apostolorum Petri et Pauli, convocatis Episcopis in monasterio Elnone, Reolo Archiepiscopo Remensi, Mommoleno Tornacensi et Noviomensi, Vindiciano Cameracensi et Atrebatensi, Abbate Bertino, Aldeberto, Joanne, quibus subscribentibus testamentum suum confirmavit; idque, ut ipsi testamento adscribitur, anno secundo regni Domini nostri Theoderici gloriosi Regis, sub die xv Kalendas Maii. Cum autem S. Leodegarius post Pascha anni ICCLXXX Luxovium profectus, aliquanto temporis spatio cum Ebroino inter monachorum contubernia pœnitentiam agens tam strenue se gesserit, ut perpetuo illic in monastico instituto mansurus videretur; antequam Childerico inter venandum occiso, Theodericus ad regni sceptra perveniret; arbitramur diem XVIII Aprilis, quo testamentum S. Amandi subsignatum est, referri debere ad annum Christi ICCLXXXII, quo solennitate Paschatis peracta xxx Martii potuit Ecclesia dedicata fuisse seria quarta aut quinta, die XVI aut XVII Aprilis, ac deinde ab illis inductus, testamentum S. Amandus confecisse XVIII Aprilis seria sexta post Dominicam II a Paschate. Subscriptores nostram Chronologiam confirmant: ac primo Episcopi ordinati, ut supra demonstratum est, Reolus Remensis anno ICCLXXIX, Mummolenus Noviomensis ICCLXVI, Vindicianus Cameracensis ICCLXXVI. Deinde præter S. Bertinum (qui quod ultra qunquaginta annos Sîthivensi a se condito monasterio præfuerit, neutrius partis lumnibus præstruit) sunt Abbates Gandenses, Aldebertus monasterii S. Bavonis, et Joannes Blandiniensis; cui sub die Nonarum Martiarum anno regiminis xx, Christi ICCLXXXIII defuncto, Abbas a B. Florberto tertius, ordinante sanctisimo Patre Amando, efficitur Baudemundus magnificæ sanctitatis vir: cujus Abbatis tempore sanctisimus Pater Amandus universæ carnis viam ingressus est. Seripsit idem Baudemundus testamentum S. Amandi ejusdem viri jussu, tum scilicet necdum Abbas. Hæc ex Chronico Blandiniensi: quæ ad proximum Februarium anni sequentis cogunt differre obitum S. Amandi. Eodem etiam, aut præcedenti anno B. Andream Barisiaco evocatum præfecit Amandus Elnonensibus Abbatem, qui quo tempore testamentum factum ibi necdum erat.

C Hoc rerum gestarum ordine in singulos ferme annos producto, annum obitus S. Amandi statuimus ICCLXXXIV quo anno ætatis nonagesimo, cælestem gloriam ingressurus, VI Februarii mortalem hanc vitam reliquit, sesqui anno circiter prius quam S. Leodegarius II Octobris anni ICCLXXXV occideretur. Hinc ad Theoderici Regis usque tempora, ait Auctor Elnonensis, § sequenti edendus, vixisse B. Amandum chartarum instrumento, quæ apud nos hactenus habentur, docemur. Quibus etiam diebus Ebroinus Major-domus nefandas regno Francorum inferens calamitates, B. Leodegarium diversis tormentorum pœnis excruciatum, Christi Martyrem fecit. Hæc ibi, quæ nostram Chronologiam maxime confirmant, produntque inscitiam auctoris, dum annum Christi ICCLXI adscribit. Idem morienti S. Amando assignat diem Dominicam, Philippus Abbas noctem Dominicam. Massæus lib. 4 Chronicorum Sabbatum. Silent auctores antiquiores. Anno ICCLXXXII, quo statuimus S. Amandum e vita decessisse, in Sabbatum conveniebat dies VI Februarii ante Dominicam Septuagesimæ, quæ a Sabbatinis Vesperis, dum solenne canticum Alleluia omittitur, potest censeri inchoata: sub cujus noctem si obierit S. Amandus, alii dixerint mortuum esse Sabbato, alii nocte Dominica, aut etiam cum quadam ampliatione die Dominica, maxime si tum sepultus fuerit. Nam diem depositionis multi a die obitus non distinguunt, ut alibi non semel adnotavimus.

108 Hanc diem Dominicam observant nonnulli, quia infra in Historia Translationis, ex MS. Insulensi et Surio edita, dicitur num. 1 S. Aldegundis nocte Dominica in ipsa, qua B. Amandus transiti hora, in ecastasi mentis vidisse virum senem, cygneo capite reverendum, Sacerdotalibus et præclaris vestibus indutum, baculum in manu tenentem, ad superna quasi transire. Similia referuntur a Philipponum. 74, et ab Hucbaldo Elnonensi monacho in Vita S. Aldegundis num. 25, additque ea in Vita B. Gisleni plenius inveniri: innuens scilicet illuc autorem potius a se describi, quam eo seniorem in Vita ejusdem Aldegundis, ex veteribus MSS. primo loco a nobis edita, ubi cap. 2 ita legitur: Illo in tempore erat inibi in proximo B. Amandus Episcopus multis fulgens virtutibus, qui plurimas per circuitum nationes prædicationis verbo et vitæ meritis ad Christianitatis perduxerat titulum: multaque monachorum cœnobia, et Canonicorum collegia puellarumque congregationes ad summos provexerat honores. Ostenism siquidem est Aldegundi, quasi S. Amandus transiret ad Dominum, et multitudo populi, quæ per eum crediderat Christo, sequeretur illum: ipsa quoque Virgo Christi in eodem habere comitatu. Beatus itaque Amandus percipiebat a Domino Jesu coronam numerositatis virorum, quos Christo lucratus fuerat: benignissima vero Aldegundis bravium multitudinis puellarum a suo meruerat sponso. Hæc ibi, quæ nobis ut veriora probantur. Potuit ea visio accidisse nocte Dominica, quam alii ad horam, qua S. Amandus mortuus est, cujus hic nulla fît mentio, inconsiderate transtulerunt.

109 Simili errore referunt Milo infra, aliique, verandum Christi Confessorem Eligium corpusculum saneti Patris Amandi sexto decimo post transitum anno, reperisse incorruptum, ac VII Kalendas Novembris, transtulisse; quod factum est anno Ch. DCXCVIII: quasi uti in vita S. Audomari IX Septembris legitur, post decessum Aicharii Mummolinus illi in Noviomensis Ecclesie Cathedra successisset, ac sex et viginti annos strenue se gessisset, atque illi tum fuisset subrogatus S. Eligius, qui in Chronico Gandensi simili mendo dicitur circa tempora Baudemundi et Ferreci Abbatum ad annum usque DCC prædicasse verbum Dei in Flandris, Blandinium amplificasse, ecclesiam S. Martini Cortraci dedicasse, Brugis item et Aldendurgi, Rodenburgi et in Oostburg templa construxisse. S. Mommoleno anno DCXCI successit Guidonius vel Gunduinus, eoque mortuo Geralphus vel Guarulphus, quorum acta magis obscura sunt, et forte aliqua S. Eligio adscripta. Aliud mendum pluribus commune additur, scilicet corpus S. Amandi, Lothario sacri templi ædituo, esse elevatum XI Kalendas Octobris anno Christi DCCCIX, postquam in imis terræ visceribus usque ad annum sui obitus centesimum quinquagesimum occultatum jacuisset. Qui idem annus a Milone tam in sermone de hac Elevatione corporis quam in poemate exprimitur. In hoc Milo, ubi juvenis S. Amandum laudare meretur, hos promit versus.

