Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 6. veljače

O sv. Amandu biskupu maastrichtskom u Elnonu ili Amandopolu u Belgiji

DE S. AMANDO EPISC. TRAJECTENSI ELNONE SIVE AMANDOPOLI IN BELGICO,

Sadržaj (53)
  1. Commentarius prævius.
  2. § VI. Monasteria in Bracbanto antiquo, et Hannoio, a S. Amando extructa. Diæcesis Cameracensis exculta.
  3. § X. Chronologia stabilita a nativitate S. Amandi usque ad annum Christi IOCXXXVI.
  4. § XIII. Res a S. Amando præclare gestæ ab anno DCLI ad DCLXIV.
  5. § XV. Tempus conditi a S. Amando testamenti, ejusque obitus.
  6. § XVI. Scriptum Elnonense de anno obitus S. Amandi excussum.
  7. § XVII. S. Amandi publica variis diebus veneratio Ejus Reliquiæ.
  8. § XVIII. Vita S. Amandi a variis conscripta.
  9. § XIX. Historia translationum et miraculorum S. Amandi a variis conscripta.
  10. § XX. Nantua in Beugesia monasterium an a S. Amando constructum?
  11. § XXII. Episcopatus Castellonensis an a S. Amando administratus?
  12. Prologus auctoris.
  13. Iter S. Amandi Romanum duplex. Ordinatio Episcopalis. Tempestas sedata.
  14. Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Fidei doctrina instituti Calloani et Vascones.
  15. Monasteria a S. Amando extructa, miracula patrata.
  16. Inobedientia punita. Obitus S. Amandi.
  17. ALIA VITAAuctore Aquifano anonymo,Ex MS. Andreæ du Chesne.
  18. Alia vita
  19. Alia vita
  20. Epistola ejusdem ad Joannem Abbatem.
  21. S. Amandi primum iter Romanum. Verbum Dei prædicatum.
  22. S. Amandi secundum iter Romanum. Gandenses aliique instructi.
  23. Episcopatus S. Amandi Trajectensis. Epistola F S. Martini Papæ.
  24. Variorum institutio. Miracula a S. Amando patrata. Monasteria extructa.
  25. Tertium iter Romanum S. Amandi. Laus Elnonensis monasterii.
  26. Alia vita metrica
  27. Rescriptum haimini ad eumdem.
  28. A proæmium operis sequentis.
  29. Liber primus
  30. Introductio Poetica, a Christo et Apostolis ad S. Amandum. Hujus ortus.
  31. Liber tertius
  32. Mortuus a S. Amando suscitatus.
  33. Fides per S. Amandum propagata. Sclavi aditi. Exilii pœna irrogata.
  34. Reditus S. Amandi ab exilio. Baptismus S. Sigeberti.
  35. Episcopatus Trajectensis S. Amandi.
  36. Liber quartus
  37. Cæcitate et paralysi puniti, sanantur ope S. Amandi.
  38. S. Amandi mors, sepultura. Elevatio corporis. Epilogus.
  39. Versiculi a wlfaii
  40. De transl. corp. s. Amandi, ejusque ordinatione,
  41. De elevat. corp. s. Amandi,
  42. Ignis divina virtute accensus.
  43. A epitome historlæ
  44. C fragmentum brevis chironici monasterii elnonensis,
  45. Ex MS. Blandiniensi.
  46. Hist. miracul. s. Amandi corpore per franciam deportato, auctore gilleberto monacho elnonensi,
  47. Prologus auctoris.
  48. Miracula Lauduni, Calnici, Noviomi, et Duaci facta.
  49. HIST. MIRACUL. S. AMANDI, CORPORE PER BRAGBANTUM DELATO, AUCTORE FORTE GUNTERO MONACHIO ELNONENSI, Ex iisdem MSS. et operibus Philippi ab Eleemosyna.
  50. Prologus auctoris.
  51. Historia mulieris suspensæ
  52. Hymnus antiquus
  53. Hymnus alius

C fragmentum brevis chironici monasterii elnonensis,

Ex MS. Blandiniensi.

a ANNO DCCLXI Carolus natus est.b Eclispsis solis. DCCLXIV Eclipsis solis.c DCCLXVII Carolus regnumc suscepit.d DCCLXXI Carlomanusd obiit.e Gyslebertus Episcopus obiit. DCCLXXXVIII Carolus Rex....tus est Idus Octobr.f DCCCXVIAdrianus Papaf obiit.g DCCCI Carolus Imperator factus. DCCCVII Eclipsis solis. DCCCXII Elevatum est corpus S. Amandi. DCCCXII Eclipsis solis.h DCCCXIII Carolus Imperator obiith v Idus Octobr. i DCCCXVIII Teutingus i promissionem fecit. DCCCXX X Eclispsis Lunae. k Lotharius custos obiit. l DCCCXL Hludowicus Imperator l obiit. m Adalleoldus obiit. n DCCCL Teutingus n ordinatur vmi Id. Martii. DCCCLV Hlotharius Rex obiit. a In MS. Blandiniensi post Vitam S. Amandi sequentia adjiccibantur, cum Infrectionibus, Epactis, Lunis Paschalibus, ad anno Ch. 741 v que ad 911 Nos solum his orica excerpsimus. — b Omnes hic o'servata Eclises, apud an'iquos et recentiores annotantur. — c Successione 9 O'tobris — d 4 Decembris. — e Noviomensis, vir do trina et sanctitate celebris, av'e Abbas Elnonensis 14. — f O'iii 26 Decembr. anni 793, quem annum au tor more illius temporis incipit a Nativitate Caristi. — g In festo Nativitalis, a quo annum incipit. Ita reliqui coex'i Scriptores Eginhardus in An nalibus, Annoles Francorum ex MS. Loiseliano, Poe'a Saronicus, ali que apud Du Chesne tomo 2, Chronicon Moissiacense, Annales Berliniani, Metenses et alii tomo 3, Regino alique annum inctipientes a Nativitate Christi vocant' annum 801, qui more jam usitato adhuc erat 800. — h Imo v Kalend. Febru. anni 814, quo die ejus Vitam dedimus. — i Id est professionem, ut mo'lo loquimur. De Teudingo agitur supra in carnine Valfadi. — k H'c est qui corpus S. Amandi transfulit. — l xx Junii. — m A'bas Elnonensis, Ludovico Pio, ut ferunt, familiaris. — n An Abbas Elnonensis Ejus nomen in serie Albatum non reperitur.

Hist. miracul. s. Amandi corpore per franciam deportato, auctore gilleberto monacho elnonensi,

Ex MSS. Gandensi et Belfortii, collatis cum editione operum Philippi ab Eleemosyna.

Prologus auctoris.

Licet interdum humana mens phantasticis visionibus fallatur; sed non miraculorum signis falli potest: quæ virtutum operator Dominus in fidelibus suis operari dignatur. Ab Ægyptiis namque magis illusione phantastica Rex captus est Memphiticus cum universa Ægypto, falsa et imaginabilia habens pro vero: sed. postquam divinitus ostensa sunt portenta virtutum, magi etiam ipsi cum ceteris, quamquam primum increduli, postmodum tamen professi sunt hoc esse digitum Dei. Coeli nempe, hoc est, quique fideles gloriam Dei loquuntur, et in omnem terram virtutum ipsius sonus progreditur. Unde pro modulo nostrae possibilitatis, impolito quidem sermone, sed non ignobili materie, quædam insignia ad notitiam conabor mittere posterorum, qualiter in terris nostra ætate Rex patefecerit immortalis militem suum, Beatum videlicet Amandum, gloriosæ in coelestibus dono immortalitatis a se muneratum. Si quis autem obstinata mente nostrum in hoc stylum studuerit redarguere, arbitrans nos nisi vulgares rumores sequi velle; huie jaculum opponimus, quod quondam refutantibus veritatem objecit Pastor et Primipilaris Ecclesiæ. Non possumus, inquit, quæ audivimus et vidimus, non loqui. Nil namque hic calamus aperit currentibus articulis, nisi quæ evidenter obtutus probavere a scriptoris, testimonium ei reddentibus ejusdem temporis monachis, Clericis, atque etiam F venerandæ memoriæ et insignis famæ laicisb. a Hinc constat de Scriptoris ætate. — b Capitulis deinde margine indicatis Historiam more nostro distinguimus. Ea autem ita legebantur.

