Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · 29. siječnja

O sv. Konstanciju, biskupu i mučeniku u Perugiji u Etruriji

DE S. CONSTANTIO EPISCOPO ET MART. PERUSIÆ IN ETRURIA

Sadržaj (12)
  1. VITA ex MS. Cæsaris Baronii Card.
  2. Quæstio secunda. Aliorum custodum conversio, fuga.
  3. Quexstio tertia. Cæleste solatium.
  4. Martyrium. Sepultura. Miracula.
  5. Alia vita
  6. CAPUT II. Comprehensio. Verbera.
  7. SS. Concordius et Pontianus socii carceris. Martyrium S. Constantii.
  8. Corporis inventio. Miracula.
  9. Alia miracula. Corporis sepultura.
  10. Alia vita,auctore Joanne Andrea palatio. præfatio auctoris.
  11. Secunda comprehensio. Verbera. Liberatio.
  12. Sepultura. Cultus.

Alia miracula. Corporis sepultura.

bis B. Levianus suaserit, a Domino Jesu Christo, sicuti nos fecimus, qui cæci fuimus, viam veritatis cognoscentes, lumen mentis et corporis hodie, subveniente Dei misericordia, habebitis. Cæci quidem mirabile et inopinatum audientes, tamen sperantes et intendentes ea, quæ sibi audiebant promitti, interrogant: Et qui estis, qui nobis talia promittitis, si Leviani jussa fecerimus, ut visum recipere mereamur? Certe si fieri posset, quod vestræ pollicitationis verba nobis promittunt, nedum Leviani, verum etiam vestra monita ultronei prosequeremur. Illi autem contra enarrantes eis omnia, quæ gesta fuerant, et revolventes a principio quæ eis Dominus fecerat, fideli corde se lumen vidisse per gratiam patefaciunt. Cæci illi, qui lumen oculorum expectabant, jam lumine cordis clarescente, ad puerum, qui eis comitatum præstabat, dixerunt: Age perduc nos ad corpus, unde suavitas odoramentorum egreditur, et nostrorum oculorum lumen promittitur. Cumque pervenissent ad corpus, attrectantes eum manibus, quem adhuc oculis videre non poterant, dixerunt: O justissime vir, quem numquam vidimus, numquam audivimus, cujus corpus nostris manibus tetigisse meruimus, intercede pro nobis ad Dominum Deum tuum peccatoribus, ut lumen suæ misericordiæ super nos infundere dignetur, sicut audivimus multis aliis sic fecisse. Promittimus tibi quoniam quæcumque Levianus nobis jusserit faciemus, et sepulchrum tuum construentes cum pompa Christianorum te sepeliemus. Et hoc dicentes osculabantur vestigia ejus, volutantes ante pedes B. Constantii hærebant. Statim autem terrae motus adeo magnus factus est in eodem loco, ut omnis tellus funditus abrupta, et radicitus convulsa, quasi deorsum videretur abire. Inter istius concussionis tremorem, ab oculis cæcorum tamquam squamæ ceciderunt, et credentes in Dominum Jesum Christum, lucem, quam a puerili ætate non viderant, fulgidam perceperunt.

28 Receptis luminibus illico ceciderunt in faciem, Deo gratias agentes, aiunt: Domine Jesu Christe, gloria Christianorum, quem numquam vidimus, numquam adoravimus, numquam amplius cognovimus, gratias agimus tibi, qui nos per B. Constantium illuminare dignatus es. Quærimus tibi, Pater desiderabilis, ut sicut nostris oculis et mentibus, lumen tuæ misericordiæ ostendisti, ita nobis ostendere digneris, ubi beatissimum corpus, per quod nobis misericordiam fecisti, sepeliendum sit. Nos quidem tuæ clementiæ lumen quærentes, sumus polliciti eum deportantes sepulturæ committere, sed nisi, eadem misericordia suggerente qua nostram salutem cognovimus, nobis ostendatur quo eum deferre debeamus, penitus ignoramus. Et cum hoc dixissent, idem Angelus, qui ei custos fuerat etiam dum viveret, apparuit illis, dicens: Exquirite ejus nativitatis locum, unde fuit Præsul et custos dum viveret, ut ejusdem populi sit tutor, et defensor, et intercessor apud Dominum Jesum Christum, qui eum divino consilio pastorem sibi elegerunt. Illic enim sedes et requies huic corpori, antequam mundus fieret, a Domino præparata est.

29 Angelico sermone audito, quanto tripudio et exultationis gaudio corpus elevaverunt ad portandum, nemo dicere valet. Horum autem qui ejus interventu illuminati fuerant, duo præcedentes, et duo subsequentes, corpus deportabant. Levianus vero præcedens recto tramite, nullis terrenis indiciis indigens, sic ambulabat. Sic psallentes et gloriantes pervenerunt ad destinatum locum Perusinæ Diœcesis, unde primitus dum viveret pastor venerabilis fuerat, ubi in pace reconditus est. Levianus vero, et qui cum illo venerant, usque ad obitum in Dei servitio ibi vitam suam gloriose duxerunt. Actum est quarto Kalendas Februarii, regnante Domino nostro Jesu Christo,, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in secula seculorum, Amen.

Alia vita,auctore Joanne Andrea palatio. præfatio auctoris.