Curricula annorum centum vergente recursu Transierant, numerus pariter partitus et idem, Transiit A Transiit ætheream quo vir venerandus ad aulam: AUCTORE G. II Cum corpus tumuli disjecta mole levatum, Incolume inventum est, et dens sublatus ab ore Fudit sanguineas ut vivo gutture guttas. sed 126, In his versus secundus, ut ab anno DCLXXXIV perveniatur ad annum DCCCIX, ita legendus foret, numerus quarto partitus et idem. Interfuerunt enim anni CXXIV, menses septem et dies XIV, a sexta scilicet Februarii ad XX septembris: at dum exprimitur annus ab. obitu centesimus et quinquagesimus, una indicatur mendo communi annus obitus DCLXI, apud Elnonenses, ne oblitterari posset, lapidibus insculptus, ut ex sequentibus constabit. male inde illato arno obitus 661.

§ XVI. Scriptum Elnonense de anno obitus S. Amandi excussum.

Quamquam hactenus iis qui obitum S. Amandi ad annum DCLXI referunt, abunde satisfactum esse videatur; tamen, ne aliquem in monumentis MSS. latentem thesaurum existimentur neglexisse, addimus ex MSS. Elnonensi et Marchianensi, Argumentum, quo tempore beatus Christi Confessor Amandus vel natus vel defunctus sit: uti illud sub hoc titulo proferens Auctor Elnonensis, hæc ila disputat. De tempore nativitatis et cursu vitæ atque obitu beati Pontificis Christi Amandi aliqua lectioni inserere ad plenam cognitionem legentium necessarium duximus. Qui, sicut probabili argumento historiis ac chronicis sibi concinentibus investigamus, anno ab Incarnatione Domini nostri Jesu Christi DLXXI, Nonis Maii mensis, in provincia Aquitaniorum, et pago præfatæ regionis vocabulo Herbalitico, ex patre Sereno, matre Amancia, nativitatis initium habuit, anno scilicet septimo, quo Justiniani successor minor cum Sophia conjuge in Republica arcem imperii tenebat: quo videlicet tempore Joannes Pontifex Romanæ Ecclesiæ in ordine Pontificum LXII Cathedram ejusdem Urbis anno sui Præsulatus vn strenue gubernabat. Computantur autem ab anno nativitatis præfati viri Divi Amandi usque ab obitum ipsius, Pontifices Romanæ Sedis sedecim, a Joanne scilicet incipientes numerare, cujus octavo anno Pontificatus natus est, hoc modo. Primus idem Joannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, quartus mirabilis Doctor Ecclesiæ Gregorius, in cujus ordinationis initio vir Domini Amandus xxii ætatis agebat annum, in obitu vero ipsius Papæ xxxv, qui erat annus a Nativitate Domini dcv, regni autem Phocæ Cæsaris annus n, sicut Beda venerabilis Presbyter in Chronicis suis refert. Et ut cæptum persequar calculum, successor Gregorii Pontificis quintus Sabinianus, sextus Bonifacius, septimus alter Bonifacius, octavus Deusdedit, nonus Bonifacius, decimus Honorius, undecimus Severinus, duodecimus Joannes, tertius decimus Theodorus, quartus decimus Martinus B. Amando familiarissimus, quintus decimus Eugenius, sextus decimus Vitalianus, cujus tertio anno Pontificatus B. Amandus est defunctus vni Idus mensis Februarii, atque ita computati ab anno dicto Incarnationis Dominicæ DLXXI, qui erat annus octavus Præsulatus Joannis Papæ, usque ad annum Domini DCLXI, qui erat annus Episcopatus Vitaliani Papæ tertius, inveniuntur anni vitæ præfati Patroni xc, quibus præsentis vitæ munus explevit. Eln. Præsulatus.

C

111 Simili etiam modo, si Reipublicæ Imperatores revolvas, septem in tempore vitæ præfati Patris Amandi regio officio functos invenies hoc ordine. Primum Justiniani successorem Justinum juniorem, cujus septimo anno regni natus est: secundum Tiberium, tertium Mauritium, quartum Phocam,

(cujus secundo anno Imperii, ut jam diximus, qui erat annus Domini dcv, Gregorius Papa obiit: post quem B. Amandus vixit annis LXI) quintum Romani Imperii Principem Heraclium, sextum constantinum, septimum ejusdem nominis Constantinum, cujus anno regni xxii, qui erat annus Dominicæ Incarnationis DCLXI, ultimum præsentis ævi tempus sæpe dictus Pater explevit. Quod si et Principes regni Francorum, qui tempore vitæ ejus jus regium tenuerunt, aliquis quærere voluerit, (quamquam enim id non facile propter historiarum semiplenam indaginem videatur fieri posse) diligentius animi vivacitate perspiciens, reperiet tempore vitæ ejus, hos apud Francos honore functos regio, hoc ordine. Primum Hilpericum, secundum Lotharium, tertium Dagobertum, quartum Sigebertum, ejusque fratrem Hlodoveum quintum, cujus filii fuerunt hi, Lotharius, Hildericus, ac Theodericus. Sed Lothario in juventute mortuo, ac deinde Hilderico a Francorum Primatibus interfecto, regalem, quam nuper tonsoratus amiserat, Theodericus excepit dignitatem. Ad cujus usque tempora Beatum vixisse Amandum, chartarum instrumento, quæ apud nos hactenus habentur, docemur. Quibus etiam diebus Ebroinus Major-domus nefandas regno Francorum frendens inferebat calamitates, augens de die in diem usque ad seram scelerata piacula mortem. Qui Regibus cum omni populo perturbatis, ad ultimum omnium malorum suorum cumulum, B. Leodegarium diversis tormentorum pœnis excruciatum Christi Martyrem feeit.

112 Si quis vero hunc sermonen ab exiguitate ingenioli nostri depromptum quasi minus idoneum ac veritate suffultum probabili argumento investigare voluerit, hunc monemus; ut primo annum obitus præfati Confessoris Christi Amandi, qui fuit a nativitate Domini DCLXI, diligenter memoriæ figat: quia in eo, sicut priores nostri non solum in libris, sed etiam lapidibus, ne oblitterari posset, scriptum reliquerunt, ab hoc mundo ad Dominum transiit. Unde hoc numero, quasi fundamentum, in animo stabiliter collocato: ab ipso demum ad superiora calculando, xc annorum, quibus vixit, numerum computet, et sic ad DLXXI nativitatis Dominicæ annum, quo natus est sæpe dictus Pater, gradatim perveniet. His igitur duobus calculis uno ortus et altero obitus diligenter animo commendatis, adhibeat sibi historias Regum, qui eo tempore jus regium tenuerunt, insuper et Chronicas venerabilium Patrum, nec non et librum de Pontificibus Apostolicæ Sedis editum, eosque quasi ante et retro oculatus, hinc et inde sensus vivacitate circumspiciat, atque, qui Apostolici, quive Imperatores vel Principes B. Amando in corpore adhuc vivente fuerint, solerter consideret. Et, si post nonnullam laboris operam, rei veritatem invenire quiverit, nequaquam hæc nostra dicta, qualiacumque sint, ut opinor, reprobabit. Hactenus Auctor Elnonensis, totus in colligendis Pontificibus Romanis, ac Imperatoribus Constantinopolitanis, quasi muris illis atque propugnaculis procul extra Galliam sitis, hæc controversia foret defendenda. Imo quasi hæc non sufficerent additur epocha illius anni DCLVI, qua tunc veluti firmissimo præsidio munita ea sententia nequiret deinde expugnari. Ita ergo in MS. nostro adjungitur sub titulo de obitu B. Amandi: Anno Incarnationis Domini nostri Jesu Christi DCLVI, Indictione iv, Epacta xv, Concurrente iv, Termino xu Kalendas Aprilis, Pascha v Kalendas Aprilis, Luna xxi, vni Idus Februarii, die Dominica, Luna I, obiit S. Amandus annorum circiter nonaginta. Hæc ibi, quæ, excepta die Dominica, conveniunt in illum annum DCLXI, Cyclolunæ XVI, Solis XVI, littera Dominicali C, uti etiam ex Concurrente iv, constat,

A constat, ergo vi die Februarii in Sabbatum incidente. Quid si epocha anni CIDXCLXI eodem modo apponeretur, num inde conficeretur S. Amandum mille annis serius vita functum esse? Sit potius, nomine asserentium annum obitus ejus ICLXXI, hæc proposita conclusio, atque ex intimis historiæ visceribus deducta.

