Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · 29. siječnja

O sv. Konstanciju, biskupu i mučeniku u Perugiji u Etruriji

DE S. CONSTANTIO EPISCOPO ET MART. PERUSIÆ IN ETRURIA

Sadržaj (12)
  1. VITA ex MS. Cæsaris Baronii Card.
  2. Quæstio secunda. Aliorum custodum conversio, fuga.
  3. Quexstio tertia. Cæleste solatium.
  4. Martyrium. Sepultura. Miracula.
  5. Alia vita
  6. CAPUT II. Comprehensio. Verbera.
  7. SS. Concordius et Pontianus socii carceris. Martyrium S. Constantii.
  8. Corporis inventio. Miracula.
  9. Alia miracula. Corporis sepultura.
  10. Alia vita,auctore Joanne Andrea palatio. præfatio auctoris.
  11. Secunda comprehensio. Verbera. Liberatio.
  12. Sepultura. Cultus.

Perusia, olim e XII principibus ETRURIæ urbibus, habita, caputque adeo populorum, Livio teste, cum Cortona et Arretio; etsi ab Octaviano Cæsare dura obsidione, atque, ut Florus ait, turpi et nihil non experta fame, tum promiscuis codibus exhausta, dein tetro incendio deformata; brevi tamen ita restaurata habitataque, ut Episcopum sub ipsa Ecclesiæ cunabula meruerit, fueritque Justiniani xvo, ut Procopius auctor est, princeps Tusciæ urbs. Fuit inter primos illius Antistites S. Constantius, cujus XXIX Januarii agitur natalis. De eo Martyrologium Romanum: Perusiæ S. Constantii Episcopi et Martyris, qui una cum sociis sub Marco Aurelio Imperatore ob fidei defensionem martyrii coronam accepit. Ejusdem meminere Carthusiani Colonienses et Molanus in addit. ad Usuard. Constantius Felicius, Constantinus Ghinius, Philippus Ferrarius in Catal. SS. Italiæ; adeoque et vetustissimum Martyrologium MS. S. Hieronymi, in quo isthæc habentur: Perusio in Tuscia Constantini, alii quoque nonnulli Constantinum vocant.

2 Martyrologium Germanicum in secunda editione ita habet: Item Perusiæ sancti Episcopi et Martyris Constantii, qui S. Herculani Episcopi discipulus fuit, et ob fidem cum sex aliis Germanis occisus. Galesinius: Perusiæ S. Constantii Episcopi et Martyris, qui B. Herculani Episcopi discipulus, post illius obitum creatus Episcopus, a Gothis fidei causa interfectus est una cum sex aliis, qui secum et Germania ad eam urbem peregrinati sunt. De S. Herculano I, agemus VII Novembris. S. Herculanus II, colitur I Martii isque a Gothis interfectus Justiniani temporibus. De prioris Herculani xtate ac sociis suo loco quæretur. Galesinio errandi ansam Volaterranus prabuit lib. 14, ubi tres recenset Constantios, quorum tertius, inquit, Martyr una cum sex fratribus, inter quos Bivignatus et Reinaldus fuere, qui Perusiam a Germania peregrinationis gratia profecti, in eadem urbe capta a Gothis interfecti sunt. In Constantii xtate fæde erratum, quod Herculani duo, quorum priori fortassis successit, in unum conflati.

3 At qui socii S. Constantii? Memorantur in Actis socii, Crescentius, Anastasius, Carpophorus; ad cædis corum nulla mentio nisi fortassis Carpophorus is sit, quem Hispellates sibi vendicant, quemque alii socium Herculano seniori jungunt. SS. Pontianus, et Concordius, qui Constantio juncti amicitia fuere, ad alios dies pertinent. An socios addidit Constantio Baronius ex Galesinii Volaterranique auctoritate? Bevignatem monachum et Confessorem, non Martyrem, colunt Perusini XIV Maii. Reinaldi nusquam memoria. In recentiore quodam MS. XIV Octobris ista habentur: In Perusia S. Constantii cum septem sociis, at qui illi fuere? Non magnam sane illi MS. fidem habendam experientia didicimus: neque vero antiquum est, neque nisi additamenta continet ad Auctarium Coloniense Usuardi adjecta, absque ulla auctorum citatione.

4 Triplicem S. Constantii vitam damus priores duas vita. ab Ecclesia Perusina acceperat Cardinalis Baronius, ex hujus bibliotheca eos cum Heriberto Rosweydo communicarat Cxsar Spada V. CL. Prima in Lectiones erat distributa, quarum numerum ad marginem expressinus.

simus. Secundam cum alio codice Perusino collatam, cum MS. monasterii S. Galli, multo correctore, contulimus. Tertiam jam ante ediderat Surius a Joanne Andrea Palatio, ex vetustissimis exemplaribus, quæ Perusiae, partim in ecclesia cathedrali, partim in ædibus S. Petri asservantur, concinnatam. Scripsit et Zacharias Lippelous S. Constantii vitam, Italice Gubriel Flamma, et Silvanus Razzius. Meminit illius martyrii Baronius to. 2, Annal. ad an. 175, nu. 7.

VITA ex MS. Cæsaris Baronii Card.

S. Constantii miracula, multorum conversio.

Conditor et formator omnium rerum omnipotens Deus, condolens de interitu humani generis, de sede Patris veniens Verbum vitæ, et ex Virgine beata Maria almificam assumpsit carnem. Quia vero nostram dignatus est portare imaginem, ideo magis necesse est ei augere servitium. Enimvero multa nobis impartitus est beneficia, multa ei exhibitamus servitia. Plane in exordio mundi nos condidit ad imaginem et similitudinem suam, sicut ipse dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Sed qui primus ad ima ruit antiquus hostis, cernens se undique convictum, copit diversis argumentis nostrum circumvenire parentem; quem per gustum ligni vetiti, ac suasu conjugis misere decepit. Ideo Deus providens hunc irrecuperabilem sine sua incarnatione, propter hoc descendit de coelis, et incarnatus est ex Spiritu sancto, et Maria Virgine: semetipsum exinanivit formam servi accipiens. Propterea accepit servilem, ut formam redimeret peccatricem: qui quibus modis deceptus est primus noster parens, eisdem redempti sumus Domini pietate: per gustum primi hominis ecce in malis lapsi sumus casibus; per Virginem matrem, unicumque ejus filium recuperati sumus misericorditer. Etenim diversis ordinibus recuperavit suis legibus: nam ante ejus adventum fuerunt Prophetæ, sancti Doctores, qui annuntiaverunt nasci nostrum Redemptorem. prodigiis, quæ Dominus per Constantium operabatur.