De campanis ardendo sonantibus, nemine pulsante. —

2 De Insensato Cameraci sensui reddito. —

3 De muliere languida sanitati reddita. —

4 Mult os et lingua referantur. —

5 De puero debili sanato —

6 De insensato Laudunii sensui reddito —

7 De contracta muliere sub feretro S. Amandi erecta. —

8 De cæca visui restituta —

9 De muta a nativitate ibidem loquente. —

10 De puero apertis oculis non vidente per S. Amandum illuminato. —

11 De cæca Noviomi illuminata —

12 De contracto sanato —

13 De muliere Duaci repente contracta. et coram feretro S. Amandi erecta —

14 De carcerato Coceli per invocationem S. Amandi liberato.

CAPUT I. Incendium Elnonense. Miracula ad Reliquias S. Amandi Cameraci et Coceii facta.

Igitur anno ab Incarnatione Domini MLXVI, a transitu vero Amandi a ccccvi sub III Iduum Februariarum, Elnoneb accensæ sunt domus in foro hora fere tertia, unde et in ipsam prædicti Pontificis Ecclesiam plumbeis tabulis tectam, per tegulas sub ipsis tabulaticis flamma prorupit, antiqui hostis, ut credimus, invidia.

A invidia. Quæ ipsa cum omnibus claustris suis statim est incendio devastata, nec non et Apostolorum Principis, sed et aliac germani ipsius ecclesiad. Campanæ fundendo in pulverem sunt redactæ: diruta etiam quæque ornamenta ecclesiæ, columnas dico de pario lapide cum e analogio honestæ fabricæ. Ubi quidam contigit relatu dignissimum, quod sicut videntes et audientes in stuporem vertit non minimum; ita lecturis, ut reor, erit veluti monstrum. Nam mox ut ipsæ campanæ a flamma sunt invasæ, cœperunt insimul, nullius nisi solius Dei impulsu resonare, ac si divinitus monerentur plangere ruinam sui et ecclesiæ, donec, ut prælibatum est, in pulverem sunt redactæ.

3 Cujus habitationis restituendæ gratia, Fratres cumf Abbate ipsius loci, ex consultog Marchionis terræ, atque Episcoporum, petitione quoque Francorum obnixa, feretrum, quo corpusculum venerandi Patris recubabat, per Galliam detulerunt, quos cum tanto thesauro Galli ubilibet locorum honorifice et summa cum devotione susceperunt. Excessimus sane monasterio septimo Idus Junii: repedavimus in idem sub die quarto nonas Julii. Quid autem hac intercapedine quatuor hebdomadum, meritis sæpe dicti Pontificis coram immensitate vulgi, in ipsa regione sit gestum, non ducit mater Ecclesia reticendum: quæ filios suos orthodoxos, filiationemque suam in bona perseverantia quaquaversum conservantes lætatur functos honore polorum. Sed hæc omittentes, jam ad ea quæ decrevimus notanda, ac memoriæ commendanda, stylum, quamquam stolidum, vertamus.

4 Quædam itaque peragrantes loca, Cameracum urbem devenimus cluentem pontificali Cathedra. In qua propter valvas quidam insensatus constrictis arctissime in nervo pedibus residebat, qui, ut ab incolis palam factum est nobis, ob nimiam insani capitis amentiam, quamdam propinquarum suarum sauciaverat. Ubi cum honorifice ab Antistiteh Liebertho. cunctoque ipsius loci Clero recepti, hospitali gratia commaneremus, illum miserum donari S. Amando interpellavimus, quatenus solutum vinculis corporalibus, Sanctus, cui donaretur, apud Divinam clementiam obtineret dæmoniacis absolvi nexibus. Quod et ita factum est. Nam et Pontifex nostris assensum præbuit petitionibus, et ille Pontifex noster cujus corpus deportabatur, liberam mentem eatenus captivato a summo Pontifice Christo impetravit; ita ut inde nobiscum progrediens, nullum male sani capitis indicium ultra prætenderet.

5 Ab ipsa quoque urbe vestigia detorquentes cum immenso comitatu civium, tendebamus versus oppidum, cui vocabulum est i Coceium, ubi multæ aversiones ab oppidano, seu judice ejusdem loci, familiæ inferebantur S. Amandi, quæ circa ipsum degebat oppidum. Sed ubi loco, quo dispositum erat tendere, propiavimus, ecce quemdam Presbyterum ecclesiæ in honore S. Remigii extructæ, Milonem nomine, cum plebe promiscui sexus non modica, obvium habuimus, humiliter obsecrantem, ut thecam tanti Pontificis in ipsam S. Remigii ecclesiam deferri, ibique paullulum requiescere permitteremus. Est autem ab hoc loco, non multum distans quidam viculus, quem dicunt k Vernulium. In hoc jacebat mulier, stratu recubans ob immensum languorem membrorum, quæ a lecto nequiverat egredi per curricula bis quinque annorum. Hæc ubi aure percepit sonos et cantus plebis eo divertentis, caussam percunctatur. Cumque didicisset corpus S. Amandi a fidelibus turmis illo transferri, continuo in hæc verba prorupit: O si daretur me saltem manibus reptantem, quasi quadrupedem ei obviam fieri! implorarem Sanctum, quatenus interventione sacra meæ suffragaretur imbecilitati. Sed cum inhianter arderet, quæ optaverat Februarii T. 1. completum iri, interventu tanti Patris, ejus vota clemens prævenit Divinitas, cui, quæ mortales nec optare audent, promptum est præstare. Confestim denique sanguis discurrens circa nervos membra languidæ firmavit, languore exhausit, robore consolidavit. Sicque lecto, cui clinica diuturno languore incubuerat, leniter exiliens, exorsa est pedetentim progredi usque ad limen domus, inde non contenta incedere, ut est mos mulieribus, rapto cursu accurrens arripit feretrum, narrans cum idoneis testibus, quæ circa se, et quanta suo egerit patrocinio ille miraculorum operator egregius. Tum corrigiam cervici suæ, quasi servile jugum imposuit, seque, ut erat libera, dominio Sancti mancipavit. Nec immerito, quippe qui eam, quæ quasi quadrupes vitio naturae decreverat exire, sibi bipedem naturali usu fecerat ovanter occurrere.

6 Hujus etiam consobrinus quidam juvenis, liber et ipse, sex lustra et eo amplius habens, mutus a nativitate, auditum tamen et intelligentiam plene capiens adducitur, qui ob linguae officium sibi divinitus concedendum multas Sanctorum ecclesias inviserat: sed, ut dictum sit pace eorum, tanti Patris meritis istud servabatur donum. Antiqua in hoc renovantur miracula, et alterius Zachariæ imaginaria agnoscimus surrexisse tempora. Illi innuebant cognati, quod nomen vellet filio imponi; huic itidem innuebant propinqui, qua lege vellet se subjugare servitio Sancti. Ille nutu postulavit pugilarem sibi præberi, ut quod lingua nequiverat, notarent articuli; iste nutu æque indicabat se bis binos argenteos pro capitis censu eidem Sancto soluturum singulis annis. Ille quod paginæ indere voluit, restituto mox linguae officio, aperto sermone pronuntiavit; videamus et in hoc quam iste jocundo miraculo imitatus sit eum, ubi coram feretro assistens corrigiam cervici suæ circumposuit. Continuo denique accedens Milo Presbyter, cujus supra meminimus, in cujus et hic diocesi natus perhibebatur et adultus, compendiose eum est allocutus: Quid, inquit, præstolaris frater? Si nequis sermone, saltem digitorum indicio sub testimonio præsentium exprime, quod tenes in mente. Conticuere omnes, intentique ora tenebant. Tunc ille, ut bis binis conatus est digitis totidem argenteos notificare, clara ac prima voce protestatus est, quod articulis moliebatur expromere. O quem et quantum, si adeses, cerneres plausum turmarum catervatim undique confluentium, Deum hymnisonis vocibus nobiscum collaudantium, præ ingenti lætitia malas effusione lacrymarum humectantium! Quid proferam de hac ipsa ætate, sub qua informatus est sermone? Christus mortuum in peccatis hominem, atque in Dei laudibus mutum, passione sua hoc eodem ævo vitæ restituit, in laudes Divinas os ejus aperuit, et B. Amandus interventione sacra hunc famulum suum, qui quoquo pacto æquiparandus mortuo, quasi locatione vivificavit, eumque laudes Dei extollere fecit, atque in gratiarum actiones Deo solvendas verba formare apud Divinam clementiam obtinuit.

