De S. Modani die natali, ætate, gradu dignitatis, quæstio est; Actis vel deperditis, vel etiamnum absconsis. I'a strictim delibasse videtur, qui, sub annum MDIX Christi, Aberdonense Breviarium concinnavit: nisi fortassis solam secutus est famam. Alia monumenta habuit David Camerarius, e Sconensi ad Taum flumen cænobio, ut quidem ca citat. Hector Boetius solos nominum indices, aut titulos summaque capita narrationum, expressisse videtur. Leslæus, Conæus, alique ab Hectore descripserunt, omnes incuriose. Hectoris verba sunt, ad calcem libri 8 In Congalli locum Conranus frater germanus, ingenti omnium applausu. Rex est surrogatus, anno virginei partus quingentesimo primo, qui Ambrosio regni fuit quartus, et Anastasio Romanorum Principi duodecimus. Fuere hac tempestate, vel certe haud multum ab ea diversa, viri sanctitate et doctrina pollentes; Remigius Remorum Antistes..... Maxentius Abbas, Leodegarius, Arnulphus..... Inter nostrates Colmannus Priscus, Medanus, Modanus et Euchinus Episcopi, Christi dogmatis per Scotorum et Pictorum agros pii concionatores.
2 Isthæc ita reddidit Leslæus lib. 4 de gestis Scotor. in Conrano R. Hoc tempore præter SS. Colmanum, Priscum, Medanum, Modanum et Euchinum Episcopos et Confessores, Scotia egregium peperit alumenum,
Anum, Winfredum a nonnullis dictum, qui eo majori laude dignus fuerat; quod Regis Scoti erat filius etc. Aliquid præterea adjicit Georgius Conæus de statu religionis apud Scotos lib. 1 pag. 30 Sanctos Colmanum, Priscum Medanum, Modanum, claros vera pietate et constanti Christi confessione Episcopos, commendat præter egregia merita, S. Winfredi, Regis filii, non vulgaris educatio: quem philosophia, cum sacra tum profana, alte adeo imbuerunt; ut is relicta Scotia, ubi regali stemmati major honos habebatur, quam animi ipsius patiebatur moderatio, peregre ad Evangelium propagandum sit profectus.
3 Verum illi indiligenter Hectoris verba expenderunt, qui Colmanum, quem principio sexti post Christi nativitatem seculi scribebat fama virtutis floruisse, Priscum seu seniorem appellavit, respectu scilicet alterius Colmani, qui post S. Finnanum Lindisfarnensis Episcopus anno DCLXI creatus dicitur: ipsi vero duos fecere Colmanum ac Priscum Episcopos. Idem Modoco ab iis factum. Scripserat Hector lib. 6. Inter nostrates eadem fere tempestate (Constantii-Chlori Cæsaris, et Crathlinthi Regis, circiter annum Christi 300) fuere, inquit, sacra doctrina pollentes Amphibalus Antistes, Modocus priscus, Calanus, Ferranus etc. Priscum hunc vocat Modocum, si cum Modoco, seu Medoco, vel Aidano Fernensi Ep. de quo xxxi Januarii, conferatur. At Leslæus lib. 3. Florere circa hæc tempora apud Scotos Amphibalus, Modocus Priscus, Calanus, Ferranus: Conæus ad tempora Constantii, Constantini Magni F. retulit: Huic, inquit, Crathlinto Regi, apud nostrates æquales fuere Modocus, Priscus, Calanus, Ferranus. Nec dubitat Thomas Dempsterus duos SS. Priscos, lib. 13 histor. Eccles. gentis Scotor. citatis Hectore Leslæoque, consecrare, et scriptis utrumque celebrem astruere; hunc quidem libro contra Ethnicorum superstitiones edito; juniorem illum libro homiliarum de Sanctis.
4 Non quærimus hic, extiterintque, et quo xvo, quos, præter Modanum ac Medanum, utroque loco Hector commemorat. Idem lib. 10 fol. 191 sub Achaio, Caroli Magni Imperatoris æquali et amico Rege Scotorum, Modanum Medanumque germanos, monasticæ vitæ addictos, imitandæ virtutis se ad posteros præbuisse exemplaria scribit. Hectorem de more sequitur Leslæus lib. 3 pag. 177. Dempsterus (qui Winfredum, a Leslæo memoratum, vult S. Fridolinum esse, de quo vi Martii agemus) eosdem esse putat ab Hectore antea ad Conrâni tempora, mox ad Achaii relatos: censet ipse, quo tempore vixerint in ambiguo esse; Adami Regii Kalendarium Scoticum sub Conrano locat.
