Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 4. veljače

O sv. Gilbertu, utemeljitelju reda iz Sempringhama u Engleskoj

DE S. GILBERTO, FUNDATORE ORD. SEMPRINGHAMENSIS IN ANGLIA, Commentarius prævius

Sadržaj (3)
  1. VITA AUCTORE COÆVO, ex antiqua Historia Sanctorum.
  2. Alia vita
  3. Ex MS. Rubeæ-Vallis et Capgravio.

Quam Britanniæ majoris regionem Orientalem sub Romanis Coritani incolebant, provinciæ Flaviæ Cæsariensi in gratiam Theodosii Imperatoris deinde attributam; quamque sub primis A glo-Saxonibus Middelengli, Merciorum postea regno adjuncti, possederunt; in ca celebris Comitatus Lincolnia visitur, subdivisus in Lindissiam, Chestevenam, et Hollandiam: de Lindissia, seu Lindissarorum provincia, Middelenglis, ac Merciis fusius agemus xiii Februarii ad vitam S. Ermenildæ Reginæ Merciorum. In Chestevena, qua Hollandiam attingit, Avelandia centuria est, sive, ut istic loquuntur, Wapentachia; quod Præsides, ut in S. Eduardi Confessoris Legibus habetur, suas olim præfecturas armorum contactu auspicarentur. Eminet ibi Folkingamium oppidum, antiquo dominio Baronum de Gandavo illustre: quorum primus Gilbertus de Gandavo, nepos Balduini Comitis Flandriæ, habetur apud Guilielmum Cambdenum in Coritanis, qui magnos illi reditus munificentia Guilielmi Conquestoris Regis Angliæ obtigisse docet ex antiquo MS. secundum quod hujus Gilberti filius Walterus genuit Gilbertum n et Robertum; a quo hæredes in tribus Gilbertis, filio, nepote ac pronepote continuantur: quorum aliquos etiam Lincolnienses Comites fuisse observat Andreas Chesnæus in Genealogia Gisnensi et Gandavensi lib. 4, cap. 1 et 14. Primus omnium Gilbertus ibidem traditur filius Radulphi a Gandavo, Domini Alostani, et Gislæ, quam opinatur Chesnæus filiam Balduini Barbati, et sororem Balduini Insulani Comitum Flandriæ.

2 Hujus porro Insulani filia Mathildis, nupta Guilielmo Conquestori, genuit Guilielmum n, Rufum dictum, et Henricum 1 Reges Angliæ: ex cujus filia Mathilde et Godefrido Comite Andegavensi et Cenomanensi natus est Henricus n Rex Angliæ. Sub his Regibus sloruit S. Gilbertus, natus patre Jocelino, viro nobilissimo, genere Normanno: quales reliqui Barones Folkinghamii, Regum consanguinei, habiti sunt, quamvis ex Flandria oriundi. Eadem cum illis stirpe S. Gilbertum prognatum esse, licet certis non constet tabulis, innuunt idem Gilberti nomen, eadem ex transmarinis partibus nobilissima origo, idemque, utriusque quasi domicilium. Vicinissimum enim Folkingamio, et ferme, ut cum antiquo MS. citato loquamur, manerio seu pertinentiis ejus inclusum est Semprimenhamum, dominium Jocelini et S. Gilberti. Ceterum hæc curiosis rerum genealogicarum indagatoribus examinanda, sufficit ad laudem S. Gilberti proposuisse. Videri etiam potest Catalogus Nobilium, qui immediate prædia a Rege Conquestore obtinuerunt, apud Chesneum in Normannicis sub finem libri: ubi Gislebertus de Gandt legitur.

3 Natus est S. Gilbertus circa annum Christi MLXXXIII, regnante adhuc Guilielmo Conquestore: adolevit atque in virum præclarum accrevit sub ejus filiis Guilielmo Rufo, et Henrico 1, quorum ille in Regem consecratus est anno MLXXXXVII die Dominica, XXVI Septembris; inter venandum vero sagitta incaute percussus vitam finiit anno MC, die n Augusti seria quinta: cui suffectus frater Henricus supervixit ad annum MLXXXV. Sub his claruit Robertus Bloet ex Regni Cancellario Lincolniensis Episcopus factus anno MCXIII, vita functus anno MCXXIII, in cujus familia aliquamdiu versatum fuisse S. Gilbertum, tradit Hærpsfeldius in Historia Ecclesiastica Anglicana seculo 12 cap. 37. A morte Roberti Episcopus Lincolniensis consecratus est die Dominica, XXII Julii dicti anni MCXXIII, Alexander ortu Normannus, promotus a patruo suo Rogerio Episcopo Sarisburiensi, cui summa apud Henricum Regem rerum agendarum extitit auctoritas. De utroque agunt Wigorniensis ejusque continuator, Malmesburiensis, Huntindoniensis, qui suam huic Alexandro inscripsit historiam, Purisiensis, Westmonasteriensis, et Neubrigensis lib 1 rerum Anglicanarum cap. 6.

4. Ab hoc Alexandro S. Gilbertus sacerdotio initiatus, ejusque Pænitentiarius factus, Ordinem Semprimenhamensem instituit, cujus initium refert Angelus Manrique in Annalibus Cisterciensibus ad annum Christi MCXXXV, ut istic tradit cap. 8 num. 81. Sub hujus anni sinem Regi Henrico, die secundo Decemb. mortuo, successit Stephanus, XXII ejusdem mensis, die Dominica coronatus: sub quo et Rogerii et Alexandri prospera fortuna

A fortuna in miserrimum statum immutata est: sed illo anno MCXXXIX ex mærore extincto, suam proximis annis Alexander recepit dignitatem: Romamque bis profectus, magnam iniit gratiam tam apud Regem, quam Pontifices Lucium II et Eugenium III, ipso tum Romae præsente, XXV Februarii anni MCXLV creatum. Reversusque in Angliam, ecclesiam suam incendio fædatam innovavit, atque, ut refert Neubrigensis, ad tollendam duorum ante extructorum castellorum invidiam, et quasi expiandam maculam, totidem monasteria construens, collegis religiosis implevit. Horum coenobiorum alterum Canonicis Regularibus simul et sanctimonialibus apud Haverholmam extructum docet Godwinus de Episcopis Lincolniensibus: et quidem Gilbertinis sub titulo S. Mariæ in Comitatu Lincolniensi datum, ad tempora Henrici VIII cum primo Sempringhamiensi monasterio permansisse tradit Joannes Spedus in Catalogo ædium religiosarum sub eo Rege subversarum.

