Commentarius historicus.
§ I. Antiqua hujus diei celebritas in Palestina, et Phænicia.
Prima Christi Redemptoris nostri mysteria in variis Palestinæ, sive Terrae sanctæ locis peracta sunt: Annuntiatio Angelica ad sanctissimam Virginem Mariam, et Verbi Divini Incarnatio in oppido Galilæx Nazaretho; solennitas ejusdem Virginis cognatam Elisabetham visitantis, in Montanis Judæx; at sanctissima Christi in terris Nativitas, atque octavo die facta Circumcisio, nec non in Magorum sive Regum adventu illustris Christi Epiphania sive Apparitio, in Bethlehemo. Supererat urbs regia Hierosolyma, aliquando passione Christi, morte ac resurrectione nobilitanda. In hæc hujus solennitatis mysteria in Februarii, quadragesima a Christo nato die, et primitus et decreto Divino facta sunt, et deinde ab initio Ecclesie tam in ea urbe, quam in vicinis regionibus Orientalibus, sacra memoria quotannis celebrata. Nomen festo huic diei impositum, ἀπο τῆς ὑπαντῆς, sive ὑπαπαντῆς, aut ὑπαντῆστος, ab Occursu sive Obviatione, tunc facta a sene Simeone et Anna vidua, et deinde, ut infra patebit, quotannis ab Ecclesia sacroritu innovata.
2 Antiquior e Scriptoribus Hierosolymitanis est S. Methodius, primo Olympi ac Pataræ, maritimarum Lyciæ urbium, ac postea Tyri in Phænicia prima, Episcopus, qui teste S. Hieronymo de Scriptoribus Ecclesiasticis cap. 83, multa opera, quæ tum vulgo lectitabantur, confecit, et inter illa Symposium decem Virginum, cujus meminit ipse S. Methodius in homilia hac die habita, atque a Petro Pantino latine versa typis Antuerpiensibus anno MXCXVI edita: quam nuper cum nova sua interpretatione Parisiis recudit Franciscus Combefis Ordinis Prædicatorum, una cum reliquis operibus ejusdem S. Methodii, et SS. Amphilochii et Andreæ Cretensis. Titulus huic Homiliæ præfixus est hujusmodi: Μεθοδίου Επισχόπου Πατάρων χαι Μάρτυρος, εἰς, τὸν Συμεῶνα χαι εἰς τὴν Αννὴν τῆ ἡμερα τῆς ὑπαντῆσιως. χαι εἰς τὴν ἀγιαν Θεοτόκον. Methodii Episcopi Patarensis et Martyris, de Simeone et Anna, quo die Domino in templo occurrerunt, et de sancta Deipara. Ex ea Homilia nonnulla, juxta accurratam Francisci Combefisii versionem, excerpimus, confirmaturi annuam ejus diei solennitatem primis Christi seculis habitam esse inter persecutiones, in quarum novissima, Chalcide, Græciæ martyrio eum coronatum esse scribit S. Hieronymus, et nos cum Martyrologio Romano referemus xviii Septembris. Ita ergo incipit.
3 Cum olim, quantum quidem breviter licuit, quæ de virginitate dicenda erant in Symposiacis de castitate ceu jactis fundamentis abunde explicuerimus; hodierna die totam ipsam et a radice virginitatis gloriam coronamque immarcessibilem, alumnis Ecclesie oblectandis, tempus ecce in medium produxit. Hodie siquidem Divinorum oraculorum concilium palam aperitur, gloriosaque hujus diei signa præfigurata, eorumque exitus atque effectus a sacris predicatoribus Ecclesiastico cætui releguntur. Hodie flnis antiquo illi veroque consilio impositus, præclare ipsa rerum exhibitione, mundo manifestatur. Hodie citra tegumentum aliquod Domini gloriam, divinæque ipsius Arcæ majestatem, ceu in speculo revelata facie contemplamur. Hodie coelestem illam, Gentibusque anxie expectatam lætitiam, humeris suis sanctissima celebritas bajulans, mortalium generi impertitur.... Quid vero mente concipiam, quidve loquar hac dignum die, enitens ad inconcessa? Vincit enim ac longe superat omnem sermonem, sanctæ hujus Virginis memoria. Quocirca... nos ipsi immobiliter victos gloriantes, una cum festi studioso Christi grege, tripudio saliamus... Festum agimus... quod importabilis gloriæ, ejus qui est super omnia Deus, humilem ad nos demissionem edoceat... Lege superior Mater se Legi submittit: sanctaque illa mundaque, tempus quadraginta dierum in pollutas constitutum, observat: ac qui absolvit a Lege, Legi subjectus efficitur, offerturque E pro eo, qui nos sanctificavit, par avium mundarum, in eorum testimonium, qui mundi inculpatique accedebant... Solvens igitur Dei Arca ex Bethlemitico diversorio, illic enim solvit Legi quadraginta dierum, non justitiæ, sed gratiæ debitum, requievit in montibus Sion... Ascendit in templum sacra Mater, templo celsior, duplicem induta gloriam: intemeratæ, inquam, virginitatis, et ineffabilis fecunditatis: Legis benedictionem et Gratiæ sanctificationem... Si quis solerter ad festum, quod nunc celebramus, oculos mentis intenderit... quis qualisve venerationis cultus a nobis minimis tibi vere Reginæ fuerit exhibendus... senex Simeon... jucundæ celebritatis congruos sermones cantico depromit... Lætetur mecum hodie coelum, quoniam miseratus est Dominus populum suum... Hinc nos deinceps Adæ soboles festa plausu agimus, quod primus ille Adæ fictor, sua ipse sponte novus Adam effectus sit, splendorque Domini Dei nostri nobiscum versatus... Sicut bene atque apposite ac valde egregie et festo huic cum primis congrua ab utroque dicta, conscripta sunt. Oportebat enim, ac plane necessum erat, ut Senex quidem... pacificam a legali postmodum institutione dimissionem quæreret... Sed et Viduam, quæ donis superantibus rationem aucta esset, festis canticis Deo gratias agere par erat... cum propheticæ informationes et figuræ ad eximias hasce festivitates F congruam quamdam relationem habenent. Ceterum hic tanquam in portum Crucis signaculo insignitam navem appellentes, orationis vela contrahamus, si prius civitatem magni illius Regis, una cum Ecclesiastico populo tanquam spiritu præsentes, ac una cum positis illic honorabilibus Patribus ac Fratribus festum diem et conventum agentes, lætis vocibus salutaverimus... Salve sis civitas sancta atque electa Domino: age in lætitia dies festos tuos... Salve in aeternum indesinens nostra lætitia, Genitrix Virgo, ad te enim rursus accurro. Tu nobis festæ lucis initium, tu medium, tu finis etc. Huc usque ex S. Methodio excerpta hujus festi antiquam venerationem commonstrant.
4 Sed ex Phænicia in vicinam Palæstinam, et Tyro ad Hierosolymitanam urbem revertamur, in qua antiquissimus Scriptor seculo Christi quarto floruit S. Cyrillus ejus Sedis Episcopus, qui eodem teste Hieronymo de Scriptoribus Ecclesiæ, cap. 112, sæpe pulsus Ecclesia, et receptus, ad extremum sub Theodosio Principe octo annis inconcussum Episcopatum tenuit, usque ad annum Christi CCCLXXXVI. quo xviii Martii e vita.