Sanctus Constantius Perusinus civis simul et Episcopus, et nobilissima Barciorum familia ortum duxit. Vir autem fuit tanta animi constantia, fide, ac pietate præditus, ut ejus sanctitas quasi quædam gemma inter ceteros homines eluceret: amabat humilitatem, fugiebat gloriam, respuebat honores, Christum Jesum, ejusque Crucem cunctis visceribus amplexabatur, nec quicquam habebat antiquius, quam ut Deo placeret, proximumque juvaret. Quamobrem multas pecunias erogabat in pauperes, et semetipsum per singulos dies immolabat hostiam viventem: nam et carnem ipse perassidue coercebat, et pro fide Christi, prædicationeque veritatis multas injurias non solum patienti, sed etiam gaudenti animo sustinebat, cupiens pro nomine Dei sui mortem quoque oppetere, et martyrio consummari: quod et factum est. Siquidem, divino numine ipsius votis annuente, in persecutione, quam in Christianos Marcus exercuit Imperator, post verbera et carceres, post ignes, variosque cruciatus, quos pro fide libenter excipiens superaverat, capite a cervicibus abscisso, in cœlum evolavit.

2 Hujus beati viri actiones, multiplices poenas, et ipsum denique martyrium, quantum feret ingenii mei imbecillitas, scribere institui, quo facilius religiosus populus in tanta solennitate sui Antistitis inveniat, quibus opportune laudibus possit eum celebrare: nec tamen universa tanti Patris decora, virtutes, ac miracula, totiusque vitæ sanctitatem stylo nostro persequemur; sed quædam dumtaxat percurremus, quæcumque posse putabimus pii lectoris tum animum ad ipsius virtutes imitandas impellere, tum ingenium ad conjecturam de ceteris ejus præclaris facinoribus faciendam excitare.

S. Constantii genus. Episcopatus. Virtutes.

Imperante igitur Antonino, cui Pio cognomen erat, florebat Perusiæ Barziorum familia, et opibus affluens, et generis nobilitate admodum clara, sed multo eo quidem insignior, quod erat Christi nobilitata insignibus. Ex ac B. Constantius, veluti odorifera cedrus e regali viridario, nascitur. Natum autem infantem parentes ejus curant omni studio ac diligentia educandum, ad idque potissimum incumbunt, ut eum sana Christi fide imbuant, et assuefaciant humilem esse, patientem, misericordem, castum in omni timore Domini, ab omni gentilium puerorum, quorum quidem plena erat civitas, consuetudine ipsum revocantes, ne diabolica gentilium zizania triticum pietatis et fidei in agro Dominico satum, pueri videlicet sacro pectore, suffocarent. Litteris posthæc, tum humanis tum vero sacris, erudiendum doctissimis præceptoribus tradunt.

4 Sed cum jam adolevisset, et parentes ejus ex hac vita excessissent, coepit, ut erat bene institutus, militare Domino optimam militiam, affligebat nimirum et domabat carnem suam quotidianis jejuniis, longis vigiliis et omnibus veræ pietatis officiis. Non illi frequentia pocula, non lauti apponebantur cibi, et delicati: sed vix post longa tandem jejunia cum pauperibus frugalissimæ mensæ, vilissimum cibum sumpturus, assidebat. Fidem sanctam, quam totis visceribus hauserat puer sanctus, piis ac religiosis operibus et perfectæ caritatis muneribus excitabat quotidie, et augebat. Divitiarum a parentibus sibi per manus traditarum, maluit dispensationem quam possessionem suscipere: siquidem eas Christi pauperibus prompte largiebatur esurientes pascendo, nudos vestiendo, et cuilibet indigenti adjumentum præstando. Crescebat itaque in dies vir beatus, sicut ætate, ira magis ac magis constantia animi et virtute. Castus erat tum corpore, tum mente, dulcis in sermone, mitis, atque humilis corde, amabilibus moribus ac suavissimis exornatus, et jam tum boni pastoris bonam indolem præ se ferens, et perfecti Christiani specimen exhibens, suspiciebatur ab omnibus, singulare studio a cunctis fidelibus colebatur.

5 Ecce autem moritur interim patriæ suæ Episcopus: et cum non deessent alii fortasse digni, quibus munus illud committeretur; populus tamen et Clerus universus unum spectant Constantium, cuncti uno ore Constantium conclamant Episcopum: nemo enim non videbat ejus generis fore B. Constantium, quamlem describit Apostolus oportere Episcopum esse, sine crimine videlicet, sicut Dei dispensatorem, non superbum, non iracundum, non percussorem, non turpis lucri cupidum: sed hospitalem, benignum, prudentem, sobrium, justum, sanctum, continentem, amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit exhortari doctrina sana, et eos, qui contradicunt, arguere. His itaque et hujusmodi divinis donis insignitus B. Constantius Perusinæ civitatis eligitur et consecratur Episcopus, annos natus circiter triginta, ut videlicet eo suæ ætatis anno auspicaretur muneris Episcopalis functionem, quo et divinus Propheta Ezechiel auspicatus est prophetiam, et Christus ipse Jesus coepit docere ac prædicare, ut in ipso annorum quoque numero, qui tribus denariis constat, innueretur fore, ut vir sanctus præceptorum Dei simul et individuæ Trinitatis prædicator existeret et cultor eximius.

6 Ad id autem munus peragendum aggreditur homo Dei, non veluti arrogans quidam atque insolens, sed quasi mansuetissimus agnus. Omnibus exhibebat eam veræ humilitatis speciem, eamque morum mansuetudinem, quam et privatus præ se ferre consueverat: vigilantior omnino in precando erat, jejuniis, ac ceteris rebus, quæ carni frenandæ expediunt, majori assiduitate vacabat, pascebat gregem suum trino illo ferculo, de quo Pastoribus Ecclesiarum præcipit Jesus in Apostolo Petro, cum dicit illi semel, iterum, ac tertio, Pasce oves meas, cibo videlicet corporali, prædicatione verbi Dei, et saluberrimo vitæ, omni prorsus culpa carentis, exemplo.