7 Nec minus et illud censeo prædicandum, quod in ipso limine portarum castri prælibari vidimus mirabiliter gestum. Simul namque ut ipsa sancti cadaveris lectica oblique tenebatur transposita, quatenus plebs cervices suas ei submitteret devotione humilima; mulier quædam approperans debilem filium ulnis ferebat, qui infra unius anni pene orbitam, terram calcare nequiverat. Hic itaque, ubi eum genitrix feretro supposuit, clamitare cunctis audientibus cœpit: Depone me, mater, quantocyus ab his, quibus vehor vehiculis, quia videor mihi jam posse tibi pedissequus fieri. Ne velis, obsecro, meæ obviare saluti, tuæ quoque lætitiæ adversari. Tum illa credens eum verbis hæc proferre

Apuerilibus, aut etiam erroneis; Noli, inquit, fili mi, noli, ne ab imminenti turba comprimaris; dum non possis ad exitum rei perducere, quod effaris. Et puer, Possum, ait, mater, possum. Post hæc non præstolans responsum genitricis, ab ipsius continuo se extorsit lacertis, paulatimque tentata via, in cursum se hilariter proripuit. His et hujusmodi clemens Pontifex perpetratis circa ipsum castrum miraculorum signis, maluit, credo, oppidanos a vexatione suæ familiæ blanditiis compescere, quam minis terrere. Sed quia hæc pro capacitate ingenioli nostri taxavimus, jam ad ea, quæ restant luce clarius nitentia, calamum transferamus, ejus, ad hæc explenda, invocantes patrocinium cujus credimus meritis reputari tanta insignia gestorum. a Sequitur Milonis Chronologiam. — b Monumenta Amandina tradunt incendium illud accidisse die Salbati, in quem incidit eo anno u Benebruarii. Joannes Buzelinus refert idem cum miraculis adjunctis lib. 4 Annalium Gallo-Flandriæ. — c S. Andreæ, cujus Decanus fuit Gillebertus scriptor. — d Numero 17 juxta monumenta Amandina et Buzelinum. — e Analogium est locus altior, seu pulpitum, unde leguntur sacræ Lectiones. S. Benedictus in regula cap. 9. Legantur vicissima Fratribus in codice supra analogium tres Lectiones. — f Lambertus, qui et Fulcardus dicitur, anno 1003 Abbas constitutus, vita functus anno 1076, facto fundamento majoris basilice. — g Marchio Flandriæ, Balduinus Pius, sive Insulensis. — h Obitit B. Liebertus Cameracensis Episcopus anno 1076, 23 Julii. — i Cocelium, vulgo Coussy, inter Aisiam et Axonam fluvios juxta abbatiam Nogentum. — k Vernullum pagus vicinus in diæccsi Laudunensi, vulgo Verneul.

Miracula Lauduni, Calnici, Noviomi, et Duaci facta.

Postera denique aurora finem dante, montem a Laudunii accessimus, ipsumque statim conscendimus, atque ibi ab Episcopob Elenando, universoque ejusdem loci Clero, cum ingenti veneratione recepti eo die quievimus. Interea sol vergebat ad occasum, et ecce quemdam insani capitis adducunt, manicis pedicisque ligatum. Nox ruit Oceano, cum interim pretiossimi illius thesauri thecam circumvallantes pueri, innuptæque puellæ, juvenes cum senioribus, incipiunt devote excubias, cum facibus et lichnis ardentibus. Num vero jam nox medium orbem tenebat, suadebantque cadentia sydera somnos: cum ille de repente jacens sub feretro in hæc verba prorupit: Cur meos lacertos hæc astringant ligamina, aut ubinam dejectus jaceam, posco pandatis qui circumastatis. Tunc illi stupore attoniti, rati eum erratica, ut ante, verba proferre, tamen quæ sciscitabatur edocentes: Ob nimiam, inquiunt, tui capitis amentiam, ligaminum nodis obstrictus ad patrocinium S. Amandi adductus es, cujus corpus in præsenti S. Marie ecclesia noveris recubare. Deo, inquit, gratias mecum habetote, vis immanis abscessit dementiæ: abscedant jam nunc oro catenæ. Qui simul ac ab omni nexu immunis factus est, consignans se signaculo sanctæ Crucis, si quod, diabolo instigante, verbum adversus fidei puritatem, in ipso errore fuderat, pectus contundens, reum se professus est. Inde servum se S. Amando tradidit, cujus precibus suæ mentis columem indesinenter reputabat. Et merito ejus se subdidit servitio, cujus suffragio se eatenus mentis impotem a sævi tortoris noverat eliminatum ergastulo.

9 Illa quoque non sunt silentio prætereunda, quæ die Dominica inde nobis remeantibus, habentur supra ipsum montem cunctis cernentibus gesta. Dum itaque portas urbis in supercilio montis positas, cum ingenti cohorte promiscui sexus, ipso fervore meridiei posthaberemus, ecce mulier perplexis tibiis, serpens manibus, vultu terræ inflxo accessit, cunctisque viam pandentibus feretro propinquavit. Res mira, et admodum stupenda. Ubi se bajulis immiscuit, resolutis nervis se erigens, ipsum gestatorium, mirabile dictu, constanter arripuit. O quis fremitus ab ore vulgi resonabat, quantusque fragor D monachorum, Clericorum, atque laicorum in Dei laudes resultabat! Tunc erat cernere turbas undique ad hoc insigne confluentes, intantum ipsos bajulos gratia videndæ mulieris opprimentes, ut vix quispiam eorum posset movere pedes. Enimvero sapienti usi consilio, fecimus sanctum corpus per spatium circiter trium horarum, super quamdam rupem in eodem requiescere loco, ut vel sic aliquantulum respirantes, dein ab ipso descenderemus supercilio.

10 Rem stupidus refero, miraque, fidelem quærens auditorem, enarro: sed non, si quæ probante visu hæc titulantis acta sunt, fere sub unius horæ spatio. Continuo namque quædam secundi sexus persona accessit, quæ septem annorum rotam evolverat in morrore cæcitatis: hæc simul ut oculis loculum tetigit, detersa caligine, amissi luminis dispendia reparavit. Quæ luci pristinæ restituta, inde nobiscum progrediens, cœpit erga se gesta Christi propalare magnalia.

11 Quædam quoque puella ab utroque adducitur parente, quam uti materna fuderat alvus, perhibebant linguae officio ad ipsam usque diem caruisse. Hæc pariter ubi venerandi corporis receptaculum deosculatur; plectro linguae resoluto, vocis organa in laudem Dei sustolluntur. his et hujusmodi quampluribus plebs Laudunensis exhilarans corda miraculis, quæ obtutibus nostris cernenda abstulit inexplicabilis concio promiscui sexus et ætatis, quæ etiam postmodum nobis relata sunt a fidelibus viris, grates solvebat Majestati celsitonantis. Non solum hujus, sed et ceterarum urbium indigenæ ad hæc confluentes spectacula, Deo solvebant ora vocibus hymnidicis, Divino numini laudem dicentes, quod caussa Sanctumillac deportandi acciderit, credentes, quoniam numquam a tanto Patrono talia suis emanarent oculis, nisi Ecclesiam ipsius incendium devastaverit. Quippe quia nec ipsum suis allatum gauderent confiniis.