A vita decessit. Hujus extat in hac solennitate habita oratio, interprete Laurentio Sifano, et post editionem Coloniensem anni MDLXVII, recusa Parisiis tomo II Græco-Latino Bibliothecæ veterum Patrum, et nuper ex tribus MSS. recognita editaque, a Combefisio in Auctario Bibliothecæ Patrum hoc titulo: Τοῦ ἐν ἀγίος: Πατρὸς ἡμῶν Κυρίλλου Λ'ρχιεπισχόπου Ιεροστολύμων εἰς τὴν ὑπαπαντὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτήρος Ιησοῦ Χριστοῦ καὶ εἰς τὸν Σίμεωνα τὸν Θεοδόχον. Sancti Patris nostri Cyrilli Archiepiscopi Hierosolymorum de Occursu Domini nostri ac Salvatoris Jesu Christi, deque Simeone, qui Deum suscepit. Ex hujus Orationis exordio ac peroratione nonnulla transcribimus, quibus S. Cyrillus, magnus rituum Ecclesiæ mysta, etiam cereorum cæremoniam in hoc festo tunc adhibitam proponit. Ita ergo incipit:
5 Gaude impense filia Sion, prædica gaudium filia Jerusalem, choros duc, popule civitatis Dei, gestite portæ et muri Sion omnisque terra: clamate montes, collesque magna gaudii significatione exultate: flumina plaudite manibus, ac turbæ amplexamini Sion, quæ Deum in ea præsentem videatis. Conspirent ac consentiant hodie cum terrenis cælestia, supernaque Jerusalem cum ea quæ inferne ac in terris est, propter Christum, in illa cælestem atque terrestrem canticis celebret. Circum cælestem spiritales Virtutes choros ducite: terrestri, terræ incolæ una cum Angelis laudes ac cantica promite. Hodie namque visus est Deus Deorum in Sion. Hodie gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei Hierusalem, civitas Regis magni: aperi portas ei, qui universis cælorum aperuit. Hodie qui olim Moysi in monte Sina Deo congrua ratione responsa ediderat, servilem in modum Legem implet. Hodie Deus a Theman in Sion venit. Hodie cælestis sponsus cum Dei Genitrice, suo illo thalamo, templum petit. Filiæ Hierusalem ei in occursum exite. Lætis gaudiis, vero lumine lampades accendamus: animorum tunicas sponso Christo aptemus. Populi Gentium, una cum Sion, manibus præferentes faces obviam procedamus, in templum una cum templo, Deoque ac Christo pariter ingrediamur etc. Ac sub finem orationis hæc habentur: Venite vos, qui Christi ac Dei studiosi et amici estis: universi alacres ac puri obviam Domino ac hero prodeamus. Sic modo læto festivoque habitu lampades ornemus, ut filii lucis cereos lumini vero Christo offeramus: siquidem lumen ad revelationem gentium mundo illuxit: Hodie, dilecti, perpetuo diei festi cursum mundo illuxit: Hodie, dilecti, perpetuo diei festi cursum mundo illuxit:
C cum Angelis exultemus, et tripudiemus... cum Sione obviam procedamus, cum templo sanctificemur, cum Virgine diem festum celebremus, cum Josepho offeramus, cum Simeone Christum in ulnis accipiamus: ut etiam æterna Christi bona consequamur gratia, miseratione atque benignitate Domini nostri Jesu Christi, cui gloria et imperium et nunc et semper et in secula seculorum. Amen.
6 Extat eisdem Coloniensibus et Parisiensibus typis atque ab eodem Sifano versa, homilia Græco-latina Timothei Presbyteri Hierosolymitani, in hoc festo habita quæ etiam cum dicta ante oratione S. Cyrilli, uti quoque homiliæ SS. Chrysostomi, Nysseni et Amphilochii, de quibus mox agemus, relatæ sunt inter Sanctorum Vitas ad II Februarii, cum operibus Simeonis Metaphrastæ a Gentiano Herveto, Latinitate donatæ, atque ab Aloysio Lipomano, et Laurentio Surio ad hunc II diem Februarii editæ: sed accuratiore postmodum diligentia a variis expolitæ sæpius recusæ sunt; ideoque a nobis hic omittendæ. Earum omnium loco, damus Homiliam S. Sophronii Archiepiscopi Hierosolymitani, hactenus ἀνέκδοτον, ex MS. Græco Medicæo Regum Francies olim obtentam, quam, ut nos eo labore levaret, Latine interpretatus est Joannes Scapelingus noster, at reliquis distinctionibus atque annotationibus eam ipsi illustravimus. Floruit S. Sophronius seculo Christi septimo sub imperio Heraclii, qui ut Anasthasius in Historia Ecclesiactica ex Theophane descripta ad annum Heraclii xxvni itestatur, verbo et actu Hierosolymitanam adornavit Ecclesiam, et contra Heraclii et fautorum ejus Monothelitarum Sergii scilicet et Pyrrhi, decertavit terrorem: ut pluribus deducetur xi Martii, die ejus natali. Extant ejus Orationes quatuor in Bibliotheca Patrum, de Angelis, in Exaltationem sanctæ Crucis, ejusque Adorationem, et de Natali Christi, cui ullimæ in sua dictione conformis est hæc quam reperimus sub hoctitulo: τοῦ ἐν ἀγίος: Πατρὸς ἡμῶν Σωφρονίου Λ'ρχιεπισχόπου Ιεροστολύμων λόγος εἰς τὴν Λ'παντὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ιησοῦ Χριστοῦ. In qua oratione totam historiam Evangelicam illustri paraphasi exponit, atque omnes illius diei ceremonias Ecclesiasticas deducit. Extat apud Combefisium in Auctario bibliothecæ Patrum homilia S. Athanasii Episcopi in Christi Domini occursum, in qua sub finem aliqua eadem leguntur quæ hic de Anna Prophetissa, reversione Deiparæ Virginis, ac in epilogo repetuntur. Censet Combefisius eam homiliam genuinum esse S. Athanasii fœtum, fatetur tamen necessario a posteris auctam, ob inserta Eutychetis et Nestorii hæreticórum nomina: de quibus S. Sophronius plurimum agit: ut vel reliqua possint videri ex hac oratione adjecta, dum more Græcorum in Ecclesia prælegeretur: potuit etiam S. Sophronius paucula illa ex S. Athanasio descripsisse, cujus fervorem in perstringendis hæreticis imitatus est. Plurima in ea hujus diei venerationem indicant, ut hæc in exordio verba: Sacra diei præsentis solennia personet Evangelica tuba: nobisque omnibus Lucas... festæ lucis indicia dicat, eaque nobis festi amantibus clarius ostendat.
§ II. Ejusdem festi veneratio apud Syros, Cyprios, Asiaticos.
Palæstinæ ac Phæniciæ vicina est Syria, adeoque Hierosolymis ac Tyro transimus Antiochiam, ad cujus populum arbitramur habitam a S. Joanne Chrysostomo homiliam de hujus diei solennitate, post alias editiones cum MSS. recognitam ab Henrico Savilio, ac tomo v operum, Orat. 137 Græce editam: iterumque a Frontone Ducæo, addita nova versione Latina tomo vi operum recusam hoc titulo: Eἰς τὴν ὑπαπαντὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Γησοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰς τὴν βεοτόκον καὶ εἰς τὸν Σίμεωνα λλγες. De occursu Domini nostri Jesu Christi deque Deipara et Simeone oratio. Margini adscriptum apud Savilium μηνὸς φερουαρ. β, mensis Februarii die secunda. Syriæ contigua est Cappadocia, in qua floruit S. Basilii Magni frater S. Gregorius Episcopus Nyssenus: cujus Vitam dabimus ix Martii. Hic eodem fere cum Chrysostomo titulo edidit orationem, a memorato ante Sifano Latine redditam, et sæpius cum ceteris ejus operibus recusam: De Occursu Domini, de Deipara Virgine, et de justo Simeone: ac mox in exordio meminit τῆς παρούσης ἀγίας καὶ δεσποτικῆς ἐορτῆς hujus præsentis sancti ac Domini diei festi: τὴν πανήγυριν ἄγεσθαι σήμερον, solennem hodie agi cœtum atque conventum: ac deinde κοινῆ πανηγυρίζειν σὴν τοῖς ἐπιγείοις τὰ σύρᾶνα, Cælestes Spiritus communiter una cum terrenis dies festos concelebrare. Et mox inquirit primitivum et originale tempus præsentis diei festi instituti, Christo infante tunc quadraginta dies nato, ac resolvit, festo cultu celebrari hodie memoriam mysterii expletae constitutionis legalis litteræ, ac repetit, hujus sacri diei festi nos hodie memoriam celebrare, hanc mysterii explicationem spiritualem cogere præsentem sanctum atque solennem conventum etc.