7 Erat enim primo in dandis eleemosynis profusior, quam ante Episcopatum adeptum, usque adeo ut domus ejus refugium esset pauperum, ac veluti penu quoddam inopum videretur. Deinde fidelissimus Pastor, cum optime cognosceret, non in solo pane vivere Christianum hominem, sed in auditione potius doctrinæ cœlestis, et in omni verbo quod procedit de ore Dei, instituebat populum suum in his omnibus, quæ ad Evangelicam spectant pietatem, docens illos salutaria Ecclesiæ sacramenta frequentare, beneficia Dei crebro meditari, æmulari caritatem, possidere pacem, atque illud inprimis monens cum Apostolo, ut omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia tolleretur ab eis cum omni malitia: essent autem invicem benigni, misericordes, donantes invicem.

8 Tertium denique illud ferculum, quo suum pascebat populum S. Constantius, bonus erat odor suæ vitæ, quæ quasi speculum quoddam perfectionis elucebat omnibus. Præditus siquidem erat Sacerdos sanctus tanta integritate, fide, et sanctimonia, ut admirabilis vita illius, quam ante Episcopatum agebat, flos fuerit lectissimus; hæc vero posterior, fructus extiterit uberrimus. Ad hæc autem vir beatus, tanto mentis servore, tantaque vi et scientia verbum fidei prædicabat prædicabat Gentilibus, quorum civitas plena erat, ut multi ejus opera ad Christi fidem sese converterent, ac salutari abluti baptismatis unda, relictis idolis, vinum et verum Deum colerent.

Miracula. Gentilium conversio.

Dum autem populum sibi commissum, multo consilio, multaque sapientia gubernat, et ipse quotidie virtute crescit et gratia apud Deum et homines, nomen ejus in omnes finitimas regiones perfertur ac celebratur: mirari omnes doctrinam hominis, suspicere virtutes, obstupescere miracula, quæ per beatum Pontificem fiebant quotidie: quæ cum multa sint et præclara, decrevi tamen, ne longior sim, unum tantum et alterum attingere, ex quibus possis, quæ et quanta fuerint reliqua, facile conjicere. Erat id temporis mulier quædam, Attasia nomine; hæc cum multos jam annos carissimo oculorum sensu careret, audita S. Constantii et vitæ integritate et miraculorum edendorum virtute plane divina, non dubitavit, ardenti fide ac spe impulsa, ad eum accedere. Adit, ad pedes hominis sanctissimi sese projicit, verbum sane nullum, sed lacrymarum vim magnam cum singultu profundens. Hanc intuitus Episcopus, qua erat benignitate, jubet statim assurgere, fletum comprimere, et animi sui sensum fidenter aperire. Unde illa recreata, cum se collegisset, Calamitatis meæ, inquit, Domine, miserere, nam mulier infelicissima ego sum: plures jam annos usum oculorum amisi, nec possum ullam partem hujus suavissimæ lucis aspicere, neque vero queo ullum tanto malo remedium invenire: non carmina, non medicorum solertia, non ipsi denique dii, deæque omnes, quibus saepe vota feci, opitulati sunt. Te autem nunc adii, spei meæ extremum solatium, ut per te merear tandem aliquando reportare salutem. Rogo te primum per illa admirabilia rerum signa, quæ passim efficis, quibus et ipsa confisa huc ad te veni; rogo deinde per Dominum Deum tuum et obtestor, ut velis me tuarum virtutum participem facere, ne graveris et in me miraculum promere, lumen oculorum cæcæ restituens.

10 Tum S. Constantius, qui cerneret, mulierem non solum oculorum, sed etiam mentis lumine esse privatam, quippe quæ gentilis esset et idololatra, cupiens utrique malo uno et eodem tempore mederi, sic eam affiatus est: O mulier, si, spretis idolis, quorum vis ac virtus (quod in te ipsa experiris) nulla plane est, inducas animum, credere in Dominum meum Jesum Christum, is tibi vere possit, pulsis tenebris, simul et corporis et mentis oculos aperire, aditumque ad vitam æternam patefacere. Illa vero, Fac, inquit, Domine, ut videam: jam credo Deum tuum, Deum esse verum. Hic demum vir sanctus flexis genibus hunc in modum non sine lacrymis precatus est: O fons omnis lucis, Domine Jesu Christe, lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, aperi, obsecro, hujus mulieris oculos tum mentis tum corporis, ut dum viderit creaturas, te magis ac magis celebret creatorem, simul et sentiat redemptorem. Peracta hujusmodi precatione, confestim restituta est mulieri lux optatissima. Quod illa exultans, prostrata ad pedes viri Dei, hæc dicitur verba protulisse: Benedictus Deus tuus, o Constanti, qui mihi desideratum lumen reddidit. Benedictus et tu dignus ipsius minister, per quem tantum mihi boni contigit. Valeant jam dii gentium, opera manuum hominum. Unum jam ego quidem Deum vivum ac verum agnosco, hunc humiliter adoro, huic me totam trado atque addico: licet jam me, vir Dei, hujus militiæ adscribas, salutifero obsignans signo. Tum vero B. Constantius nullam moram interponendam putavit, quin eam baptizare et baptizat: itaque duplici morbo liberatam dimisit.