113 S. Amandus ante Episcopus Trajectensis, Elnone in monasterio a se extructo, ab his auctoribus mortuus dicitur anno Christi ICLXXI, ergo Sabbato ante Dominicam Quinquagesimæ, cyclo Solis xxvi, littera Dominicali C, et cyclo Lunæ xvi, Paschate deinde celebrato xxviii Martii: anno ætatis LXVII, ordinationis Episcopalis xxiiiI suscepti Episcopatus Trajectensis xvI: regni Chlodovei n apud Francos Neustrasios anno xvi S. Sigeberti fratris apud Austrasios xxiii, antequam in Neustria Chlotarius III (sub quo tamen Joannem Blandiniensium constituit Amandus abbatem) regnum auspicaretur, integro anno, at biennio antequam regnum Childericus apud Austrasios capesseret, qui tamen ei fundum donavit, et apud Rutenos in quo monasterium Nantense extruxit, et Barisiaci in agro Laudenensi: ac demum anno XX antequam Childerico occiso Theodoricus (sub quo testamentum condidit) regnum Francorum accepit. Eadem ratione secundum illos auctores mortuus est anno XVII, antequam S. Reolus consecraretur Archiepiscopus Remensis, anno xV ante Episcopatum S. Vindiciani, anno v ante Episcopatum S. Mummoleni: et anno III priusquam abbates crearentur Aldelertus apud Gandavenses S. Bavonis, et Joannes Blandiniensium; qui tamen omnes tam Episcopi quam Albates ejus testamento post S. Amandi propriam signaturam subscripserunt. Demum anno XXII, antequam ab eo Baudemundus constitueretur Blandiniensium Abbas; anno xVII ante martyrium S. Theodardi Episcopi Trajectensis, et successionem S. Lamberti, et anno XXV ante credem S. Leodegarii, qui eisdem fere diebus, ut traditur ab Auctore Elnonensi, martyrium passus. Postremo anno S. Vitaliani Papæ non tertio, ut illi volunt, sed quinto, utpote sub finem Julii anni ICDLVI creati: et anno non Constantini XXII, sed Constantis patris Constantini Pogonati, de quo mox agemus anno XXI. Horum interim annorum tam Pontificis quom Imperatoris nulla mentio fit apud Baudemundum, Auctorem Aquitanum, Milonem, ceterosque xvo S. Amandi magis propinquos. Constantis, qui et Constantinus meminit Harigerus, ejusque annum XXII, Christi ICCLXV exprimit: cui Constanti adjungit annum ætatis S. Amandi nonagesimum, quem etiam cum Imperio Constantini, ut vocant, et pont ficatu Vitaliani tradunt Auctor Elnonensis, et Philippus Abbas, asserentes ambo mirabili temporum confusione, tunc in Francia Theodericum regnasse. Quare de ejus sub hoc Rege obitu sit etiam opposita alteri hæc nostra conclusio.

114 Amandus antea Episcopus Trajectensis, Elnone in monasterio a se constructo mortuus est anno ICDLXXXIV, ergo Sabbato ante Dominicam Septuagesimæ, cyclo Solis xxI, litteris Dominicalibus C B, ac cyclo Lunæ I, Paschate dein celebrato x Aprilis; anno ætatis xc, ordinationis Episcopalis LVI, a suscepto Episcopatu Trajectensi XXXVIII, anno regni Theoderici III, Episcoporum Lamberti Trajectensis VII, Reoli Remensis v, Vindiciani IX, Mummoleni XIX, Abbatum Aldeberti monasterii, S. Bavonis XX, Baudemundi Blandiniensis I, altero anno labente ante necem S. Leodegarii Martyris, Leone II Pontifice Romano, et Constantini Pogonati Constantis filii, Imperatoris anno XVI. Ab hoc Imperatores aliquos occasionem perturbandi hanc Chronologiam hausisse non dubitamus. Nam Regino Abbas Prumiensis, qui sub finem noni atque initium decimi seculi floruit, tempore hujus Constantini Pogonati tradit Dagobertum Regem vixisse, ejusque filium Sigebertum, dum a S. Amando catechumenus fieret, non amplius quam quadraginta dies, natum, cunctis au- Februarii T. I. dientibus AMEN respondisse. Præterea annum Christi sive ab eodem Reginone, sive ab alio, ut ad Vitam S. Sigeberti diximus, potius intrusum, apponi ICV; regnasse XVII annos, ac tamen Justinianum ejus filium successisse anno Christi ICXII, decennio integro ab immemore sui sive interpolatore sive Reginone magna cum socordia absorpto. Verum hic Justinianus, ab præcisis deinde naribus Rhinotmetus posteris dictus, Constantino patri successit anno Christi ICCLXXXV: sub cujus imperio tradit idem Regino S. Sigebertum Regem in regno Austriæ sublimatum, Chlodoveum n, illi Lotcovuicum natum, eorumque patrem Dagobertum Regem mortuum esse, et in basilica S. Dionysii sepultum. Hos Reginonis errores exprimit Chronologus Gandensi, dum asserit monasterium Blandinium cœptum anno Dominicæ Incarnationis ICDX, Indictione I, Dagoberti XIV, qui idem annus reperitur in Chronico Sigeberti, et vulgaribus his versiculis confirmatur:

In sexcenteno deno fundavit Amandus Anno Blandinium, Patronum dens ibi Petrum: Rexit Florbertus, dotavit Rex Dagobertus.

Quia autem circa illud tempus natus baptizatusque est a S. Amando Sigebertus Rex secundum Chronicon Reginonis, illud principium fontemque omnium errorum prorsus indicamus. Inde mendum haustum a Theoderico Albate, statuente S. Bavonem anno ICDXXXI mortuum esse. Inde Elnonenses reliquam ætatem S. Amandi supputantes obitum ejus conjecerunt in annum ICDLXI, quem mox lapidibus insculptum sacrosanctum existimarunt Elnonensis Chronologus, Sigebertus in Chronico, Philippus Abbas in Vita: secuti posteriores cæco quasi impetu nullum dubitandi aut examinandi locum relictum esse censentes: sufficere correctionem Imperatorum, quos errore nimium crasso a suo tempore remotos esse luce clarius videbant: relinqui posse S. Amandum, ut hominem privatum ab exteris scriptoribus neglectum.

113 Inter præcipuos Scriptores, qui ultimo hoc seculo Historiam Belgicam scripserunt, sunt primo Molanus et Meierus, qui ex Elnonensibus tabulis annum Christi ICCLXI servarunt: Molanum describunt Rosweydus noster in Historia Ecclesiastica Belgica, in Annalibus Baronius, aliq. At Doctores Duacences in suis ad Molanum notationibus favent Placentio mortem ejus referenti ad annum ICDLXV: pro quo facit, inquiunt, quod S. Lambertus ( qui ei post Remaclum et Theodardum successit) legatur interfuisse elevationi S. Vedasti, quæ teste Sigeberto, facta est anno ICDLVIII. Sed ea satis rejecta sunt tum hic, tum ad Vitam S. Vedasti. Tantum cum pace veniaque Religiosissimorum Patrum monasterii Elnonensis liceat nobis, adhibito diligenti studio veritatis ab hac intrusa traditione recedere, quam nulla prope causa Doctores Duacenses reficiendam judicarunt. Bucherius Joannes Roberti, Buzelinus, Fisen sæpius citati, alique tradunt obiisse S. Amandum anno ICDLXII. Tunc, inquit Bucherius, S. Amandus moritur IV Februarii, die Dominico. Meierus. Ergo hoc anno, etsi ipse cum Sigeberto vocet ICLXI, quod et verum est; nam tunc a Paschate primum inibant anni. Ast ab Christi nativitate cæptos tunc annos infra dicemus. Addit Meierus Indictionem IV, quam Bucherius v statuit. Demum recedit ab Elnonensibus tabulis Joannes Cognatus lib. 2 Historiæ Tornacensis cap. 34, et Malebrancus lib. 4 de Morinis cap. 10, statuentes obitum S. Amandi incidisse in annum ICDLXXII, cumque fuisse Regis Theoderici IV. Quæ supra satis refutata sunt. De anno ICDLXXI a Guichenono morti ejus attributo agemus infra § XXI.