8 Demum S. Amphilochius, ut de eo traditur ex S. Hieronymo in Martyrologio Romano xxxii Novemb. SS. Basilii Magni et Gregorii Nazianzeni socius, Iconii A in Lycaonia juxta Cappadociam Episcopus, scripsit Orationem eis tŭn ὑπαπαντὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ιγσοῦ Χριστοῦ, και eis τὴν θεστόκον και eis τὴν Λ'νναν και eis τὸν Συμεῶνα. De Occursu Domini nostri Jesu Christi, de que Deipara, et de Anna et Simeone. Extat ea Oratio Græco-Latina tomo n Bibliothecæ Patrum supra citatæ interprete eodem Sifano, et e codice magis emendato inter opera Amphilochii a Combefisio edita, cum nova hujus interpretatione Latina: qui et alteram addit S. Amphilochii orationem hactenus ineditam ex apographo Jacobi Sirmondi nostri ἐις ἀγίαν θεστόκον και ἐις τὸν Συμεῶνα. de Sancta Deipara et Simeone, at dubitat ob pugnam ejus contra Nestorium, num forte sit alterius Amphilochii Episcopi Sidæ metropolis Pamphiliæ prope Lycaoniam et Cappadociam, qui interfuit Conciliis generalibus Ephesino et Chalcedonensi.
9 Asiæ adjungitur Cyprus insula sub Patriarchatu Antiocheno, in qua seculo Christi septimo floruit Leontius Episcopus Neapoleos, a quo scriptam Vitam S. Joannis Eleemosynarii dedimus xxxii Januarii, antequam §. 2 num. 7 diximus in Synodo Nicena 2, actione 4 tradi, multa præconia et festivos ejus sermones haberi. Ex his est in Occursu Domini habitus, et de Simeone quando is eum in ulnas suas accepit. Auctor hunc diem θείαν και δεσποπικὴν ἱορτὴν, Divinum et Dominicum festum appellat: et mox provocat ad lætiam ac exultationem coëlos pariter ac terram, quia coëlesti Deo ac Rege veniente, naturam omnem ab eo conditam, tum quæ oculis subjecta est, tum quæ mente aspectabilis, lætari oporteat ac exultare, omnique gaudio ac veneratione Occursum implere. Orationem reliquam exhibet Combefisius in novo Auctario Bibliothecæ Græco-Latinæ Patrum.
10 Est, teste Baronio in Notationibus ad nu Februarii, qui affirmet homiliam S. Gregorii Nazianzeni tam celebrem inscriptam AD SANCTA LUMINA, in hujusmodi festo die occursus Domini esse habitam: ast apponit Baronius tum istic, tum ad vi Januarii, habitam esse eam homiliam die Epiphaniæ, quo etiam Græci celebrare consueverunt Christi baptismum. Facilius in ea re assentimur Baronio, quam dum adjungit, nullum Patrum, qui ante Justinianum Imperatorem (de quo mox agemus) vixerunt, sermonem in festo die Occursus Domini scriptum reliquisse: scilicet aliud prorsus esse Christi Domini facta laudibus prædicare, aliud eorum causa festos dies indicare et celebrare: quam Baronii censuram Combefis ad Orationem S. Amphilochii indicatam, asserit præcipitantiorem. Nos verbis Patrum prolatis, antiquam hujus diei venerationem ostendimus in Palæstina, Phænicia, Syria atque Asia reliqua, primis Christi seculis, viguisse: neque ejus institutionem uspiam reperimus. In calendario Syrorum, quod est in Breviario Maronitarum, vocatur Ingressus Domini nostri in templum.
§ III Sacra ejusdem solennitatis memoria in Ecclesia Græcorum Constantinopolitana, et Ægyptiorum Coptica.
C Constantinopolis, sedes Patriarcharum, sub quibus numerantur provincie Lycia, Pamphilia, Lycaonia et Cappadocia, in qnibus SS. Methodius, Gregorius Nyssenus, et uterque Amphilochius, illustres festi Hypapantes sive Occursus Domini, præones, Episcopi vixerunt. Constantinopolis urbs regia Imperatorum Orientalium, in quorum dominio fuerunt Sedes patriarchales Antiochena et Hierosolymitana, ubi supra relatas Homilias scripserunt SS. Cyrillus, Sophronius atlique ante memorati. Constantinopoli Archiepiscopus floruit S. Joannes Chrysostomus, licet orationem ejus citatam opinemur ante ab eo Antiochiæ habitam. Demum Constantinopolis singulari erga Christum et Deiparam cultu inclyta viguit. Ibi visitur, teste Nicephoro lib. 14 Histor.
Eccles. cap. 2, opus Pulcheriæ Augustæ, sacrum Dei Genitricis templum, quod Blackhernæ dicitur, dignum illa ipsa Dei Matre, quod inhabitaret, judicatum domicilium, sicut filio ejus quod Sapientiæ, Græcis τῆς Σοφιας, vocatur. Ibi ergo Pulcheria præter multa alia templa, præcipue Ecclesiam in Blackhernis condidit, ac Dei Genitrici consecravit, cum nuper Marcianus imperium inivisset. Ita Cedrenus in Marciano anno CDL in Imperatorem assumepto a S. Pulcheria, de cujus illustribus Actis agemus x Septembris.
12 Ex quibus omnibus, in unum quasi concurrentibus, satis certo inferimus, constare hoc festum Hypapantes, sive Occursus Christi, ejusque Matris Mariæ, præcipua quadam solennitate eo tempore Constantinopoli celebrari consuevisse: imo Imperatores subsecutos, cum in nonnullis locis in hoc festo colendo negligentia irreperet, decreto suo cultum illum stabilivisse, et nova sanctione confirmasse. Certe cum xxix die Maii, seria vi, validus terræ motus capisset, quo omnis pene eversa est Antiochia, anno Justini senioris viii, Christi Ddxvi, tunc, inquit Cedrenus, ἐτυπωθη ἐορτάζειν ἡμᾶς και τὴν ἱορτὴν τῆς ὑπαπαντῆς, τῆς μέχρι τοτε μὴ ἱορταζομένης. Norma data est celebrandi festum Hypapantes, in illud tempus non celebratum, tali scilicet auctoritate publica. Anastasius Bibliothecarius ex Theophane scribit, anno Justiniani xv, Christi Ddxli, mense Octobri factam esse Byzantii mortalitatem, et eodem anno Hypapanti Domini sumpsisse initium, ut celebraretur apud Byzantium die secunda mensis Februarii. Quæ ita exponit Nicephorus lib. 17 cap. 28 τάττει δὲ και τὴν τοῦ Σωτήρος ὑπαπαντὴν ἀρτι πρωτως ἀπανταχοῦ τῆς ἱορτάσεσθαι, ώςπερ ὁ Γουστίνος τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀγίαν γέννησιν. Instituit vero Justinianus tum primum toto terrarum orbe, festo die celebrari Hypapanten, id est, Occursum Domini, sicut Justinus de sancta Christi Nativitate fecit. At Baronius, qui horum Scriptorum auctoritate sub Justiniano Imperatore solennitatem hanc Constantinopoli celebrari coeptam esse contendit, numquam admissurus est festum Nativitatis Christi sub Justino Imperatore primum captum etiam esse celebrari: unde eos auctores intelligendos esse de severiore aliqua sanctione, decreta in illos, qui non debita veneratione ea festa celebrarent, colligimus. Quæ verba ex Sigeberti Chronico a Baronio citantur, desumpta sunt ex Anastasio, et desunt invexemplaribus emendatioribus.
