Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 5. veljače

O sv. Bertulfu u Rentici i Gentu u Belgiji

DE S. BERTULPHORENTICÆ ET GANDAVI IN BELGIO,Commentarius prævius

Sadržaj (12)
  1. § II. S. Bertulphi variæ Translationes, prodigiosus pulsus, Vita.
  2. VITA EX SURIO ET MSS. Blandiniensi Monacho auctore.
  3. Prologus auctoris.
  4. S. Bertulphi ortus, adventus in Belgium, conversio.
  5. Wamberti Comitis familia a S. Bertulpho administrata. Invidia repressa.
  6. Virtus S. Bertulphi miraculis declarata, honorata ab Wamberto Comite.
  7. Wamberti et conjugis obitus. monasterium Renticæ erectum a S. Bertulpho.
  8. S. Bertulphi obitus. Ad sepulchrum miracula.
  9. Corpus S. Bertulphi Bononiam devectum, inde sacrilege sublatum, industria Arnulphi Magni Marchionis Flandriæ inventum.
  10. Corpus S. Bertulphi Harlebecam, inde Gandavum translatum.
  11. Reliquiæ S. Bertulphi ad novam aram transferendæ, prius visitatæ.
  12. Reliquiæ S. Bertulphi et aliæ, in novam thecam, novamque aram impositæ.

§ I. S. Bertulphi ætas, festum, effigies.

Rentica, sive Rentiacum, aut, ut modernus quidam vocat, Renteium, oppidum olim in Morinis fuit, (villam appellat, phrasi illius ætatis, qui ante annos IOC vixit scriptor) medio fere intervallo inter claras quondam urbes vix nominibus nunc satis notas. Teroanam et Quentavicum; ab illa propius distans; monasterio tribusque aliis ecclesiis ornatum: nunc Artesiæ castrum est, pago sat amplo adjunctum, firmum nuper ac validum, sed his annis captum a Gallis, ac munimentis nudatum. Ejus dominium, cum titulo Marchionatus, ad familiam Crojam spectat: fluviolo alluitur, qui propinquo in vico Rumelio ortus, alia celebria fama loca, Falcobergam, Arcas, S. Audomari urbem, adit. Ennenonem, Eunenonemve infra nuncupat vetus scriptor, alii Agnionem et Ennonam.

2 Eum locum seculo Christianæ ÆrEæ septimo, ad usque fortassis octavi initium, virtutum splendore et be- Februarii T. 1. nefactis illustravit S. Bertulphus, gente Alemannus, vixit S. Bertul- sed propitio numine in eas oras perductus. Sub Sige- berto natus dicitur, Austrasiæ sancto Rege, cujus Vitam dedimus 1 Februarii. Nec erit, opinor, qui Sigebertum suspicetur Clotarii 1 filium, qui ab anno Christi IOCLXIX ad finem fere ICLXXV, idem Austrasiæ regnum adminis- travit. Non enim sub hoc, sed sub juniore illo Sigeberto, quod cap. 1 num. 2 Scriptor asserit, Ecclesia Christi pacem simul et gloriam meruit in Galliis. Regnavit porro S. Sigebertus ab anno Christi IOCCXXVIII ad ICLXIII, ut, licet sub ipsa regni ejus exordia natus fuis- set Bertulphus, potuerit tamen ad annum IOCC et ultra pertingere. Atque ex his Wionem ac Ferrarium refellas, scribentes circa annum IOC florüsse. Circa annum ICLXXX obiisse conjectat Miræus. Malbranchus an. ICLXVIII venisse Renticam e patria, XL annos illic exe- gisse videri scribit, tantum enim spatium longo samulatui, ac cænobii institutioni et præfecturæ deberi.