§ XVII. S. Amandi publica variis diebus veneratio Ejus Reliquiæ.

Hactenus anni vtæ S. Amandi universi discussi, ac tempus.

A tempus obitus stabilitum est. In die ac mense unanimis est consensus omnium, qui eum ab aliis Amandis distinxerunt. Dies is est viii Idus Februarii, sacra ejus memoria in plerisque tabulis Ecclesiasticis celebris. Eo certe quidem die inscriptum ejus nomen Calendario antiquo ante annum 10CXXI scripto, et martyrologio S. Hieronimi adjuncto. Martyrologium MS. Centulensis olim, nunc Vedastini monasterii, sub nomine Bedæ: Ceonobio Helnone S. Amandi Episcopi et Confessoris. MS. Leodiense S. Lamberti sub Bedæ quoque nomine: Eodem die natale S. Amandi Episc. et Confess. Beda excusus, Rabanus, Notgerus: Et in Ellone, sive Hellone, corrige Elnone, depositio S. Amandi Episc. et Confess. MS. Tornacense S. Martini et Lætiense primo loco haec habent: Elnone monasterio, depositio S. Amandi Episc. et Confess. qui multorum miraculorum virtutibus pollens, inter alia fertur, quod reum, cui ante mortem a sevo Judice non potuerit vitam impetrare, post mortem a pio Judice Deo vitam impetravit et salutem. Quæ eadem referuntur in Martyrologio Elnonensi apud Molanum in Natalib. Sanctorum Belgii, præpositis his verbis: In Pabula; cujus ditionis Comitem haberi Abbatem Amandinum supra diximus: dein Episcopus Trajectensis nominatur uti supra etiam insinuavimus. Galesinius hoc eum elogio exornat: Trajecti S. Amandi Episcopi et Confessoris. Hic illustri genere in Aquitania natus, monasticæ vitæ disciplinfam a puero amplexus, parentis rogatu ab ea amoveri nullo modo potuit: sicque annis quindecim omni admirandæ abstinentiæ genere corpus maceravit. Religionis caussa Romam peregrinatus, colesti admonitu in Galliam reddit: ubi multis locis fidem prædicavit, complures habuit discipulos sanctitatis laude præstantes, et ab impietate innumerabiles ad Christianæ religionis cultum perduxit; sicque in omni vita sanctissime versatus, fideique caussa multis laboribus pie perfunctus, quievit in Domino. Canisius in Martyrologio Germanico insigne quoque ejus habet elogium, in quo dicitur suis precibus obtinuisse Dagobertum Regi filium, a se dein baptizatum, atque AMEN respondentem, qui fuit S. Sigebertus: quem ejus precibus obtentum alibi non legimus. Longioribus eumdem encomiis celebrant Molanus in Natalibus Sanctorum Belgii, Miræus in Fastis Belgicis et Saussaius in Martyrologio Gallicano, qui volunt illum et Argentoratensem ad Rhenum condidisse Episcopatum, et primum fuisse urbis illius Episcopum. Quæ supra rejecimus.

B Allocodem vi Februarii egimus de S. Vedasto Episcopo Atrebatensi, altero Belgarum Doctore, quem cum S. Amando in pluribus sacris Fasti conjunctum istic diximus, allatis verbis Martyrologiorum MSS. Trevirensium S. Maximini et S. Martini, Ultrajectini Ecclesiæ S. Mariæ, ac potissimum Usuardi ex vetustioribus codicibus. Huic sere consentit Martyrologium Romanum, cujus verba supra § 7 dedimus. In MS. Martyrologio Bruxellensi S. Gudilæ, clausula adjecta dicitur Trajectensem supra Mosam rexisse Ecclesiam. Ast in Martyrologio Coloniensi, Florario MS. aliisque compluribus MSS. sub nomine Usuardi ad usum Ecclesiarum Belgicarum auctis dicitur, Trajectensium tribus annis rexisse Ecclesiam; sed infructuosum inibi cernens laborem suum, vitam eremiticam eligens in quadam cella juxta civitatem Turonicam quindecim annis cilicio semper textus (aliis MSS. supertectus) et aqua et pane hordeaceo sustentatus permansisse. Quæ cum vitæ historia non consentiunt, neque Turonis, sed Bituricæ xv annos in calestium rerum contemplatione exegit, neque post relictam Trajectensem Sedem, sed sub ipsa conversionis initia. Aliter haec efferuntur in Martyrologio MS. Leodiensi S. Laurentii, quod est Adonis, sed auctum: Eodem die depositio SS. Vedasti et Amandi Episcoporum, quorum actus, et miracula et vitæ consummatio in Ecclesiis clara et celebria habentur (eratque antiqua manu additum) Vedastus Atrebatensem rexit Ecclesiam, in qua etiam requiescit. Amandus vero Trajectensem tribus annis Ecclesiam rexit; sed infructuosum inibi videns esse suum laborem, vitam eremiticam elegit, in saltum transiens Bevium: ubi nunc honorifice requiescit super fluvium, qui Scarbs nominatur. Apud Molanum in Auctario ad Usuardum additur, eum, benedictione ab Aichario Episcopo accepta, in pago præter fluenta Scaldi fluvii, cui vocabulum est Gandavum, verbum Domini intrepidum annuntiasse. Maurolycus addit eum Trajectensem rexisse Ecclesiam tempore Heraclii, qui imperavit ab anno 10CX ad annum 10CXLI: post quem regnarunt ejus filii Constantinus, tum Heracleonas, singuli aliquot mensibus tantum; dein Constans, Constantini filius, Heraclii nepos; sub cujus imperio S. Amandum tribus annis rexisse Ecclesiam Trajectensem supra probatum est. Annus obitus additur Martyrologio Germanico DCLII, Florario MS. aliisque DCLXI: qui error supra confutatus est.

118 In Ecclesia Trajectensi hoc vi Februarii colitur S. Amandus simul cum reliquis Episcopis Trajectensibus; officio duplici, ut videre est in antiquo Breviario S. Servatii. Eamdem omnium Episcoporum commemorationem recolunt Saussaius, Galesinius, Canisius, Ferrarius, Molanus, alique ac nos supra hoc die inter Sanctos in alium diem remissos de ea fuse egimus. De eadem omnium Pontificum Trajectensium celebritate agunt Wion in Martyrologio Monastico, et Dorganius in Calendario Benedictino, quod nonnulli eorum vulgo existimentur monachi Benedictini fuisse, eaque de caussa seorsim de S. Amando agunt iidem Wion et Dorganius; uti etiam Menardus, et Kalendarium MS. Benedictinum his verbis. S. Amandi Episcopi Trajectensi superioris, prius Abbatis Elnonensis, cui cum quidam Episcopus caussa humilitatis et hospitalitatis aquam in manibus daret, ex lotura cæcus est illuminatus. De die nativitatis et ordinationis Episcopalis supra egimus.