B 3 Joannes Picardus in Notis ad Neubrigensem profert tabulas MSS. Episcoporum Lincolniensium, in quibus dicitur sub Alexandero S. Gilbertus Fundator de Sempringham claruisse, et novum Ordinem anno MCXLVI instituisse. Quo anno, mense Augusto, Altissiodorum, ut scribit Huntindoniensis lib. 8, Alexander ad Eugenium Papam, qui tunc ibi morabatur, profectus est: sed ex intempestiva caloris nimietate seminarium languoris attulit in Angliam: unde mox infirmitati, deinde languori, tandem morti succubuit, sepultus in capite jejunii anno MCXLVII. Erat ergo ante annum præcedentem Ordo Sempringhamensis institutus, tum forte auctoritate Eugenii Papæ confirmatus. Nam normas vivendi religiosas suis a Gilberto præscriptas, cum ipso ordine et instituto, ab Eugenio III Papa confirmatas, scribit Pitseus de illustribus Angliæ Scriptoribus ætate 12, num. 258, qui tamen corrigendus est, quod Balæum temere secutus (agit hic de S. Gilberto centuria 3 Scriptorum Britanniæ sect. 25) velit Ordinem Sempringhamensem incepisse anno MCXLVIII, cui tum Episcopus Alexander, anno præcedente extinctus, nullum potuisset subsidium conferre. Illo autem anno MCXLVIII in capitulo generali apud Cistercium, ut tradit qui præsens aderat Gaufridus in Vita S. Bernardi lib. 4, cap. 4, juxta morem Abbatibus congregatis Eugenius Papa Venerabilis adfuit, non tam auctoritate Apostolica præsidens, quam fraterna caritate residens inter eos, quasi unus ex eis. Hunc istic Pontificem adviit Gilbertus, jussusque in cura Ordinis sui suscepta persistere, potest censeri iteratam obtinuisse Religionis confirmationem. Familiarem tum iniit notitiam cum SS. Bernardo et Malachia eodem anno, II novemb. in monasterio Claravalle mortuo. Manrique ante citatus contendit, non hoc anno, sed MCXXXV consultum adivisse S. Bernardum, quod Actis utrisque, aliisque Scriptoribus contrarium ulteriore non indiget refutatione. Statuta ex variis regulis monasticis excerpta idem Eugenius Papa etiam approbavit, dein vita functus VIII Julii anni MCLIII.

§ II. Ordini Sempringhamensis inustæ calumniæ, et extinctæ. Varia monasteria.

Non defuerunt obtrectatores, qui admirabilem hujus instituti sanctitatem, et singularem utriusque sexus castitatem, quam laudare eos atque amare decuisset, fædis mendaciis contaminarent; adeo ut Alexander III Pontifex Romanus, qui universæ Ecclesiæ præfuit ab anno MCLIX ad MCLXXXI, demandarit rei cognitionem Episcopis Wintoniensi Henrico Regis Stephani fratri, et Norwicensi Guilielmo Torbo, origine Normanno, qui (impedito propter affectam valetudinem Wintoniensi) caussa accurrate discussa, innocentiam Gilberti scripta epistola Pontifici indicavit: eam Joannes Picardus ex codice MS. in notis ad Neubrigensem vulgavit, quam hic damus.

7 Sanctissimo Patri, summo Pontifici Alexandero, suæ Sanctitatis servus Willelmus Norvicensis, salutem et cum summa devotione obedientiam. Statuta Paternitatis vestræ ex pietatis et rationis fonte procedere nulli dubium est: et ea sola spiritui nostro complacent, quæ Spiritus sanctus suggerit, et veritatis dulcedine condiuntur. Inde est, quod vestræ Majestati audeo scribere, cum sim pulvis et cinis, et testimonium perhibere veritati, quam visu et rerum argumentis expertus sum. Gilbertus de Sempringham tum ex vicinitate, tum ex celebritate sanctitatis, qua præeminet, mihi incognitus esse non potest. Anima ejus sedes sapientiæ est, et mens ejus haurit de Spiritu sancto, quæ aliorum auribus excellenter infundit. In lucrandis et conservandis Deo animabus tam studiosus et efficax est, ut ex comparatione ejus, tædeat me ignaviæ meæ: et mihi et consimilibus meis Propheta improperet, dicens: Erubesce Sidon, ait mare. In sanctimonialibus, quarum multitudinem innumeram Deo acquisivit, fervet et religionis amor, et castitatis diligentissima custodia, et se ab hominum visu et colloquiis gloriantur esse exceptas, ut merito eis conveniat quod scriptum est: Dilectus meus mihi et ego illi, qui pascitur inter lilia. De Canonicis, quorum innocentiæ apud Clementiam vestram audio esse derogatum, testor Deum et animam mean, quod nec verbum infamiæ memini me audisse: cum ex propinquitate loci, et frequentia venientium ad nos, ignorare non possem. Accessus ad sanctimoniales hic eis penitus inhibitus est, ut nec Priori quidem eorum videndi vel loquendi cum aliqua licentia pateat: et in perceptione Eucharistiæ et dans et accipiens invicem ignorantur. Habent siquidem domos suas, claustrum et oratorium, in quo dormiunt, meditantur et orant. A Conversis suis tantum exigit, ut vitam, quam professi sunt, inviolabiliter conservent: quod et ipsi me præsente, se devotissime facturos, promiserunt. Quod illis prædecessorum nostrorum et vestra auctoritate firmatum est: et quod illi post longam experientiam profitentes devoverunt; ipse mutare non præsumit, ne levitatis et præsumptionis arguatur.

8 Lis tamen, quam adversus eum suscitaverunt plus tepidi quam ferventes caritate, utinam dirimeretur talium judicio et testimonio, qui habenent zelum Dei secundum scientiam; qui ex inspectione Apostolicorum privilegiorum, et rerum ipsarum evidenti cognitione, veritatem agnoscerent, et regularis observantiæ nec inexperti essent, nec ignari; et quos non tæderet susceptæ religionis, et manu missa ad aratrum, non respicerent retro! Vir vero confectus senio, et virtutum plenior quam dierum, non est deterrendus, ne a proposito ad multorum ruinam deficiat: sed hortandus et demulcendus, ut perseveret ad conservandam salutem, quam Deus per eum operatus est in medio terræ nostra. Rarescunt quotidie grana in area Domini, sed paleæ multiplicantur. Deus sanctitatem vestram Ecclesiæ suæ conservet incolumem. Vale.