12 Inde utique cum immensa vulgi alacris pressi quo modo Divina pietas mihi condescendat supplici, ad hunc sua gratia illustrandum. Tunc dentem saepedicti Patris, fabrili opere, auro decenter politum, baculum quoque sumentes, quo prædicationis suæ rexerat præsulatum, posuimus, ut poposcerat genitrix, super loca luminum. Parvoque expleto intervallo, mox pueri ocelluli suo utuntur officio, nulla penitus obstante caligine clarescentes numine Divino. Tunc vero quique adstantes, genitor in primis cum genitrice, volentes hoc ad certam fidem experimento deducere, volentes ei monilia, atque candelulas, ceteraque quibus puerilis animus solet arridere, et ipse prout clare dijudicans cuncta celeriter arripiebat, mox quoque ludendo porrigentibus sibi vicissim rejiciebat. Digitis etiam innuebant, et ipse contra similiter faciebat. Nec mora Canonici prosiliunt

A prosiliunt ad campanas, nos autem cum populo in laudes prorupimus divinas.

13 Dehinc Noviomum, quo ire pergebamus, pervenimus, ibique S. Eligii quondam S. Amando, dum uterque adviveret, familiarissimi loculos geminos, alterum cum monachis, alterum vero Cum Clericis obviam habuimus. Ubi ex diversis quibusque ordinibus suburbani, oppidani, Clerici cum monachis, affuere, qui nostri Patroni thecam cum immensa suscipientes veneratione, ac summa devotione in ipsam Pontificalis Cathedræ ecclesiam detulere. Tenso itaque in platea urbis nostro papilione, iidem haud sine ipsius loci Antistite e Baldewino reverenter recipientes, eo asportavere, tanto gaudentes hospite. Ubi nocturnis de more expletis vigiliis, matutinorum quoque nostratim peractis solenniis, en mulier affuit oppressa enormi dolore vertiginis, intantum ut sursum, aut dextrosum, sive sinistrorsum non valens caput deflectere, foret gaudio cassa luminis. Quæ secus feretrum astans, ad ipsam usque mediantem lucem diei, ita reddita est incolumis, ut his, quibus præ dolore capitis privata erat remendiis, lætificaretur coram cunctis. Nam et visu pristino statim redimita suspexit cœlos, ad gratiarum Deo solvendas actiones, et circumferens oculos respiciebat hinc inde ad circumstantes, Domini circa se mirabiliter enucleatas narrans virtutes.

14 Quo facto statim per ora vulgi disperso, quidamf sedens pede distorto adducitur, qui propria non credens humo vestigia, juvamine fulciebatur alieno. Unde factum est, ut sanctissimi Confessoris requirens auxilium, ipsius exploraret gratiam meritorum. Nam diutius coram ejus manens tremebundus præsentia, tanti Antistitis invocabat precamina apud Divinam clementiam sibi profutura. Tandem igitur quod quærebat, reperit, et qui alienis venerat, suis vestigiis rediit, patrociniumque Sancti sibi non defore persensit. Hæc et hujusmodi quam plurima non modo his, verum et aliis urbibus in Gallia, per nostrum hunc Patronum, ut prælibavimus, ostensa sunt virtutum insignia, quæ aciei nostrae non valuerunt pertingere notitiam, præ immensitatis popularis pressura; sed qui, noluimus excedere promissa, ad præsens ea scribimus dumtaxat, quorum nostros oculos non latuerunt insignia.

13 Sed et illud reticere non ducimus commodum, quodg Duaci perspeximus insigniter perpetratum. Quædam namque inter alias incolumis processit nobis femina, sed, nescio cui reatui obnoxia, non est inventa Sancto occurrere digna, fortassis in eum alicujus blasphemiæ rea, quam necdum digna punierat penitentia. Judicia enim Domini abyssus multa. Unde factum est ut statim, ubi domum rediit, pedes ejus natibus, manus quoque pectori quasi clavis infixæ hærerent, ac sic semimortua jaceret. Hanc utique vidimus ipsi ad perfugium nostri Patroni, quasi mortuam, atque nullum penitus in se vitæ spiraculum prætendentem, quodam deferri vehiculo; sed non multo post vidimus eam pedibus resolutis ac manibus versa vice coram ipso erectam adstare feretro. Hæc sunt, quibus per Gallicam provinciam beatissimi Amandi merita,h ea tempestate declarare dignatus est Dominus. Cum quibus et alia, quæ ab ipsis infirmis sanitate redintegratis sub testimonio fidelium nobis sunt relata. Qualia tamen ista, quanta et illa; in omnibus operibus suis sit nomen Domini benedictum in secula, Amen. a De Lauduno, seu Lugduno-Clavato, supra actum. — b Elonandi hujus Episcopi mentio fit in Miraculis S. Huberti 3 Novemb. — c Ita MSS. editum, cursum. — d Calneium, Massono Calnicum, vulgo Chaulny. oppidum non procul ab Aista sluvio, e quo deductus rivus prope muros fluit inter Feram et Noviomum. — e Balduinus Noviomensis Episcopus, postquam, teste Buzelino lib. 4 Annal. Gallo-Flandriæ, multos Ecclesiæ Christianæ gratia labores admodum fortiter collocasset. — f Forte incedens. — g Urbs hæc nunc præclaram habet Academiam. — h MSS. et excusa habebant, etc. a Ope S. Amandi carceratus liberatur, et suspensus suscitatur.

Mos fuit antiquis, necnon manet usque modernis, Scriptoris calamum varios percurrere sulcos. Sic variat mentem dictantis prosa, metrumque: Unde metro canimus quiddam mirabilis actus Gestum Coceii, postquam remeavimus ipsi. Quod jam non oculis, sed fonte probavimus auris. Terræ culturæ se condonabat abunde Quidam Landricus, hic quem ditaverat usus: Solibus æstivis is cum messoribus ipsis, Tempore quo flavas segetes jam demetit æstas, Stans lætos fructus proprios sumebat in usus: Cum præmissus eques manuum calcaribus urgens, Concitus a castro venit, supra memorato Landrico missus, et ei vim ferre paratus: Qui nitens aliquos ab agro sibi ferre maniplos. Mox ibi sensit agri possessorem dominari: Denique ridiculum commisit uterque duellum; Iste negando sua, sed et ille petens aliena.

Tum raptor missus, räpiendi jure potitus, Conatu cassus proprio repedat pudibundus. Cumque statim factum foret Albrico manifestum, (Sic castellanus per nomen erat vocitatus) Adducatur, ait, vinctis post terga lacertis. Landricus dirum gestans sub gutture nodum Carceris ima simul digne satis experiatur. Ad cujus verbum fera vincula carceris illum Vallant et vexant, scrobis ac horrore retentant Hoc igitur castrum, sic est merito vocitatum: Nam fera plebs ejus barathri se trudit ad actus, Cujus fluminibus se commiscendob Cocytus, Post se Coceium trudit per prava suorum.

17 Qualiter hic tetro sit carceris erutus antro, Pandimus, auctores ut deprompsere fideles. Nempe catenatus, vallante crepidine clausus, In diversa trahi coepit: mentique revenit, Quod nuper titulis insignis-Amandus honestis Patrarat, mutis dans verbum, lumina cæcis. Tunc orans lacrymis, et dans suspiria cordis, Edidit ad tantum, sic clamans, verba Patronum: Pontificale decus, operumque patrator opimus, Præsul Amande, tuos nunc affore posco triumphos. Non aliquem quæris verbis utic cameratis: Simpliciter dico, jam nunc mihi proximus esto; Si verum de te nuper deprendimus esse; Quod per te tanta, circa confinia nostra, Extent completa, non naturaliter acta; Exige jam verum clemens ex hoste tropæum Qui nimis immerito retinet me carceris antro, Ac in me rerum coacervat queque malarum. Oro juves precibus, ne squallor carceris hujus Me vexando diu subigat, mortemque minetur. Pondera mox ferri post ejus verba resolvi Sic coepere simul, quod fit mirabile dictu, Ceu quis eum ferro manibus relevaret ab ipso. Tum tractans sensim, capiens et iter pedetentim, Egressusque foras venit, Judex ubi caussas Exercendo, latus stipante satellite fultus, Vanos sermones referebat et undique fontes; Coram quo positus, cunctis cernentibus exit Landricus, post se nec quemquam surgere cernit. Sic cujus clemens miseratio vociferantem Audivit pridem, nunc ipsum munit euntem.