119 Milo in historia Translationis corporis S. Amandi num. 4 tradit, vii Kalendarum Novembrium seu xxvi Octobris, triplicem S. Amandi memoriam numeroso populorum coëtu, debito cum honore celebrari, videlicet Dedicationem sacræ basilicæ, Translationem B. Amandi, et Episcopalis honoris assumptionem. Antiquum Martyrologium MS. Tornacense S. Martini ea ita refert: Trejecti ordinatio Episcopatus S. Amandi, et in pago Tornacensi Helnone conobio Translatio corporis ipsius ab ecclesia sanctorum Apostolorum Petri et Pauli in basilica S. Stephani Protomartyris, agente B. Eligio Pontifice; atque Dedicatio ejusdem basilicæ. Eadem habent (omissis solum verbis, in pago Tornacensi) Wion, et Menardus in Martyrologio Benedictino, et Molanus ex Martyrologio Elnonensi in Natalibus Sanctorum Belgii atque in posteriore editione additionum ad Usuardum. Fusius Florarium Sanctorum MS. Translatio S. Amandi Trajectensis superioris Episcopi et Confessoris: cujus corpus cum in cœnobio a se condito, cui Elvonis (imo Elnonis) nomen adhæsit, mansisset sedecim annis sepultum, post tantum temporis a S. Eligio Noviomensi Episcopo, qui floruit anno salutis 10CXLIX, repertum est incorruptum: qui gratias egit summæ Deitati, quod sanctitas, quæ in vivente claruerat, in mortuo non latebat. Quæ verba ex Historia translationis a Milone scripta sumpta: qui etiam S. Eligium adhuc superstitem fuisse dicit, quod supra refutavimus. Aliqua Martyrologia eodem die referunt S. Amandum, nulla addita solennitatis caussa: ita Beda excusus, Viola Sanctorum, Bellinus, quædam sub nomine Usuardi excusa et MSS. Ipso die S.

A Amandi Confessoris. Alia MSS. sub Usuardi nomine: Ipso die Elevatio S. Amandi Confessoris. Hermannus Greven, et Martyrologium Coloniense antiquum: Translatio S. Amandi Episcopi Trajecti superioris et Confessoris. MS. Richarii: Cœnobio Helnone Translatio S. Amandi Episcopi et Confessoris. Alii addunt S. Vedastum, illi vi Februarii junctum socium. Ado a Rosweido editus: Commemoratio agitur ipsa die sanctorum Episcoporum Vedasti et Amandi, quorum vita et mors plurimis extitit miraculis gloriosa. Habentur eadem in prima editione Auctarii Molani ad Usuardum, in Martyrologio Germanico, in MS. Trevirensi S. Maximini, ac sere in Galesinio. De utrisque ita cecinit Wandelbertus:

Pontifices fama, signis tumulisque coruscos Septimus ostendit, vero de nomine Amandum, Vedastumque simul meritis et tempore junctos.

Plurimæ Ecclesiæ dicto xxvi Octobris hanc solennitatem celebrant, uti videre est in antiquis Breviariis Cameracensi, Leodiensi, Ultrajectensi, Brugensi, Antwerpiensi, Bruxellensi, Tornacensi, Atrebatensi, Blandiniensi, Coloniensi, etc; in quorum aliquibus agitur festum duplex, in aliis solum Commemoratio. De celeberrimo S. Amandi cultu eodem xxvi Octobris apud Argentinenses, Spirenses, Wormatienses actum supra § ix: quo die colitur et S. Amandus Wormatiensis Episcopus, aliusque Amandus Episcopus Argentoratensis. Martyrologium MS. Leodiense S. Lamberti pridie, id est xxv Octobris, hæc habet: Item Translatio vel Ordinatio, sive Dedicatio S. Amandi Episcopi et Confessoris. Postridie, sive xxvii Octobris, commemorationem Ordinationis S. Amandi specialius recoli supra diximus.

B

120 Altera S. Amandi elevatio, quæ anno Christi ioccix a Lothario custode facta est, celebratur xx Septembris: quo die in Martyrologiis Elnonensi et Tornacensi S. Martini hæc leguntur: Duodecimo Calendas Octobris, Elnone Elevatio corporis S. Amandi Episcopi et confessoris, cujus corpus post centum quinquaginta a transitu annos integrum inventum est, atque de oris ejus geminis ab inventore dentibus ablatis, stillæ scribuntur fluxisse cruoris. Eadem habet Molanus in Auctario Usuardi, Wion et Menardus. Meminit ejusdem Ferrarius et MS. Martyrologium Bruxellense S. Gudilæ. In Florario MS. hæc Elevatio pridie, seu XIX Septembr. refertur his verbis: In Francia apud cenobium Elnonense Elevatio S. Amandi quondam Trajecti superioris Episcopi, consecratoris S. Gertrudis Virginis Nivellensis, facta a Lothario custode anno salutis ioccxii a depositione ejus anno circiter clii, cujus corpore adhuc invento integro, cum ejus capilli et ungues, qui excrevisse videbantur, succiderentur, et de ore dentes adhibita forcipe extraherentur, sanguis inde profluxit, qui ad memoriam posterorum adhuc servatur. Hæc ibi, numeris plerisque mendose expressis: dies fuit xx Septembr. annus ioccix, qui Miloni aliisque est a transitu ejus cl, nobis cxxvi, ut supra probatum est. Mansit tum corpus omnium aspectibus et venerationi expositum duos et triginta dies, ac deinde sepositum, seu sacræ sepulturæ restitutum, xxiii Octobris, qui dies in Martyrologio Elnonensi apud Molanum celebris habetur: Decimo Calendas Novembris, Helnone restitutio corporis S. Amandi Episcopi et Confessoris. Eadem habent Wion et Menardus. Demum Dominica post Ascensionem Domini celebratur ultima ejus Reliquiarum translatio.

121 Kalendis Octobris, quo die colitur translatio Reliquiarum S. Vedasti, in quodam Martyrologio MS. Benedictino, sed nec admodum antiquo, neque accurato, isthæc leguntur: Translatio S. Amandi Abbatis Elnonensis et Episcopi Trajectensis. Gemeliacum, modo Gemblacum, vetus est Brabantiæ oppidum cum monasterio: in quo S. Amandi, (ob templum forte olim ibi) D erectum, populosque fide virtuteque instructos) cultus annotatur xxv Junii, quo die Molanus in Auctario Usuardi: In Gemeliaco natalis SS. Amandi et Domnoleni Confessorum. Saussaius socium Domnelum appellat. MSS. antiqua Leodiense S. Laurentii et Trevirense S. Maximini: In Gemiliaco Natale S. Amandi. Florarium In Genuliaco S. Amandi. Hæc ibi. An qui Domnelus vel Domnolenus est, censendus sit Domnilus Torholtanus, de quo egimus num. 22, non constat. In Auctario MS. Carthusiæ Bruxellensis non antiquo ad Usuardum, refertur eodem xxv Junii, Elevatio S. Amandi: sed quænam ea fuerit necdum legimus.

Ferrarius xxiv Junii citatis tabulis Ecclesiæ Lemovicensis ad se transmissis, hæc scribit: Lemovicis SS. Amandi et Domnoleni Confessorum. Infra ad caput v Vitæ per Baudemundum litterah dubitamus, num Lemovici cæxus ab eo fuerit illuminatus. Corpus S. Amandi Elnone, inde Amandopoli dicta, servatur thecæ inauratæ artificiosissime elaboratæ inclusum. At magnam ejusdem cranii partem habere Patres Recollectos in Cortracensi conventu, aliquas etiam reliquias esse in nobili monasterio sanctimonialium Broucburgensium, ac de sudario et vestibus ejus obtentis gloriari Maricolenses monachos scribit Rayssius in Hierogazophylacio Belgico. Coloniæ in Ecclesia B. Mariae Virginis ad Gradus spectari aliquas reliquias S. Amandi tradit Gelenius lib. 3 Coloniæ Agrippinensis syntagmate 7 § 4, num. 17. Delatæ fuerunt reliquiæ S. Amandi et aliorum Sanctorum XIX Januarii anno DCCCXCIV in villam Nemmicum pagi Veromadensis, ad contractum firmandum, ut dicitur IV Januarii in Translatione S. Rigoberti cap. 5. Et xvii Januarii sit commemoratio S. Amandi in veteri Breviario Præmonstratensi.