3 Illud enimvero in dubitationem adducit Molanus,

A Præses necne monasterii fuerit. Ita enim scribit, admonitione, edoctus, ut in ora adnotat, Petri Simonis, Archipresbyteri Gandensis, dein Iprensis Episcopi: Nusquam Abbas dicitur, nec talis depingitur: sed in habitu simplicis monachi, dextra manu innitens baculo itinerario, quia de terra et cognatione sua infideli, tamquam novus Abraham, in terram non suam propter Christum exiverit. Contraria ut sentiamus persuadet Vitæ scriptor cap. 4 num. 19. Unde, inquit, ut sapiens architectus fundamentum in cordibus discipulorum posuit: quibus sic pastorali magisterio præsuit, ut in docendo magister, in ministrando esset minister, promptus et facilis in utroque, quia noverat Prælatis congruere utrumque... Sic ergo subditos quosque docebat, ut in corde esset humilitas: sic eisdem subditis serviebat, ut in coercendo pia esset severitas. Nisi quæstionem movere velimus de nomine, quid est hoc aliud quam Abbatem esse, aut, ut diserte ait, Prælatum, seu quocumque nomine moderatorem ac præsidem religiosæ congregationis? Neque Surius, et qui tertiam ejus operum editionem curarunt, dubitarunt titulum S. Bertulphi historiæ hunc superscribere: De S. Bertulpho Abbate.

B

4 Et vero Ferreolus Locrius in Chronico Belgico ac Malbrancus noster scholiis in cap. 39 libri 4 de Morinis, ab Renticensibus ac vicinis, præsertim Frugensibus, quorum illi dedicata est ecclesia, Abbatem appellari, itaque a majoribus traditum, asseverant. Recitant in eam rem versus e MS. Renticensis Ecclesiæ antiphonario, quos, nondum introducto in Morinensem diæcesin Romano Officio, decantare S. Bertulphi festo die solebant: eosdem Rosweydus a Frugensi Pastore, ac plures alios acceperat. Qui huc faciunt, sunt isti:

Omni Bertulphus virtutum laude probatus, Suscipit Ecclesias, prece Wamberti, moderandas, Firmo jure quidem sibi Dux quas contulit idem. Prælatus vero tanto reverenter ab hero, Non formidari, sed plus quæsivit amari, Et cura vigili Deico præsedit ovili.

Neque Abbatem solum, sed et Presbyterum facit Malbrancus. De quo nobis non liquet. Pingi eum idem ait habitu servili, grandi marsupio accinetum. Locrius ait in S. Vedasti Renticensi ecclesia (quæ sola e tribus illis veteribus superest, sed lignea; S. Dionysii monasterio plane olim diruto, dein e materia quoque restituto, sed in exilem Prioratum) pingi S. Bertulphum, stantem sublimi in pegmate, manu sinistra librum gestante, dextera ad crumenam zonæ appensam admota, largasque elecmosyna egenis distribuente: aquila caput expansis alis tegente.

C 3 In ca, quam dizimus, S. Vedasti Renticensi Ecclesia erogari quotannis mille panes solent S. Bertulphi die, Nonis videlicet Februarii. Ejus ad eum diem inscriptum Martyrologiis nomen, non modo recentioribus Boeii, Willotii, Ferrarii, Menardi, Dorganii, Saussaii, Galesinii, Canisii, Felicii, Wionis, Ghinii; sed antiquioribus, S. Richarii, et S. Laurentii Leodii, quorum illud Bedæ præfert nomen, hoc Usuardi, licet, ut alibi monuimus, sit Adonis; sed utrumque interpolatum, quod hinc patet. Ita enim habet Leodiense: Gandavi S. Bertulphi Confess. At Centulense: In territorio Morinorum transitus S. Bertulphi Conf. et Monachi, cujus ossa Gandæ requiescunt. MS. Martyrol. Ecclesiæ S. Gudilæ Bruxellis, quod Molanus in addit. ad Usuardum et alii sequuntur: In Blandinio S. Bertulphi Confessoris. Quidam ex jam citatis auctoribus eum Renticæ tribuunt, alii Blandinio, respectu nimirum vel habitationis, vel reliquiarum: quidam eleganti ornant elogio, non pauci Abbatem appellant, interque hos Saussaius. Hermannus Greven, seu memoria seu calamo exerrante, ita scripsit: Lauduno, Bertulphi Conf.