13 Theophylactus Simocatta lib. 8 Historiarum cap. 4, agens de Mauritio, Imperatore facto anno DLXXXII, hoc festum Occursus Domini vocat τὴν τεσταραχοστὴν ἡμέραν τῆς γενεθλιαχῆς πανηγύρεως τοῦ μεγάλου θεοῦ Ιγσοῦ, δὲ Χριστὸν τά κατὰ τὴν υκομένην ἔβην γεγαίρουσι. Quadragesimum appellat diem a celebritate natalium magni Dei Jesu Christi, quem gentes universe per orbem terrarum venerantur. Codinus Curopalata de Officiis Ecclesiæ et Curiæ Constantinopolitanæ cap. 13, recenset hanc solennitatem inter festa, quibus imperator procedere solet, si Constantinopoli versetur, quod ita narrat num. 8. In festo Occursus, seu Purificationis, recipit se Imperator ad Blackhernarum templum, comitantibus Barangis: qui semper Imperatorem equitantem comitantur, portantes humeris suis secures suas, deducuntque usque ad excelsos gradus: at in hoc festo etiam ad templum comitantur; ubi tamen non manent usque ad Imperatoris reditum, sed præstolantur, ut consuetum est, ad portam Excelsorum graduum, ubi Imperatorem excipiunt, et usque ad sancti Spiritus deducunt. In constitutione Manuelis Comueni Imperatoris, xii Christi seculo lata, apud Balsamonem in scholiis ad caput i tituli 7 Nomocanonis Photoii, enumeratur dies u Februarii propter Servatoris Occursum inter illos, quos more antiquorum Imperatorum ab omnibus negotiis et actionibus immunes sancivit. Ita Constantinus Magnus lege præcepit venerationem
addicta Dei parae Virgini,
festum Hypapantes olim celebravit;
præscribunt id Justinus Imp.
uti festum Nativitatis Christi, antea tamen semper celebratum.
Quadragesimum diem vocat Simon catta:
solenni apparatu celebrant Imperatores:
renovat cultion Commenus:
A rationem diei Dominicæ, olim tempore Apostolorum institutam, ut tradit Eusebius lib. 4 Vitæ ejus cap. 18.
14 Græci in omnibus suis Martyrologiis, Horologiis, Menologiis celebrant in Februarii, Hypapantem Domini nostri Jesu-Christi, quo tempore (additur in Menologio Canisii) B. Simeon Christum Dominum in ulnas accepit, attexitur vero in Menæis et Anthologio hoc elogium:
Quadraginta diebus elapsis post salutarem a Domino assumptam humanitatem, et semper Virginis partum absque viro conceptum, hoc ipso sanctissimo die in templo Dominus noster Jesus Christus a sanctissima ejus Matre et Josepho justo, ex consuetudine et Lege, quæ fuit umbra novæ Legis, adductus et oblatus est, quando et Simeon venerandus senex (qui a Deo responsum acceperat non visurum se mortem, priusquam vidisset Christum Dominum) accepit in ulnas, Deoque gratias agens vicissim confessus exclamavit: Nunc dimittis servum tuum, Domine etc. Et gaudio plenus vita excessit. Celebritas autem in veneranda immaculatæ Dominæ nostrae Deiparæ semper Virginis æde, quæ est in Blachernis, peragitur. Græce-dicitur Simeon των επιγρείων ἀνταλλάξαμενος τὰ σύρανια καὶ ἀτελεύτητα pro terrenis cælestia et immutabilia obtinuisse: phrasi communi, licet in limbum Patrum delatus, expectarit dum Christus celum morte, et adscensu suo aperuisset. Præclare Simeonem apud inferos Christi nuntium tradit Leo Augustus oratione hac die habita in Dominicam Præsentationem a Combefisio edita.
13 Antiquus Egyptiorum cultus innuitur in Martyrologio Coptico, in quo die viii Mechir, qui in II Februarii convenit, hæc traduntur: Ingressus Domini in templum post quadraginta dies a Nativitate. Festum Purificationis. Eamdem solennitatem habet etiam Calendarium Ruthenorum.
§ IV Antiqua ejusdem diei celebritas apud Latinos : an introducta abrogatis sacrificiis Plutonis, Lupercalibus?
C quam ceperat methodum celebrandi hoc festum, Græca ac reliqua Orientalis Ecclesia, eamdem illius exemplo sibi præscripsit Ecclesia Occidentalis: in cujus antiquioribus Martyrologiis Græcum ὑπαπαντῆς vocabulum retentum, abunde ejus rei fidem fact. Ita antiquum Martyrologium Romanum a Rosweydo editum, Usuardus, Ado, Bellinus, MSS. Leodiense S. Lamberti, et Aquisgranense: iv Nonas Februarii Hypapante Domini. Additur in MS. Trevirensi, Festum summum minus, id est juxta ritum modernum Ecclesiæ Romanæ Duplæx secundæ classis. MS. Centulense S. Richarii, Bedæ præferens nomen: Hypapanti Domini, quod est amplexio sive susceptio Domini Salvatoris. At MS. nostrum sub ejusdem Bedæ nomine, uti MSS. Trevirensia SS. Maximini et Martini, Ultrajectinum S. Mariæ, et Coloniense ad Gradus S. Mariæ, et Galesinius, ita scribunt: Purificatio S. Mariæ, additur semper Virginis in MS. monasterii S. Cyriaci. Alia Martyrologia utrumque jungunt. Ita MS. Bruxellense S. Gudulæ, MS. Florarium, antiquum Coloniense, et plurima MSS. ad usum Ecclesiarum Belgicarum sub nomine Usuardi: Purificatio B. Mariæ Virginis, et Hypapanti Domini nostri. Martyrologium Romanum: Purificatio B. Mariæ Virginis, quæ a Græcis Hypapante Domini appellatur. Beda excusus: Purificatio S. Mariæ, quando cum infante repræsentata est in templo: addit Rabanus, ubi ipsum Dominum Jesum senex Simeon in ulnas suas accepit et benedixit. Notkerus: Hypapante Domini, vel Purificatio B. Mariæ, quando Dominum Jesum cum hostiis secundum Legem præsentavit in templo, et ipsum esse Christum Simeon et Anna in Spiritu sancto cognoverunt, et expectant Februarii T. I. tibus redemptionem Hierusalem prædicaverunt. Brevius MS. Richenautiense: Solennitas S. Mariæ, quando Dominum nostrum in templo præsentavit. MS. Laetiense: Festivitas Purificationis beatissimæ Genitricis Dei Mariæ, et Præsentatio Domini in templo. Similia leguntur in MSS. Tornacensi S. Martini, et Coloniensi Carmelitarum, et apud Maurolycum. Wandelbertus hos versus proponit:
Quartum nonarum templo inlatus dicat Agnus, Quo lustrante Deum vivum plebs credula templum Mente pia locat acceptum sternitque tribunal.
17 Auctor Martyrologii, quod Viola Sanctorum inscribitur, tradit hoc festum tribus nominibus appellari, Purificationis, Hypapantes, et Candelariæ. Verum hoc ultimum in præcedenti includitur: acceptis quippe candelis seu cereis aut lampadibus occurrendum Christo esse monent in suis Homiliis SS. Cyrillus et Sophronius Archiepiscopi Hierosolymitani, a quo occursu sive hypapante passim plerique in suis vernaculislinguis hoc festum appellant, quod nos Belgæ et Germani Licht-Misse, quasi Missam Luminum nominamus, uti Angli Candle-Masse, id est Missam Candelarum. In libro Sacramentorum S. Gregorii Papæ legitur, iv Nonas Februarii, Purificatio, S. Mariæ Virginis, cum prima oratione ad Collectam, id est, ad sinaxin, seu conventum ad communes preces fundendas et divinum officium peragendum. Ita S. Hieronymus in Vita S. Paulæ viduæ xxvi Januarii num. 32 ait: Post Alleluia cantatum quo signo vocabantur ad Collectam, nulli residere licitum erat. Ita ab eodem Hieronymo Collectam vocari in regula S. Pachomii a se Latine versa, ibidem monuimus. Hic autem conventum ad processionem cum cereis ardentibus faciendam innuit Oratio ad Collectam præscripta ejusmodi: Erudi, quæsumus, Domine plebem tuam, et quæ extrinsecus annua tribuis devotione venerari, interius assequi gratiæ tuæ luce concede. Per Dominum etc. In ordine et Missali Romano, eadem incipit, Exaudi, quæsumus, mutato solum primo verbo. Baronius in notatione ad Martyrologium intelligit hic collectionem eleemosynarum, quam etsi admiserimus sæpe factam esse, hic tamen minus placet.