§ XVIII. Vita S. Amandi a variis conscripta.

Quod S. Amandus testamentum, sive conjurationem de sua sepultura, secit die xv Kalend. Maii, anno Theoderici Regis II, Christi IOCLXXXII, scrispit Baudemundus ejus tum discipulus, uti indicat sub finem his verbis: Ego Baudemundus peccator, jubente Domno meo Amando, hanc epistolam deliberationis sue scripsi et subscripsi. Hic secundum ea, quæ ex Chronico Blandiniensi supra num. 106 dicta sunt, Joanni Abbati Blandiniensi, qui dicto testamento subscripsit, Nonis Martiis anno DCLXXXIII mortuo, successit, tertius a B. Florberto Abbas, ordinante S. Amando, anno sequente DCLXXXIV vita functo. Quamdiu superfuerit Baudemundus, dubium est, tabulis Blandiniensis cænobii corruptis, in quibus cum Ferreco successore traditur rexisse annis XCV: quos solum XXIII censemus fuisse. Nam Hatta primus monasterii Vedastini apud Atrebates Abbas, ut traditur in Chronico Vedastino, anno Christi IOCCVI etiam Blandiniensibus, e quibus assumptus fuerat, datus est Abbas; e vivis dein sublatus Kalendis Februarii anno IOCCX: ut ex eo Chronico scribit Locrius. Qui Hattæ successit Cælestinus, expulsus fuit a Carolo Martello, quod Raginfrido anno IOCCXVII ab eo devicto adhæssiset. Hæc de tempore, quo Baudemundus ejusque successores Blandiniensi monasterio præfuerunt. Quam primo loco damus Vitam S. Amandi, hic Abbas Baudemundus scripsit: de quo in Martyrologio Elnonensi hoc vi Februarii ita legimus. Baudemundus, qui Vitam S. Amandi scripsit, dicit quemdam Bonum Presbyterum sibi narrasse, quod præsens erat, cum Amandus Tornaci a Judice non obtinebat furis liberationem, quem suspensum ad vitam revocavit. Ea num. 13 relata ætatem auctoris produnt. Eodem modo num. 22 ait se Erchengisilo Presbytero venerabili atque fideli viro narrante didicisse, et num. 3 ex ore S. Amandi scribit, sicut idem vir Dei narrare consueverat

A consueverat, et num. 20 ait se ex Fratribus in monasterio a S. Amando excultis plures postea Abbates seu honorificos vidisse viros. Videtur autem Baudemundus hanc Vitam composuisse ante primam corporis S. Amandi elevationem, factam ab obitu ejus anno xvi, Christi 1DCCXIX: quam alioquin non ita tacitus præteriisset, imo nec ipse Baudemundus forte tam diu vixit: Omìttit idem auctor quæ per Belgicas provincias extruxit plurima cænobia ac templa, quasi iïs, quibus scribebat, sat nota. Surius eam Vitam edidit, et quidem, ut præfatur, a Baudemundo, ut habent codices ad S. Amandum, scriptam; fortassis autem meliori stylo redditam a Milone monacho S. Amandi, qui huic historiæ alium librum subjunxit. Est hic liber de visione S. Aldegundis, elevatione corporis S. Amandi ejusque discipulis Sanctis, a Surio huic Vitæ adjunctus; quem hic sejungimus, infra cum de Translationibus agemus, daturi, atque ostensuri non a Milone, de quo mox agemus, sed ab aliquo recentiore auctore, non absque variis mendis, ut dictum est num. 108 et 109, editum. Hanc ergo a Baudemundo scriptam Vitam damus collatam cum pervetustis codicibus MSS. duobus Domus professæ Societatis Jesu Antwerpiæ, tum monasteriorum Blandiniensis, Elnonensis, Marchianensis, S. Maximini, Rubæx vallis, tum Guilielmi Lindani et Cornelii Duïnii. Contulerat et Rosweydus noster cum alio MS. Extat etiam in codice Ultrajectino S. Martini, sed phrasi passim mutata.

123 Aliam perbrevem Vitam Parisiis ab Andrea Chesnæo accepimus, sed sub nomine S. Alani; cujus ipse partem aliquam edidit tomo i Scriptorum historiæ Francorum pag. 637. Quæ eadem extat in MS. Pragensi Bernardi Guidonis; atque etiam edita est in Breviario antiquo Corisopitensi ad xxvii Novemberis, ut supra diximus. Auctorem arbitramur aut Aquitanum, atque ad distinctionem ita appellamus; aut certe Britannum Armoricum. Nonnulla habet ab aliis non relata, adeoque digna, quæ hic adjungatur. Simile compendium in Gestis Episcoporum Tungrensium et Trajectensium edidit Harigerus Abbas Lobiensis creatus anno 1DCCCXCI: quod hic vel ideo magis adjungimus, ut veritas rerum supra discussarum clarius appareat. De Harigero supra sæpius actum est.

124 Vitam ejusdem S. Amandi eleganti stylo descripsit Philippus Harvengius, vulgo ab Elcemosyna dictus, monasterii Bonæ-Spei upud Binchium in Hannonia Ordinis Præmonstratensis secundus Abbas, S. Bernardi æqualis et familiaris. In elogiis Abbatum Elnonensium hæc de eo traduntur:

Non mihi facundi laus est reticenda Philippi, Eloquii cujus undique serpit odor, Hugonisque ætate fragrat: quo principe gestis Admovit calamum, Præsul Amande, tuis. Huic Hugoni scripsit Philippus priòrem Epistolam Vitæ S. Amandi instar Prologi præpositam, eoque anno Christi CICDLXIX mortuo, scripsit alteram Epistolam Abbati Joanni ejus successori: sub quo Vitam S. Amandi in lucem edidit circa annum CICDLXX. Obiit tandem anno CICDLXXXIII, cum aliquot mensibus ante regendi monasterii onere se aldicasset. Illius hoc legitur epitaphium:

Marcescit florum flos Philippus, via morum: Sub me Sanctorum sit consors, Christe, tuorum. Christe Jesu, non da Philippo morte secunda Lædi, sed tribue vivere perpetuo.

De Philippo hoc tribus locis agit Vossius in libris de Historicis Latinis, ac lib. 2 cap. 49 vocat Philippum ab Elcemosyna Abbatem Bonæ-Spei: dein lib. 3 par. 2 liit. P, refert Philippum Abbatem Bonæ-Spei, quasi a superiore diversum: ac mox Philippum Abbatem Elnonensis cænobii profert scriptorem Vitæ S. Amandi, a Meiero citatum ad annum 661 in Annalibus Flandriæ. Possevinus quoque Elnonensem velut ab Abbate Bonæ-Spei diversum tradit. Josias Simlerus unicum habet, et Elnonensem Abbatem facit, nisus et ipse auctoritate Meieri: cujus hæc verba sunt. Philippus Abbas de situ ejus (Elnonensis) cænobii: Locus est, inquit, inter Menapiorum fines Propontiis Nerviisque finitimus. Quæ verba habet Philippus infra num. 64. Hanc Vitam ex MSS. monasterii Blandiniensis, et Nicolai Belfortii descripsinus, contulimusque cum editione Duacena operum Philippi Abbatis, et alio vetusto codice MS. cænobii Elnonensis: extat etiam MS. in bibliotheca Vedastina. Meminerunt Vitæ hujus a Philippo scriptæ Miræus in Fastis Belgicis et de scriptoribus Ecclesiasticis, Valerius Andreas in Bibliotheca Belgica, sed qui in prima hujus editione S. Amandum scribit Episcopum Ultrajectensem, in secunda Leodiensem: quo satis innuit eam sibi Vitam non fuisse cognitam. Philippi chronologiam non satis accuratam supra cæpimus corrigere, plenius ad ipsam Vitam emendaturi. Alia ad Milonem spectant sub nomine Philippi edita.