18 Præcipuum quoddam miraculum in pago No- viomensi, a B. Amando factum, sicut quorumdamd relatione didicimus, legere volentibus qualicumque scripto notificare curabimus. Beato igitur Amando cum

A cum duodenis Fratribus in pago Laudunensi, loco qui dicitur e Baresetum, commorante, contigit ut Rex Francorumf Dagobertus die quadamg Compendium deveniret, cujus adventu comperto Beatus illuc Amandus pergere disposuit. Qui cum ad villam Melincotum appellatam pervenisset, in domo cujusdam viduæ, quæ unicum habebat filium, hospitandi gratia divertit. Interea quidam raptores ex Belvacensi regione venientes, quamdam inde prædam furto abductam ante se deducebant. Qui cum ab incolis ejusdem regionis se insequi perniciter cominus aspexissent, opaciore silva sese cum præda sua protinus immerserunt, nec tamen de vita securi, adversarios se insequentes pernici gressu fugiebant. Fortuito jam casu filius mulieris viduæ, in cujus hospitium Beatus diverterat Amandus, per eumdem saltum solus deambulabat. Cum caussam penitus ignoranti prædam suam latrones quasi custodiendam reliquerunt, et ipsi semet tantum salvare volentes, expeditius jam fugere coeperunt. Porro viri qui prædam de manu latronum festinabant eripere, juvenem solum cum præda a latronibus dimissa in saltu repererunt. Quem quia unum ex latronibus fuisse existimaverunt, comprehensum illico suspenderunt. Nec mora, rumor excitatur, clamor attollitur, filius mulieris viduæ suspensus atque jam mortuus esse nuntiatur. Ab omnibus pene incolis circumquaque manentibus curritur ad videndum, mater etiam suspensi miserandis clamoribus ejulans cum Beato, quem hospitio susceperat, accurrit Amando. Quid plura? Intantum vir beatus super compassione mulieris indoluit, ut humi prostratus tamdiu orationi plenus lacrymis incubuerit, donec juvenem vivum et incolumem propriae matri gaudenti et exultanti, propitiante, restituerit. Oh hoc ergo paradoxi dignam et venerabilem memoriam quædam capellula exiguo sumptu in eodem loco constructa est in honore beati Pontificis Amandi, ad laudem Dei Salvatoris nostri Jesu Christi, Sanctum suum in colo et in terra mirifice glorificantis: qui cum Patre et Spiritu saneto vivit et regnat Deus per omnia secula seculorum, Amen.

C a Tilulus lajus capitis excusus erat in clencho supra dato: at carmina decrant. — b Cocytus fluetus infernalis, àpo toû zoxeiv, lugere, plorare. — c Id est cecis, seu involutis. Camera reteribus forax, bel. is cu'iculum, canaculum, hinc camerare. Aliud MS. habebat cameracis. — d Dum istic cum reliquis S. Amandi esset Auctor: quod a reliquis miraculis tum fac. is sejunzit. — e Seu Barisincum, de quo egimus 2. — f A Childeri. a Rege nepoie Dagoberti x huic locm donatum fuisse S. Amando tibidem diximus. An Dagobertus filius S. S geberti intelligendus? — g Oppidum elegans ad confluentes Azonæ et Aisix fluminum.

Periculum mortis amotum. Clinica sanatur.

Syli pandat obsequium, succedens his miraculum Ut quod daret præsentibus, pateat subsequentibus. Processu namque temporis, dum structura fundaminis Ecclesiab resurgeret, ac valenter proficeret, Varie operarii occupabantur plurimi. Quorum mittuntur gemini terram fodere sabuli Willebertus vocabulo, Alberto sibi socio. Hi ergo facti compares ad operandum agiles, Exequebantur gnaviter opus injunctum pariter. Qui unius articulo diei cum fossorio Intrantes opificium, mortis incurrunt laqueum. Quos si cepit, non tenuit, sed laxum sinum præbuit: Et quos Sathanas terruit, Præsul noster eripuit. Quos turbavit sævitia, fovit misericordia. Nam locus erat concavus jacens illis sub pedibus, Terraque cum lapidibus imminebat cervicibus. Quid multis? Moles corruit, hosque ferme comminuit. Willebertus pubetenus detinetur intrinsecus; Albertus autem penitus ad ima scrobis traditur. Quo concurrens vicinia, membra quærebat mortua.

Nam quis vivere crederet, quem tanta moles sterneret? D Tamen vivebat merito sancti Præsulis inclyto. Per quem mirum apparuit, quod servum morti sustulit. Terram enim quæ ruerat, lapidumque volumina Amoventes finitimi, vix caput semimortui, Quod pene jam contriverant, ut petras illic jecerant, Repperientes, extrahunt quasi cadaver mortuum. Nullum vitæ spiraculum in eo nec anhelitum Percipientes vividum. Nam ab hora jam tertia Usque fere ad septimam in tenebris horrentibus Jacuerat sic obrutus. Inde trahentes pallidum Mortuoque simillimum, cum tractarent de loculo Et faciendo tunulo; cernentes hunc rubescere, Intellexerunt vivere. Hic quoque multo tempore Post sanus vixit corpore cum illo suo compare, Et post illum certissime perseverans servitio. mortui crediti,

20 c Anno ab Incarnatione Domini coxo cuidam monachorum S. Amandi, per somnium visio apparuit tamquam dehiscens coelum, ardorem igneum flammantem emiserit. Et eccee vestigiod clades ignea homines invasit, quæ contemptoribus Creatoris ardorem præconaretur Divinæ animadversionis. Hic est enim calix justæ damnationis, qui per Prophetam Hieremiam propinatur sanctæ religioni contrariis. Quod ipsa re dignatus est Dominus evidenter declarare. Nam ardentes ad loca deferebanture Sanctorum, et extinguebantur mèritis ipsòrum. Quid hoc in facto utrorumque voluerit mortalibus præmonstrare, nisi quod inobedienter juste mereantur ignem gehennæ, jussis vero Dominicis obtemperantes, misericorditer adipiscantur refrigerium quietis perpetuæ? Unde quibusdam in ecclesia S. Amandi quadam dierum datis refrigerio, dum signis concrepantibus astarent monachi cum cordium ac vocum jubilo, jacebat mulier foris in domo languore clinica diuturno. Quæ auribus sonitum percipiens signorum, dicensque hoc fieri pro remedio ardentium, filiam, quam domi habebat, et quemdam vocans sibi domesticum rogabat se baculo sustentandam, ab eis deduci ad oratorium. Fatebatur enim se fideliter credere, quod S. Amandus etiam ipsi valeret salutis emolumentum meritis suis divinitus impetrare. Quod et factum est. Denique ad Ecclesiam talibus sustentaculis cum gravi perveniens labore simul ac dolore, prostrata implorabat sibi tanti Patris suffragia succurrere. Cum nom multo post paulatim erigens se, aliquantulum meliorata, et de augenda sibi jam confisa salute, dans manum alteram filiæ, altera baculum tenens pervenit ad altare. Ubi orans cum fide, F ex integro sanitati restituta est pristinæ. Quod sentiens surrexit, atque lætabunda remeare coepit. Cumque dexteram ei porrigeret filia, monens eam assumere virgam in via regenda; illa exiliens et circa altare discurrens, proclamabat, se ultra ad sustentandum non egere baculo, nec alicujus amminiculo; quippe cui S. Amandi beneficiis optatæ salutis comodum divina concesserit miseratio. Quod tripudium monachorum sive clericorum Deum collaudantium, atque laicorum utriusque sexus eo confluentium, ibi tunc fuerit, tanti facti excellentia prodit. Tunc temporis agens in conciliof Antistes Metropolitanus Remensis Ecclesiæ, audiensque consumi homines tam gravida lue,g triduanum jejunium constituit agi, Ninivitarum more: quatenus divini examinis censuram placaret humilitas pœnitentium, quam offenderat contumacia inobedientium. Tantam igitur gratiam auctor omnium suo indulsit populo, ut etiam pueri parvi tam fide quam devotione, huic se manciparent constituto. Qui cernens iniquitatem verti in aequitatem, quam juste hominibus exaggeraverat, misericorditer removit ultionem; qui in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia secula seculorum, Amen.