3 Crescentius quidam nomine per multos annos pedes cruribus complicatos habebat, ita ut iter agere minime posset. Ut audivit, quia infirmi a B. Constantio curarentur, in plaustro se ad eum deferri præcepit, et flebilibus precibus aiebat: O S. Constanti, redde mihi gressum. Quem ut vidit S. Constantius, confidens in virtute Domini nostri Jesu Christi, oravit, et dixit: Domine Jesu Christe, qui omnia vivificas, et universa restauras, huic homini redde gressum, ut cognoscat, et credat, quod præter te non est Deus, qui cum volueris nova facis signa atque mirabilia. Ad hanc vocem velut radiis solis, splendor super eum cecidit, et quasi dimidia hora super eum mansit. Tunc ille tremefactus, et magnis vocibus proclamans ait: Domine miserere, Domine miserere. Continuo erexit se, atque consolidata sunt crura et pedes ejus; et statim cucurrit ad aquam, et deportavit ante B. Constantium. At ipse baptizavit eum in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Et per miracula illa baptizati sunt in die illa fere centum viginti de paganis. Tunc facta est magna lætitia inter Christianos, et glorificabant dicentes: Benedictus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plébis suæ. a Alii Artasiam et Attasiam vocant.

Quæstio prima. Custodum conversio, fuga.

Tunc relatum est Charisio primo civitatis, quod cultus deorum suorum evacuaretur, atque religio Christianorum multiplicaretur: qui iratus est valde et perquiri jussit Christianos, ut ubicumque inventi essent, ligati ducerentur ante eum. Erat enim illo tempore Romæ impiissimus Imperator Antoninus, qui suos per totum orbem miserat milites, ut Christianorum sectam destruerent, atque culturam deorum suorum magnificarent. Tunc Perusiam directus est a Lucius de magnis Consulibus Romanorum. Venit autem Lucius prædictus ad Charisium, et ait ei: Charisi, dirige tuos milites per civitates, atque per circumquaque vicinas provincias, ut si Christiani forte in eisdem provinciis inventi fuerint, ligatis manibus post tergum atque carenati perducantur ante conspectum nostrum. Tunc spiculatores impleverunt jussa, venerunt ad domum Crescentii, quem nuper B. Constantius curaverat, et fractis foribus sunt introgressi. Tunc comprehenderunt eos, et duxerunt ante conspectum Lucii et Charisii.

3 Quos cum vidisset Lucius Consularis, ait ei: Cujus conditionis estis? servi, an ingenui? B. Constantius respondit: Servi sumus Domini nostri Jesu Christi, qui semetipsum exinanivit, paullo minus minoratus est ab Angelis, et formam accepit servilem, ut erueret nos a servitute diaboli; et ideo summa libertas est Domini servitium explere, qui nos condidit, et pro nobis dignatus est mori, ut nos de morte liberaret. Tunc cum magno furore respondentes dixerunt: Nescitis quod Princeps Romanorum Antoninus ob hoc direxit nos, ut omnes Christicolas de regno suo expellamus; at magnificos Deos nostros, Jovem, Mercurium, Saturnumque, et alios plurimos per quos regnum Romanorum pollet, statuamque Solis, et Lunæ præ omnibus adorari faciamus. Ideo admoneo vos, ut colatis Deos nostros, ac ponatis thura Deo Soli, et offeratis ei dignum sacrificium. Tunc B. Constantius subridens ait: Elementa mundi hujus quæ Dominus ad nostrum condidit servitium, non adoro, nec eis sacrificium offero; sed solum factorem omnium nostrum omnipotentem Deum, cum unico Filio ejus Domino nostro Jesu Christo, et Spiritu Sancto in Trinitate adoro et colo, et sacrificium immaculatum offero.

6 Lucius et Charisius irati jusserunt eum pugnis cædi, et dorsum ejus fustibus cædi. At ille psallebat dicens: Confitebor Domino nimis in ore meo, et in medio multorum laudabo eum; qui astitit a dextris pauperis ut salvam faceret a persequentibus animam meam. Videntes autem Lucius et Charisius quod non proficerent, sed magis ac magis magnificaret ipse et alii Christiani Dominum, qui salvos facit sperantes in se et pia corda non deserit; tunc jusserunt Thermam ante palatiumb Maximiani septuplum calefacere quam solebat, et intromiserunt Constantium cum ceteris Christianis, qui cum eo aderant; et ipsi psallentes dicebant: Igne nos examinasti, et non est inventa in nobis iniquitas, et iterum: Eripe me Domine, et rursum: Confirma cor meum Deus in testimonia tua, et non in avaritiam.

7 Tunc signo crucis facto Christiani intraverunt Thermam: sed multus calor cum inesset, nullus illorum de calore timebat; et cuncti Christiani prostraverunt se in pavimento, atque orabant, dicentes: Benedictus Dominus Deus, quia fecit mirabilia magna solus: et benedictum nomen majestatis ejus in æternum, et in seculum seculi. Hæc dum psallunt sancti viri, tanto lumine circumfulsit eos Deus, ut nullus cogitaret quod nox esset, sed quasi totus splendor solis in balneo fulgeret. At ubi milites, qui balneum custodiebant, viderunt tam clarificum lumen, introgressi sunt, et projecerunt se ad pedes B. Constantii, veniam implorantes, dicentes: Domine S. Constanti, vir Dei, libera nos a terrenis desideriis, et ablue sacro baptismate, ut mereamur æternæ vitæ esse participes. Tunc S. Constantius imbuit eos omni divino mysterio, et baptizavit eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, Amen. Et reversi sunt unusquisque in domum suam, et tulerunt pecuniam multam, et filios, et filias, et uxores, et duxerunt ante conspectum beatissimi Constantii Pontificis; et baptizati sunt omnes promiscui sexus circiter quinquaginta; et dixerunt beatissimo Constantio: Egredere foras de balneo, et eamus in silvam, quæ dicitur Collis, et ibi invocemus Dominum Deum nostrum. Mox S. Constantius egressus est de balneo, et abiit cum paucis Christianis, et cum custodibus balnei, qui per ejus prædicationem effecti fuerant Christiani; et venerunt ad locum, qui dicitur Monticellus, et ibidem morati sunt multis diebus cum Anastasio Dei famulo, et cum collecta sanctorum multorum, psallentes et dicentes: Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum.

a Plures fuere Lucii Consules sub Marco Aurelio: anno ejus tertio, Christi 163, L. Papirius Ælianus; an. 4, L. Cornelius Celsus 5, L. Arrius Pudens; 6, L. Fulsidius Pollio; 8, L. Vettius Paulus; 11, L. Septimius Severus; præter L. Ælium Verum, et L. Aurelium Commodum Cæsares.
b Sive locum, ubi id deinde conditum Maximiani palatium.

Quæstio secunda. Aliorum custodum conversio, fuga.