11 Sed jamjam tempus est, ut ad alterum non minus insigne miraculum explicandum aggrediamur. Fuit per idem tempus Perusiæ vir, cui nomen erat Crescentius, hic erat utroque pede ita contractus, ut ad poplitem sursum utraque planta retorta verteretur: quam ob rem non modo ambulare, sed ne baculo quidem innixus stare poterat. Quod si quando vellet domo egredi, et usquam discedere, grabato ei aut lectica utendum erat. Is igitur cum accepisset fama, S. Constantium varios morbos, nullis carminibus, nullisve adhibitis medicinis, protinus curare, sperans posse eum, si vellet, sibi quoque opem ferre. curat se ad illum deportandum. Quo perductus, hominem Dei multa cum prece, multis cum lacrymis precatur, ne gravetur, ut alios quamplurimos sanarat, item sibi suorum pedum rectitudinem ac firmitatem restituere. Hujus calamitatis miserfus vir benignus et sanctus, oculos pariter ac manus in coelum cum sustulisset, hunc in modum precatus est: Domine Jesu Christe, qui vivificas omnia, et universa restauras, contracta alligans, et infirma consolidans; redde, quæso, huic tuæ creaturæ rectum membrorum situm atque usum, ut cognoscat, te solum Deum esse verum, qui mirabilia facis. Vix erat Pater sanctus talia fatus, cum ecce super infirmum lux magna e cœlo delabitur: qua ille perterritus, contremuit, et quam potest maxima voce clamat: Constanti, Constanti, succurre misero. Cui ille: Res bene habet, frater: ne timeas, bono animo esto. Denique abeunte luce, apparuit utrunque hominis pedem suum in locum reductum esse, et robur obtinuisse firmissimum: quo factum est, ut nullo jam usus adminiculo Crescentius continuo exiliret e lectica, et ad pedes B. Constantii summa religione prostratus, aquam afferendam curaret, baptismum magna pietate flagitans. Hic vir sanctus præ nimia cordis latitia lacrymas continere non potuit, nec ullam interposuit moram, quin hominem ex ritu Ecclesiæ baptizaret. Hoc sane admirabili facto commoti Gentiles, ad Christi fidem passim confluebant, ut eo ipso die ad centum viginti baptismatis sacramentum a B. Constantio acceperint.

Prima comprehensio. Custodum conversio, egressio e carcere.

Quo rumore magna fortasse ex parte concitatus Marcus Antoninus, qui Antonino itidem, sed Pio impius, successerat, statuit Christianos acerrime persequi. Cum igitur alios alio, tum vero etiam Perusiam Lucium Consulem cum hoc mandato mittit, ut quoscumque intelligat Christi fidem profiteri, hos cogat gentium deos colere; qui id facere recusent, eos omni supplicio excruciatos necet. Lucius ergo illuc profectus, Cæsaris edictum cum Carisio, qui erat illius civitatis Præses, statim communicat. Is vero cupiens Imperatoris voluntati obsequi, suos jubet milites per urbem et per agrum totum discurrere, et quoscumque Christianæ sectæ homines incidant, hos vinctos ad se et ad Consulem quamprimum adducere. Hæc generatim; separatim vero contra B. Constantium, cujus opera ac virtute sciret multos quotidie Christianos fieri, præcipue exardescens, mandat eisdem ut inprimis Episcopum ipsum diligenter perquirant, et vinculis constrictum ad se pertrahant, illi igitur mali Præsidis pessimi ministri, cum ceteros, tum potissimum S. Constantium omni studio investigant: demum cum audissent, solere eum apud Crescentium, quem sanitate donarat, frequenter esse, domum illius adeunt, fores perfringunt, invadunt, atque ibi sanctissimum virum una cum Crescentio,, pias effundentem preces, inveniunt, comprehendunt, vinciunt, vinctos ad Consulem et Carisium statim perducunt.

13 Quos cum vidisset Lucius Consul, Bonorum, ait, civium officium est, suorum Principum mandatis parere, cum ceteris in rebus, tum præsertim in his quæ ad deorum cultum pertinent. Cum igitur Romani Imperatoris pietas, et Senatus integritas jampridem decreverit, ut ab omnibus, quicumque sui sint imperii, honos debitus diis immortalibus habeatur, satis mirari non possumus, cur vos, ut audimus, spretis gentilium diis, Judæum nescio quem colatis, quem nemo ignorat obscurum fuisse hominem, et quod divinum sibi nomen arrogaret, a suis crucifixum esse, itaque vitam cum morte non sine ignominia commutasse. Cupimus igitur a vobis ipsis, quænam sit vitæ vestræ conditio, audire, et an parati sitis ex Imperatoris decreto crucifixi cultum deserere, et his, qui vere sunt dii, offerre libamina. Huic B. Constantius audacter, Deo confisus, hunc in modum respondit: Vitæ nostrae conditio, o Consul, hæc est, ut omni tempore serviamus ei, cui servire regnare est, Domino nostro Jesu Christo. Imperatoris autem decretis haquidem in re obtemperare nec possumus, nec volumus: neque enim rationi consentaneum est, ut posthabito Creatore nostro ac Redemptore, Deo vivo et vero, sequamur eos, qui non sunt dii, sed vere dæmonia. Tunc Lucius Consul iratus: Ergo vos, ait, adeo impudentes estis ac dementes, ut nec præsentiam nostram, nec deos ipsos vereamini? Ite jam, diis nostris sine mora sacrificia facite. Nos vero, Beatus respondit Constantius, elementa hujus mundi, quæ hominum causa condidit Deus, non adoramus, nec illis unquam in animum induxerimus immolare: sed certum est nobis ac deliberatum, omnem cultum et honorem ei tribuere, qui et elementa, et cœlum terramque, et omnia quæ in eis sunt, inexplicabili sua sapientia creavit e nihilo.

14 His illi auditis, iracundia magis magisque accensi, jubent sanctissimi viri corpus, videntibus cunctis, qui aderant, Christianis, loris cædi. At ille in mediis flagellis non desistebat glorificare Dominum, et una cum divino Vate psallere: Confitebor Domino nimis in ore meo, et in medio multorum laudabo eum, qui astitit a dextris pauperis, ut salvam faciat a cædentibus et flagellantibus animam meam. Hic eum interpellans Lucius, Missa isthæc facito miser, ait, abnega Christum, et magicas artes deponens, sacrifica diis. Cui vir sanctus, Artes magicas ego quidem ignoro, inquit, nec illas ullo modo probo: meum vero Christum, cum sit verus Deus, non negabo in æternum. At Consul simulacrum Jovis afferendum curat, et ad Episcopum conversus: Respice jam, inquit, et sacrifica magno deo Jovi. Beatus vero Constantius subridens, O Luci, ait, cum te prudentem virum et eruditum celebrent plerique, tamen non erubescis divinitatem tribuere ligno, quod certe formam hanc non haberet, nisi manus eam effecissent artificis, qui et scamnum, si libuisset, ex eodem facere potuisset.

