U ono vrijeme kad je Maksimijan Herkulije, pokorivši petokrajinske narode i umirivši Afriku, dao sagraditi Dioklecijanove terme u Rimu i za njihov rad na ropski način osudio kršćanske vojnike; Trason, bogat čovjek i kršćanin, počeo im je slati hranu preko đakona Kirijaka i Sisinija te Smaragda i Larga. Kad su to opazili bezbožnici, uhićeni su Sisinije i Kirijak te i sami prisiljeni kopati pijesak i nositi ga na svojim ramenima: a kad su to radosno izvršavali i Saturninu, slomljenu od starosti, pomagali u dijelu posla; bio je dovučen pred Maksimijanovo sudište Sisinije, i prezrevši prijetnje tiranina, predan prefektu Laodiciju, a od ovoga zatvoren u Mamertinski zatvor. Sve se to opširnije pripovijeda u djelima sv. Marcela pape, 16. siječnja, pogl. 1.
Quo tempore Maximianus Herculeus, Quinquegentanis nationibus debellatis, pacataque Africa, Thermas Diocletianas Romæ fabricari curavit, atque ad earum opus milites Christianos servilem in morem damnavit; Thrason, vir locuples et Christianus, victum iis per Cyriacum et Sisinnium Diaconos, ac Smaragdum et Largum cæpit submittere. Quo ab impiis animadverso, capti Sisinnius et Cyriacus, coacti ipsi quoque arenam fodere, et humeris suis gestare: cumque id hilariter exequerentur, ac Saturninum quoque senio fractum, laboris parte sublevarent; pertractus est ad Maximiani tribunal Sisinnius, spretisque tyranni minis, Laodicio Præfecto traditus, et ab hoc in Mamertini retrusus custodiam. Quæ omnia fusius enarrantur in Actis S. Marcelli Papæ, xvi Januarii, cap. 1.
2 Nakon sedamnaest dana zapovjedio je prefekt Laodicije da se pred njegovo lice izvede Sisinije. Kad je on bio izveden po Apronijanu tamničaru, iznenada je nastalo svjetlo s neba i iz svjetla je izišao glas govoreći: Dođite k meni, blagoslovljeni Oca mojega: primite kraljevstvo koje vam je pripravljeno od postanka svijeta. Tada je Apronijan, sav drhteći, pao pred noge đakonu Sisiniju govoreći: Zaklinjem te Kristom kojega ispovijedaš, nemoj oklijevati krstiti me i učini da s tobom dospijem do vijenca. Istoga je časa donesena voda, i poučio ga je u vjeri, i blagoslovio kupelj, i spustio ga gola u zdjelu, te mu rekao: Vjeruješ li u Boga Oca svemogućega, i u Sina njegova jedinorođenoga Gospodina našega Isusa Krista, i u Duha Svetoga? A on je odgovorio: Vjerujem. I đakon Sisinije mu reče: Prosvijetlio te Krist. I podigao ga je iz zdjele i odveo k sv. Marcelu biskupu, koji ga je potvrdio krizmom i posvetio oltar: i tako su svi sudjelovali u tijelu i krvi Gospodina našega Isusa Krista.
2 Post dies decem et septem jussit Laodicius Præfectus aspectibus suis Sisinnium præsentari. Qui cum præsentatus fuisset ab Aproniano Commentariensi, subito lux de cælo facta est, et vox de luce exiit, dicens: Venite ad me benedicti Patris mei: percipite regnum, quod vobis paratum est a constitutione mundi. Tunc Apronianus tremefactus cecidit ad pedes Sisinnii Diaconi, dicens: Adjuro te per Christum, quem confiteris, ne tardes me baptizare, et facias me tecum pertingere ad coronam. Eadem hora allata est est aqua, et catechizavit eum, et benedixit fontem, et, deposuit eum nudum in pelvim, et dixit ei: Credis in Deum Patrem omnipotentem, et in Filium ejus unicum Dominum nostrum Jesum Christum, et in Spiritum sanctum? Et ille respondit: Credo. Et Sisinnius Diaconus dixit ei: Illuminet te Christus. Et elevavit eum de pelvi, et duxit eum ad S. Marcellum Episcopum, quem chrismate confirmavit, et altare consecravit: et sic participati sunt omnes corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi.