Eo tempore Lucius Consul Romanorum per præceptum Antonini Imperatoris, jussit Charisio Præfecto civitatis Perusinæ, ut inquisitionem faceret de B. Constantio, et de ceteris Christianis, qui cum eo erant. At Charisius cupiens implere jussa Lucii Consulis, misit ad perquirendos custodes balnei, neque Sanctum Dei reperientes festinanter reversi sunt ad Charisium Præfectum nuntiantes ei: quia custodes balnei tui effecti sunt Christiani cum omnibus famulis illorum, et abierunt foras de civitate; et nescimus in qua parte. Tunc Charisius impiissimus Præfectus dolo et ira repletus, jussit multos milites ire post eos, qui cum abiissent longe lateque perquirentes, tandem invenerunt unum pestiferum paganum, qui dixit eis: In silva, in loco qui dicitur Monticellus, ibi congregati faciunt sua conventicula. Quod si certe vultis, ego vos illæ ducam. Tunc unanimiter rogaverunt eum, ut illos duceret illuc, ubi S. Constantius erat cum multis Christianis, psallentes et benedicentes Dominum.

9 Qui mox ut venerunt at Sanctos Dei, aiunt eis: O Constanti, quare decepisti homines istos, ut non colerent Deos suos, et jussa imperatoris implerent? Unde nunc venite ad Præfectum Charisium, et ipse docebit vos quomodo obedire debeatis diis invictissimis, et frustra non credatis Christo Deo vestro, qui pro suis sceleribus a Judæis comprehensus est; et verberibus afflictum tradiderunt Pontio Pilato, et ipse jussit eum suspendi in patibulo; et vulneratus clavisque confixus, tandem mortuus est in cruce; cui cum diceret unus de latronibus, qui crucifixi erant cum eo: Salva temetipsum et omnes, nec se salvum fecit, neque alios salvos facere potuit. Ad hanc vocem S. Constantius, et B. Anastasius, et qui cum eis erant, Christiani, una voce dixerunt: O inimici Dei et veritatis, cur talia ausi estis loqui de tanto Domino? qui cum sua sponte ad patibulum crucis duceretur, et Judæi cæei circumvenerunt eum cum gladiis et fustibus, et ait Dominus: Quid quæritis? Illi autem dixerunt: Christum Nazarenum; ad hanc beatam vocem ceciderunt in terram, et facti velut mortui. Et Judæ nocte illa, qua traditurus erat eum, ait ei: Quod facis fac citius. Modo miseri discite quanta sit providentia Dei, qui traditorem suum manifestavit, et omnia quæ de eo prophetata erant. Quando voluit tentatus, quando voluit crucifixus est, quando voluit mortuus est, quando voluit infernum expoliavit, quando voluit resurrexit, et quando voluit cælos ascendit; unde venturus est in die ultimo judicare vivos et mortuos.

10 Tunc milites Charisii irati et furore repleti, irruerunt in Sanctos Dei, etcomprehendentes S. Constantium Pontificem, virum elegantissimum, et Anastasium virum clarissimum, a Carpophorum verum Dei famulum, et multos alios Christianos, et ligaverunt eos, et vinctos duxerunt eos ad Charisium Præfectum; qui cum vidisset eos a longe, ait eis: O Constanti deceptus fallacia Christianorum, cur non cogitasti in balneo de salute tua? et sacrificium offerens Diis immortalibus, et pulcherrimam tuam juventutem non amitteres pro reverentia Sacerdotis, et secta Nazarenorum? Cui B. Constantius iratus dixit: Miser diu est, quod insana verba tua patienter sustinui, nunc et tu, si vis, patienter mea sana verba audi: Unus est Deus omnipotens, qui creavit omnia ex nihilo, cœlum et terram fecit, et fundavit maria, sicut David Propheta cecinit dicens: Tu creasti omnes terminos terræ, æstatem et ver tu plasmasti ea. Nunc, scelerate, crede conditori tuo; et redde illi quod dedit tibi, scilicet sensum cum intellectu, ut notitiam haberes noscendi bona vel mala, et inhonesta respueres et commoda perficeres. Et insuper audi prædictum Prophetam, qui decantans ait: Ipse fecit nos; et non dii tui, quos male adoras, facerunt nos. Convertere ad Dominum Deum tuum qui fecit te, ut non male adorans hic, in futuro pereas. Ad hæc iratus Charisius zelo diaboli, nudis pedibus jussit eum ducere per ignitos carbones, et de ipsis prunis super nudum corpus ejus effundere. Christiani autem videntes hoc clamabant ad Dominum dicentes: Domine non erubescant in nos, qui te expectant, Domine Deus virtutum, et non revereantur super nos qui quærunt te Deus Israel.

11 Et S. Constantius magna voce dicebat: Propter te, Domine, portabo improperium, libera me de sanguinibus Deus Deus salutis meæ. Et Charisius aperiens os suum, dixit: Miser non vides quomodo poenæ undique te coartant? Desine, et resipisce jam ab insania tua, et aufer a te titulum Christianitatis, ne florem florem tuæ juventutis ante tempus perdas, et cum dicas habere æternam vitam, relinquas temporalem, et quam speras non invenias unquam. Respondit S. Constantius, et dixit: Seductor malorum, et veritatis inimice, jam dixi tibi, et iterum dico; poenæ tuæ non me terrent, quia habeo Dominum meum Jesum Christum Salvatorem, qui liberabit me de omni tuo furore. Tunc Charisius Præfectus jussit eum recludi in carcere, et dixit ei: Constanti cogita tecum his senis diebus de salute tua, ne forte moriaris turpissima morte, et quem laudas Christum, non te eripiet. Dum autem carnifices ducerent eum ad carcerem, ibat psallendo dicens: Domine Deus meus in te speravi, libera me ab omnibus persequentibus me, et eripe me: illumina faciem tuam super servum tuum, et salvum me fac in tua misericordia: Domine non confundar, quoniam invocavi te.