15 Hic visus est Consul pudore quodam perfundi: quod cernens Carisius, simul et intelligens, Episcopum nec minis posse nec verberibus flecti, jubet hominem abduci, et una cum Crescentio ceterisque Christianis in thermas, multo quam mos esset ardentius calefactas, includi. At illi signo Crucis cum se munissent, nulla sunt penitus molestia caloris affecti, sed læti gaudentesque Deum glorificabant concinentes: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus; qui sicut olim tribus pueris mitigavit flammas ignium, ita nobis hodie famulis suis balnei hujus fervorem mitem reddidit.

16 Dum autem illic asservantur, ecce quadam nocte splendor magnus totum locum illuminans, in eos e cœlo effunditur: quem cum milites loci custodes viderent, stupentes dicebant inter se: Certe fides, quam tenent homines isti, vera est, et verus Deus Christus, quem prædicant; ac statim intus ruentes, ad pedes B. Constantii sese projiciunt, et sanctum ab eo baptismum postulant: quo impetrato, domum quisque suam profectus, id, quod factum erat, suis significant. Denique uxores et filios eodem deducunt, numero fere quinquaginta: quos omnes plus Episcopus rite baptizatos, suo restituit Creatori ac Redemptori.

17 His peractis, milites B. Constantium rogant, ut velit una cum suis e thermis egredi, et commodiorem aliquem in locum se conferre; quo melius possit ipsos, in fide adhuc rudes, Christianis institutis inibuere. At ille: Pugnam, aiebat, quam jam liu desideratam, nunc tandem nactus sum, subterfugiam? Non equidem id faciam: hic statui pro fide, et pro Deo mori. Milites contra, idem ab eo etiam atque etiam cum lacrymis expostulabant, dicentes, posse eum de seipso securo animo esse, quippe cui certa reposita sit corona justitiæ, debere autem ipsis tamquam novis Christi militibus omni ratione consulere, ne fidei semina, quæ nuper in ipsorum corda sparsisset, perirent. His demum, et hujusmodi precibus permotus Episcopus, e balneis, atque etiam ex urbe cum aliis omnibus egressus, venit Monticellum, ibique aliquot dies apud Anastasium virum sane humanum ac pium commoratus, quos baptismatis insignibus ornarat, eosdem omnia, quæcumque ad veram Christi militiam pertinent, diligenter edocuit.

Secunda comprehensio. Verbera. Liberatio.

Interea Lucius et Carisius omnium, quæ acciderant, certiores facti, alios milites, quos fideliores putant, huc illuc dimittunt, hoc jussu, ut Episcopum civitatis et omnes ejus sectatores investigent, et ad se quacumque possint ratione perducant. Illi duce quodam usi a fide Christi alieno, ad Anastasii ædes cum pervenissent, facto impetu, primo quidem Episcopum, tum reliquos comprehendunt: in his ipsum hospitem Anastasium, et Carpophorum clarissimum virum, comprehensos ligant, et ad Carisium statim perducunt: qui, ut erat impius et crudelis, animum et linguam adversus S. Constantium exacuens: O sacrilege, ait, ut meritas effugeres pcenas, non es veritus, tuis pessimis artibus meos subvertere milites, et fugam cum illis arripere? Quanto melius saluti consulusses tuæ, si in animum induxisses, a Christo desciscere, et ad verum deorum cultum transire!

19 His B. Constantius pro sua mansuetudine sic respondit: Milites ego tuos, o Præses, non subverti, sed illos ad se convertit Christus: saluti vero meæ, ut aliis quibuscumque in locis, ita et in balneo, optime consulvi. Salus enim mea Christus est: huic me totum devovi, hunc veneror, huic statui perpetuo inservire. Tum Carisius furore incitatus, jubet prunas afferri, cogitque sanctissimum virum nudis pedibus super eas inambulare: quin etiam toti ipsius corpori nudato mandat candentes carbones admoveri. Ille vero divini amoris fervore ignis ardorem facile superans, psallebat: Probasti cor meum, Domine, et visitasti nocte, igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas.

20 Tunc Carisius videns, Episcopum nullis terroribus aut cruciatibus posse a sententia abduci, jussit illum in carcerem contrudi, cupiens eum Consuli ante tribunal statuto die sistere. Beatus interim Constantius non cessabat orare, perseverans in vigiliis, psalmis, et hymnis spiritualibus, et licet corpus in custodia teneretur, virtus tamen illius alligata non erat. Nam cum multi ex fidelibus, atque etiam ex paganis noctu venirent ad carcerem, portantes ægros variis variis morbis, hos omnes sanctissimi hujus hominis precatione curatos, recipiebant incolumes. Cujus rei fama adducti non pauci, quotidie relictis idolis, ad veri Dei cultum transibant, atque etiam ipsi carceris custodes crebra spectantes B. Constantii miracula, Christi fidem amplectuntur, et in ipso carcere baptismum suscipiunt. Nec multo post indignum judicantes tantam virtutem vilissimo in carcere jacere, re inter se deliberata, Episcopum licet invitum educunt e custodia, atque etiam e civitate, cupientes illum tutiore aliquo in loco collocare.

Tertia comprehensio. Cruciatus. Martyrium.