A a hæc duo capita continentur in MS. Amandino, postea adjuncta, sive ab eodem Gilleberto, seu potius alio. — b Ergo post obitum Lamberti, seu Fulcardi Albatis, sub Bavone, aut primis annis Hujonis. — c Præponebantur hæc verba instar tiuli: S. Amandi de Rizo. — d De igne sacro illis annis grassante et cælitus denuntiato pluribus egimus 17 Januarii ad Vitam S. Antonii tractatu particulari vost translationes, de miraculis ejusdem § 1. — e SS. Pia'onis, R'ctrudis, Martini, Deipa'x Viranis, et S. Antonii, uti ibidem diximus ex Buzelino et aliis. — f Rainoldus, sive Rainaldus. Contractus; Galfice Retire, qui Atrebateusem Episcopatum ex mandato Urbani in Pupæ divisit a Cameracensi: mortuus Atrebati anno 1093. 21 Januarii, quo die ejus anniversarium adhuc agit Ecclesia Atrebatensis. — g Eodem tempore aliæ ab Episcopis institutæ publicæ preces. Ia Meierus lib. 2. Annalium Flandriæ ad annum 1092 scribit. Tornaci religiosa instituta supplicatio ab Rabodone Episcopo die Exaltationis sanctæ Crucis, ob pestem quam vocabant igniariam, hoc est, sacrum ignem Magna religione sacris ubique operatum, ad procuranda quæ fiebant prodigia. placandamque Dei iram. Nam alii instar carbonum nigrescentes. alii exesis morbo visceribus tabescentes, pars truncati miserabiliter membris, incredibile est dictu, quam multi mortales sacro illo igni sint absumpti.

HIST. MIRACUL. S. AMANDI, CORPORE PER BRAGBANTUM DELATO, AUCTORE FORTE GUNTERO MONACHIO ELNONENSI, Ex iisdem MSS. et operibus Philippi ab Eleemosyna.

Prologus auctoris.

Multis et frequentibus modis, si curamus advertere, gratia divina visitare nos, et ignaviæ torpore depressos excitare dignatur; et modo terroribus minatur, modo paternis blandimentis infirmitatem humanam consolatur. Terroribus, ut resipiscant, peccantes increpat; blandimentis bene agentes exhortatur, ut in melius proficiant. Aliquando interna inspiratione nobiscum agit; aliquando sensibus exterioribus insolita ministrando desidiam excutit. Videns enim querelas aliquorum, quod, sicut antiquitus faciebat, prodigia nulla nostris ostendat temporibus murmurantium, renovat aliquando miracula, per corpora vel cineres etiam defunctorum Patrum, quæ viventibus ipsis concessit operari signa foris apparentia interiorum virtutum. Quid enim aliud prætendunt sensibus nostris opera divina, quæ per Sanctos suos operatur omnium creatrix Sapientia, nisi quod in eis habitantem intelligamus, tamquam in templo suo, cunctorum opificem, et loquentem, et facientem? Quamquam etiam ut suam demonstret omnipotentiam, per iniquos operetur ad utilitatem suorum, et ad confutandam infidelium improbitatem, multa miracula, quas virtutes figurate solet appellare Scriptura; ut ipsa veritas attestatur in Evangelio: Multi dicent mihi, Domine, Demine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus? Cum autem ad corpora Sanctorum divinitus miracula fiunt, quid aliud inde nobis cælitus innuitur, quam ut ad imitationem saltem illorum, ad bene operandum accingamur, quorum meritis talia fieri non dubitamus? Evigilent itaque mentes hominum mortifero torpore dormientium, et admota sensibus suis opera Divinitatis intelligant: ut sanitates corporum, caussæ fiant salutis animarum. Ad hoc enim frequenter in corporibus morituris sanitates reparantur, ut vel occasione tali, videntium animæ numquam morituræ ab interno languore suscitentur. Benignitas etenim Creatoris omnibus consulit, pro capacitate singulorum, beneficia singulis congruentia moderanter impertit. Sic prudentes et fide robustos, ad contemplanda coelestia et sensibus carnis deditos visibilia quædam et carnalia eis admovendo, ad majora et invisibilia et spiritualia nutriendo sustollat. Jam veniamus ad rem, propter quam ista prælocuti sumus, ne forte longiori præfatione legentibus onerosi videamur a. a Sequebantur hæc capta, quæ hic indicasse sufficit.

Principium narrationis rei gestæ et de muliere sanata. —

2 Item de alia muliere a contractione manus sanata. —

3 Item de tertia muliere a totius corporis debilitate sanata. —

4 De circulo supra sancti corpus in aere viso. —

5 De puella a nativitate cecea meritis Sancti illuminata. —

6 De puero contracto et erecto. —

7 De puella alia cecea a nativitate et surda, et meritis Sancti sanata. —

8 De surdo in occursu Sancti auditum recuperante —

9 De muliere apud Tornacum sanata. —

10 De brachio mulieris contracto et sanato, et quod non omnia miracula quæ in Sancti deportatione gesta sunt, in hoc opusculo sint digesta, et quod animarum remedia per ea divinitus procurata, magis quam corporum sint amplectenda.

Sicut inspiratione divina compuneti multi fideles, pro remissione peccatorum suorum, de suis rebus et prædiis, ecclesias aut monasteria solent ædificare; sic homines nequissimi, diabolo suadente, res ecclesiis et monasteriis a fidelibus traditas invadere, diripere quotidie moliuntur, et auferre. Hujusmodi causa necessitatis urgente, scilicet ea quæ dudum a Regibus et religiosis Principibus, ob salutem animarum suarum, Deo et S. Amando collata fuerant in pago Brabanti, malignis hominibus auferre cupientibus, et jam violenter ablata retinentibus, anno Dominicæ Incarnationis millesimo centesimo septimo, cœnobio Elnonensi præsidente Domino Abbateb Hugone,c vigesimo secundo anno ordinationis ejus, feria secunda Pentecostes deportatum est corpus Sancti in Brabantum. Ventum est ad prædium Sancti, quod diciturd Anduennium, et ad aliud, quod dicitur, Ade sanctum Salvatorem. Populus unde multus accurrit. Ibi quædam mulier ægra per decem et octo annos, in lecto decumbens, corporis infima parte, id est cruribus et tibiis debilitata, audivit Sanctum transire, facit illuc se deportari, ponitur sub feretrum Sancti. Ubi per aliquot horas, præ nimio dolore volutata, populis aspicientibus repente subrigitur, astat sana, clamor popularis exorițur, laudes Creatori communiter referuntur.

3 Cum de Anduennio adf Geraldi montem deportatum corpus Sancti, de Geraldi monte adg Herlengovam defertur, sui juris villam; transeuntibus nobis rivulum, nomine Lotam, accessit universo mixta populo mulier quædam, manum dexteram nervorum contractione sic habens debilitatam, ut nulum opus inde posset agere, accessit, inquam, ad feretrum Sancti, manum debilem fideliter applicuit, rediit, in redeundo sanitatem manus integram recepit.

4 Perventum est ad prædictam villam. Sequenti die lucescente, corpus Sancti, propter confluentem populi multitudinem, ab Ecclesia, quia minus erat capax, elatum est; ac sub aere nudo, lignea structura cortinis circumpendentibus decenter aptata, super collocatum. Ibi rursus alia toto corpore debilis, et crūribus misere contractis, allata subter feretrum Sancti deponitur, et prius æstuans, et deficiente spiritu pene bis exanimata præ doloris angustia, tandem extenditur, atque domum propriojam gressu sana rediit, quæ delata fuerat alieno.