12 Interea S. Constantius in carcerem mittitur, et nox efficitur; nocte autem illa multi Christiani ad fenestram venerunt, secum ferentes leprosos; aridos, et cæcos, et claudos, et diversis languoribus interemptos, quos vir clarissimus S. Constantius suis sanctissimis orationibus curavit. Tunc carcerarii tres videntes miracula, quæ per eum Deus fecit, crediderunt in eum, et baptizati sunt in nomine Domini nostri Jesu Christi, et traxerunt eum de carcere, et venerunt cum eo ad portam civitatis, et per viam quæ ducit ad Campaniam; et transierunt per fluvium, qui vocatur Tiberis, et per viam, quæ vocatur Salaria.

a De SS. Carpophoro et Abundio agenus 10 Decembris, et num Hispali, an Hispelli, an utrobique sed diversi, occisi sint, disputabimus.
b Haud assequamur qui pertigerit Salaria ad confinia agri Perusini, quæ Roma Eretum ducebat; inde Reate, Cutylias, Interocream, Falacrinem, Vicum Bodies, Ad centesimum; quæ postrema in Piceno sunt. Videtur Auctor Flaminiam scribere voluisse; hæc enim ducebat Narniam, Interamnam, Spoletium, Forum Flaminii, Helullum, sive Sullum, aut Sigillum, juxta quod oppidum ex Apennino prorumpit Clasius rivus, cujus infra mentio est. Eadem tamen ratione loquitur Auctor vitae S. Concordii 1 Januar. Et abit ad S. Eutychen, qui tum morabatur in prediolo suo via Salaria, juxta civitatem Tribulum, sive Tribulim, quæ est Trebia, ut albi diximus, sita inter Fulginium et Spoletium. Campania vero hic videtur posita pro Umbriæ campis.

Quexstio tertia. Cæleste solatium.

Et ecce viri impiissimi ab Imperatore missi, ut hujus religionis viros delerent per omnem provinciam. Quos cum vidisset S. Constantius salutavit eos, dicens: Gaudium sic vobis, fratres. Cui illi respondentes, dixerunt: Unde es tu? Qua de provincia venis? Ille autem ait eis: Perusia discessi, dirigo autem gressus alio, ut fratres meos a Concordium etb Pontianum videam, et de colestibus simul loquamur. Cui illi: Ut cernimus, Christianus es. Ipse respondens ait: Utique Christum colo, et ejus vestigia sequi cupio, ut de regno ejus mercar esse particeps. Tunc furore repleti comprehenderunt eum, et manibus post tergum ligatis duxerunt ad domum Duritii, et interrogare ceperunt de titulo Christianitatis, aientes ei: Quæ possibilitas est Christianis? Quibus ille ait: Nostra possibilitas ex Deo est, et quantum nobis ipse largitur, tantum nos prodesse valemus ad ejus servitium; servitium autem Domini dico non minas spontaneum, quia non vult coacta servitia. Sed tamen legitur in Evangelio: Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me.

14 Tunc illi cum magno furore respondentes dixerunt: Aufer vana verba a te, quæ loqueris. Et hæc dicentes simul percusserunt eum cum alapis et colaphis, dicentes ita: Cogitabamus to terreri variis poenis, et verberibus, et revocare animum tuum ad culturam Deorum nostrorum, etneque per poenas, neque per verbera nequinus to emendere. Modo enim aliud nihil superest, nisi ut suspendaris in eculeo, et diversis poenis affligaris, et insuper his vulneremus spiculis corpus tuum, ut vel sic recedas ab insania tua; propter hoc enim ab Imperatore missi sumus, ut viros hujus religionis perdamus. Nunc vero elige tibi quod vis, aut sacrifica Diis nostris, aut diversis poenis affligeris. Quibus ille ait: Notum vobis facio, quod neque Deos vestros colo, neque Christi servitium renuo, sed magis pro eo mori, eligo. Tunc milites dixerunt ei: Et melius tibi mori, quam cum magica arte tua multos homines perdas. Quibus B. Constantius ait: Ego magus non sum, sed Deum meum ex toto corde et ore confiteor. Quod si vos facere vultis, adhuc vitam potestis recuperare æternam; sin autem, cum Diis vestris peribitis.

15 Tunc unus ex eis percutiens eum, dixit: Nos te perdere putamus cum tua religione, et tu vis permanere in tuo errore. Non enim propter hoc Imperator huc nos direxit, ut Christum a Judæis male tractatum adoremus, sed de vobis quemcumque invenerimus nobis jussum est, ut interficiamus, ne forte magicis artibus Christiani evacuent culturam Deorum nostrorum, per quam mundus totus sustentatur, et ne res nostra pereat male indignatis diis nostris. Tunc B. Constantius dixit eis: Maledicti sunt omnes, qui confidunt in idolis, quæ manus habent, et non palpabunt, pedes habent et non ambulabunt, oculos habent et non videbunt, aures habent et non audient, non clamabunt in gutture suo. Illi autem valde irati comprehenderunt eum iterum, et ligantes manus ei dixerunt: Revertamur retro, et ducamus, eum nobiscum, et absque sua voluntate faciamus eum relinquere Christum. Et reversi sunt ad fluvium, qui diciturc Clasius, et extendentes eum, cum fustibus percusserunt dorsum ejus. At ille orabat dicens: Domine exaudi me in tribulatione: paratus sum mori, ut in regno tuo me suscipias: non derelinquas sperantes in te: miserere mei, et exaudi me: tibi dixit cor meum, quæsivi vultum tuum, vultum tuum Domine requiram, ne avertas faciem tuam a me, et ne declines in ira a servo tuo: adjutor meus esto, ne derelinquas me; sed fac mecum Domine signum in bonum, ut videant qui oderunt me, et confundantur, quia tu es justus, fortis, et misericors.

16 Post hæc autem venit Angelus Domini confortans eum, et dicens: Noli timere; a Domino enim de cælo missus sum, ut curem te a vulneribus tuis. Ecce enim prope est ut Dominus retribuat tibi pro magno labore mercedem, et cum sanctis Angelis et Apostolis, nec non et cum omnibus electis ejus lucidissimas mansiones suscipias. Audiens autem hæc B. Constantius alacriter effectus aiebat: Gratias tibi ago, Domine, quod misisti Angelum tuum ad me, ut cognoscerem quod non derelinquis sperantes in te. Tunc Angelus Domini: Noli timere, sed surge, et ambula in locum, ubi spiritum reddas Creatori tuo: ego non te derelinquam, quousque suscipiam spiritum tuum, et deferam illum ante conspectum Domini, ut maneat eum eo usque in sempiternum.

a S. Concordii vitam dedimus 1 Janu. ex qua apparet cum diu captivum detentum, concessa interea facultate diverlendi ad S. Anthymum Episcopum. Sed nulla ibi S. Constantii mentio est.
b S. Pontiani Acta dedimus 14 Janu. et in Prolegomenis nu. 5. de S. Constantio egimus, cujus alioquin Acta non meminerunt.
c Hic ex Apennino apud Helvillum oppidum exortus, ut ad caput praecedens diximus, infra Mevaniam Topino jungitur, vulgo Chiagio dictus.

Martyrium. Sepultura. Miracula.

Post hæc spiculatores inter se dixerunt: Venite interficiamus eum, ne sua magica arte perdat nos, et auferat a nobis vinctos Christianos, quos nobiscum ducamus. At illi dixerunt: Ita faciamus. Venerunt itaque in a trivio Fulgineato, non longe a civitate ipsa, et dixerunt: Ecce tempus est ut interficiamus eum, et amputemus caput ejus gladio. Et decollaverunt eum, et dereliquerunt corpus ejus in ipso loco. Statim autem affluit splendor mirabilis, qui non dereliquit reliquit eum, usquequo multi de paganis crederent Domino pro illo lumine.