18 Illustrarunt ergo eum diem sacra lumina accendi solita: quam solennitatem Latini cum festo Hypapantes ab Orientalibus acceptam, majore etiam pietate animorumque ardore celebrarunt, ut superstitio Ethnicorum, qua Romani in honorem Februi Dei, id est, Plutonis, cum cereis ardentibus lustrabant Urbem, penitus aboleretur. Agit ea de re S. Ildephonsus Episcopus Toletanus, anno Christi DCCXVI vita functus, ut ad ejus Vitam xxii Januarii diximus. Hic sermone i in Purificatione S. Mariæ, hæc refert: Non abs re est, si aliquid de solennitatis vocabulo compendiosius dicamus. Vocatur itaque Græco vocabulo ὑπαντῆ, quod Latine obviatio dici potest: ὑπαντῆν enim Græce obviare dicitur. Proinde hæc festivitas tali vocabulo notatur, quia, cum Dominus hodierna die in templum a parentibus fuisset delatus, a Sanctis, quos plurimos tunc temporis Hierosolymis fuisse non dubium est, ei obviari credimus. Agitur autem hæc festivitas mense Februario, quem Romani adhuc pagani a Februo, id est, Plutone, sic vocæverunt: quem potentissimum purgationis credebant. Februare enim purgare dicimus. Quo mense lustrabatur civitas. Cum enim Romani omnes gentes sibi subjugassent, tributum eis imposuerunt eo tenore, ut quinto quoque anno idem tributum solveretur. Quo expleto et censu persoluto, ab omni populo, ut dictum est, civitas lustrabatur, et diis manibus sacrificia offerebant, quorum auxilio et virtute totum orbem subjugasse putabant. Quam lustrandi consuetudinem congrue et religiose Christiana mutavit religio, cum eodem mense, hoc est, hodierna die in
A honore sanctæ Dei genitricis, et perpetuæ Virginis Mariæ, non solum Clerus, sed et omnis plebs ecclesiarum loca cum cereis et diversis hymnis lustrandibus circumeunt, non jam in memoriam terreni imperii quinquennem, sed ob recordationem coelestis regni perennem, quando juxta Evangelicam parabolam omnes Sancti cum bonorum operum lampadibus in fine mundi sponso Christo obviantes, ab eo in thalamum æternæ felicitatis sunt intromittendi.
19 Hac Ildephonsus cum ὑπαπντής vocabulo, festi origine ex Orientalium Ecclesia accersita. Dum tamen addit a Christiana religione consuetudinem Romanorum in Urbis lustratione mutatam esse kive abolitam, eo modo debere intelligi arbitramur, quo idololatriam Jovis Capitolini ac ceterorum deorum etiam mutavit Christiana religio, substituto vero cultu Christi Salvatoris nostri, qui tamen cultus erat introducendus etiamsi numquam Jupiter ceterique dii fuissent excogitati. Præterea, quod valde hic observandum est, ea lustratio Romae solum celebrabatur, non autem apud Græcos aliosque populos Orientales, quibus alia erant mensium nomina, eisque μην Περίπος primis Christi seculis fere appellabatur, qui Coptis Ægyptiis Mechir erat, et Latinis Februariis, ut præclare demonstrat Petavius noster lib. 1 de Doctrina temporum cap. 29. Demum ea Urbis lustratio non secunda Februarii peragebatur, sed, ut annus ille expiatus finiretur, Februa celebrabantur per xii dies continuos, et mensis parte extrema vergente, versus Kalendas Martias, uti S. Eligius, creatus anno DCLXVI Episcopus Noviomensis in Gallia, ac vita functus anno DCLXV, περσλλάτως facta ad hanc lustrationem comparatione, exponit Homilia 11, in die Purificationis S. Mariæ de Evangelio et de usu luminarium, ut titulus præ se fert, habita:
B
20 Quia, inquit, consuetudo est Ecclesiastica, ut hac die gestantes manibus lumina, Missarum solennia celebremus, breviter quoque dicendum, quæ sint hujus rei exordia. Cum Romani totius mundi potirentur dominio, a subjecto sibi orbe tripartito per tria quinquennia solutionem census indixerunt fleri, et hoc modo, ut aurum uno, argentum altero, es vero tertio persolveretur quinquennio. Unum quodque autem quinquennium vocabatur lustrum, eo quod ipso expleto, censuque soluto, in unum conveniente populo Romano, sacrificium celebraretur, et cum cereis et lampadibus urbs Roma lustraretur, ob honorem infernalium deorum, et præcipue Februi, id est Plutonis, qui Dominus inferni dicebatur, a quo et mensis Februarius vocabulum sortitur, in cujus parte extrema, id est in Kulendis, hoc agebatur. Ideo vero tunc infernalibus diis sacrificabant, quia eorum præsidio nationes orbis se subjugasse credebant. Nunc igitur vanæ superstitionis errorem pulchre Christiana devotio ad veram convertit fidei religionem, cum jam non post quinquennium, nec, ut olim, circa finem mensis Februarii, una lustratur civitas Romana ob honorem Februi, qui falso lustrationum, id est, purgationum, potens putabatur et Deus infernorum, et ob dignitatem ejus, quæ jam cessavit, terreni Romanorum imperii; sed per singulos annos circa initium ejusdem mensis, universa Dei civitas, sancta videlicet Ecclesia, illustratur.
C fidei lumen, quod filiorum suorum fulget in cordibus, designans cereorum lumine, quod eorumdem gestatur manibus ob honorem Domini nostri Jesu Christi, qui est unus et verus Deus coeli et terrae et inferni: quique verus homo pro nobis factus, hodierna die in templo præsentari, et cum esset sine sorde peccati, legalem purgationem cum hostiarum oblationibus pro se fleri, sanctique senis Simeonis manibus suscipi, atque ab eo et a B. Anna ceterisque justis, qui ejus expectabant adventum, se voluit confiteri. Nos ergo, carissimi, hodie solenniter recolentes hujus rei memoriam, et cum Domina nostra, D gloriosa genitrice ejus Maria eum oblaturi, vel cum B. Simeone eum suscepturi, cum cereis et hymnis, puritate mentis atque lucidis operibus splendidi, in conspectu ejus adstare debemus devoti, sedulo recordantes dignitatem nobis repromissi perennis et felicis imperii, coelestis scilicet regni, quod tunc omnes electi sunt accepturi quando juxta parabolam Evangelii, cum bonorum operum lampadibus occurrentes Sponso immortali, ipsi sponsa ejus effecti, amantissimum thalamum intrabunt etc.