5 Cumque circa tertiam horam, ante sacratissimum corpus inciperent Missam celebrare (mirabile dictu) ut cunctis evidenter appareret cujus meritis hæc signa fiebant, sereno puroque sine crassitudine nubium aere, visus est in cœlo circulus candidi coloris, supra corpus Sancti resplendere, tamque diu permansit, donec Sacerdos Missam explevit. Aderat non modica populorum frequentia, res insolita mirantium oculos perstringebat, in superioribus aeris partibus cunctis apparens occultari minime poterat.

6 Prudens lector apud se intueatur, quid per illud signum in cordibus intuentium Divina bonitas operabatur: suspiria certe lacrymæque cum gaudio mixtæ, devotionem populorum illud cum stupore cernentium testabantur. Inde perlatum est idem pretiosum A pretiosum corpus super terram, unde sibi violenter a quibusdam malignis hominibus injuria fiebat, per silvas et terras quas illi per injustitiam invaserant: hos quoque Sanctus æquissime nullo resistente subjiciens mancipavit. Atque in præsentia sancti corporis, cui viventi S. Petrus Apostolus potestatem ligandi dedit atque solvendi, omnes qui deinceps de terris illis ac silvis aliquam Sancto præsumerent injuriam inferre, Fratrum qui Sanctum comitabantur, et circumstantis populi consensu, voluntate, oris et vocis proclamatione sunt excommunicati.
excommunicantur invasores bonorum Ecclesiæ:
CAP. V
cæca a nativitate illuminatur:

7 Eodem die vesperascente Sancti corpore jam ecclesiam reportato, quibusdam e Fratribus Sanctum comitatis jam quiescentibus, quibusdam adhuc vigilantibus, puellula quinquennis a nativitate cæca deducitur a matre sua, juxta feretrum statuitur, meritis Amandi Patris oculorum depulsa caligine subito divinitus illuminatur. Quæ cum se videre matri proclamasset, et infantiæ simplicis hilaritate nimis exultaret; talis etenim ætas aut simulare quod non esset, nesciebat, aut dissimulare quod esset, nequibat, rerumque circumpositarum formas, quas antea numquam viderat, admirans valde stuperet; mater ejus prima sentiens quæ filiæ contigisset, exclamat: populus dicto citius quid factum esset audiens, rei novitate perstrepit, curritur ad ecclesiam, campanæ resonant, Fratres ocyus accurrunt, puellam ultra quam dici possit gaudentem mirantur. Experientiæ caussa panem, aliasque res oculis ejus admovent, illa manus extendere, quacumque res oblatæ sibi circumferebantur, vultu brachiisque sequi. Quid ad hæc aliud dignius agerent, quam ut inde largitorem omnium bonorum Deum laudarent?
CAP. VI
h

8 In crastino parantibus Gandam adire, puer ferme quindecim annorum, de villa, quæh Ninive dicitur, filius cujusdam divitis, utraque tibia contractus, ut suræ retro cruribus adhærerent, intantum ut una cutis utrorumque facta esset membrorum; delatus et loculo Sancti subterpositus, repente suris ac cruribus disjunctis horrendum exclamavit, sanguis a loco disruptionis, ac si ferro membris sectis, ubertim diutius emanavit. Ipse gressibus erectis, super pedes sanus consistens ambulare copit.
contractus puer erigitur:
CAP. VII
puella cæca et surda curatur:
C
pænitentia Militis viso miraculo:

9 Sequente feria secunda post octavas Pentecostes, dum corpus Sancti deportatum fuisset super quamdam terram, de qua miles quidam Razo Demonto, Sancto faciebat injuriam, quædam puella de Ganda circiter duodennis a nativitate cæca et surda, deducitur a parentibus, coram feretro Sancti statuitur, miseratione Divina tanti Patris exigentibus meritis, auditu et visu donatur. Quod miles cernens, divino timore corripitur, culpam de injuria fatetur, emendat Sancto quod deliquerat, postulat indulgentiam, veniam promeretur.
CAP. VIII
Tornaci
i
surdo auditus redditur:

11 Cumque per civitatem transeuntes jam portas egressi fuissemus, repente sequentis populi clamor post tergum nostrum extollitur, mulier debilis quam post Sancti feretrum deportabant, erecta conclama-tur; corpus Sancti violentia populi retro portatum ad locum, ubi sanata mulier stabat, subsistere compellitur; in laudem Creatoris omnium ora convertuntur.

12 In hac sancti Patris per viam, seu per rura deportatione facta sunt et alia quædam nobis quidem absentibus, sed fidelium relatu postea nobis comperta; quæ partim tacemus, unum autem notamus: scilicet de quadam muliere, quæ apud Anduennium manebat, cujus brachium per debilitatem, ad scapulas ita retortum adhærebat, ut nullatenus illud movere, vel ad os applicare valeret. Allata est ei aqua, quam ad remedium infirmorum ad Sancti loculum admovebant. Brachium inde lavit, extendit, colum, et fusum, opus femineum ut operaretur, quod antea nequibat, efficaciter apprehendit. Mirentur alii sensibus carnis admota signa talia virtutum, sanitates videlicet corporum, nos magis amplectamur curationes inde factas animarum. Quis enim sapiens non magis gaudeat animos dissidentium in pacem reconciliatos, odia mortifera sedata, videlicet animas a morte resuscitatas, quam parvo tempore duraturam sanitatem carnis reparatam? In omnibus autem, corporis animæque Creatorem ac reparatorem laudemus, glorificemus, benedicamus, Amen.
E
a De Bracbanto antiquo egimus § 6. — b Hugo i nepos Lamberti Fulcardi, perfecti ecclesiam, et dedicari fecit ad honorem SS. Stephani Martyris et Amandi Confessoris. — c Quo eodem auno obiit sexto Idus Septembr. die Dominica littera Dominicali F. — d Auvaling pagus ad Ronnam fluviolum. — e S. Saulveur pagus inter Anduennium et Rotornacum, sive Ronze. — f Gerardi-mons opidum Flandriæ ad confinia Hannoniæ et Brabaniæ, ut nostro ævo sumitur. De eo libros tres edidit Joannes Waesbergius. — g Herlingova vicus prope Ninoviam, habet Patronum sacelli sui S. Amaydum, subjacetque Pastori Ninoviensi. — h Ninovia opidum Flandriæ cum illustri ordinis Præmonstratensis monasterio. — I Vulgo Rongy, inter Tornacum et Amandopolim.

Historia mulieris suspensæ

AD VITAM REVOCATÆ, descripta a Marsilia Abbatissa Rotomagensi.

Ex MSS. Elnonensi, Insulensi, aliisque.

Desideratissimo et in Christi membris valde venerando a Bavoni, Elnoniensi Abbati, Ecclesiæ, omnique beato a Deo sibi credito conventui, Marsilia Abbatissa ancillarum Christi ultima, et universa Sororum congregatio in urbe Rotomagensi Deo et sancto Præsuli Amando serviens, ita de virtute in virtutem provehi, ut Dominum Dominorum in Sión valeat contemplari. Virtutibus et miraculis a Deo nobiscum per sanctum et communem Patrem nostrum perpetratis, quoddam præclarum nobis præsentibus in ecclesia nostra, meritis ejusdem Patris nostri, gestum inserendum est miraculum,b quod breviter stylo exaratum vestræ sanctitati dignum duximus insinuare. Congruum est enim, ut sicut in castris Regis æterni, etsi sexu dissimiles, proposito tumen æquales, sub uno eodemque Patrono militamus; ita de virtutum ejus triumphali præconio ad honorem Dei unanimiter congaudeamus.