18 Erat namque vir venerabilis in prædicta civitateb Levianus nomine, quem vocavit Angelus Domini in somnis, et dixit ei: Surge dilucūlo, et vade in trivio Fulgineato, et tolle corpus S. Constantii, et porta tecum, et in optimo loco cum aromatibus stude sepelire. Tunc Levianus mane expergefactus, surrexit, et abiit in locum, quem ei Dominus ostenderat in visione, ubi corpus S. Constantii jacebat, et cecidit in faciem orans et dicens: Domine Jesu Christe ostende virtutem tuam magnam, et da mihi solatium ad corpus sancti viri portandum. Tunc Levianus surgens ab oratione, levavit corpus S. Constantii, et cum eo velociter ambulabat.

19 Cumque eum portaret, obviaverunt ei duo homines inter se litigantes, et dixerunt ad eum: Unde adducis istud corpus? forsitan Christianus fuit. At ille dixit: Utique Christianus est, et Dei famulus. Et dixerunt inter se irridendo: Jura mihi ad istud corpus, et dimitto tibi talenta mea, quæ mihi rapuisti. Ille autem gavisus est valde, existimans non esse juramentum, quod ei imperavit collega ejus. Tunc juravit dicens: Per istud corpus, quod Levianus portat, et per Deum illius, qui a Judæis est crucifixus, et ego non sum talis qualis iste mortuus est, quod non habeo talenta tua. Cumque hæc verba finisset, statim oculis obscurati ambo. Levianus autem corpus B. Constantii iterum levavit, et psallendo eum ferebat. Cæci vero illi, qui irridendo Sancti corpus cæci facti fuerant, clamabant dicentes post Levianum: Leviane vir fidelissime, depone sanctum corpus sancti hominis, et intercede pro nobis ad Deum, cui in vita servivit ut recipiamus lumina, quæ nostra culpa perdidimus, et quæcumque jusseris, faciemus. Tunc Levianus deposuit corpus, et eosdem cæcos ad eum perduxit, qui promiserunt se credere in Dominum Jesum Christum, et per merita B. Constantii meruerunt visum recipere.

20 Leviano autem corpus Sancti cum magna reverentia portanti obviaverunt et alii duo cæci: (de corpore autem omnino exhalabat odor suavissimus) qui statim ut senserunt fragrantiam mirifici odoris, ceciderunt in terram, et adoraverunt, et dixerunt: Sanctus vir Dei est iste; et rogaverunt Levianum, ut deponeret corpus in terra. Quod cum deposuisset, proni adoraverunt, dicentes: Domine illumina oculos nostros, ut credamus tibi. At vero splendor de celo factus est super eos, et statim illuminati sunt ambo.c Qui magnificantes Dominum, una cum Leviano levaverunt corpus S. Constantii Perusiam cum hymnis, et psalmis, et sepelierunt eum cum multis Christianis, non longe ab urbe, in loco qui dicitur Areola, ubi exuberant beneficia usque in præsentem diem, ad honorem Domini nostri Jesu Christi, cui est honor et gloria in secula secnlorum, Amen.

a Describit hunc locum Ludovicus Jacobillius libro de S. Fulginatibus paq. 345, traditique agrum vicinum vocari etiamnum la Contrada di S. Constanzo.
b Hunc Jacobillius Beatum appellat, ejusque natalem 18 Octobris consignat.
c Hos Jacobillius Eusebium, Joannem, Nicolaum, Michaelem nominat; traditique eodem conditos tumuto fuisse quo et B. Levianus, et anta S. Constantius.

Alia vita

ex MSS. S. Galli, Perusino, Baronii.

Beatissimi Constantii, Fratres, cujus hodie natalitia celebramus, audiat dilectio vestra memoranda opera, quæ sub brevi eloquio recolentes constringimus. Qui, cum esset venerabilis Confessor beatorum Martyrum, tamen ad occisionem violentis hominibus corpus suum tradens, palmam promeruit. Sanctorum Patrum, Fratres carissimi, gloriosissima facta commemorantes pernotare possumus, quoniam quantum nobis prosunt ad æternæ beatitudinis salutem, si ea volentes imitati fuerimus; tantum obsunt, si obtretantes abjecerimus. Ipsi quidem jubentis Domini præcepta sequentes, novi ac veteris Testamenti seriem conferentes ad cumulum, ad illam beatam patriam feliciter pervenerunt, cui non narratio temporum, non mortis occasus, non sollicitudo anxiæ trepidationis succedit; sed, semper vita, semper gloria, semper felicitas beati gaudii illic abundat.

2 Unde Sancti quidem animadvertentes, quod Dominus per Moysen præceperat, constanter fecerunt. Jusserat enim, ut, si quis a lepra sua mundatus, septimo die egrederetur a a carcere, duos passeres in templo Sacerdoti deberet offerre, quorum alterum in sanguine alterius ablutum vivum dimitteret evolare in agrum. Quid enim per duos passeres, sacra Scriptura sæpius attestante, nisi animam et corpus intelligere debemus? Quorum alterum in sanguine alterius, id est, anima per corporis passionem vivificata, ad æternam patriam remeare debet. Cui ipsius veritatis sententia consona respondens dicit: Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. Ipse enim bene Dominum imitatur suam crucem deferens, et, ut ipse ambulavit, ambulare satagit, qui animam suam in ejus amorem, ut ipse pro nobis fecit, ponere procurat. Qui autem aliter quam Christianæ professionis vita censetur, cursum suæ vitæ decurrens, Christum imitari non studet, tantum se credat divino judicio strictius judicandum, quantum revocatus per gratiam, suæ iniquitatis conscius peccat. Sed ne ab incepti operis tramite longius discedamus, quid B. Constantius fecerit, attentius audiamus. a Ita MSS. videtur a castris legendum.

S. Constantii genus, mores, episcopatus.

Qui cum esset Perusinæ civitatis ex ingenuæ procreationis prosapia oriundus, a primo ætatis suæ calculo, ad tantæ sollicitudinis exercitium in Christi videbatur famulatu devolutus, ut fere omnis populus miraretur super prudentiam, et famositatem sanctitatis ejus. Cum sicut majoris ætatis provectu cælebs inolesceret, et jam circiter triginta annorum spatium temporalis vitæ cursu frueretur, divino judicio ejusdem civitatis Præsul obiit. Illico omnis Clerus, et utriusque sexus populi, cælesti spiramine commotus, una voce proclamant, Constantium Episcopum a, quem eligunt relictæ Sedis Pontificem. Quoniam ille solus idoneus illo tempore ad tanti culminis honorem suscipiendum habebatur.