C 3 Idem Kalendarium, uti et Aberdonense Breviarium, natalem S. Modani pridie Nonas Februarii consignant; Medanum, sive Middanum xiv Novembris, uti et David Camerarius. Hermannus Greven. in Addit. ad Usuard. utroque die Modanum Abbatem habet. Colganus iv Febr. Modanum Abbatem Hibernis accenset, licet præter Leslæi, Boetii, Camerarii verba de eo nihil proferat. Joannes Wilsonus in priori editione Martyrologii Anglicani xxvi Aprilis ambos refert; aitque celebres in Scotia Hiberniaque fuisse, cum isthic Catholica vigeret religio, ac multa iis dicata altaria: in posteriori editione, utrumque xiv Maii habet. At Ferrarius generali Catal. SS. ad xiv Aprilis Medanum; Modanum Midanumque fratres, ad xxvi inscripsit.
6 Habemus igitur S. Modani natalem. De xtate non liquet. Nam quod Camerarius scribit sub annum DXXII Driburgi, (fuxta Twedam amnem, haud procul Melrosa vetusto cænobio, ad ipsos Angliæ fines;) monachum esse factum, deinde Abbatem; veremur ut probare possit, isthic tunc monasterium fuisse; cum ea loca Anglis parerent, aut si Pictis, certe utrique Gentiles adhuc essent. Longe verisimilius est, quod in citato Breviario dicitur: Scoticam gentem ad Occidentalem plagam fluminis de Forth, seu maris Scoticam incolentem, sacra doctrina imbuisse: nam occiduum modernæ Scotiæ tractum primo occupavere Scoti, ac tunc tenebant. Egimus de Fortha nobili æstuario, sive mari Scotico, xiii Januarii ad Vitam S Kentigerni cap. 4 Not. f. ubi flumen Fordense appellatur. Consentit Camerarius, aitque in Stirlingensi agro, et in Falkirk, (qui locus non longe a Fortha distat) celebrem etiamnum ejus esse memoriam. Demum circa Dunbarton, senio ac laboribus fractus obiit. Diximus ad citatam S. Kentigerni Vitam cap. 6. Not. a Dunbritton, et per metathesim Dunbarton dictam esse arcem munitissimam, quæ olim Arcluid vocabatur, id est, supra Cluidam flumen, Bedæ et Adamnano in Vita S. Columbæ Petra Cluidæ, aut Cloithæ appellata, quia ad Glottæ, seu Cludæ ac Levini amnium confluentes jacet. De Arcluta egimus quoque XXIX Januarii ad Vitam S. Gildæ, inde oriundi, § 3 nu. 27. Ultra Levinum, variis cinctum æstuariis Rosnethum visitur, ubi S. Modani ædes ac reliquiæ olim fuere. Dempsterus tradit Brechinæ, urbe episcopali in Angusia provincia, celebre ejus fuisse nomen.
7 Quem quidam Episcopum, alii monachum, nos Abbatem, ex veteris illius Breviarii fide, nuncupamus: an Ordinis fuerit Benedictini ut Wion ac Wilsonus volunt, haud nobis expeditum est pronunciare. Si sexti seculi initio vixit, ut Hector, Leslæus, Dempsterus, licet sententiæ utcumque dubii, et expressius Adamus Regius, scripsere; ante institutum, aut certe extra Italiam propagatum S. Benedicti Ordinem, monachus fuit: ea nimirum eruditus disciplina, qua plurimi illa tempestate apud Scotos Britonesque et præsertim Hibernos. Et si sub annum DCCC floruit, cum non Angli modo scotique sed et Picti Christum colebant, ac late per Britannias propagata S. Benedicti religio erat, plane credibile est eum illi se mancipasse, seu Driburgi, ut vult Camerarius, si isthic cænobium fuit, seu Melrosæ, sive alibi.