9. Hactenus epistola Guilielmi Episcopi Norvicensis in Norfolcia, vicina Chestevenæ provincia, ad Alexanderum, III, cui varii de eodem Gilberti instituto scripserunt: atque inter alios, teste Harpfeldio, Prior Bridling-tonensis et Wintoniensis, tum Archiepiscopi Rogerius Eboracensis et S. Thomas Cantuariensis, cujus illa de re tradit epistolam extare inter eas, quæ adhuc non sunt impressæ. Sed nullus ipso Rege Henrico II, qui Stephano anno MCLVI vita functo successerat, accuratius id præstitit. Hic gravissime tulit laicos illos qui (ita verbis Regis narrat Harpfeldius) ante profesionem

Asionem rustici erant, et glebæ adscriptitii, perfide a disciplina, quam scientes et prudentes religiosa contestatione amplexi erant, scelerate deficere, et de ea tamquam justo severiore conqueri, aliamque leviorem et mitiorem postulare, et cum non impetrarent, cœlum terramque movere ausos. Quam si eos Pontifex excutere pateretur, denuntiat futurum, ut ipse et Proceres possessiones, quas illis attribuerant (id quod inversa priore disciplina se facere merito posse existimavit) penitus auferrent. Hæc et alia Pontificem commoverunt, ut privilegia ab Eugenio et Adriano data, disciplinamque omnem a Gilberto suis prescriptam, fixa et immota ad omnem memoriam manere decreverit: et scriptis tam ad Regem, quam Episcopos ipsumque Gilbertum litteris, voluntatem suam ea de re, præfractosque illos viros ad officium omnino cogendos, significarit. Ita Harpsfeldius. Utinam eæ epistolæ ad majorem S. Gilberti Ordintisque Sempringhamensis commendationem extarent! Illis abunde refutarentur obscænæ narrationes de Gilbertinis a nonnullis satyricis lascivisque poetis confectæ: quas gestit Balærus referre, ratus forte suam a monachatu apostasiam similibus figmentis decorandam. Ex dictis supra Antistitibus ultimus eam dignitatem assecutus est S. Thomas anno MCLXII, e Cancellario in Archiepiscopum Cantuariensem electus; biennioque post ob dissidium cum Rege ex anglia discessit: ante quod tempus hæc tota Gilbertinorum commotio prorsus sedata fuit.

10 Florebat eo tempore Robertus de Querceto in Sede Lincolniensi, Alexandro anno MCXLVII mortuo suffectus, vita functus anno MCLXVII, a quo caenobium S. Catharinæ juxta Lincolniam Gilbertinis extructum fuisse tradunt Joannes Spedus, et Franciscus Godwinus, apud quem, forte errore typographico, Londinum loco Lincolniæ excusum est. Extiterunt præter tria memorata monasteria in eodem Comitatu Lincolniensi Alvingamense, Catelegense, Nuncottonianum, Sixzleense, sub titulo S. Mariæ Neustadianum, Nun-ormesbiense et Syahiliense: in Comitatu Norfolciensi Mamoundanum, et Shuldehamiense: in Cantabrigia Fordhumense: in Northamptonia Catesbyanum: in Eboracensi diæcesi Wattonianum, quod regnante Stephano extructum inter prima numerandum. Omittimus plura recensere. Horum annuos reditus computat Joannes Spedus, quod hæc monasteria sub Henrico VIII aut subversa sint, aut in alios usus translata. Aliqua a morte S. Gilberti extructa discimus ex Alvingamensi, quod Episcopum Dunelmensem Antonium Beccum seu Beacum, qui centum annis post S. Gilbertum floruit, fundatorem agnoscebat.

C11 Albos Canonicos Gilbertinos usitato Anglis nomine illos nuncupat Spedus, ab aliis Albis Canonicis Ordinis Præmonstratensium distinctos, illosque renovatæ disciplinae Canonicorum cultores tradit Pitseus: quibus assumpta quadam illius Ordinis reformatione Regulam fere S. Augustini præscripsit, uti S. Benedicti suis sanctimonialibus. Utraque autem Regula ex aliis monasticis disciplinas adaucta Statuta Gilbertinorum appellantur. Præter quæ traditur scripsisse Exhortationum ad Fratres librum unum, Epistolarum ad diversos librum unum et nonnulla alia, de quibus, dum hactenus inedita latent, (si non etiam perierint) certum aliquod non licet jndicium formare. Interea Henrico II die VI Julii anno MCLXXXVIII extincto, successit filius ejus Richardus I, a Guilielmo Conquæstore VI, sub quo S. Gilbertus anno ætatis CVI ad cælos abiit anno MCLXXXIX, ut Acta infra docent: Harpfeldius scribit MXCC obiisse; Wilsonus in Martyrologio Anglicano, non absque mendo, notat MCLX.

§ III. S. Gilberti Vita scripta: in Sanctos relatio.

Gilbertum sanctitate celebrem fuisse, dum viveret, epistola Guilielmi Episcopi ad Alexandrum Pontificem ante data significat. Ejusdem sanctitatis præxo illustris est Guilielmus Neubrigensis, qui anno Christi MCXXXV natus res Anglicanas sui temporis usque ad annum MCXCVN perduxit. Hujus de S. Gilberto paucis tum annis mortuo hoc extat elogium lib. 1 cap. 16. Nec silentio, inquit, prætereundus est venerabilis Gillebertus, vir plane mirabilis, et in custodia fœminarum singularis, a quo etiam Ordo Sempringhamensis sumpsit exordium, et cum celeri provectu celerem statum. Hic ab annis, ut dicitur, adolescentiæ propria nequaquam salute contentus, sed lucrandarum Christo animarum zelo ignitus, infirmiorem sexum propensius cœpit æmulari Dei æmulatione, pio ausu sumpto ex propriæ castitatis conscientia, et gratiæ supernæ fiducia. Cumque cœptis ejus favor videretur arridere Divinus, veritus ne forte in vacuum curreret aut cucurrisset, si erumpentem zelum moderatrix scientia non condiret, præsertim minus adhuc a majoribus institutus, tam arduam sollicitudinem arripuisset; virum sapientiæ et sanctitatis titulis clarum, venerabilem scilicet Abbatem Clarevallensem S. Bernardum adeundum putavit: cujus venerandis consiliis informatus, atque in suo proposito roboratus, tanto ferventius, quanto confidentius, piis cœptis insistere non cessavit: prosperatusque est in his, quæ gerebat, et, sicut de nobili Patriarcha dicitur: Ibat proficiens atque succrescens, donec magnus vehementer effectus est, tam in multitudine copiosa ad omnipotentis Dei servitium aggregata, quam in adjectione rerum temporalium ad necessaria subsidia corporum, juxta illud Dominicum: Quærite primum regnum Dei et justitiam ejus; et hæc omnia adjicientur vobis.

13Denique servorum Dei duo, et ancillarum Dei octo non ignobilia construxit monasteria: quæ et numerosis replevit collegiis, et juxta datam sibi sapientiam regularibus ornavit institutis. Et quidem circa servos Dei instituendos abundavit indulta ei divinitus gratia, in sollicitudine fœminarum. Quippe in hac parte meo judicio palmam tenet inter omnes, quos instituendis regendisque fœminis religiosam operam impendisse cognovimus: et quidem ante annos aliquot spiritualibus lucris onustus, jamque decrepitus cœlestis sponsi paranymphus migravit ad Dominum. Porro filiorum et filiarum ejus numerositas permanet: potensque est in terra semen ejus, et generatio ejus benedicetur in seculum.