21 Hac S. Eligius prorsus συγχρονος S. Ildephonso, cujus verbis ante prolatis ita inhæret, ut eadem videatur adhibita amplificatione exzornasse, nisi alium antiquiorem auctorem ambo describant, quod nobis verosimilius apparet, cum eadem etiam proferat S. Beda tomo 2 operum, tractatu de Ratione temporum cap. 10, ubi haec scribit: Secundum mensem dicavit Numa Februo, id est, Plutoni, qui lustrationum potens credebatur: lustrarique eo mense civitatem necesse erat: quo statuit, ut sacrificia diis manibus solverentur. Sed hanc lustrandi consuetudinem bene mutavit Christiana religio, cum in mense eodem, die S. Mariæ, plebs universa cum Sacerdotibus ac ministris, hymnos modulando, devota per ecclesias, perque congrua Urbis loca procedit, datosque a Pontifice cereos E in manibus gestant ardentes, et augescente bona consuetudine idipsum in ceteris quoque ejusdem B. Mariæ et perpetuæ Virginis festivitatibus agere didicit; non utique in lustrationem terrestris Imperii quinquennem, sed in perennem coelestis regni memoriam, quando juxta parabolam Virginum prudentium, omnes electi, lucentibus bonorum actuum lampadibus, obviam Sponso ac Regi suo venientes, mox cum eo ad nuptias supernæ civitatis intrabunt. Eadem, citato Beda, referunt Alcuinus Flaccus lib. 3 de Ecclesiasticis officiis cap. 43; ast omisso Bedæ nomine Robanus Maurus tomo 6 operum lib. 2 de Institutione Clericorum cap. 33, ubi eadem de Græcis verbis ὑπαντή et ὑπαντάω disserit, quæ supra ex S. Ildephonso retulimus. Quibus accurate coliatis, in unius Scriptoris ingeniosam inventionem haec tota ratio comparandi hanc cereorum ac luminum in festo Hypapantes gestationem cum lustratione antiquorum Romanorum videtur resolvi posse.
22 Aliam profert occasionem hujus solennitatis institutæ Baronius in Notationibus ad Martyrologium: Constat, inquit, Gelasium Romanum Pontificem, qui annis triginta ante Justiniani tempora Romianæ Ecclesiæ præsuit, hujus diei celebrandæ in occidentali Ecclesia aperuisse viam, dum Lupercalia mense Februario agi solita (ut scribit Varro lib. 5 de lingua Latina) Romæ ad ea tempora permanentia, legibus Ecclesiasticis abrogavit. Extat ejusdem Pontificis ea de re eruditissimus commentarius adversus Andromachum Senatorem ac ceteros Romanorum, studiosos Lupercalium. Habemus illum MS. in nostra Bibliotheca, quem et excripsimus integrum in Annalibus Ecclesiasticis: est ejus exordium: Sedent quidam in domibus suis, nescientes quæ loquantur etc. Jure itaque opinamur, abrogatis Lupercalibus, Romæ, sicut in multis accidit, ejusmodi fuisse solennitatem introducetam, quam paullo post Justiniani temporibus, ut vidimus, Orientalis Ecclesia ea occasione recepit. Hac Baronius. Verum hoc festum Hypapantes, etiam cum luminaribus, apud Orientales ante tempora Justiniani aliquot seculis celebratum fuisse supra probatum est, atque ab Orientali Ecclesia in Occidentalem introductum. Scimus S. Augustinum lib. 18 contra Faustum cap. 5 scribere Februarium nominari a sacris Februis Lupercorum. Legimus etiam commentarium memoratum S. Gelasii Papæ tomo 6 Annalium ad annum
A Ch. 496 a num. 30 ad 45. Sed absque ulla mentione Hypapantes, aut nominis beatissimæ Mariæ Deiparæ. Unde ergo inferemus tum hanc solennitatem Hypapantes institutam? Quidni potius hanc S. Augustini regulam lib. 4 de Baptismo contra Donatistas cap. 24 hic proponimus, qua id quod universa tenet Ecclesia, nec Conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate Apostolica traditum rectissime creditur? Ita a temporibus Apostolorum Nativitatem Christi celebratam fuisse ostendetur xxv Decembris, quam tamen ita a Justino Imperatore institutam fuisse atque a Justinianio festum Hypapantes a Nicephoro scribi supra retulimus.
§ V Particularis veneratio Purificationis in variis Ecclesiis.
Solennitati hujus diei merito accessit processio, quia hac die multæ venerabiles personæ in Evangelio leguntur processisse. Offerunt, teste S. Bernardo serm. 2 de Purificatione, Joseph et Maria sacrificium laudis, sacrificium matutinum; Simeon et Anna suscipiunt. Ab his quatuor celebrata processio est, quæ per quatuor orbis climata solennibus hodie gaudiis ad memoriam revocatur. Plures alios utriusque sexus obviam processisse innuunt S. Ildephonsus aliique Patres. De eadem processione infra agit S. Sophronius, Quem autem modum præscripserit Romanis S. Sergius B. Papa, qui præfuit Ecclesiæ ab anno DCLXXXVII ad annum DCCI, indicatur in libro, qui Ordo Romanus inscribitur, in Bibliotheca Patrum inter Scriptores seculi octavi editus, quem tempore Pipini Regis et Stephani Papæ conscriptum esse affirmat Michael Hittorpius in Præfatione ante antiquos Auctores de Divinis officiis a se editos. Ibi de Purificatione S. Mariæ hæc traduntur: de hac festivitate, id est, ὑπαντή. Domini, et aliis festivitatibus S. Mariæ in Gestis Pontificalibus legitur, quod Sergius Papa præceperit Litanias fieri in die Præsentationis Domini in templo. Ita enim scriptum est, ut in diebus Annuntiationis Domini, Dormitionis ac Nativitatis sanctæ Dei Genitricis Mariæ et S. Simeonis, quod ὑπαντή Græce dicitur, cum Litaniis exeant a S. Adriano, et ad S. Mariam populus occurrat. Ipsa ergo die, aurora ascendente, procedat universus Clerus et populus cum Litania et antiphonis ad ecclesiam S. Adriani, expectantes Pontificem. Ingressus Pontifex in sacrarium induit se vestibus nigris. Eadem habet Alcuinus supra citatus, additque: Post hoc accipiunt omnes singulos de manu Pontificis cereos etc. Paucis cadem attingit ante memoratus Amalarius Fortunatus.