125 Succedit Milo monachus ac Sacerdos Elnonensis, Harigero et Philippo multo antiquior: sed ordo rerum ab eo scriptarum hunc locum deposcit: ac primo damus, ex codice MS. Antwerpiensi domus professæ, Societatis Jesu, alteroque Amandino, quam stylo soluto exaravit Baudemundus Vitam S. Amandi, carmine redditam libris quatuor, ac versibus Heoricis universim CIDICCCXVII: in quorum ultimo libro innexuit miraculum sanguinis e dente fluentis in elevatione corporis facta anno 1DCCCIX. Meminit hujus poematis Sigebertus de Scriptoribus Ecclesiasticis cap. 106 his verbis: Milo monachus S. Amandi, scientia litterarum clarus, scripsit metrico stylo Vitam S. Amandi. Scripsit etiam ad Carolum Regem metrice librum de Sobrietate. Ad quem locum annotat Miræus, cum virum eruditissimum, scripsisse Vitam S. Amandi versu et prosa. Hanc Surium ad diem vi Februarii publicasse. Quæ jam rejecimus, neque etiam, ut Surius ait, cam meliore stylo reddidit, sed metrico. Ejusdem metricæ Vitæ meminere Trithemius, Possevinus, Gesnerus, Vossius, Valerius Andreas, alique quorum aliqui cum Miræo Vitam a Surio editam ei perperam etiam attribuunt. Opus illud a se juvene conscriptum esse indicat sub finem libri primi:

Aptum opus. ut juvenis juvenem laudare mererer. Dicavit illud Magistro suo Haimino, monacho Vedastino, Alcuini quondam discipulo, anno DCCCXLIII vita functo, ut diximus ad Vitam S. Vedasti, ubi aliquot ejus tractatus dedimus. Approbavit illud poema Hfaus monachus in subjuncta Elegia relatis viris illustribus, quorum judicio satis factum fuisse ostendit. Sint autem Episcopi Hincmarus Remensis, Theudericus Cameracensis, et Emmo Noviomensis, Adalardus Abbas, ac monachi Haiminus, et Teudingus, de quorum ætate infra agimus ad hanc elegiam: indeque colligimus circa annum DCCCXL poema suum absolvisse Milonem, qui etiam testes elevationis anno 1DCCCIX factæ fuisse superstites indicat his versibus:

Si quæris testes, fidei virtute vacillans, Huc venias, moneo: aspicies diversa virorum Agmina, multiplicesque senes ætate verendos.

§ XIX. Historia translationum et miraculorum S. Amandi a variis conscripta.

Scripsit idem Milo soluta oratione historiam Translationis corporis S. Amandi factam quindecim ab obitu ejus annis. Hanc se per traditionem a Patribus fideliter referentibus acceptam referre num. 1 attestatur: additque se alterum de elevatione incorrupti cadaveris ejus sermonem habuisse. In hoc sermone, sive historia Elevationis, ait num. 12, se hæc a Patribus, quihis interfuere, et numerosi supersunt, audivisse: uti ante ab eodem in poemate dictum vidimus: atque ita utroque

A utroque loco sanguinem, qui e dente evulso manavit, comparat cum pretioso sanguine lateris Christi. In hac eadem historia num. 9 se Elnonensi monasterii filium, quamvis degenerem, inenarrabili pietate existere, asserit. Demum miraculo cerei divina virtute accensi se adfuisse ait num. 16: Ego ipse, qui hæc qualiacumque sunt, describo, coram positus, et auribus audivi, et ignem oculis vidi: hos etiam versiculos in ipsis concentibus tanto Pontifici dixi, ubi se Poetam ostendit, atque ante num. 13 refert miraculum illud contigisse anno 130CCLV: ut mirum sit sub nomine Philippi Abbatis eam historiam editam esse, quam cum codicibus MSS. contulimus: ex qubus historiam Translationis hactenus ineditam adjunzinus, potissimum ex MS. Ultrajectino S. Salvatoris, et duplici codice, quem utrumque ne lacerarentur, pretio a bibliopagis redemimus: ex quorum altero etiam damus Milonis poema. In eo quoque contnetur ejusdem Milonis carmen hexzametrum de Cruce in modum spharææ ingeniosissime factum, cum hoc ad Carolum Calvum Regem initio.

Accipe, Karle, precor, carmen pietate serena. Milonis in rebus Chronologicis errores supra refutavimus, et suis locis indicamus. Annum obitus S. Amandi judicavit DCLXI et S. Eligium interfuisse Translationi corporis ejusdem, uti in utraque historia et Translationis et Elevationis narrat.

127 Extat alia Translationis corporis S. Amandi historia, ex relatione Milonis fere excerpta, adjuncta sub initium visione S. Aldegundis, de qua supra egimus §xx, num. 108. Enumerantur a num. 6 discipuli S. Amandi virtute ac sanctitate illustres: inter quos recensetur S. Landoaldus, cujus reliquiæ et Gandavum traduntur translatae (quod sub finem decimi seculi factum est) et populis fidelibus beneficia impendere: circa quæ tempora ca increbuit opinio, quod idem Landoaldus, uti hic etiam narratur, vice S. Amandi curam pastoralem in Episcopio Trajectensi egerit. Historiam hanc damus ex MSS. Insulensi Societatis Jesu et Blandmiensi, quam Vitæ S. Amandi a Baudemundo scriptæ etiam subjunxit Surius, tamquam alium librum, uti præfatur a Milone scriptum, qui Auctore illo hactenus ignoto, duobus circiter seculis antiquior est. Huic historiæ adjungimus parvum fragmentum Chronici Elnonensis, in quo aliqua ad historiam Elevationis corporis S. Amandi pertinentia attinguntur, atque ex eo initium anni tum a Nativitate Christi seu xxv Decembris sumi solitum confirmatur.

128 Sequitur Historia miraculorum S. Amandi a Gilleberto descripta: de quo hæc traduntur apud Le Bar ex monumentis Elnonensibus: Gillebertus Sacerdos venerabilis, primo S. Andreæ Elnone Decanus, et postea Elnonensis factus monachus, vir in divinis Scripturis eruditus, vita quoque et sanctitatis conversatione insignis, qui contra vitiorum tumultus et versutias viriliter dimicavit, et qui tam Clero et populo quoad viveret, Doctor egregius et Prædicator eximius enituit. Opuscula non spernendae lectionis edidit de incendio monasterii sui Elnonensis, de deportatione S. Amandi per Franciam, de miraculis per Amandum in via patratis, de reparatione ejusdem cænobii, stylo soluto etprosaico. Quæ omnia in Historia miraculorum sæpius aucta continentur, et hic eduntur ex MSS. Gandensi et Belfortii, atque editione operum Philippi ab Eleemosyna. Extant etiam MSS. in bibliotheca Vedastina. Præfatur Auctor nihil scribi, nisi quæ evidenter obtutus probavere scriptoris, testimonium ei reddentibus ejusdem temporis monachis, Clericis, atque etiam venerandæ memoriæ et insignis famæ laicis. Quæ de priore parte stylo soluto conscripta intelliguntur: at ubi carmine describit hominem e carcere liberatum, præmonet id esse.

Gestum Coccei, postquam remeavimus ipsi: Quod jam non oculis, sed fonte probavimus auris.

Tum de suspenso olim a S. Amando suscitato agens, hac cautela miraculum, sieut quorumdam relatione didicit, legere volentibus qualicumque scripto notificare curat. Quo autem vixerit tempore, constat ex incendio, quo monasterium conflagravit anno CICLXVI. An dein superstes fuerit ad annum CIXCX, et quæ ultimo capite subjunximus, etiam scripserit, dubium est. Ab aliis ejusdem cænobii viris eruditis potius addita suspicamur.