14Hæc Neubrigensis. Eodem cum Neubrigensi tempore vixit Auctor Vitæ S. Gilberti, quam hic damus, ante evulgatam in Legendæ Sanctorum tomo II. seu Historia Sanctorum nova Coloniæ MCDLXXIII et Lovanii biennio post excusa. Hujus compendium servatis fere Auctoris verbis edidit Franciscus Haræus inter Vitas Sanctorum ad IV Februarii, præfatus erui ex Codice MS. per ejus contemporaneum: uti etiam post Haræum monet Joannes Gerardus Vossius lib. 2. de Historicis Latinis cap. 34. Eamdem Vitam, sed plurimum contractam, habet Joannes Mauburnus de Bruxellis in Venatorio Sanctorum Ordinis Canonicorum Regularium cap. 133 juxta nostrum Codicem MS. aut lib. 2, cap. 90 juxta exemplar a Picardo ad Neubrigensem citatum. Nulla in hac Vita mentio est publicæ venerationis a Pontifice Romano concessæ, corporisque a terra elevati. Referuntur ea in aliis Actis, quæ damus ex Codice MS. caenobii Rubeæ-Vallis prope Bruxellas, ante a Joanne Capgravio in Legenda nova Sanctorum Angliæ Londini anno MDXVI excusa.

13Sunt hæc in compendium redacta ex longiore Vita, in qua de miraculis fuse agi tradit Harpsfeldius, potissimum ad sepulchrum pii viri patratis. Accepta inquit, ibidem beneficia cæcos, claudos, mutos, surdos,

Ados, paralyticos, febricitantes, hydropicos, furiosos, dæmoniacos, aliosque variis ægritudinibus ad deplorationem omnium amicorum et medicorum oppressos, palam ingentique gratulatione denuntiasse. Et, ne quid ficti aut simulati gereretur, omnia ad diligentissimam accuratissimamque disquisitionem et cognitionem non solum ex sanatorum, sed ex testium integerrimorum testimonio fideque revocata esse. Cui cognitioni non solum alios multos doctrina, pietate, religione insignes, sed et Hubertum Cantuariensem Episcopum interfuisse, aut potius præfuisse. Quæ cum tam essent ubique manifesta et illustria, significata esse Romano Pontifici per Priores de Chiekland et de Cateleya, per Priorem et conventum de Tyma, Kyrkeham, Abbates de Barlingkersted, et Renesby, Kirkestall, Divi Albani, Suinesheved, Brunna, Croxtona, per Gulielmum Comitem Estsexiæ, per Episcopos Bangoriensem, Roffensem, Eliensem, Norvicensem, Coventrensem, Londoniensem, et Hubertum Cantuariensem: huic aliisque quibusdam Innocentium III rerum accurate investigandarum curam delegasse. Quem de rerum gestarum per B. Gilbertum magnitudine et varietate affatim instructum, corpus ejus in editiorem angustioremque locum, memoriamque ejus, inter ceteros cælestes cives in posterum celebrandam curasse. Atque hæc in annum Domini MCCXIII et III Idus Octobris et Regis Joannis, qui et ipse his de rebus ad Pontificem scripsit, tempora incidisse. Hæc aliaque apud Harpsfeldium, et forte ex Actis fuse conscriptis, quæ hactenus non potuimus nancisci. Joannes Rex Richardo 1 fratri suo, anno Christi MCCXIX e vulnere extincto, suffectus vixit ad annum MCCXVI. Innocentius III præfuit Ecclesiæ ab anno MCXXVIII ad eumdem annum MCCXVI. Hubertus denique ex Episcopo Sarisburiensi factus Archiepiscopus Cantuariensis anno MCXCIV, vita functus est anno MCCV.

Bacta an. 1202.

§ IV S. Gilberti celebris cultus.

Nomen S. Gilberti Martyrologiis variis ab eo tempore inscriptum. Ita MSS. Leidense monasterii S. Cæciliæ, Ultrajectinum Clericorum S. Hieronymi, Albergense Canonicorum Regularium, Brugense Guilielmitarum et quidem primo loco, Coloniense anno 1490 excusum: Natale S. Gilberti Confessoris: qui (ut addit Molanus ad Usuardum) Sempingamiæ quiescit, in monasterio quod ipse condiderat. Hermannus Greven ad Usuardum: In Anglia Gilberti Abbatis et Confessoris, qui multos regulariter vivere docuit. Florarium Sanctorum MS. In Anglia Gilberti Presbyteri et Confessoris, de Ordine Canonicorum Regularium, anno salutis MCLXXXIX. Ubi melius Presbyter, quam ab aliis Abbas appellatur. Majore mendo Bellinus: Eodem die S. Gilberti Episcopi et Confessoris: qui titulus Episcopi rectius abest a Martyrologio Romano: in cujus Notis Baronius eum cum S. Guiberto Abbate Gemblacensi in Brabantia confudit, dum scribit hujus nobilis monasterii fundatorem et vita migrasse anno Domini DCCCCLXII, ejus natalem referri a Molano in Indiculo et in Natalibus Sanctorum Belgii, ejusque Vitam a Sigeberto ejusdem cœnobii monacho scriptam tradi apud Surium XXIII Maii. Ita etiam Maurolycus, Eodem die, inquit, S. Gilberti Confessoris, qui Gemmalense cœnobium extruxit temporo Othonis 1 Imperatoris. Hic adeptus Germaniæ regnum anno DCCCCXXXVII, Romamque profectus dicto ante anno DCCCCLXII Imperator acclamatus, atque a Joanne Papa XII coronatus, supervixit ad annum illius seculi LXXIII. In eodem errore versantur Petrus de Natalibus in Catalogo lib. 3, cap. 83, Galesinius in Martyrologio Romano, Canisius in Germanico, Constantinus Feli: ius aliique; imo Abbatem illum Gemblacensem Ordinis Benedictini Canonicis adscribit Ghinius: Natalis, inquit, S. Gilberti Confessoris, qui fuit Fundator nobilis monasterii Gemblacensis, in quo arctius religiosæ vitæ genus Christo Regi militans duxit: tandem mercedem receptūrus, migravit a seculo anno salutis DCCCCLXII.