2 Anno igitur Dominicæ Incarnationis millesimo centesimo septimo, in pago Lysiacensi quædam illustris fœmina, non tam suis exigentibus peccatis, quam ut gloria Dei in Sancto suo latius claresceret, tantam antiqui hostis incurrit sævitiam, ut primo malignis et variis cogitationum phantasmatibus delusa agitaretur; postremo naturali sensu perdito, hoc solumodo agendum deliberaret, qualiter absentibus cunctis, manus sibi injiceret, vel laquei suspensione, aut fluminis submersione, quoquo modo vitam abrumperet. Quod et fecisset, nisi sæpius mariti sui repentinus occursus obstitisset. Seducta enim fuerat a quadam muliercula, quæ inquieta et garrula, per domos, per agros, per plateas eam deceptoriis colloda, quiis

A quiis adiit asserens, quod vir ejus odio eam haberet, et alteram magis diligens, sibi in carnali copula præferret. Mox illa credula mentienti, quemadmodum olim Eva serpenti, in tristitiam, quæ mortem operatur, incidit, et immemor Dei et Christianæ fidei hoc semper machinabatur, ad hoc laborabat modis omnibus, ut qualicumque arte diabolica miseram vitam finiret. Sed divina miseratio, quæ neminem vult perire, ad multiplicandam sancti Confessoris sui Amandi laudem et gloriam, ne hoc fieret, prohibuit. Cumque maritus suus tantam insaniam intelligens, crebro eam blandis delinieret verbis et consolationibus, ut ab hoc diabolico intellectu resipisceret, et se suamque familiam tali incommodo tristem exhilararet, illa ad verba exhortationis tale responsum dabat miseræ desperationis, Hoc, inquit, nullatenus fieri potest, sed sinite me ire in infernum cum diabolo, cui prædestinata et data sum. Hoc nequam verbum nullis blandimentis, nullis promissionibus vel minis, ab ejus ore potuit avelli.

B Tunc inito salubri consilio malesanam mulierem, ad ecclesiam B. Amandi adducunt, cui hoc specialiter genus virtutum a Salvatore collatum creditur, ut ei nulla vis dæmoniaca valeat resistere. Quapropter meritum illius inter coelestium potestatum numerum sortiri nullo modo ambigimus, quarum ditioni virtutes adversæ subjiciuntur. Cum autem mulier a nonnullis sanæ fidei, et utriusque sexus, qui ad eam gratia visitationis et exhortationis confluebant, obnixe deprecaretur, ut se salutiferæ Crucis signo muniret, minime acquiescebat, sed illud superius dictum infelicitatis elogium repetens, conquerebatur attentius, cur tantas moras ageret eundi ad interitum perditionis. Inter quos etiam cum quidam religiosi viri, et e sagacioris ingenii propius accessissent, et eam secretius alloquerentur, composito satis sermone respondebat, infernalibus flammis et sulphureis pœnis se omnino esse traditam, quarum etiam portionem in hoc mundo detenta senserat, et quod est residuum, expectabat non multo post sibi adesse futurum. Tunc ab his, qui integræ fidei et intellectu perspicaciores erant, decretum est, utaquadolio infusa benediceretur et in crastino per manus Sacerdotum, cum invocatione nominis Christi, et ejus virtutis ac potestatis, ibidem deponeretur. Quibus illa sagaciter auditis et intellectis vehementer obstupuit, et acrius urgeri ac crebra trahere suspiria coepit.

C 4 Dehinc circumspectis omnibus, calliditate diabolica exterius modestiam simulabat, cum interius inimici fureret insania. Vespere autem facto extra chorum educitur, et coram sacro altari, in quo S. Amandus Missas celebrare consueverat, statuitur. Deinde ingruentibus noctis tenebris, custodibus ad eam servandam deputatis, recesserunt qui eam adduxerant. O versutia diaboli! O dolositas serpentis antiqui in perniciem generis humani! Extemplo enim infelix mulier, ubi opportunum neci tempus reperit, fraudulenter vigiles ammonet, ut post tot excubias et labores, quos in eam impenderant, amodo quiescant, et tanta incommoditate fessi jam sommo indulgeant. Fingit etiam se cum illis nimium fatigatam velle quiescere. Siquidem jam septem dies, totidemque noctes fluxerant, ex quo illuc adducta fuerat. Cumque stratui parato, et satis honeste composito, paullulum se velut ad dormiendum dedisset, et per gyrum circumspiciens, neminem adfore sensisset, camisia tantum induta, parietem, qui eminentior videbatur, furtim ascendit, et partem pepli, quo caput tegebat, in summitate columnæ ejusdem parietis connexuit, de reliqua vero parte laqueum cursorium miro modo paravit, in quem collum injiciens, et cum impetu prosiliens, cum tanta vi collum flexit, ut radius sanguinis de guttured exiliens, parietis obstantis partem maculasset. Jam medium noctis transierat, et quidam de custodibus expergefactus surrexit: qui eam in lectulo non inveniens, Instrata omni ecclesia, tandem ubi pendebat locum reperit, et ingenti horrore perculsus, corpus rigidum et penitus exanimatum intellexit.

S Qui illico magno clamore perstrepens, quid contigisset, vociferando indicavit. Quibus auditis fit undique sanctimonialium concursus, clamor circumquaque exoritur, misera defuncta misere plangitur, S. Amandus multis gemitibus et lacrymis invocatur, ne loci sui dignitatem deperire patiatur, sed ad se currentibus clementer subvenire dignetur. Tunc accenso lumine, pendentis collum a laqueo avellitur, et cadaver exanime super templi pavimentum dejicitur. Deinde tres ex sororibus, quæ audaciores vel prudentiores esse videbantur, quia nox erat, Archidiaconum expetunt, et quid facto opus sit flentes inquirunt. Quibus ille tale responsum atque consilium dedit, ut, antequam illucesceret, cadaver de ecclesia abstraheretur, et quamlibet in foveam projiceretur. Quas redeuntes et ipse Archidiaconus subsecutus est, et cum clamantibus et circumstantibus tantam diabolicæ fraudis ammirans versutiam astitit. Interea dum quædam sanctimonialium propius accessissent, una earum palpitantem in pectore spiritum sensit redivivum, et interdum paulatim rubere faciem, interdum vero paulatim oculos aperire, et ima suspiria interdum trahere intellexit. Circumstantes autem hoc diligentius explorantes, ingenti clamore sancti Patroni sui Amandi auxilium invocant, et pectora sua percutientes, orationum vota multiplicant. Dum hæc agerentur, cognoverunt subito Dei omnipotentis virtute, et sui gloriosi et admirandi Antistitis Amandi interventione, animam ad corpus redisse. Illa tamen die ac subsequente nocte, postquam resuscitata fuit, sine vocis officio mansit. Tantum enim sibi inerat robur fortitudinis, ut vix a quatuor hominibus teneri posset. In crastino vero aurora illucescente, prima vox ejus fuit: Sancta Domina, pia Dei genitrix Maria, adjuva me; ac deinde ad laudem nostri Salyatoris, et ejus dilecti Confessoris os aperuit, et multimoda congratulatione omnipotenti Domino gratiarum vota persolvit. His ita gestis, accersito quodam Sacerdote, confessionem de præteritis peccatis suis plenariam fecit, et absolutionem humiliter assecuta est.

6 Ac deinde subjungit: Gratias ago tibi Domine Jesu Christe, qui me tua gratia et S. Amandi Domini mei meritis ressuscitasti, et de manibus perniciosissimi hostis et inferni voragine liberasti. Te cum Patre et Spiritu sancto fideliter credo, te adoro, et omnibus satanæ pompis et insidiis abrenuntio. Hoc ubi mirificum longe lateque personuit miraculum, gloriosus et mirabilis Deus in sancto Præsule suo magnificatur, per quem tot signa mirabiliter operatur. Sicut enim quondam in mundo positus, latronem affluxum patibulo et extinetum oratione resuscitavit, sic et nunc in cœlo vivens cum Christo, miseram mulierem, quæ suspendio interiit, suis pretiosis meritis ad vitam revocavit, ad laudem et gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui solus et ubique cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deis per infinita secula seculorum. Amen. a Est Bove n Hugoni 1 subrogatus anno 1107, quo hoc miraculum contigit. Bavo dicitur in MS. Insulensi, in quo hæc inscriptio miraculo subjungitur. — b MS. Insulense ia concludit: Quod vestre sanctitati insinuavimus, ut de communi nostro Patrono S. Amando unanimiter congaudeamus. Valete. — c Idem MS. sacratioris. — d MS. Antverp. et excusum, exiens.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

6. veljače Kalendar godine