C24 Græci mensem Februarium ab hac solennitate in suis Menæis auspicantur his verbis: Eiſ τήν πρώτην, προεὐρτια τῆς ὑπαπαντῆς τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἦμῶν Ιχσοῦ Χριστοῦ. Prima die, Profestum Hypapantes sive obviationis Domini et Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. Agitur de eodem profesto in Horologio Græcorum, et apud Molanum in Additionibus ad Usuardum. Saussaius in Martyrologio Gallicano ita habet: Præfestum Hypapantes, sive obviationis, Domini, alias Vigilia Præsentationis Christi et Purificationis sanctissimæ Virginis. Vigiliam enim Purificationis apud Parisienses observari notat Locrius in Calendario Festorum B. Mariæ. Sed et in Hispania hanc vigiliam cum jejunio observari solere testis est Bernardinus Gomesius lib. 1 de Vita Jacobi 1 Aragonum Regis. In Agenda Ecclesiæ Moguntinensis excusa anno MCDLI, titulo de observatione jejuniorum, præscribuntur omnes Vigiliæ B. Mariæ Virginis, sola quidem Assumptionis ex præcepto, reliquiæ ex consuetudine servandæ. Recensentur autem festa B. Mariæ ista septem: Purificationis, Annuntiationis, Visitationis, Assumptionis, Nativitatis, Præsentationis, et Conceptionis. Solent autem hæ vigiliæ, seu jejunia, ex pia consuetudine servari in Poloniæ, Germaniæ ac Belgii multis diæcesibus. Hinc in Synodo Silvæ Ducensi anno MCDXII celebrata, titulo 12 can. 10 ita statuitur: Ut Pastoribus et animarum curatoribus aliisque nostris subditis augendæ pietatis demus occasionem, mandamus et injungimus, ut in iïsdem illis locis illam laudabilem consuetudinem jejunandi pridie festorum Deiparæ Virginis Mariæ solenniter celebrari indictorum receptam servent, populo publicent, ut piam consuetudinem servent. Abbatia Tongerloensis Ordinis Præmonstratensis, in eadem diæcesi sita, inter antiqua diplomata fundationis a Miræo in Notitia Ecclesiarum Belgii edita, exhibet cap. 217 aliquod datum anno MCDLXXVII in Vigilia Purificationis B. Mariæ. Solebat in vicina Gelria atque Hollandia, antequam fides Catholica per Calvinistas istic opprimeretur, pia consuetudo jejunandi in profestis B. Mariæ Virginis a Parochis denuntiari, atque a populo observari. Hinc Hesselius in Explicatione Decalogi cap. 106 de jejunio agens, ita scribit: In Vigiliis Pentecostes, Ascensionis Domini, Purificationis, Annuntiationis, Nativitatis, et Conceptionis B. Mariæ mos regionis, sive civitatis, sequendus est. Henricum II Angliæ Regem singulis Sabbatis ab hora 1X in diem Lunx proximam et singulis Virginis Mariæ Vigiliis jejunium Anglis imperasse docet Rogerus de Hoveden parte posteriore Annalium Angliæ, citatus a Locrio lib. 1, Mariæ Augustæ cap. 31 et a Colvenerio in Calendario Mariano ad Kalendas Februarii, qui E
25 Festum hoc cum Octava celebrant Fratres Ordinis Servorum B. Mariæ Virginis, Ordinis sanctissimæ Trinitatis, Ordinis B. Mariæ de Mercede, et Ordinis Carmelitarum, additis propriis Lectionibus; item Cluniacenses, Cistercienses, Virgines Deo dicatæ Fontisebraldi, et Ordo B. Mariæ Annuntiatarum. Eadem notat Cursus B. Mariæ ad usum Ordinis S. Benedicti, et Breviarium Dononiense conscriptum anno MCDLVIII, uti refert Colvenerius ad III Februarii, antiqua Breviaria Ambianense, Lingonense, Tullense in Gallia, Burgense et Seguntinum in Hispania, Antuerpiense et Bruzellense in Belgio, Hildesheimense in Germania, Canariense in Oceano, et Hermannus Greven in Auctario Usuardi ad IX Februarii: quo etiam die ita scribit Saussaius: In Santonensi Pontificali Ecclesia, Octava Purificationis S. Mariæ propter miraculum, quod illic sic contigisse produnt sacra illius Ecclesiæ monumenta. Est in illa præcipua æde altare Dei Genitricis antiqua religione sacrum, statua antiquior, quam ob mira frequentis opitulationis insignia, B. MARIAM DE MIRACULIS jam pridem cives appellitant. Accidit vero dudum medio intempestæ noctis silentio, cum alta quies totam urbem occuparet, repente, nemine movente, ærea majoris ædis cymbala mira concentus suavitate resonarunt. Quo insolito tinnitu expergefacti sacri æditui, mox e strato surgentes, templum undequaque luminibus coruscum conspiciunt, numerosumque hominum conventum augusta lustratione ac prece, suavissimisque hymnis Virginem suppliciter venerantem. Ad quem timido gressu propius accedentes, eum qui tam celebris pompæ postremum ducebat ordinem, rogarunt, ut cerei ardentis reliquum, quod piis gestabat manibus, tantæ rei testimonium daret. Quod ille lubens præstitit. Cumque ea res primo diluculo Ecclesiæ primoribus,
Aribus, non tantum per custodes, sed etiam per multos cives, qui eam rem per ostiorum translucentes rimas viderant, innotuisset, cereum inter sacras reliquias religiose servandum mandarunt, atque ob tam novum prodigium, hunc diem toti posteritati memorandum indixerunt. Insuper diei Octavarum Purificationis meminit Joannes Gerson parte 4 Operum, in epistola de Festo S. Josephi instituendo, data anno MCDXVI in Concilio Constantiensi ad Dominum Parvi Cantorem Carnotensem et sacræ Theologiæ Professorem.
26 Eccelesia Pragensis singularem cultum hodie exhibet ob reverentiam duarum partium cingulorum B. Mariæ, de quibus hæc traduntur in MS. Martyrologio Pragensi: Purificatio B. Mariæ Virginis et Hypapanti Domini. Quæ non ideo purificata dicitur, quod ullam ex suo partu contraxerit maculam cum Virgo sit, sed quod ipse Dominus et gloriosa mater ejus, cum nihil legi deberent, decretis legalibus se sponte subdere voluerint. Hypapanti etiam dicitur, id est, lustrationum: nam Christiani cultum illum lustri, qui in principio Februi Plutoni fiebat, in melius commutantes, in honore veri Luminis et Agni, quem Mater Virgo in templo præsentavit, hodie cereos ardentes in manibus portant, Domino præsentato in templum occurentes. De cujus Cingulis gloriosis duobus duas pecias gloriosus Princeps Carolus iv Romanorum Imperator semper Augustus, et Bohemorum Rex, in ecclesia Augustensi obtinuit, et decoratas in monstrantia crystallina Ecclesiæ Pragensi donavit.
B Pragæ ob cinguli B. Mariæ partes celebrior diei veneratio:
27 Peregrinus Merula in Sanctuario Cremonensi tradit, Stephanum Borsellum Ecclesiæ majoris Canonicum anno MCDLXXXI Cremonæ extrucisse Ecclesiam, vulgo Incoronatam dictam, sub titulo Purificationis B. Mariæ Virginis. Romæ etiam celebre est templum S. Mariæ Purificationis in Exquiliis cum monasterio sanctimonialium S. Francisci anno MCD fundato. Aliud est Romæ templum nationis Lotharingicæ, quod S. Maria Purificationis dicitur, situm in ea urbis parte, quæ vulgo in Banchi appellatur. Agit de his Romanis templis Antonius de Balinghem noster in Calendario Mariano ad u Februarii, ubi plures celestes visñones variaque miracula recenset ad hujus festi cereorumque commendationem patrata, uti et passim recentiores Auctores. Extases B. Veronicæ de Binasco dedimus xm Januarii cap. 3 Vitæ. Uti etiam xxv Januarii pias mediationes B. Henrici Susonis cap. 42, quas hi in festo Purificationis habuerunt. Similia exercitia miraculaque hoc toto opere daturi, quæ, in unum colligere ad honorem cultumque Deiparæ Virginis Mariæ, quamvis animus foret, instituti nostri ratio, et temporum angustiæ non permittunt. licarum, earumque quæ sub aspectum non cadunt, D Virtutum. Sermo namque et lingua quædam, quæ ab nobis hominibus comprehendi nequeat, celestibus Angelis seorsum data est. Quapropter et magna voce cum magno Paulo exclamabo: Ubi sapiens? Ubi scriba? Ubi conquisitor hujus seculi? Ubi rhetorum ornamenta? Ubi philosophorum problemata? Ubi grammaticorum facetæ artes? Certe stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi, et supervacaneam vanamque et inutilem vel ideo magis demonstravit: quia hæc sapientia donum etiam ac munus gratiæ erat, ad observationem inquisitionemque Dei, vanoque ex errore resipiscendum, incredulis gentibus data. Verum quia per mundi sapientiam non cognovit mundus Deum; placuit Deo per stultitiam prædicationis salvos facere credentes. Et hæc jure cum Paulo clamo, ipseque etiam nunc admirabundus exclamabo: O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei! Quam incomprehensibilia sunt iudicia ejus, et investigabiles viæ ejus! Nullus enim cognovit sensum Domini, neque quisquam Consiliarius ejus fuit. Nam quo modo res creata mentem videat Conditoris, vel ingenium intellectumque illius possit comprehendere? Vel quo modo figmentum det consilium ei, qui ipsum finxerit, quasi committenti se figmenti consilio, indigentique imperfecto ad perfectionem? Ideo apud Insipientes, quod prædicatur, stultitia est: quia sapientia hominum infatuata est.