4 Erat quidem alta progenie concretus, ejus miræ claritatis aspectus, et in finitimis regionibus ubique locorum famositate vulgatus; jejuniis confectus, din noctuque orationibus confidenter insistens, constans et severus in omni opere Deitatis, ut merito et nomine Constantius vocaretur; castissimus quoque ab omni petulantia carnis ita alienatus, ut a cunabulis coperat infantulus castitatis exordium. Ecclesiastice institutionis moribus obtentus, mitis, pacificus, puritate mansuetudinis simplex. Sic etiam omnibus operibus, omnibus modis, omnibus in rebus morigeratus, ut nec etiam in famine linguae quispiam eum audierit peccasse. Pastor quoque egregius adeo super gregem suum vigilans, ut neminem illorum, quos sibi Deus commiserat, hostili incursu deviatum haberet.

5 Quid plura? ut de pluribus quæ fecerat reticeamus; sic temporalibus bonis utebatur, quasi de hoc mundo non fuisset, nec penitus de ejus rebus aliquid sibi pertineret. Suadabat, aliena non appetebat, secundum illud Apostolicum: Tamquam nihil habentes et omnia possidentes. Ipsi vero nihil habent et omnia possident Ex MSS. possident relicto mundo, quibus Deus inhabitat, et fortes facit ad dimicandum incursum diabolicæ fraudis; de quibus sub typo sanctæ Ecclesiæ per Salomonem loquitur, dicens: Mulierem fortem quis inveniet? procul et de ultimis finibus pretium ejus. Procul et de ultimis finibus pretium nostrae redemptionis venit, quia a summo coelo egressio ejus fuit, qui nos pretio sui sanguinis redimere venit. Unde in Canticis Canticorum: Osculetur me osculo oris sui. Hoc sancta Ecclesia dicit de Christo, id est, tu toties mihi per Prophetam suum adventum promiserat, jam veniat, et per semetipsum loquatur. Hujus igitur pretii fortitudinem B. Constantius, constans et fortis, non in se, sed in Deo gloriabatur. a Addit MS. Baronii: de nobili prosapia Barziorum.

CAPUT II. Comprehensio. Verbera.

In M. Aurelii Antonini persecutione Qui cum tribus annis exactis Deo et omni populo venerabilis pastor placeret; exiit edictum et promulgata sententia impietatis ab impiissimo Imperatore Antonino, ut ubicumque Christianus, aut qui Christi nomen invocaret, inveniretur, variis tormentis et diversis poenis afflictus in aspectum ejus præsentiæ ligatus duceretur. Cumque hoc impius Rex juberet, diabolus semper inimicus humano generi, et humanæ salutis insidiator, cujus instinctu hoc fecerat, impiger per omnium regionum provincias illius tyranni impii milites et a spiculatores ad exitium Christianorum ducens cucurrit.

7 Audiens autem B. Constantius istam persecutionem contra Christianos in civitate Assisinatum exarsisse, ubi S. Concordius et Pontianus jam ab illorum militum vinculis tenebantur impediti, gratulanter præparat se ad palmam martyrii, quod devota mente expectans suscipere volebat: et prostratus cum lacrymis Deum diutius flagitans orabat, dicens: Domine Deus omnipotens, qui unicum tuum tibi dilectum creatorem creaturæ ostendisti, et invisibilem tractabilem ad immolandum pro salute hominum misisti; dignare me peccatorem in beatissimorum tuorum Martyrum numero connumerare.

abit Perusia Assislum:

8 Et his dictis surgens ab oratione quasi in occultis, ne precibus subditorum rogatus detineretur, solus egreditur urbe (ibat enim psallens) glorianter: obviat militibus, quatenus palmam sui martyrii mereretur accipere. Eadem vero hora, Dei dispositione contigit, ut milites ab Assisinatum urbe eum quærentesb discederent. Sic factum est, ut milites Constantio, et Constantius militibus, quasi ex improviso in loco, qui dicitur Danabus, occursaret. Sanctus enim Constantius ne forte posset præterire quos quærebat, si forsan eum quærerent, ut quærebant, ibat intentis oculis circumquaque lumina conferens. Prior vidit carnifices: quos cum vidisset arbitratus est eos esse quos volebat, et protinus intulit verbac salutationis, dicens: Gaudium sit vobis, fratres; quos bene advenisse gratulamur.

eos ultro salutat:

9 Ipsi quidem intuentes in eum mirabantur pulchritudinem et confidentiam salutationis, cujus ab ore verba sapienter pollebant. Unde animadverterunt eum hunc esse quem quærebant: quoniam quæ de illo ante audiverant, ab his quæ tunc viderant et audiverant in præsentiarum, minime cognoverant discrepare. In præsentiarum sagaciter subdola fraude fallacis arbitrii blandientes interrogant: Quis es? quo vadis? cujus rationis causas prudentiæ tantæ vir solus ingrederis? Quibus B. Constantius, qui se jam recepisse volebat quod illi simulate sovebant, aperto ore declarans ait: Licet peccator, Perusinæ civitatis Præsul, Constantius vocor, qui servos Domini mei Jesu Christid consocios meos Concordium et Pontianum requiro, cum quibus sum solitus divinis operibus gaudere.

10 Hoc audito ei milites dixerunt: Et tu hodie habebis gaudium quod ipsi habent, qui in carcere constricti, capitalem sententiam subire debent. Nescis forsitan nos a Rege habere potestatem; ut quemcumque illud nomen, quod confiteris, invocantem invenerimus, diversis tormentis afflictum, in ejus præsentiam ducamus? Et cum hoc dixissent irruentes in eum ligant, deprehensum extrahunt, obiter cædunt. Qui conscius imminentis exitus quasi ad epulas invitatus spontaneus ibat.

comprehenditur:

11 Cum vero remeantes traherent eum extra flumen, quod vocatur e Clasius, inspexerunt in faciem ejus, videntes quod quanto magis cæderetur, eo amplius oraret, et alacer incederet, aiunt: Nonne diximus tibi, quod qui istud nomen invocasset, nostris manibus non invaderet impunitus? Tu quoque in tua pertinacia perseveras acrior, et robustior, temerario ore eum proclamans et invocans. Veraciter, dixerunt, si ista invocatio poterite te eripere a nostris manibus, tu videbis.

e raplatus et cexsus orat:

12 Confestim prosternentesf mattafluminis, usque adeo fustibus et sudibus dilaniantes affligunt, quo exanime corpus, exhalante spiritu, putarent. Sic positus B. Constantius acrius orationibus insistens, protulit palmas et oculos ad cœlum, dicens: Domine Jesu Christe, quem laudo, quem confiteor, et benedico, quem credo ideo venisse ad patibulum, ut credentes per te salvi fierent, miserere mei servi tui, quoniam omnes qui te expectant non confundentur. Tu enim dixisti: Nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat. Ego quidem a te conversus, auxilium tuæ misericordiæ in exitum expecto. Esto mecum, ne pestifer princeps tenebrarum mihi occurrere valeat: quia tu es Deus fortis et potens, ultra quem non est Deus.

fustibus dire verberatur: iterum Deum orat: Ezech. 33. 11.