129 Alia in iisdem MSS. additur Historia miraculorum S. Amandi corpore anno CIOCVII per antiquum Bragbantum delato: quo tempore vixit Gunterus monachus' S. Amandi, qui, teste Sigeberto de Scriptor. Eccl. cap. 166, scripsit martyrium S. Cyrici metrico stylo: cujus et hæc historia calamo potuit concinari. Utraque hæc Historia miraculorum edita fuit sub nomine Philippi de Eleemosyna cum reliquis ejus operibus, sed uti prior auctorem habuit Gillebertum Amandinum, ita posterior potius referenda est ad dictum Gunterum, aliunve monasterii' Elnonensis alumnum. Quæ subjicitur Historia mulieris suspensæ anno eodem CIOCVII Rotomagi ad vitam revocatæ, editur ex MSS. Elnonensi, Insulensi, aliisque, et operibus Philippi ab Eleemosyna, scripta a Marsilia monasterii' Rotomagensis S. Amandi Abbatissa, forte nitidiori stylo reddita a dicto Guntero, aliove ultimorum miraculorum scriptore. Demum laborem hunc nostrum concludimus duplici Hymno olim in honorem S. Amandi cani solito, et in codice nostro MS. Vitæ S. Amandi per Milonem carmine editæ subjuncto.

130 Præter ea quæ de S. Amando damus, extant nonnulla, quæ consulto prætermittimus, oratione soluta sub variis titulis congesta. Horum primum in MS. Elnonensi et Blandiniensi est hujusmodi: Suppletio quæ addita est libello Vitæ S. Amandi a Milone monacho et Sacerdote cænobii ipsinus: quasi hujus suppletionis auctor esset Milo. Ast in nostro codice MS. cui prima solia recenti manu suppleta sunt, ita legitur: Supplementum Vitæ S. Amandi a Milone monacho conscriptæ et editæ a Laurentio Surio, tomo 1 die 6 Febr. Vitam S. Amandi per Baudemundum, perperam Miloni attributam supra ostendimus: quo aliquot seculis junior fuit auctor Epitomes Translationis et Elevationis corporis S. Amandi simul cum Vita a Surio excusæ. Incipit illud supplementum his verbis: Prælato libello de virtutibus S. Amandi edito, sciendum est quantus vir idem et cujus honoris apud homines habitus est, licet ipse declinare honores mundi semper desideraret. Deinde post indicata brevissime aliquot monasteria ab eo F extructa, amicitia ejus cum S. Martino Papa explicatur, atque hujus contra hæresim Monothelitarum vigilantia laudatur. Subjungitur sub titulo novo Epistola Martini Papæ ad S. Amandum, quæ infra datur in Vita per Philippum Abbatem. Tituli sequentes sunt De obitu B. Amandi. Quo tempore Beatus Christi Amandus vel natus vel defunctus sit. Hocscriptum supra §16 datum est excussumque in quo cum Auctor colligat scrupulose Pontifices Romanos atque Imperatores Orientis, quos in supra memoratis operibus ne semel quidem attingit Milo, alius ac multo recentior auctor est, qui obitus S. Amandi annum a majoribus inscriptum libris, et lapidibus insculptum tradit: quod partim a Milone, partim ejus tempore factum est.

131 Adjungitur sermo legendus in transitu sive depositione ter beati atque gloriosi Pontificis Christi Amandi: in cujus exordio diem depositionis in Sanctis tradit dici diem natalem, tum mortem Sanctorum comparat cum transitu Israelis in terram promissionis, eosque dum vivunt, enutriri in deserto manna cælesti corporis Christi. Prolixe dein ostenāit exemplo S. Amandi patriam, parentes divitiasque contemni debere: tum adolescentiæ ejusdem in Ogia insula peractæ adjungit gloriam in cælo collatam: ad eamque alios invitat, inculcata fide, spe, caritate cum operibus misericordiæ, concludique

Aconcludique sententia extremi judicii. Quis hujus sermonis auctor fuerit, nos latet. Aliquis Milonem imitatus eum conscripsit, ut die Natali legeretur, sicut hujus tractatus legebantur in Translatione et Elevatione corporis S. Amandi: in quibus nusquam istius Sermonis meminit, sed Vitæ per Baudemundum scriptæ: Quia, inquit, Vitæ ter beati ac Deo dilecti Confessoris Christi Amandi libellus satis plene sufficienterque disseruisse cognoscitur. Nos hic eum sermonem, quia nihil in eo, quod ad historiam pertineat, omittimus, indicatis solum primis verbis, quæ sic habent: Quia ad anniversariam ac sacrosanctam solennitatem beatissimi Patris Amandi, Fratres dilectissimi, religioso devotionis studio convenistis, opportunum esse arbitror, ut exhortatione nostri sermonis operum illius insignia cognoscatis, etc.

132 S. Amandi res gestas plures alii scripsere, Vincentius Bellovacensis lib. 21 Speculi Hist. cap. 119 et 120, S. Antoninus par. 2 tit. 12 cap. 8 § 9, Jacobus de Voragine in Legenda Aurea, qui præter alios errores tradunt cum Turonis ad sepulchrum S. Martini in quadam cellula inclusum xv annos vixisse, quod apud Bituriges factum est, Petrus de Natalibus lib. 3 cap. 100 et Georgius Wicelius, qui eum scribunt sub Heraclio obüsse anno DCXX. Franciscus Haræus, Cornelius Grasius, et linguis peregrinis quamplurimi: tum varii antiqui in Actis aliorum Sanctorum, quos plerosque supra attigimus.

133 Everhelmus Abbas in Vita S. Popponis xxy Januarii cap. 5 visionem a S. Amando apparente B. Adelwiwæ matri ejus factam ita describit: Adelwiva in Elnone monasterio ad S. Amandum una cum filio suo perducta, ibidem desiderii sui ex colestis visionis oraculo securitatem est adepta. Nam ante B. Cyrici lipsanas, eadem in vigiliis precibusque pernoctante, atque post paullulum ex diutina sui defatigatione semi-vigilante, quia eam superna respexerit exauditio, hujusmodi ad se divinitus perlata patefecit visio. Nova rerum certe facie quamplures Christi Sacerdotes in consistoriis dealbatos vidit, quos in modum coronæ divina ostensio altrinsecus positos spectaculo sibi dedit: inter quos etiam B. Amandus, utpote ejusdem loci primus, præ ceteris promotius honestiusque residere videbatur, atque ad sententiam ipsius, sicut eum eo loci tunc decebat, omnium intuitus suspendebatur. Sed et B. Cyricum serico, gemmisque totum videbat nituisse, elegantisque pueri vultum imitatum fuisse, tum cum singulis Sacerdotum sermonem conseruisse, proque se ibidem in medio prostrata preces fudisse. Cui S. Amandus una cum pari considentium sibi consensu, Eia, inquit, bonæ indolis puer, tuum est pietatis dextram cum precibus etjam huic vidue porrigere, quæ ante sacrosanctas lipsanas tui continuas non desisit preces admittere. Qua auctoritate venerabilem puerum Cyricum certiorem factum, ad se appropinquasse, totamque se quasi de terra, ubi jacuerat prostrata, vidit levasse. Atque hujusmodi visio hic finem sui habuit, ipsaque B. Popponis mater mox expergefacta ad se rediit. Quæ hanc quidem visionem filio retulit, cum quo etiam ipsa eadem visionis fide animaequior facta, Virdunum se contulit, veloque piæ conversationis ex consilio beati viri sibi imposito, justitia et moribus jam coenobialis vitae arrisit proposito. Colitur S. Cyricus seu Quiricus xvi Julii.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

6. veljače Kalendar godine