§ II. S. Bertulphi variæ Translationes, prodigiosus pulsus, Vita.

D Ducentos per annos Renticæ asservatum S. Bertulphi est corpus: dein ab Erkengario, Bononiensium Comite ac Renticæ domino, Bononiam translatum est, ne Normannorum, omnia late populantium, furori pateret; utque ampliori, inquit Scriptor, in artubus suis honore afficeretur. Factum in Carolo Simplice Galliæ Rege adhuc imperium obtinente: post ICCCCXVIII Christi annum, quo regimini admotus Carolus; ante CMXXIII, quo eum Heribertus Comes Viromanduorum, dolo captum, Peronæ posuit in custodia.

7 Sublatum furtim Bononia S. Bertulphi corpus, Electus quidam Britania oriundus, (Armorica, opinor, quæ sola fere Britanniæ nomen ea ætate ac deinceps retinuit) in Oditighem, nunc Audinghem, villa pagi Gessoriaci juxta Itium Promontorium, recondidit; Adelstano Regi Anglorum venditurus. Verum Arnulphi Magni Marchionis Flandriæ sagacitate et deprehensus crimenque confessus sacrilegus, et recuperatum cæleste illud est pignus, quodque illi conjunctum erat, ab eodem Britone Monasteriolo sublatum, S. Gudwali Ep. corpus. Quoniam vero Adelstanum, sive Æthelstanum, ad quem eum thesaurum deportare sacrilegus ille cogitabat, constat ab anno CMXXIV ad CMXL regnasse; Arnulphum vero non nisi CMXXIII Christi anno, Adalolpho, fratre, sive Adulpho, vel Adolpho, sine liberis defuncto, Bononiæ possessionem adiisse; consequens est ut ante annum CMXL, post CMXXIII et ablatæ et repertæ eæ reliquiæ sint: præsertim cum ad eas reportandas missus sit Wicfredus Teruanensis Episcopus, qui primum an. CMXXXV ab Arthaldo Remensi ordinatus est.

8 Relatum tunc Bononiam sacrum id pignus: sed post annos aliquot Harlebecam advectum, una circiter leuca Cortraco dissitum ejusdem Arnulphi prædium ad Lisam, sive Legiam, flumen. Demum Gandavum, ad Blandinium cænobium, quod nunc S. Petri appellatur, olim SS. Petri et Pauli, utrumque translatum est corpus. Scriptus est de eorum adventu libellus, inquit monachus Blandiniensis infra num. 30. Nos eum necdum vidimus. Id actum constat, ut habet Vita S. Gudwali lib. 3 cap. 6 in Nonas Decembris, Lothario quidem Rege in sceptris Francorum jus regium agente. Regnum capessivit Lotharius, Ludovici Transmarini filius, Caroli Simplicis nepos, prid. Id. Novemb. an. CMLIV; decessit an. CMLXXXVI. Si, ut ejusmodi fieri Translationes solent, die Dominica ad celebriorem exciendum populorum concursum peræcta est, oportet an. CMLV contigisse, quo dies in Decembris in Dominicam incidit, Lotharii Regis anno II. Meierus ad annum CMLIX refert; sed cum fateatur eo anno S. Gerardum Abbatem tertio die Octobris diem clausisse (quod alii ad præcedentem annum referunt) qui potuit in Nonas Decembres Translationi interesse atque adeo præesse? Hoc vero et monachus Blandiniensis infra cap. 7 num. 33 testatur, et scriptor Vitæ S. Gudwali his verbis: Venerabilis vero Abba (Gerardus) vota gratiarum Deo persolvens, fidele negotium fideliter suscepit, fidelius peregit: et suscepto, cum fide et tremore magno, pretiosi corporis thesauro, cum gazis membrorum nulli pretio conferendis egregii Confessoris Domini Bertulphi, magna Clericorum et monachorum comitante cohorte, in monasterium detulit BB. Petri et Pauli Apostolorum, quod situm est in monte Claro, Blandinium nomine nuncupato. Convenit autem populus utriusque sexus innumerabilis, manibus applaudens et in voce exultationis Deum benedicens, qui geminas has duarum gemmarum margaritas de inæstimabili pietatis suæ thesauro destinavit, et in ornamentum Ecclesiæ suæ cum tanto decore collocavit.