17 Eumdem S. Gilbertum, locorum facta confusione, Galliæ adscribit Saussaius in Martyrologio Gallicano, his verbis: Item eodem die S. Gilberti alterius Confessoris, qui magnam vitæ perfectionem assecutus, monasterium Sempigamiæ in Hunonis-Curia fundavit, ejusque loci factus Abbas, collectis a se alumnis religiosæ conversationis traditis monitis et exemplis, cœlestem migravit ad patriam. Est autem Hunonis-Curia vicus cum monasterio ordinis Benedictini in Gallia Belgica ad Scaldim fluvium, inter hujus fontem et urbem Cameracum, procul a Sempringamo apud Anglos in Comitatu Lincolnia sito. De Hunonis-Curia supra egimus ad Vitam S. Lietphardi Episcopi, qui istic potissimum colitur. Meliore elogio honoratur in Martyrologio Anglicano: Sempringhami in Lincolnia Comitatu, depositio S. Gilberti Confessoris, et nobili Normannorum sanguine oriundi, ac Fundatoris Religiosorum in Anglia dictorum Gilbertinorum, ubi duodecim hujus Ordinis extruxit monasteria, octo ad usum feminarum, et quatuor pro viris: ac post vitam pie sancteque actam, plenus ac venerabilis senex annorum, decessit ad Dominum nostrum anno Christi MCL, ac Sempringhami sepultus: ubi magna cum veneratione sanctum ejus corpus conservatum fuit usque ad tempora Henrici VIII. Propter multa miracula, quæ ibi facta sunt, Sanctorum albo inscriptus est a Papa Innocentio III. Hieronymus Porterus in Floribus Sanctorum Angliæ, ejus Vitam fere ex Nicolao Harpsfeldio describit. Agit de eodem Gabriel Pennottus in Historia Ordinis Clericorum Canonicorum lib. 2, cap. 70, num 2.

18 Quod tamen sanctimonialibus fere præscripserit Regulam S. Benedicti, in Martyrologiis etiam monasticis refertur. Wion: Eodem die in Anglia S. Gilberti Confessoris, qui Sempingamiæ quiescit, in monasterio, quod condiderat. deinde Ordinem a S. Gilberto sub Regula S. Benedicti institutum esse, confirmare conatur, quod id legatur apud Hieronymum Pauli Barcinonensem in Provinciali Ecclesiarum impresso Romæ MXDIII. Wionem a Picardo in Notis ad Neubrigensem oppugnatum defendit Menardus lib. 1 Observationum ad suum Martyrologium Benedictinum, cui S. Gilbertum inscripsit: contenditque, non esse expungendum ex albo Sanctorum Benedictinorum, qui et monachus fuerit, et vitam suam ad ritum monachorum Cisterciensium composuerit. Hac de causa Chrysostomus Henriquez eum ita celebrat in Menologio Cisterciensi: In Anglia S. Gilbertus, melliflui Bernardi discipulus, vir zeli Apostolici, severissimæ ac rigidissimæ vitæ, puritatis eximiæ, prophetico dono illustris, et stupendorum miraculorum patrator mirificus.

19 Addit Henriquez in Notis ex Nicolao Brabone, auctore moderno, S Gilbertum in monasterio Claravallensi, antequam ordinis sui jaceret fundamenta, sub S. Bernardi magisterio monasticæ vitæ didicisse rudimenta. Quæ mallemus antiquis monumentis stabiliri. Nam primo cum S. Bernardus anno MXCI nasceretur, octo circiter annorum puer tum accrescebat Gilbertus. Secundo contraxit quidem hic, juxta Acta notitiam familiaritatemque cum S. Bernardo, ejusque est, teste Neubrigensi, venerandis consiliis informatus, atque in suo proposito roboratus, sed anno Christi MCXLVIII, cum is sexagenario major, jam pridem Ordinem instituisset, ab Alexandro Episcopo Lincolniensi, tum vita functo, præcipue adjutus. Tertio Abbates Cistercienses cum Papa Eugenio negarunt illi ex suo Ordine

Adine petitum auxilium, dicentes, monachos suos aliorum religioni, et præsertim Monialium, præesse non licere; ut infra dicitur in Actis: ut mirum sit Montalbum lib. 2. cap. 23, verba hæc, quæ ab Henriquez ad Menologium citantur, protulisse: Gilbertini habitu et omnibus aliis rebus sunt Cistercienses, Papa enim Eugenius III, utpote Cisterciensis, quando eorum Ordinem approbavit, præcepit, ut Regulam S. Benedicti secundum institutum Cisterciensium observarent: et sic eam servant, et festum S. P. N. Bernardi post Gilbertum, et utriusque Ordinis legislatorem S. Benedictum solenniter colunt. Quæ singula certius probanda sunt. Hos secutus Carolus de Visch in Bibliotheca Scriptorum Cisterciensium, suo Ordini etiam S. Gilbertum annumeraverat: verum ob nostras rationes sub calcem libri sententiam mutavit. Joannes Bromtonus, qui apud Anglos floruit seculo Chr. xiv Abbas Jornalensis Ordinis Cisterciensis, ita de S. Gilberto scribit: Hoc tempore scilicet anno Domini MCLXXXVIII obiit S. Gilbertus Fundator alborum monachorum Ordinis de Sempynpham: nulla facta sui Ordinis mentione.

20 Officio Ecclesiastico coli olim solitum S. Gilbertum in Ecclesia Romana colligimus ex Kalendariis præfixis Breviariis anno MCDLXXIX et MXD Venetiis excusis, et Missalibus Norimbergæ anno MCDLXXXIV et Venetiis MDVIII editis: in quibus pridie Nonas Februarii S. Gilberti Confessoris officium præscribitur, sed totum de Communi, ut vocant, recitandum. Bononiæ hoc die celebrari festum S. Gilberti in æde S. Joannis in monte, ejusque aliquas reliquias adservari in ecclesia S. Jacobi Majoris tradit Masinus in Bononia illustrata ad IV Februarii, ac videtur de hoc Sancto intelligendus.

VITA AUCTORE COÆVO, ex antiqua Historia Sanctorum.

Beatus Gilbertus in Anglia, loco qui dicitur a Somplimgeam, genitus, patrem habuit Militem,b Jocesinum nomine, strenuum quidem viribus, opulentum facultatibus, et conspicuum moribus. Mater vero Gilberti, antequam iste nasceretur, vidit in somnis, quod quasi de supernis luna in suum descenderet sinum. Segniter prius studens, præ verecundia seu timore propriam patriam reliquit, adiens partes Gallicanas; nomen Magistri acquirens et gradum. Ita castus semper vixit, ut nullus unquam ipsum tetigisse mulierem audivit. Rediens igitur ad partes natales, pueros et puellas instruxit tam scientia, quam moribus, et adhuc seculares coegit vivere regulariter, et illi fuerunt sui Ordinis plantæ primitivæ.

2 Postea pater suus, Patronus Ecclesiarum Somplimgeam etc Cirectonis tunc temporis vacantium, ipsum, ut ait, renitentem ad easdem præsentavit. Ipse vero quidquid ex redditibus, vel alio modo habere potuit, præter sola vitæ stipendia in pauperum usus reservavit. Interea Gilbertus invitavit quemdam de Condecurionibus suis ad orationem, et, quoties inter psallendum occurrebat nomen Dei vel Domini, vel aliquod simile, flectebat genua: unde ita fatigatus est Clericus ille, ut juraret se numquam cum ipso oraturum.