13 Et cum hoc dixisset, aspiciens vidit Angelum ab Angelo confirmatur:

Dei de coelo, qui astitit super caput ejus dicens: Constanti noli timere, scito quoniam oratio tua prodiit in conspectu Altissimi, hodie amicus Dei effectus omnipotentis, in coelestibus habitaculis permanens cum electis ejus; sicut ipse ait pro suis sequacibus ad Patrem: Volo, Pater, ut ubi ego sum, illic sit et minister meus. Ego quidem Angelus ejus ad custodiendam animam tuam missus, cœlitus descendi. Quam quocumque ieris, non dimittam, donec ad æternam patriam reduxero in Conditoris aspectum. Beatus vero Constantius Angelico sermone et fidei constantia subnixus, cum lacrymis ait: Domine Deus, virtus et fortitudo credentium, per quem facta sunt omnia; sine quo nihil stabile, nihil probum, nihil beatum; qui me ad tuam misericordiam revocasti, quem redemisti pretio Dominici sanguinis; gratias ago tibi, quia per Angelum tuum me dignatus es visitare in angustiis meis.

gratias Deo agit:

14 At milites infensi audientes eum Angelicis sermonibus perfrui, quem videre non poterant, alter ad alterum invicem stipulabant, quis ei loqueretur. Et intuentes circumcirca, præter solum Constantium, quem tenebant, neminem videre poterant. Vulnerum quoque cicatrices, quas ei paullo ante innumerabiles fecerant intuentes, invenerunt nullam maculam læsuræ per continuam corporis integritatem; inquiunt: Iste, qui magicis artibus secum quasi ad alium loquitur, salutem corporis unde recepit? Hinc perterriti, et veriti, quæ commiserunt in alios, ne torquerentur in eos, amoventes Constantium, urbem Assisinatam requirunt.

curantur ejus vulnera: milites co re- licto fugiunt.

a MSS. S. Galli, speculatores.
b Al. descenderent.
c MS. S. Galli, Salvatoris.
d MS. Perus. conscios.
e MS. S. Galli, Elasius, mendose.
f Forte in acta.

SS. Concordius et Pontianus socii carceris. Martyrium S. Constantii.

Erat autem in urbe Fulgineata quidam vir magnificus, nomine Levianus: quem Angelus custos B. Constantii, eadem nocte alloquitur, dicens: Credas Leviane advenisse tempus, quo Deus ex operibus bonis, quæ semper egisti, mercedem restituat. Surge et vade in via, quæ dicitur Fulgineata; invenies ibidem corpus cujusdam beati hominis divina dispositione ad sepeliendum tibi commissum, per quod commoda utriusque vitæ feliciter prosequeris: hoc exultationis gaudium tibi ministrabit: hoc etiam vitæ æternæ dabit tibi præmium. His auditis Levianus expergefactus inter spem et metum exurgens anxius, sed perterritus, ne illusione phantastica illuderetur, reposuit se in thalamo; cui Angelus niveo aspectu præclarus secundo apparuit: quem probris et blanditiis instigans, compulit perniciter assurgere, ac ad locum, ubi corpus B. Constantii jacebat, viator antelucanum præduxit.

Ingrediens igitur S. Constantius ad Concordium et Pontianum, qui illic dudum tenebantur in vinculis et carcere, talibus colloquiis confortans suadebat eis constantiæ perseverantiam. Fratres mei dilectissimi, in nomine Domini nostri Jesu Christi confortamini, et accipite fortitudinem. Venit dies salutis, et acceptabile tempus, quod amissum difficile recuperabitur. Nulla trepidatio pœnalis exitii perterreat; nulla oblectatio temporalis vitæ blandiatur, quam etiam et qui fugientes abhorrent, et qui conantur amplecti, aequaliter amittunt. Si quæ sunt diuturniora momentaneis et fugitivis elegantiora creditis, nulla comparatio mortalis vitæ æternæ beatitudini conferatur. Qui vero timet, testante Apostolo, non est perfectus in caritate. Caritas quidem, quæ omnibus virtutubus præstat, foras mittit timorem: profecto non moritur, quem obeuntem ingressus perpetuæ vitæ cominus insequitur.

16 Ad hæc Concordius et Pontianus, qui igne sancti Spiritus fuerant succensi, dixerunt: Si alterius et melioris vitæ remedia non forent, istius quamvis miserrima et fallacia gaudia necessario, si possent, propaganda teneri deberent. Sed nos, qui viam veritatis cognoscimus, et qui ad illam patriam tendimus divina subveniente misericordia, unde ad istam oriundi fuimus, antequam in exilium vitæ istius veniremus, potius timere debemus, ne cursus iste miseriæ protendatur, quam si corporis passio appropinquet. Qui enim in cœlo vitam habere desiderat, mori in terris minime pertimescat. Nam si quotidie illam vitam expectantes proclamamus: Adveniat regnum tuum, infinita miseria est hic diutius velle consistere, ut aliud ore, aliud corde profiteamur. Unde dicitur: Maledictus qui ingreditur duabus viis.

17 Milites vero, a quibus retinebantur, cum audirent Sanctos talibus eloquiis invicem sese confortantantes, dixerunt: Quæ est istius insaniæ pertinacia Christianorum, ut quanto magis afflicti fuerint, eo amplius in laude sui Dei convalescentes, austeritate perdurent? Igitur ducamus eos in Imperatoris præsentiam, ubi Diis immortalibus, a quibus recesserunt, coram omnibus sacrificent; quod si forte renuerint, prout Imperialis majestas decreverit, vita eorum incurrat periculum. Et eduxerunt eos de carcere, et abire ceperunt.

18 Sancti vero laudantes ac benedicentes Deum, glorianter cum tortoribus abire non desistunt. Sic tandem pervenerunt in urbem, quæ dicitur Spellum, ubi S. Constantius positis genibus oravit in celum. Et ecce Angelus Domini custos ejus, qui ei in itinere jam fuerat locutus, cum nimio fulgore claritatis apparuit; ibique Angelica voce resonuit: Surge Constanti, ac glorianter incede, Dominus enim Jesus Christus tecum ambulat, qui numquam derelinquit sperantes in se: et eo usque gaudenter pervenies, donec ad illum locum accesseris, ubi animam tuam, quam in conspectu Altissimi repræsentare debeo, redditurus expires. Tunc omnes, qui aderant, lucem, quæ emicuit, contemplantes, ac Angelici sermonis audientes verba, una voce proclamant, dicentes: Vere unus est Deus Christianorum potens in cœlo, quem Constantius prædicat.