A

9 Consignata est in Martyrologiis Translationis hujus memoria. Ita MS. Ecclesiæ S. Gudilæ Bruzellis: In Blandinio, adventus corporum SS. Bertulphi et Guduali. Cujus S. Guduali scrinium cum in Gandavo post processionem referretur; imago Crucis inclinato vultu eum venerata immobilis mansit, neque se reflexit. Brevius Molanus in addit. ad Usuardum, ex proprio, ut annotat. Martyrologio; Blandiniensi, ut opinor: In monasterio Blandiniensi Gandavi castri, adventus corporum SS. Guduali et Bertulphi. Eadem referunt Canisius, Wion, Dorganius, Menardus, Saussaius. Solius Gudwali ita meminit eo die MS. Florarium: Item Translatio S. Gudwali Ep. et Confess. anno salutis mc. Verum aut hallucinatus est auctor in nota temporis, aut de tertia ejusdem Sancti agit Translatione nobis ignota.

10 Tertia S. Bertulphi facta translatio est (ut omittam particulas reliquiarum ejusdem Harlebecensi Ecclesiæ donatas, postea Angelico ministerio e flammis ereptas, et Gandavum allatas paullo ante annum c10, absque tamen magna celebritate) sed solensis Translatio anno c1DLXXIII, XIX et XX Maii facta; cumex Orientali abside, sive odeo Blandiniensis basilicæ, ad nôvum altare in medio ecclesiæ erectum, dicatumque honori Incarnationis, Nativitatis, Passionis, Resurrectionis, Ascensionis Christi, quod Memoria fidelium defunctorum nuncupatum, deportatæ sunt: uti fusius narratur infra cap. 8, 9, 10. Sed nulla hic S. Gudwali mentio fit, at S. Amalbertæ Virg. Atque in MS. Martyrologio S. Richarii, ad XIV Kal. Junii, sive XIX Maii, quo die facta Translatio est, ipsa solennitate Pentecostes, ipsa habentur: Cœnobio Blandinio festivitas S. Bertulphi Confessoris et monachi. Postridie tamen in Kalendario Blandiniensi SS. Gudwali et Bertulphi Translatio adscripta est, ritu duplici minore, ut vocant, celebranda; neque mentio fit S. Amalbergæ. Molanus in addit. ad Usuard. XX Maii (nam pridie ad quod diximus altare allatum S. Bertulphi corpus, populo ostensum co die inque novam thecam impositum cum S. Amalbergæ et quorumdam aliorum Sanctorum reliquiis, uti scribit qui aderat monachus Blandiniensis) ad eum ergo diem Molanus: In Blandinio Translatio corporum SS. Gudwali, Bertulphi, cum reliquiis sanctæ Virginis Amelbergæ. Eadem habent Canisius, Wion, Dorganius, Menardus.