3 Postea Episcopo Lincolniensi Alexandro adhæsit: cum numquam curæ pastoralis officium prætermisit. Ordinatus itaque ad omnes sacros Ordines Gilbertus ita sancte se habebat, quod in via morum pontem fecit Pontifici, cujus venerat vitam imitari: et acceptis ab eodem clavibus ligandi atque solvendi, ejus Poenitentiarius, licet renitens, factus est. Cum quidam Archidiaconatum ei offerret, renuit accipere dicens, se nosse aliam viam paratiorem ad interitum. Proponens Sanctus sua pauperibus erogare, puellas quasdam in Somplimgeam ab Episcopo ante imbutas, sub pariete ecclesiæ S. Andreæ collocavit, eisque necessaria ministravit. Postea accepit laicos mares, quos exterioribus et gravioribus negotiis præfecit, et tam his, quam illis habitum quemdam humilitatis significative tradidit. Post hæc multi potentes prædia et fundos eisdem offerentes, per multas provincias multa monasteria sub ejus regimine ædificare coeperunt, incohante Episcopo Lincolniensi Alexandro, cum Rege Anglorumd Henrico secundo.

4 Post hæc adiit e Capitulum Cisterciense, ubi tunc forte aderat Papa Eugenius, ut se cura gregis sui exueret, et ipsam monachis Cisterciensibus committeret. Sed Dominus Papa et Abbates asserentes hoc ei non licere; jussus est ab Apostolico persitere in officio. Fertur quoque Papam voluisse ipsumf in Archiepiscopum Eboraci sublimasse; si fama meritorum, quæ tunc in ipso comparuit, sibig prius innotuisset.

5 Fratres vero laici, quos Gilbertus omnium domorum suarum curæ præfecerat,h contra ipsum egerunt, diffamantes et objicientes ei, quod esset sacer ordinis, et Ecclesiarum institutionum subversor. Horum enim insolentiam cum argueret, diabolica suggestione insurrexerunt contra eum. Porro Gilbertus asseruit prius guttur suum fore secandum, quam primam eorum professionem, et Ordinis institutionem mutaret. Quidam autem eorum veniam postulantes, ad pacem et concordiam redierunt: sed qui schismatis auctores principales extiterant, morte indecenti obierunt. Comperta vero adversariorum malitia, ipse Rex Henricus secundus, et fere omnes Episcopi et Prælati denuntiaverunt veritatem rei summo Pontifici. Qui rescribens, indulsit Magistro Gilberto, et successoribus suis, ne quis ea, quæ suæ Religionis erant, sine majoris et sanioris partis consensu audeat mutare, vel illis superaddere: concedens eis plenam auctoritatem corrigendi, quæcumque de cetero emerserint in Ordine. Ob ecclesiarum suarum necessaria citra mare et ultra discurrens ad Regum et Pontificum palatia, aliquoties non modo verbis impetitur, sed et verberibus.

6 Omnia monasteria sua æqualiter dilexit. Quamdam monialem igne libidinis æstuantem aspere arguendo sanavit. Et quemdam Fratrem ira agitatum usque ad monasterii desertionem, levi ictu in maximam convertit mansuetudinem. Quædam monialis Præposita ad extremum vitæ perducta convaluit, dum morbo inhiberet Gilbertus, per virtutem obedientiæ, ne accederet. Tempore quo Cruce signati sunt omnes Nobiles Occidentalium regionum, audiens Pater Gilbertus Henricum Regem i Cruce signatum, gemens ait quasi prægnosticando: Placuit Deo finem ponere rebus. Quod dictum rei probavit eventus. Nam Rex Henricus k obiit, licet non in illo itinere. Imperator Fredericus obiit l versus Jerusalem: et innumeri alii potentes in illa expeditione defuncti sunt. Magnatum quoque precibus, et premiis multimodis quandoque denegabat; simplici petitioni Fratrum, vel unius alicujus justi, gratanter annebat.

F i k l prædicit eventum Cruce signatorum:

7 Conquestus est aliquando post refectionem, se deliquisse per crapulam; cum mirarentur sodales sic vitam posse transigi humanam. Omni tempore a carnibus abstinens, tempus Quadragesimale, et Adventus Domini sine piscibus duxit. Discum pauperum, quem discum Domini nostri vocavit, mense suppositum semper primitiis et præcipuis ciborum partibus inpinguavit. Vasis ligneis, et testeis, et cochlearibus utebatur corneis. Flevit nonnumquam inter epulas, quod sic oportuit quotidie cadentem refocilare naturam. Indumenta habuit non plura, neque pauciora in hyeme, quam in æstate. Forma habitus ejus

A ejus erat tunica, et pallium in loco fibularum præconsutum, et inseparabili capucio. Post completam septimam horam super lectum tota nocte non jacuit: sed sedit non depositis diurnis vestibus: et quia a tergo non erat, quod occiput pendulum sublevaret, caput ante anteriora depressit, ut sic somnum fugaret. Tantæ fuit compassionis, ut, cum videret quemdam peccantem usque ad desperationem, et vere postea penitentem, lacrymatus est coram cunctis prægaudio, et omnes congaudere monuit.

B 9 Morbo proinde et senio compulsus migrare, mandavit Ecclesiis suam imminere dissolutionem. Nocte igitur Natalis Domini nostri, Corporis Dominici et Extremae unctionis munitus est Sacramentis. In spatio sibi a Deo indulto, accesserunt ad eum multi Prælati et alii, ut ejus benedictione et ejus allocutione consolarentur. Obiit igitur sanctus Pater Gilbertus, singultantibus omnibus, pridie Nonas Februarii, anno Domini millesimo centesimo octuagesimo p nono: sepultus autem est in monasterio Somplimgeam, inter majora altaria, ubi ex utraque parte parietis interclusus, hinc a viris, illinc a mulieribus posset adorari. Non multum post obitum sancti viri, quidam Canonicus illius Ordinis vidit in somnis Fratrem nuper ante defunctum, quem cum inter cetera de Magistro Gilberto interrogaret, respondit: Non est, inquit, nobiscum; altior tenet eum locus: ex quo enim migravit, ad Virginum chorum translatus est. Multa autem alia facta, et mirabilia per eum Dominus in vita, et post mortem ipsius operatus est; quæ hic causas brevitatis non sunt conscripta.