Sed cum ad flumen Tiberim pervenissent, ibique B. Constantius cognovisset Concordium et Pontianum Sanctissimos viros, quibuscum maxima ei intercedebat necessitudo, Assisii in vinculis teneri, incredibili accensus est desiderio eos invisendi, et martyrii coronam, si Deo placeret, una cum ipsis reportandi, Hac igitur impulsus cupiditate, furtim se a comitatu subtrahens, Assisium pergit: et cum ad locum quemdam, quem Danabum dicunt, pervenisset, hic ei obviam fit manus militum, qui ab ipso Imperatore, Spoleti tunc degente, ad Christianos persequendos missi fuerant. Hos vir sanctissimus atque humanissimus cum vidisset, benigne salutavit. At illi id quod erat suspicati, eum videlicet e Christianorum numero esse, subsistunt et quærunt ab eo, quis sit, unde veniat, et quo sic abeat solitarius. Quibus vir sanctus et simplex, nihil dissimulans, in hunc modum respondit: Ego sum Constantius, indignus Perusinæ civitatis Episcopus, Perusia venio, Assisium contendo, non solus, ut vos putatis, sed bene comitatus, gratia videlicet Domini mei Jesu Christi. Caussa vero hujus meæ profectionis est, ut visam duos humilimos servos Dei, Concordium et Pontianum; qui quidem ibi pro nomine Jesu vinculis atque omni supplicio excruciantur.

22 Tum illi subridentes: Nos ipsi, inquiunt, curabimus, ut hodie sis una cum illis in carcere, ubi gravioribus etiam, quam ipsi, tormentis excrucieris, nisi saniori consilio usus, animum inducas, Christum tuum abnegare. Atque inde vinctum domum cujusdam Duritii deducunt, nec quicquam prætermittunt, quod putent posse ejus mentem ac sensum permovere: sed cum nihil proficerent, demum ad Clasium flumen perveniunt, atque ibi etiam blanditiis primum, deinde minis et terroribus, student hominem a proposito deducere. Sed cum ille adeo constans, ut vere a constantia nomen invenisse videretur, firme in semel proposito susceptoque consilio permaneret, iracundia milites magis ac magis exardescentes, tot tantisque cruciatibus sanctissimum virum afflecerunt, ut semivivum redderent. Cum igitur B. Constantium vires jam deficerent, ad Deum toto corde conversus, Suscipejam, orabat, spiritum meum, Domine, requiescat in te, qui pro te, te ipso juvante, omni tempore laboravit.

23 Vixdum pias hasce voces emiserat, cum ecce præsto est ei Angelus Domini, afflictum his verbis confortans: Noli timere, Constanti, ego sum Angelus Dei: misit me Christus, ut plagis tuis curationem adhibeam, ac deinceps tibi adsim in omnibus viis tuis: et illico omnis plaga curata est. Tunc ille Angelico solatio recreatus, Gratias tibi ago, ait, Domine Jesu Christe, qui per Angelum tuum, me in angustiis positum confortasti, et curasti vulnera mea: nunc vere scio, te quidem numquam deserere sperantes in te. Milites vero audientes eum cum altero loquentem, et neminem tamen videntes, atque etiam plagas, quas castissimo ejus corpori inflixerant, cicatrices repente obduxisse conspicientes, timore per territi, Assisium eum festinanter abducunt, et ineludunt in carcere, in quo cum alii permulti asservabantur Christiani, tum duo illi præcipui, quos supra diximus, Concordius et Pontianus. Hi vero, ut alter alterum conspexit, statim in mutuos complexus, mutuaque oscula certatim ruunt, immortales Deo gratias agentes, cujus munere simul essent, ut sperabant, gloriosum pro Christo certamen subituri; ad quod etiam alios pie incitabant; Magna Deo, dicentes, gratia habenda est, fratres, quod digni habiti sumus pro nomine Jesu contumeliam pati et cruciatus.

24 Atqui milites, exoptantes, quoscumque ceperant Christianos, ipsi Imperatori quasi optatissimam aliquam prædam deferre, B. Constantium et reliquos e carcere extractos, Hispellum adducunt, atque ibi usque ad alteram diem statuentes consistere, nocte tota Christianos, vinculis adstrictos, sub dio tenent. Hic vero Angelus Domini S. Constantio, magno circumfusus splendore, iterum apparuit, prædicens ei, instare jam tempus, quo consummata pugna, martyrii coronam acciperet. Splendorem autem illum multi ex Hispellanis intuiti, accurrunt ad locum, atque ibi audientes etiam vocem Angeli, conclamare coeperunt: Unus est profecto, et verus Deus, quem hic homo adorat, potens in coelo et in terra. Hanc vir sanctus occasionem minime dimisit, sed aperiens os suum, et incipiens a Scriptura, evangelizavit illis Jesum, nec paucos ad veram fidem convertit.

25 Hæc ægre admodum cum ferrent milites, quærebant, arti magicæ omnia tribuentes, populum ab eo avertere: sed cum parum proficerent, S. Constantium una cum sociis Hispello eductum, Fulgineum versus vinctum trahunt, atque inter eundum cogitantes fore ut, si diutius vir sanctus viveret, magnam Gentilium multitudinem, non sine ipsorum discrimine, ad se alliceret, consilium capiunt hominis quamprimum occidendi, nisi velit suorum deorum cultum ac religionem amplecti. Cum igitur ad trivium quoddam Fulgineatum quod vocant, non procul ab ipsa urbe Fulgineum positum, noctu pervenissent, quibuscumque rationibus possunt, contendunt B. Constantium a vera Christi fide ad falsas atque inanes deorum fabulas traducere. Sed cum ille nihilo minus, quam antea, constanter id facere recusaret, affirmans vitam suam ipsum esse Christum, hunc solum amplecti, in hoc uno omnes suas spes repositas habere, milites furore inflammati, strictis gladiis in hominis jugulum invadunt. Ille vero magno animo et erecto: Susceptor meus, canebat, et refugium meum Domine, suscipe spiritum meum, et ne permittas me unquam separari a te, vita mea, lumen meum, salus mea, te amavi, te concupisco, te inveniam, Domine Jesu Christe. Inter has pias, sanctasque voces sævi milites a cervicibus caput abscindunt, ac statim abeunt.