11 Videntur ab hoc altari denuo in chorum translatæ S. Bertulphi et aliorum Sanctorum reliquiæ. Nam Marcus Warnewicius Belgicar. antiquitat. lib. 4 cap. 48 ita scribit: In choro ecclesiæ S. Petri ferreum tabulatum visitur post summum altare, tam affabre efformatum, ut quasi crescere e pavimento videatur: ita ad omnem modernorum symmetriam proportionemque flexum, curvatum, implexumque, ut ferrum ceræ instar ductile fuisse videri possit. In hoc pretiosæ illæ capsæ asservantur, quibus Divorum condita corpora sunt; videlicet S. Bertulphi, qui, ut traditur, strepitum edere, bello aliave imminente calamitate, consuevit; S. Godewali, S. Ausberti, S. Wandregiselii, S. Wulfranni, S. Amelbergæ, et aliorum quatuor. Hoc tabulatum a Petro Pauli Gandavensi fabrefactum est, Joanne Cauwerburgio monasterii Blandiniensis Abbate.

12 De strepitu illo e feretro S. Bertulphi cieri solito ita scribit Molanus: Solet vero, ut constanti fama Gandavi traditur, pulsum velut manibus edere circa feretrum suum, gravi aliqua imminente Divina ultione; et sic tamquam admonere fideles, ut precibus et fructibus pœnitentiæ iram Dei accensam placarent. Hæc ille. Divinat Malbrancus lib. 6 de Morinis cap. 38 Castellum Renticense, quod ad tempus poterat hostium etiam validissimorum impetus sustinere, cessisse Normannis eam provinciam populantibus, quia diffugerant præsidiarii, Bertulphi tumulo præsagiente commoniti. Siquidem cum aliqua gravior impenderet calamitas, non alio opus erat præsagio ac monitore: ad tumulum exaudiebatur manuum quasi plaudentium sonitus, et talis ut quisque consulto sibi posset prospicere. Fuerit vero ante Danorum adventum, reor, insolitus. Nihil de hoc habeo pronuntiare, nisi plausum illum manuum non probari: videor enim olim intellexisse, strepitum illum fuisse veluti manu intrinsecus feretrum pulsantis. De eo publicæ calamitatis prognostico meminit quoque Antonius Sanderus in Hagiologio Flandriæ, et Guilielmus Gazæus in Ecclesiastica Belgii historia. Consimili pulsu ab aliis quibusdam Sanctis prænuntiari solita domesticorum funera accepimus. Ubique decantatum illud, e magni illius Cid Ruiz tumulo auditum fragorem armorum, et Villelæ campanam absque cujusquam impulsu sonantem, Hispaniæ et Ecclesiæ calamitatem protendere. Quod nostra memoria sane quam luculentis damnis probatum.

13 Antonius Sanderus rer. Gandavensium lib. 4 cap. 2 postquam S. Gudwali, Bertulphi, Amelbergæ, Ansberti, Florberti, Wulfranni, Wandregisili, Winwaloei, duarumque e sodalitio S. Ursulæ Virginum corpora, ac plurium aliorum Divorum reliquias in Blandiniensi cœnobio asservatas enumeravit; ista subdit: Has autem et alias insuper reliquias, cum integris octo Sanctorum corporibus, auro, gemmis, argento tectis, cum vasis quoque sacris, ac alia supellectile multa ac sumptuosa, impietas Calvinistarum pretio inbiantium nuper ad annum MDLXXVII dissipavit. Eadem transscripsit in tomum primum Flandriæ illustratæ, nisi quod pro impietate Calvinistarum, seditiosos ea dissipasse scribat: at seditiosi illi, Calvinistæ fuerunt, sive Geusii.

14 Vita S. Bertulphi veteri olim stylo descripta fuit. Quam, Folcardi Abbatis sui jussu, elegantius perpolivit, additis Translationibus, anonymus monachus cœnobii Blandiniensis, uti ipse in Prologo testatur, et cap. 5 num. 21. Qui nobis in terra in artubus, licet vita functis, adhuc vivit, quos signorum glorificatione venerabiles hominibus Deus facit. Eum vero, quem in mundo membris habemus præsentem etc. spectavit autem scriptor ipse nonnulla corum quæ commemorat. Ita cap. 8 num. 34 Unde sicut ea, quæ a majoribus de sanctissimo Patre nostro Bertulpho didicimus, sic et illa quæ oculis ipsi vidimus, stylo tradere conamur. Fatetur tamen in Prologo, ex multis pauca sancti viri gesta se esse scripturum: quia temporum vetustas plura oblivioni, pauca memoriæ dedit.