C a Mauburnus: Sompligena, alii Sempingham, et Sempringham, de situ ante actum. — b Altis Jocelinum. — c Altis Tiringtonis, seu Tyringtonis. Est autem Thurrington vicus Lindissia, in centuria seu wapentachia Wraggoa, prope sontem rivuli inde in Withamam infra Lincolniam defluentis. — d Ab obitu Alexandri Episcopi anno 1147, ad regni Henrici n initium 1134, intercurunt anni 7, ut hic indicatur opus ab Episcopo præclare inchoatium, den a Rege pronotum esse. — e Anno 1148 — f Quando S. Guilielmo, ob falsas pottissima criminationes, rejecto, Henricus Murdacus ex Abbate Fonlanensi Ordinis Cisterciensis ab Eugenio Papa creatus est anno 1145 ut tradunt Parisiensis et Westmonasteriensis: non 1142, ut Godwinum secutus scribit Gaspar Jongelinus in Purpura S. Bernardi, de Archiepiscopis ordinis Cisterciensis in Anglia, cum eo anno adhuc superesset Innocentius n Papa; inter quem et Eugenium fuerunt Clerestinus n et Lucius n. Sed hæc accurate discutienda sunt vii Junii ad Vitam S. Guilielmi Archiepiscopi Eboracensis, post obitum Henrici iterum assumpti. De his Archiepiscopis legendus Neubrigensis lib. 1 cap. 17 et 26. — g Mauburnus ait, eum, ne Eboracensis constitueretur, aufugisse: mod hinc refellitur. — h Mauburnus addit causam, quod tam stricte servaret disciplinam, ut nulli fas esset a Regula exorbitandi. — i Anno 1188 in Januario Regem Henricum Crucis signaculum suscepisse de manibus Archiepiscoporum Remensis et Willielmi Tyrensis, scribunt nadulfus de Dicelo, Gervasius Dorobornensis, Parisiensis et Westmonasteriensis, et pluribus Neubrigensis lib. 3 cap. 23 et Rogerius de Hoveden. Suscepit autem cum sua gente Cruces albas. — k Anno 1189, feria quinta, 6 Julii, in castro Chinone Cenonamensis agri in Gallia, intricatus bello Gallico, et filtrorum ad paries hostiles defectione: qux legenda apud Neubrigensem lib. 3 cap. 23, et alios. — l Anno 1190 In flumine suffocatus circa partes Armenix minoris. — m Mauburnus, Briglichtona. Est autem Bullington in supra dicia Wapentachia Wraggoa, qua hæc minus a Lincolna urbe distat. — n Anno 1163. — o Tum S. Thomas mutato et habitu et nomine Lincolniam venit, indeque a paucis cognitus per ignotas vias et semitas ad mare properavit, equitans in noctibus, et in diebus latens inter amicos et notos, ut pluribus Rogerius ad eum annum, qui tamen comites itineris assignat duos Fratres Ordinis Cisterciensis, et unum solum servienten: ut hi Gilbertini directores itineris diurnit assumpti fuerint, non continui socii permanserint. — p Mauburnus secundo: quod ex tempore Henrici Regis Cruce signati optime refellitur. Bromtonus octavo, sed forte calculo eorum abductus, qui annos a Paschale inchoant.

Alia vita

Ex MS. Rubeæ-Vallis et Capgravio.

Sanctus enim Gilbertus, in loco Sempingham ab incolis vocato, nobili prosapia ortus. Pater ejus Jocelinus, Miles strenuus, genere Normannus, mater natione Anglica fuit. Cui, priusquam nasceretur, visum est in somnis, quod descendentem a supernis lunam suscepisset in sinum. Natus autem puer sanctus, in domo patris sui adeo abjectus mansit, quod nec famuli domus cum eo cibum sumere dignarentur: corporali enim schemate incompositus et incultus erat. Litteris tamen traditus, et parum proficiens, patriam deseruit, et liberalibus in Gallia studiis deditus, magistri nomen et gradum habere meruit. In Angliam demum rediens, pueros et puellas instruxit: qui primi erant, in quibus ordo Sempinghamensis initium sumpsit, quos adhuc secularis et ipse non solum scholasticis rudimentis, sed et moralibus, et monasticis instituit disciplinis. Silere in ecclesia, simul quasi in dormitorio dormire, non nisi locis statutis loqui et legere, eos informavit. Ab ineunte enim ætate animas Deo lucrifacere, et quibuscumque poterat verbo et opere proficere et exemplo satagebat. Pretiosis et nitidis secundum natalium dignitatem utens indumentis, justitiæ et veritatis erat amator: omnium sibi favorem et gratiam comparavit.

2 Ejus denique conversatione laudabili delectatus pater, ad Ecclesias de Sempingham et Tiringtonem eum multum renitentem præsentavit. Assumptus itaque ad regimen animarum, a una cum suo Capellano in domo cujusdam parochiani sui hospitalus; cum forma filiæ hospitis, quæ ei sedule ministravit, occulta utrique surreperet contagio; visum est Gilberto in somnis, quod manum suam in sinum prædictæ puellæ injecisset nec inde eam extrahere posset. Vir igitur castissimus vehementer expavescens, a loco illo velociter se transtulit. Hæc enim virgo postmodum de septem primis erat, in quibus vir sanctus Ordinem inchoavit. Quidam parochianus suus cum de decimis frugum suarum fraudem fecisset; compulit Gilbertus rusticum illum exb grangiac bladum ejicere et per singulasd gerbas coram se numerare: et decimam partem in acervum congerens, in media platea accenso rogo in detestationem tanti criminis et terrorem aliorum consumi fecit. Quidquid enim præter stipendia vitæ necessaria habuit. pauperibus et egenis erogare curavit.

3 Gradum sacerdotii tandem adeptus, eleemosynæ largitioni indulgens, pauperes elegit, quorum paupertas timore Dei pariter et amore esset honesta. Septem Virgines a strepitu mundi et hominum aspectu inclusit, præcepta vitæ dans eis et discipline, monasterii necessaria ædificia construxit; fenestram unam patentem per quam necessaria immitti possent statuendo. Crescente demum numero Fratrum et Sororum, Cistercium ad Papam Eugenium adiit: monachos Ordinis illius utpote regulæ arctioris, suo operi incepto præficere decrevit. Dominus autem Papa et Cistercienses Abbates Ordinis sui monachos aliorum religioni, et præsertim monialium, præesse non licere dixerunt. Data est autem et injuncta B. Gilberto a Papa Eugenio custodia gregis sui: et B. Malachiæ Hibernensi Archiepiscopo et Bernardo Clarevallensi Abbati in illo itinere adeo familiaris effectus est, ut ipso solo præsente per orationem eorum cuidam ægroto fertur sanitas collata. Insignia etiam amoris, baculum scilicet tam præsulis quam Abbatis. in quibus virtutes sanctæ sunt, accepit etc orarium D Suspensaitaque diu sententia, cum Judices illum condemnare timerent, supervenientibus litteris Regis, cum suis ad monasterium suum redire permittitur. g

A cum manipulo in monumentum sui Abbas dedit ei. Regressus autem in Angliam, viros discretos qui tam viris quam mulieribus viam salutis panderent, et pastorale officium exhiberent, instuit. Habitacula Clericorum a domibus monialium procul statuit, ut Canonici longius ab illis remoti, nullum ad eas haberent accessum, nisi pro administrando aliquo divino Sacramento sub multorum testimonio. Videri autem detecta facie omnino moniales prohibuit. Quidquid autem intus sive extra fieri sive significari oportet, duo senes probati extrinsecus, et duæ Sorores maturæ interius deputantur, per quos tantum audientes et mutuo non videntes, quidquid necessarium est, nuntiatur. Monialibus Regulam B. Benedicti, Clericis vero Regulam S. Augustini proposuit: et ea quæ minus in Regulis illis invenit, a multis monasteriis statuta excerpsit, et collegit, Papæ Eugenio misit et confirmata recepit.