Corporis translatio. Quatuor cæcis visus redditus.

Erat autem Fulginei Levianus quidam, vir inter ceteros Christianos fide et bonis operibus præstans. Huic visus est in quiete Angelus ita dicere: Non rejecit, Leviane, Dominus opera bona, quæ facis, quin occasionem tibi offert hodie meritorum tuorum cumulandorum. Jacet in trivio, quod Fulgineatum dicunt, sanctissimi viri corpus, qui ob Christi nomen martyrium passus est: hujus sepeliendi munus a Deo tibi præcipue committitur. Experrectus Levianus, surrexit e lectulo. Sed cum, verane illa fuisset visio, videretur addubitare, ecce Angelus eximia specie rursus apparet, ac jubet abjecta omni cunctatione, Dei mendatum diligenter curare.

27 Tum vero ille, nulla interposita mora, ad præmonstratum monstratum locum accurrit: quo cum jam appropinquaret, insolitum sibi visus est videre splendorem, ac propius accedens, sanctum ibidem B. Constantii corpus aspicit, simul et magnum circa illud tripudiantium cœlestium spirituum chorum. His admirabilibus visis deterritus Levianus, nec tantum sibi tribuens, ut satis digne possi Angelicis sese immiscere spiritibus, et sanctum corpus attingere, cui cerneret ipsos Angelos ministrare, cœpit pedem referre. At Angeli conclamantes: Siste gradum, aiunt, Leviane, nihil est, quod timeas: tua hæc est sepulturæ curatio: nobis id est mandatum, ut hujus sanctissimi viri corpore usque ad adventum tuum custodito, tum demum beatissimam ejus animam deduceremus in cœlum, quod et statim summa cum gratulatione, lætitiaque præstiterunt. O vere felix anima, quæ et dum fuit in his corporis compagibus inclusa, meruit pro sua eximia pietate ac puritate, Angelorum ministerio frui, et jam soluta ac libera digna habita est, quæ, Angelicis stipata choris, ad æternam requiem perduceretur.

28 Levianus igitur ad sanctissimum corpus propius se cum admovisset, genibus flexis, in hunc modum oravit: Domine Deus omnipotens, qui hunc pretiosum thesaurum non divitibus seculi, sed mihi humili servo tuo indicasti, suppedita, obsecro, vires ad illum deportandum, et ostende locum, ubi sint tantæ reliquiæ recondendæ. Tum corpus ea qua decebat religione complexus et osculatus, de terra tollit, sanctissimo oneri collum subjiciens.

29 At ei jam iter ingresso obviam funt viri duo, pecuniarum causas inter se altercantes. Hi Levianum agnoscentes, videntesque eum cadaver humeris ferre, quid hoc rei esset, interrogant. Quibus vir probus rem, ut erat, fideliter narrat. At illi increduli, cœperunt hominem deludere, simul et Christi Martyrem irridere, atque adeo maledictis insectari. Quod non tulerunt impune; nam Deus volens servi sui injurias contumeliasque ulcisci, simul et miraculo ejus gloriam clariorem reddere, utrumque oculorum sensu illico privavit. Sed tamen et ipsis ira Dei misericordia efficitur, mox enim poena omnis oculorum ad clarissimum mentis lumen conversa est: siquidem illi divina manu tacti, quem antea irridebant, hujus jam opem misericordiam supplices implorant, confitentes merito se quidem pro sua temeritate atque impietate plecti, quod Sanctum Dei illusissent, atque etiam a Leviano venia petita, rogant hominem, ut velit sanctum corpus deponere, auxiliumque ipsis quamprimum ferre.

30 Tum ille, ut erat plus ac mitis: Si volueritis, inquit, credere in Dominum nostrum Jesum Christum, confido fore, ut hoc ejus Martyre deprecatore, augustum ipsius corpus qua decet religione tangentes, lucem quam amisistis omnino recuperetis. Quid ni credamus, responderunt, in eum, cujus tantam in nobisipsis experti sumus potentiam? Aperte jam fatemur, quem vos colitis, hunc unum Deum esse verum. Hic eos Levianus manu prehendens, duxit ad corpus sanctissimi Martyris, quod quidem illi summa religione venerantes atque osculantes, S. Constanti, orabant, quamvis eratum nostrum nullam mereatur veniam, tuæ tamen erit gloriæ, opem nobis jam resipiscentibus, misericordiamque benigne præstare: lumen, quod nostra culpa te contempto perdidimus, tua, quæsumus, benignitate, te intercedente recipiamus. Hæc ex animo precati, in pristinum statum confestim sunt restituti.

31 Jam vero illucescente die, alterum huic non dissimile consecutum est miraculum. Duo quippe juvenes jam inde ab infantia cæci, pueri ductum subsequentes, eadem via iter faciebant: et cum jam loco appropinquarent, miram quamdam odoris suavitatem sentientes. O quam divinus est, dicebant inter se, odor is, qui ad nares fertur meas: certe aut Deus aliquis hic est, aut quidpiam plane divinum. Horum verba cum audisset Levianus: Odor is, inquit, quem percipitis, fratres carissimi, afflatur e corpore B. Constantii Perusini Episcopi, qui ob Christi fidem hac nocte hoc ipso in loco morte affectus est. Hujus ego corpus humandi gratia, a Deo secundum quietem monitus, huc accessi. Tum illi: O nòs beati, inquiunt, si cujus præsentiam ex odore percipimus, hujus et aspectu frui contingeret. Vos vero, dixerunt hi, quibus fuerat paullo ante oculorum sensus restitutus, haud difficulter poteritis id quod optatis impetrare, modo animum inducatis, hujus, qui vos allocutus est, monitis parere: siquidem et nos idem sumus hoc puncto temporis, Deo juvante, consecuti.