Ideo Academia obdormiit, a Stoa conticuit, vacat Peripatus, dormitb Lyceum, Athenæ proculcatæ sunt: ut ne, relicto Deo omnium Conditore, Deos faciant res ab ipso creatas. Hæc enim contra Deum Deique militant sapientiam, quæ ea quæ videntur, Deo esse majora judicant, neque Deum eorumdem Conditorem videre cupiunt. Propterea tradita ea silentio sunt, atque in profundum oblivionis projecta.
2. Hinc potius Nazareth prædicatur, in qua Evangelia Dei recitata sunt: prænuntiatur hine Bethlehem, ubi Deus in carne nasciturc..... ubi Deus miracula patrans vitam degit. Præsignatur hine Golgotha, ubi Deus crucem suscipit. Hinc canitur Resurrectio, in qua e sepulchro Deus rursum exurgit: prædicatur hine Sion, ac latera Aquilonis præsignificantur, ubi Christus, cum a mortuis resurrexisset, apparet: hinc gloria mons Olivarum afficitur, e quo cum humana natura in coelum Deus revertitur. Ablata sunt priora, atque alia introducta: infatuata illa, hæc demonstrata sunt: illa in cinerem redacta, hæc illustrata: illa juste, quia Deum non honoravere, contempta sunt; convenienter hæc, quia Deo, ut oportebat, dedere gloriam, vicissim gloriæ commendata sunt. Illa enim hominibus erant offensioni, trahebant ad interitum, in inferni barathrum deferebant; ast hæc hominibus et saluti sunt, eosque e morte ad vitam reducunt, et e terra in coelum revehunt. Illis in oblivionem actis, hæc festo jam colimus: hæc hodierna die universi concelebramus: his, ut par est, initiamur. Dei enim festa sunt, atque mysteria, quæ, cum juxta hominum conditionem apte perficiuntur, tum mystice sese perficientem ipsa perficiunt.
F
3 At quod nunc etiam hoc mysterium sit (hujus enim est præsens hæc celebritas) vel quæ hæc Christi magnificentia (hujus enim hæc pompa atque progressus) continuo nos roget quispiam, vel infidelitate detentus, vel etiam ignorantiam religionis affectans. Ecclesiæ namque filiis, initiatisque a sancto Spiritu, omnia, quæ Christum attinent, manifesta sunt atque cognita, nihilque est eorum, quæ peraguntur, ignotum. Ego vero et clamabo, atque eloquar, prædicaboque, quæ festi hujus sunt propria. Non enim erubesco Evangelium Christi, quod clamavit ante nos Paulus, sed extraneorum sapientium per
Aliud Christi est hoc mysterium, alia hæc est Christi Dei nostri magnificentia. Magna enim semper sunt illius miracula, ut quæ orationum aditus accessusque vincant omnium, omnisque excedant virtutem sapientiæ, non humanæ modo, sed etiam Angele
A per ipsum fastus pudore suffundo. Virtus enim Dei, quæ comprehendi nequit, est in salutem omni credenti. Et vero qui possit fieri, ut potentiam Numinis ineffabilem proferre erubescam? mysteria nostra frustra ne incusentd Aristagoræ, Anaxagoræ, Anaximandri, Pythagoræ, Aristoteles, Platones, sapientiæ jam corruptæ sapientissimi defensores, qui quæ dicunt nesciunt, eaque quæ asserunt intelligere nequeunt: quos meritoe et piscatorius nota pertrinxit calamus, et artis sutoriæ scalpellum demessuit, mortuaque et insensilia ostendit esse terræ retrimenta: verum hise sapiente nostra celebritate dimissis, (quippe qui Dei sapientiam et ex se ipsi expulerunt, et inani se vanaque stultitia repleverunt) nos ore cuncti Theologico miranda atque a Deo recte facta accinamus, purisque mentibus celebremus. Hoc enim et divinis Dei festis conducit maxime, atque hic eos, qui festa sua concelebrent, requirit.
4 Natus est æternus ille Christus in carne, ac more nostro sibi matrem sumpsit, quæ ipsum indubitate et ineffabiliter genuit: atque hanc nos, qui salutem ex ipsa decerpsimus, mystice nuper festo die coluimus. Post quem rite octavus dies expectatam carnis circumcisionem excepit: tum vero tanquam Mystæ clientesque Dei, quique Divina Dei dona acceperimus, rursum mystice hanc peregimus. Aliud autem nunc succedit illis mysterium, alioque mortalibus dono gratificatur. Nihil enim ab Deo nato proficiscitur, quin ad hominum utilitatem omnino referatur: præ desiderio certe humiles abjectosque extollendi, nostra hominum causa natus est. Quodnam autem nunc etiam illud est, quod ut Deum decet, celebramus mysterium? Progressus Christi perquam admirabilis, adventus Christi felicitate plenissimus, Christi perdifficilis explicatu oblatio, Christi e divinissimo quidem Bethlehemo excedentis, adventantis autemf hanc in urbem Hierosolymam, de loco in locum transgressio.
5 Ecquis potest hanc Dei ex alio in alium locum migrationem effari? Quapropter, o viri, eadem nobiscum sapientia repleti, ineffabilia sunt Jesu Christi mysteria, atque ejusmodi ut nequeat ea flumen orationis complecti. Quomodo enim Dei non circumscripti progressum, ejusdemque ex aliis in alia loca transgressionem audiens, non continuo ridebit dicentem, tamquam incredibilia in hominum mentes nulloque pacto recipiendia inducentem? Prodit tamen incircumscriptus (reprehendant licet Gentiles hoc præconium, insipientia ejus notata) prodit qui
C naturalem ambitum, (quippe Deus) non sustinet, imo, qui natura potentiaque infinitus est, (finita enim hæc natura est finitæque virtutis) nostro hominum more prodit: rumpatur licet, qui filium ait esse alium, qui processerit, in alioque delirat, qui non processerit, atque ita filiorum Christorumque par nobis somniat miser ille Nestorius. Ille vero potius et ex se sibi persuadet impie, et Christi mysterium nefando ausu dilacerat. Voluit enim procedere dumtaxat natum ex Virgine, non autem natum ex patre filium, verbum illud sempiternum. At verum manifestumque Deus fecit progressum. Vere enim erat caro factus et corpus, comprehensusque fuerat circumscriptione corporea: exasperetur licet is, qui naturam carnis in Verbo negat, quod caro factum est, progressionemque merum spectrum fuisse somniat, miser Eutyches. Si enim Verbi, quod caro factum est natura mansisset unica, fuisset spectrum, quod apparebat, et nuda umbra hoc Christi esset mysterium, nec vere verbum incarnatum. Etenim quomodo Verbum, si non assumpsit naturam carnis, immutabiliter caro factum est? At Verbum revera caro factum est, conversionemque in carnem nullo modo sustinuit; inviolataque ex Virgine accepit naturam carnis, secundum quam ex ea etiam est progenitum. Idem et dissolutionem non admittit naturarum, et in naturis innotescit duabus: neque ob differentiam earum divisum, quemadmodum insanus furebat Nestorius:g neque confundens substantiam, quorum in hypostasi factæ est conjunctio. Ita unus idemque et in eodem existens, Deus innotescit et homo, exhibet personam unicam constitutam, ex ambabus constantem naturis; attamen, quæ erant ambarum propria, non confundentem: ex quibus enim immutabiliter componebatur, indivise in iisdem apparet, nec mysterium confundens suum, neque suam personam dividens. a Schola Stoicorum et Peripateticorum. — b Gymnasium Athenis, in quo docuit Aristoteles. — c Desunt nonnulla, potissimum de urbe Hierosolymitana. — d De his Philosophis agit Laertius in libris de Vitis Philosophorum, et passim antiqui. — e Apostolos Petrum et Paulum mielligit: ita eosdem S. Chrysostomus aliique. Patres describunt. — f Græce, τάυτην την πάλη, ubi se degere indicat. — g Græce, ὄντε συγχάν την ἐνωσιν ( potius οὐσιαν) τάν εξ ὄν τῆ χαιὸ υπόστασιν γεγίσειν ἐνωσιε.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.