8 Dempsterus scripsisse eum plurima tradit, e quibus ante 150 annos superfuerint de Episcopi officio libri tres. Ubi illi, aut cui tunc lecti? Nefas videtur existimare ille auctor, si quisquam veterum illorum Sanctorum non etiam doctrinæ, adeoque editorum librorum, laude decoretur. ex Breviario Aberdonen.
Sanctus Modanus, pater venerabilis, et plurimorum monachorum Pater metuendissimus, religiosissimusque. Hic ab infantiæ suæ primordiis sub regula et monachali habitu cunctis vitæ suæ diebus vivebat in paupertate, castitate et obedientia, sicuti miles Christi strenuus et bellicosus, adversus diabolum, carnem et mundum instabilem continue militando, lorica fidei, virtutis et justitiæ et vitæ exemplo armatus, eisdem superando, omnia relinquens, Christum sequendo et Apostolos in prædicando, miraculorum ostensione; abjectis divitiis, stemmate regio, et hæreditate terrena, cucullo humili se induit, ut Christo seipsum hæredem faceret.
2 In ciborum frugalitate et parcimonia corpus ubique macerabat, pane et aqua interdum contentus: neque vino usus est, sicut nec carnis comestione. Nonnumquam herbisculis et fontis latice subigere famem et sitim, satisfaciendo, carnis naturam coercebat, et macilentam reddidit, ut castigatione corporis vitia carnis, eam domando, superaret, ut inter cunctos suæ religionis speculum et forma diceretur, in via veritatis, virtutis et vitæ sanctitatis.
3 O quantis B. Modanus hic etiam a fidei luce errantibus amissum reddidit visum, et illum quo Christum reddidit, reparavit intuitum! Auribus surdis et infidelitatis obduratione damnatis ad percipiendam vocem cælestium mandatorum, pretiosum infudit verbo veritatis auditum, ut vocante Domino ad misericordiam A misericordiam responderint per obedientiam. Vinctos vero per longam incuriam labe peccati, castigationibus et exhortationibus expiando, Dei virtute in se operante, solvit et liberavit.
4 Merito igitur huic viro saneto et Deo caro Modano præcelsum et illud imponitur nomen, quasi Modos odiens vanos, seu Motus vacuos, vel Mores angelicos habens; cui nihil coelestis defuit gratiæ, pro voto petenti. Gravitas namque morum, et vitæ ejus austeritas, ipsum virum sanctum, castum et pudicum cunctis palam fecit. Aures, oculos aliosque sensus exteriores quinque, quos Mortis fenestras appellare solebat, ita domuit, ut illicita quæcumque seu peccati fomenta nullatenus sentirent. Etenim fenestras illas quinque seris divini timoris et amoris obstruxit.
5 De multorum cordibus fliorum iniquitatum luxuriam castitate fugavit, iram patientia dejecit, invidiam dilectione extinxit, superbiam humilitate prostravit, acediam diligentia, vigiliis et orationibus superavit, atque singula alia vitia virtutibus his adversis compescuit; intantum ut universa Scotica gens, quæ per Occidentalem plagam fluminis de Forth, seu maris Scoticani incolebat, et apud Falkirk, sua doctrina imbuta existeret.
6 Prædicta vero Scotorum gente, meritis, miraculisque et prædicatione, B. Modani et suorum discipulorum, qui eum commitabantur, ad inviolatam Christi fidem, ut supra, conversa; B. Modanus nimiis laboribus, vigiliis et divinorum studiorum occupationibus, pro dicta gente et sui salute, annorum multitudine fatigatus, sique deficiente virtute naturali, vix se pedum incessu movere localiter poterat: animum tamen ad prædicandum promptum et expeditum semper habens, ad secretiora loca se transitulit, et ad Oceanum Scotiæ, non longe a Dunbarton et Lochgarloch, in loco omnium hominum sequestrato, per maria et montes excelsos circumdato, multis clarus miraculis obdormivit in Domino. Quo in loco parochialis ecclesia de Rosneth ejus honori dedicata extat: ubi sanctissimæ hujus reliquiæ, in quadam capella coemeterii ejusdem ecclesiæ, maxima in veneratione requiescunt et venerantur.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.