19 Sed milites obcæcati mente, placere cupientes impiissimo tyranno de morte Sanctorum, qui eos miserat ad perdendum animas istorum, ceperunt dicere, magicis artibus a S. Constantio fuisse peracta quæ videbant. Iisdem impellentibus assurgens ab oratione quam fecerat, ut mitissimus agnus glorianter properabat ad jugulum. Qui non longe a civitate properantes, Angelico sermone, quem audierant, per

Januarii Tom. III. territi, consilium inierunt, ut eum occiderent, antequam ad Regem, ad quem eum ducebant, pervenirent. Unus quorum ad ceteros inquiens ait: Ne iste magus, quem trahimis, suis non artibus interficiat, interimatur; loquitur enim secum quasi duo homines loquentes audiantur; lucem quoque suis orationibus elucere dissimulat. Ergo caput ejus auferentes, miracula quæ fecisse videbatur, quid ei proficient videbimus. Illico vibrato gladio abstulerunt caput ejus; corpore vero dimisso in tramite, qui dicitur Fulgineato. Abeuntes autem Concordium et Pontianum in urbem Spoletanam ad crudelissimum Antoninum remeantes duxerunt.

Corporis inventio. Miracula.

21 Qui antequam intra jactum lapidis appropinquaret, aspiciens Angelicos cœtus fulminea luce præclaros, ad corpus sancti hominis euntes ac redeuntes prospexit: cujus animam, obsequia peragentes, colestibus mysteriis gaudentes et exultantes, ad cœlos reducere satagebant. Quod cum vidisset, nimio terrore concussus, judicans se indignum tantæ claritatis altitudine, pedem retro quasi in occultis retulisse voluit. Cujus in auribus Angelorum vox proclamans multiplicata resonuit: Leviane vir fidelissime, noli expavescere; Deus enim tibi corpus, quod vides, ad sepeliendum commisit: accede fiducialiter, quoniam recordatus est Dominus tui, miseransque tuæ egestatis onera, per hoc quod vides tuæ felicitatis cumulum exaggerat. Unde corpus quod cernis exanime, eodem gaudio quantocyus convenit arripere, quo nos animam suscepisse conspicis.

22 Tunc Levianus videns quoniam misericordia Dei fuerat cum illo, omni formidine deposita, lætus ac exultans nimii gaudii immensitate repletus, cum tanta felicitate velox cucurrit, ut nec terram pedibus tetigisse videretur. Angeli vero animam B. Constantii deferentes, gaudentes ac exultantes colestibus laudibus remeantes abierunt in cœlum. Et suscepto corpore in faciem suam Levianus orabat, dicens: Domine Deus Rex omnipotens, qui thesaurum coelestis sapientiæ nobilibus ac sapientibus occultum, parvulis ac humilibus revelasti; si iste tuus famulus, cujus hoc sacrum corpus mihi per Angelos tuos ostendisti, complacuit, per tui nominis gloriam ostende potentiam Deitatis, ostende levamen tuæ clementiæ ad deportandum hujus oneris fascem, quod secundum Angelicæ jussionis imperium sepulturæ tradendum recepi. Et cum hoc dixisset, substulit eum, sese subjiciens oneri, prout vires suppeterent, pergens ambulare visus est velociter.

23 Cui protinus duo homines pro numismatum deposito munere altercantes ac contendentes apparuerunt in obviam, dicentes: Quid Leviane geris? niti sub fasce videris. Quis sub obscurum noctis jusit te inhumatum ferre cadaver? Levianus ad illorum dicta competenter respondens dixit: Iste fuit vir Christianissimus, qui in nomine Domini nostri Jesu Christi ab adolescentia sua fideliter ambulavit, quem Angelica fide didici, Christianum fuisse, cujus corpus in ejus nomine quem coluit, ad sepeliendum deporto, quoniam a viatoribus carnificibus occisum ac inhumatum inveni. Quod non injussus terrae committere satago. Qui cum audissent, objurgantes ad ridiculum Christianæ religionis professionisque Leviano insultant.

24 Fœnerator quidem, qui depositum fecerat, ad debitorem tuum ironice ac ridiculose loquitur dicens: Jura mihi per hoc Christianum corpus, et per eum quem coluit, quod mihi nihil debeas, et securus habeto talenta quæ abnegas, nec ego amplius, si evaseris impunitus, ea tibi requiram. Ille demens, qui nondum fuerat expertus, nec penitus cognoverat, quanta sit gloria Christianorum, quem jam cumulus suæ iniquitatis ad noxam illiciti sacramenti impulit, prorupit in vocem nefariam, subridens ait: Per istud quod Levianus portat, et deferens commemorat fuisse Christianum, et per nomen ejus quem adoravit, quem coluit Christianus ille, nihil tibi debeo. Et cum hoc dixisset, ultio divinæ vindictæ percutit ambos, quorum oculi subito sunt obscurati. Uterque enim temeraria præsumptione contra Christianum fecere ridiculum. Unde pariter, sicut fuerant privati lumine cordis, sic cæci remanserunt lumine frontis.

25 Cumque cæci remansissent, scientes propterea lumina perdidisse, quia peccaverant in Sanctum Dei Levianum, cui ante insultaverant, palpitantes requirunt, quem inclamabant, dicentes: Leviane, Leviane, cui Deus amplum thesaurum beati corporis revelavit, miserere, precamur, per idipsum quod portas, et per nomen ejus cui in vita servivit, rogamus: siste gradum, depone corpus beati hominis, qui cæci remansimus, insultantes tibi qui eum portabas. Intercede pro nobis per eum apud illum cui credidit, ut nobis luminaria restituat, quæ nostra culpa perdidimus, et quicquid nobis jusseris, ultro faciemus. Levianus autem aperiens os suum dixit: Si vultis cognoscere gloriam Dei, ut per eum in nomine ejus, quem ipse coluit, credatis; confido in Deum, qui est mirabilis in Sanctis, quoniam et oculorum et mentis, quod est satius, lumine videbitis. Illi vero cui necesse fuerat protestantes unum Deum esse, quem coluissent Christiani, ad cujus misericordiæ notitiam, per intercessionem B. Constantii profitebantur se venire voluisse. Levianus autem audiens hæc, manibus illos pertrahens, ut attactu corporis visum reciperent; per quod, sicut prius insultantes Christianis ridiculum fecerant, sic et nunc spondentes se velle credere in Dominum Jesum promiserunt. Et meruerunt a Domino illa hora visum recipere.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

29. siječnja Kalendar godine