13 Fallitur Arnoldus Wion, dum scribit, hanc Vitam veteri stylo, Folcardi Abbatis Gandensis jussa, exaratam, elegantius redditam Surium retulisse in volumem primum de Sanctis. Nusquam id Surius, quod in aliis libere profitetur, hic a se factum innuit. Reperi inter Rosweydi schedas, partem Vitæ ex veteri codice Ecclesiæ Frugensis in diæcesi Bononiensi descriptam, cum qua Surianam contuli, deprehendique paul'um subinde discrepare, uti fere solent manu exarata exemplaria aliquantulum differre. Deerat in eo exemplari Prologus, et miracula post mortem, ac Translationes. Extabat in MS. codice Ecclesiæ S. Martini Ultrajecti brevior S. Bertulphi Vita. Nos Surianam Vitam in paullo longiora capita partiti sumus, quam fortassis ab auctore, certe quidem in Surio, erat distincta. Nam aliquam ab auctore factam partitionem ipse testatur cap. 7 num. 30.

VITA EX SURIO ET MSS. Blandiniensi Monacho auctore.

Prologus auctoris.

Quoniam quidem omnis, qui membra cujuscumque

B que honorat, totum hoc, cujus membra sunt, honorat; membra vero Christi omnes sunt Sancti; ergo et qui Sanctos honorant, Christum laudare et honorare probantur. Non tamen Christus in Sanctis suis, neque Saneti in Christo laudari egent: sed qui eos hic laudant, egent utique ut laudent. Ecce inter reliqua membra Christi B. Bertulphum, egregium corporis Christi membrum, in medium assumo: quem tanto minus laudare sufficio, quanto amplius et ingenio et vita sordesco. Sed quod minus sufficio, Sancti hujus supplebit intercessio: et qui dedit velle, dabit (credo) et posse. Cujus Vitam, veteri olim stylo descriptam, ut novo scribendi percurrerem studio, Domini Abbatis nostri a Folcardi obtinuit jussio: cui petenti fas non erat quidquam negare, quia speciali Sanctum hunc adeo devotione amplectitur, ut cum omnibus Sanctis specialem hunc pro omnibus fidelibus defunctis habeat intercessorem, quem ad eorumdem fidelium defunctorumb memoriam, et corpore et intercessione fecit esse præsentem. Sed hoc solum mirror, quod humiliter a me ignavo exigere voluit, quod ipse sancto vero efficaciter exlibere valuit: præsertim cum sim incircumcisus corde et labiis, ille autem disciplinis non mediocriter instructus Ecclesiasticis. Cujus præclara ad Sanctum devotio, quia humilitate ornabatur, quod devote humilis sancto viro exhibere valuit, humiliter devotus ab alio, licetc sciolo, petere non horruit. Quid ergo? Jubenti auctoritate, et petenti humilitate, non quantum debeo, sed quantum habeo Patri præsto, salva virorum illustrium majestate, qui ad hoc opus ingenio et doctrina longe me præcellunt. Sed si quid mens nostra dictando, vel manus scribendo erraverint, ejus erit et apud sanctissimum Bertulphum excusare, qui me non timuit ad hoc scribendi studium applicare. Et notandum, ex multis pauca sancti viri gesta me esse scripturum: quia temporum vetustas plura oblivioni, pauca memorie dedit. Sed fideli pauca multum sufficiunt: infideli autem nec multa parum satisfaciunt. Prudens igitur lector materiem magis penset, quam stylum; rationem magis, quam scriptorem: quia vinum plumbi fistula haustum, sæpe placet: bonique nuntii bajulus non quis, sed quid afferat, inquiritur. a Hunc Sanderus Gandavensium rer. lib. 4 cap. 2 ait xx Abbatem Blandiniensem fuisse, ab an. 1070 ad 1088 — b De hoc altari infra plenus acit Auctor cap 8 num. 34 — c Sciolus vulgo dictur, qui scientiam, qua vix leviter tinctus est, ostentat. Hic posuit Auctor, pro non satis perito; quod cum ipsemet falcatur, sciolum se dicere non debuit.