32 Id illi audientes, in spem veniunt et ipsi oculorum sensus, omnium gratissimi, eadem ratione recuperandi, et pollicentur omnino, se quicquid eis fuerit a Leviano mandatum, prompte executuros. A quo cum fuissent sanctissimo corpori admoti, terræ motus fit adeo horribilis, ut cæci magno concuterentur terrore. Hos vero confirmans Levianus: Nolite, ait, fratres, timere: bono animo estote, signum hoc favoris est, non furoris: credite in Jesum, debitumque huic glorioso ipsius Martyri honorem præstate, et videbitis mirabilia hodie. Tum illi: Credimus, inquiunt, unum esse verum Deum Jesum Christum, ac debitum nos glorioso huic ipsius Martyri honorem præstaturos, plane profitemur: ac protinus humi prostrati, S. Constantii corpus religiose osculantur, summis precibus contendentes, ut liceat eis jamdiu desiderata hujus suavissimæ lucis usura, ipso intercedente, frui, quod et statim obtinent. O vere venerandum corpus, cujus contactu quatuor viri, paucarum horarum spatio, tum oculorum tum mentis cæcitate sunt liberati.

Sepultura. Cultus.

Hujus illi beneficii ut memores se et gratos ex aliqua parte præstarent, petunt a Leviano, ut corporis ad sepulturam deferendi munus sibi concedat, ipse tantum viæ ducem se præbeat. Hic ille precari Deum, orare, obtestari, ut, quemadmodum adjutores sibi ad portandum corpus modo plane divino suppeditasset, sic velit locum, in quo sit condendum, demonstrare. Hæc precatus subito exaudivit vocem e cœlo, ita præcipientem: Perusiæ patriæ suæ beati viri corpus reddite, ut quem habuit in hac vita Pastorem et parentem, eumdem post mortem Patronum et defensorem obtineat. Quod quidem illi Dei mandatum exhaurire cupientes, quæ primum sese obtulerunt arbores, ex his ligna incidunt, in eaque, in feretri formam constructa, corporis primo truncum imponunt, deinde huic caput sanctissimum quam maxime possunt accommodate annectunt.

34 His ita constitutis, quatuor illi, quibus fuerat oculorum simul et mentis sanitas restituta, feretrum ferentes præuent, Levianus in hymnis et psalmis Deum benedicens, subsequitur. Interim nonnulli, qui et ipsi per eamdem viam Perusiam petebant, acerbum de Episcopo nuntium suis civibus cum detulissent, complures eorum, non modo ex sua, frequenti illa quidem, Barziorum gente, verum etiam ex reliquis, quæ Christi fidem profiterentur, obviam ei usque ad Tiberim processerunt. Hos cum procul vidisset Levianus, id quod erat suspicatus, accurrit ad illos, et cum se turbæ adjunxisset, cum alia quæ acciderant, breviter exponit, tum præcipue miracula, quæ fuerant per B. Constantium etiam post mortem edita, explicat diligenter. Hæc illo referente, attingunt ripam fluminis: quo cum nec multo post pervenissent hi, qui feretrum portabant, rogati deposuerunt. erunt. Vidisses tum omnes certatim ad sanctissimum corpus venerandum atque osculandum currere, flere, angi, lamentari, eumdem parentem, pastorem, vitæ magistrum, sapientiæ doctorem appellare.

35 Huic pietatis officio cum satisfecissent, jubet eos Levianus a feretro recedere, ut iter reliquum conficere pergat. Tum vero certat quisque humeros sanctissimo oneri supponere, quod tamen hi, qui usque ad eum locum detulerant, ne viderentur munus humanum assignatum a Deo defugisse, minime permisserunt: sed rursus sanctissimum sustulerunt corpus, e quo quidem tanta odoris suavitas continenter afflabatur, ut omnes qui circum erant colles cum summa hominum admiratione repleret. Cum igitur cuncti simul mœnibus urbis appropinquassent, urbem ipsam, Deo ita inspirante, non sunt ingressi, sed locum sepulturæ extra portam S. Petri delegerunt eum, quem etiam nunc Areolæ dicunt, ibique funus religiosissimo martyri satis amplum faciendum curarunt. His peractis, quicumque aderant Christiani, genua ad sepulchrum flectentes suppliciter sese et patriam universam S. Constantio commendarunt, precati ut cujus fuisset in terra Pastor bonus et pater optimus, ejundem in coelo patronus et intercessor benignus existeret.

36 Postremo tumulum pie osculati, domum quisque suam rediit, excepto Leviano et quatuor illis, quibus fuerat modo, B. Constantio intercedente, lux restituta: hi enim parvo ibi extructo tugurio, perseverantes in orationibus, jejuniis, et aliis bonis operibus, totum reliquæ vitæ tempus apud sancti Martyris monumentum traduxerunt: cujus quidem fama et gloria ob multa et maxima miracula, quæ ibi quotidie flebant, adeo in dies magis magisque crevit, ut magna piorum hominum multitudo ad ejus sepulchrum visendum ac venerandum ex diversis locis conflueret. Neque vero non etiam hodie magno in honore est et veneratione gloriosus Christi Martyr, tum alibi, tum maxime Perusiæ, ubi quidem ejus nomine festus dies anniversarius in templo, ibidem ei cum magnis opibus jampridem dicato, summa religionis pompa celebratur, IV Kalend. Februarii. Tulit autem S. Constantius martyrii palmam, Marco Antonino, ut initio diximus, Imperatore, qui quidem imperare coepit clxxiii anno ab ortu Christi Domini nostri, cui honor, gloria, et imperium, in sempiterna secula, Amen.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

29. siječnja Kalendar godine