4 Præter pauperum, et infirmorum leprosorum, viduarum et orphanorum xenodochia, quæ construxit, ecclesias conventuales tresdecim magno labore et industria in vita sua constituit: in quibus duorum millium et ducentorum numerum in obitu suo reliquit. Omnium ecclesias æqualiter dilexit, et circa omnium negotia æque sollicitas fuit. Majores culpas ejus examini reservari statuit, minora ceteris discutienda reliquit. Libros multos scripsit, verba ejus nihil aliud, quam sapientiam et scientiam sonuerunt: monialem igne libidinis succensam aspera castigatione sanavit: et Fratrem iræ stimulis agitatum, levi baculi sui ictu in maximam mansuetudinem convertit. Equitatura ejus simplex et comitatus honestus: aliis largus satis, sibi parcus apparuit. A carnibus omni tempore, nisi in maximo language, abstinuit: ab esu piscium per Quadragesimam et Adventum se temperavit: olera et legumina et hujusmodi vilia libentius sumpsit. Primam piscium partem Deo, reliquam fere totam commensalibus communicavit. Erat enim vas positum in mensa coram ipso, quod Discum Domini Jesu appellare consuevit; in quo non solum ciborum reliquiæ, sed et partes præcipuæ ad opus pauperum repositæ erant. Sæpe ad mensam sedens, lacrymas fudit: vasis ligneis et testeis, et coclearibus tamen corneis utens, omnem mundi vanitatem exclusit, et metallorum superfluitatem. Post mensam lectioni, orationi sacræque meditationi indulsit, et toto anni circulo æqualibus utens indumentis, nec plura in hyeme nec pauciora in æstate quæsivit. Rogerumf quemdam ex filio Patrem et ex discipulo Magistrum sibi præfecit et obedientiam illi faciens, habitum canonicum suscepit.

5 Cum autem S. Thomas exul in Gallia moraretur, a ministris regiis multam trans mare pecuniam contra præceptum Regis sancto Episcopo misisse notatur. Coactique sunt tam ipse quam omnes coenobiorum suorum Præpositi et procuratores coram Judicibus Regis assistere: propterque ejus sanctitatem oblatum est ei, ut præstito sacramento fidem faceret, falsum esse, quod suggestum erat. Ille vero, quia id in injuriam Ecclesiæ redundaret, renuit; malens subire exilium, quam tale præstare juramentum. D Suspensaitaque diu sententia, cum Judices illum condemnare timerent, supervenientibus litteris Regis, cum suis ad monasterium suum redire permittitur. g

6 Vexato aliquando sancto viro valida febre, accessit quidam ad eum compatiens illi. Cui Sanctus: Nunquid, ait, sensisti, quanta est febrium anxietas? Et ille: Non. Cumque quæsisset Sanctus, an febres illas vice sua, ut ipse liberaretur, vellet suscipere, et ille annuisset; mane sequenti corripitur febre homo ille, Patre sancto omnino liberato. Quidam sancti Patrish pedules in pedibus gestans, a podagra, qua detinebatur, omnino liberatur: et alter febricitans ex scypho Sancti potando curatur. Cum autem flamma ignis invalescens hospitio S. Gilberti appropinquaret: et ille residens in fenestra oraret, et psalleret; mox alteram partem domus flamma depascens, ejus præsentiam quasi abhorrens, illam ubi resedit partem transvolavit: et viciniora loca circumquaque arripiens, alia hospitis ædificia intacta reliquit.

7 Anno autem Domini millesimo centesimo octuagesimo nono et vitæ suæ centesimo sexto, sanctus Dei servus Gilbertus, operibus bonis et exemplis plenus, coelestia penetrans, pridie Nonas Februarii, in monasterio Sempinghamiæ ab eo fundato cum honore sepelitur. Canonizatus est autem et in Sanctorum Catalogo ascriptus a Papa Innocentio, anno Domini millesimo ducentesimo secundo: et eodem anno, tertio Idus Octobris corpus ejus de terra translatum in scrinio honorifice reponitur. In nocte vero diem obitus sui præcedente, viderunt multi globum igneum immensum, et quasi candelas multas simul accensas tertio de cælo descendere, et rursum ascendere supra tectum basilicæ contra sepulchrum ejus: et tertio quasi culmen ecclesiæ penetrare et introcadere videbatur. Die vero quo seculum reliquit, circeter viros religiosos septingentos, et sorores religiosas mille quingentas Deo famulantes reliquit. a Addit Harpsfeldius: Munus susceptum tanta diligentia, cura, sedulitateque administravit, ut concionandi frequentia, claroque suo omnium virtutum exemplo parochianos valde ad pietatis suæ imitationem inflammaret: ita ut non multum a monachiorum disciplina abesse viderentur: illustreque, quocumque pergerent, cujus f'astoris oves forent, pietate sua documentum darent. — b Grangia horreum, prædium et villa. Hic Cæsario lib. 5, cap. 17 aliisque grangiarius villicus, aut horreis præfectus. Grangiæ nomine utitur auc'or Vitæ B. Rogerii Abbatis Ellantii 4 Januar. cap. 8. — c Bladus, et Bladum, frumentum, semen, fructus, vox apud scriptores medii xvi usitala; uti imbladare, imbladatio et imbladata: seminare, frugum satio, locatis consita. Auctor Vitæ B. Rogerii dicto cap. 5, tellus magis frumentum, quam aliud bladum ferre potest. B. Odoricus 14 Januarii in sua peregrimatione seu Vita: terra blado abundans, etc. — d Gerba mergitem seu manipulum spicarum significat. — e Orarium, pro rocquetia, seu veste linea Episcopali seui, subinde pro lineo ori adnovendo diximus x Januarii ad Vitam S. Agathonis Papæ litt. Cc. In Concilio Toletano IV cap. 25 Presbyteris et Diaconis etiam orarium datur; non autem subdiaconis: ut Stola esse videatur. Ita Petrus Blesensis sermone 41: Orarium, quod et Stola dicitur. quæ hic cum manipulo fuerit donati. — f Harpsfeldius Ecclesie Maltone Canonicum rocat. — g Idem addit: Qui jam liber et abiturus, palam apud Judices contestatur, se objecti criminis omnino immunem. Mirari valde omnes, quod ultro jam fateretur, quod in tanto prius periculo positus. cum id pudore veritateque salvis potuisset, præstare tamen noluisset. Ceterum ille altiore usus consilio neque ex dignitate sua aut Ecclesiæ, neque sin: mælo exemplo futurum putavit. si suppetias, quas revera non tulit, tulisse tamen Antistiti suo debuisse exist mavit, tam solenni apud tribunalia contestatione, se nullas tulisse professus fuisset. — h Pedules pro lancis calceis videntur poni.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

4. veljače Kalendar godine