3 Istoga dana poslijepodne zapovjedio je prefekt Laodicije da se izvede đakon Sisinije. Dolazeći pak sa đakonom Sisinijem već kršten Apronijan tamničar, poče vikati govoreći: Zašto vas đavao prisiljava da činite toliko zlo nad slugama Božjim? Tada reče prefekt Apronijanu tamničaru: Kako te vidim, i ti si postao kršćanin? Odgovori Apronijan: Jao meni nesretniku, jer sam izgubio svoje dane. Odgovori prefekt: Uistinu ćeš sada izgubiti svoje dane. I zapovjedi da podnese smrtnu osudu govoreći: Ako ovaj ne bude pogubljen, mnogi propadaju. Istoga je vremena odveden na Salarijsku cestu na drugu milju te mu je odrubljena glava dana četvrtoga nona veljače.
3 Eodem die post meridiem jussit sibi Laodicius Præfectus præsentari Sisinnium Diaconum. Veniens autem cum Sisinnio Diacono Apronianus Commentariensis jam baptizatus, coepit clamans dicere: Quid vos coarctat diabolus in Dei servos tanta mala exercere? Tunc Præfectus dixit ad Apronianum Commentariensem: Quomodo te video, et tu Christianus es effectus? Respondit Apronianus: Væ mihi infelici, quia perdidi dies meos. Respondit Præfectus: Vere modo perdes dies tuos. Et jussit eum capitalem subire sententiam dicens: Si hic extinctus non fuerit, multi pereunt. Eodem tempore ductus in via Salaria milliario secundo, capite truncatus est sub die quarto Nonarum Februariarum.
4 Tako, kao što u drugim djelima sv. Marcela piše opat Ursije, pogl. 2., br. 10., svoje je učitelje prema vijencu pretekao sv. Apronijan. Štuju se sv. Sisinije đakon i Saturnin 29. studenoga; Kirijak đakon, Largo, Smaragd 8. kolovoza. Ali rođendan sv. Apronijana u veljači zabilježen je u martirologijima: Rimskom, Uzardovu, Rabanovu, Bedinu, Adonovu, Notkerovu, Belinovu, Maurolicovu, Galezinijevu, Felikcijevu, Kanizijevu i drugima, sa znamenitim pohvalnim zapisom crpljenim iz istih djela sv. Marcela. O njemu govore Petar de Natalibus, knj. 3., pogl. 74., i Ferarije u Katalogu svetaca Italije. Pronijanom ga pogrešno naziva martirologij sv. Marije na Stupama u Kölnu, kao što smo gore naveli kad smo govorili o afričkim mučenicima, br. 2. Galezinije 29. siječnja, nakon što je naveo pokolj sv. Papije i Maura vojnika, dodaje: Istoga dana, također u Rimu, sv. Kirijaka, Apronijana i drugova mučenika: koji su za toga cara (Dioklecijana) ovjenčani prignuvši vrat za vjeru Kristovu. U bilješkama navodi Vincencija, knj. 12., pogl. 99., koji ipak izričito piše da je Apronijan obezglavljen 2. veljače.
4 Ita ut in aliis S. Marcelli Actis scribit Ursio Abbas cap. 2 nu. 10. Doctores suos ad coronam præcessit S. Apronianus. Coluntur SS. Sisinnius Diaconus et Saturninus xxix Novemb. Cyriacus Diaconus, Lørgus, Smaragdus, viii Aug. At S. Aproniani natalis in Februarii in Martyrologiis, Romano, Usuardi, Rabani, Bedæ, Adonis, Notkeri, Bellini, Maurolyci Galesinii, Felicii, Canisii, et aliis consignatus est, cum insigni elogio ex iisdem S. Marcelli Actis hausto. De eodem agunt Petrus de Natalib. lib. 3 cap 74. et Ferrarius in Catal. SS. Italiæ. Pronianum mendose vocat Martyrol. S. Mariæ ad Gradus Coloniæ, ut supra retulimus, cum de Afris Martyribus ageremus, num. 2. Galerinius xxix Januarii post recensitam SS. Papiæ et Mauri Militum cædem, subdit: Eodem die, Romæ item, SS. Cyriaci, Aproniani, et sociorum Martyrum: qui illo (Diocletiano) Imperatore, ob fidem Christi datis cervicibus, coronati sunt. In Notis citat Vincentium lib. 12 cap. 99 qui tamen diserte scribit Apronianum decollatum iv Nonas Februarii.
Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.