S. Bertulphi ortus, adventus in Belgium, conversio.

Cum sub glorioso Rege a Sigeberto Ecclesia Christi pacem simul et gloriam meruit, beatissimus Confessor Bertulphus ortum nativitatis patriab Alemannia habuit; parentibus quidemc honeste mediocribus, sed gentilibus. Neque enim adhuc Alemanniamd fides Christi respexerat, quamquam in ea hic futurus Ecclesiæ filius carnis tunc progenitores habuerit.

Cujus uterque parens, paganis ritibus horrens, Sicut spina rosam, Sanctum sic edidit istum.

Neque parum gloriæ huic sancto viro fore dixerim, quod similem cum sanctissimo illo e Martino ortum sortitus fuerit. Sicut enim ille, sic iste, gentilibus parentibus processit: ille quidem Pannonie, hic finibus Alemanniæ.

3 Cumque adolescentiæ ingressus iter, primævæ ætatis excederet annos, naturali tantum lege doctus, in via mandatorum Domini coepit ire et inter eos, qui non norunt nisi barbarum frendere, dextrum justitiæ iter conatus est arripere. Sed quia non facile habuit, quod conatus est, (inter iniquos enim arduum, imo difficile fuit æquitatis jura tenere, præsertim cum ad fidem Christi indigenas illos nec ratio, nec persuasio posset allicere) maluit patria parentibusque destitui, quam consortio pravorum sordibusque gentilium pollui. Exivit ergo hic novus Abraham de terra et cognatione sua, et venit in terram et cognationem non suam. Nam arrepto itinere versus Occidentem, tandem in partes Galliarum devenit, eoque ubif Taruannensium fines Oceanus terminat, mansionem accepit.

4 Erat tunc temporis in præfata regione quidam Wambertus non infimus Comitum, cui cum divitiis par erat meritum. Huic paris conditionis conjux adhæsit, cujus ingenuitatem religio sancta et immaculata adornavit, nomineg Homburga. Utrisque ergo illorum cum ingenuitate sancta religio, et cum religione irreprehensibilis erat operum exhibitio. Nec defuere in argumentum religionis eorum plura virtutum opera, inter quæ illud præclare emicuit, multarum per eos constructio ecclesiarum. Nam ex facultatibus propriis in proprii juris prædio construxere cœnobium, operosa manu elaboratum, non minus a magnis cœnobiis pollens, quod honori et nomini Dionysii Martyris titulari fecerunt. Adjecerunt etiam tres adhuc ecclesias fundare, easque non parva devotione Sanctish titulare, unam principi apostolorum, aliam beatissimo Martino, tertiam S. i Vedasto. Quas, ut dictum est, tam ex sumptibus propriis, quam in proprii juris prædio, nuncupato Rentica, constructas venerantur omnes et colunt, precipue qui k Ennenonem fluvium bibunt, cujus ripæ prædicta possessio contigua adjacet.

5 In hac namque, quam præfatus sum, regione adeo fides Christi concordabat cum religione, ut facile esset eis qui quærunt Christum, illic eum invenire. Quo cum B. Bertulphus pervenisset, eumdem peregrinationis suæ locum l patriam credidit: quia ibi fidem Christi, qua nihil unquam jucundius habuit, invenit, et secundum illud Psalmistæ, cantabiles illi erant justificationes Domini in loco peregrinationis suæ: et ut choris fidelium posset adjungi, humiliter se petiit sacramento baptismatis insigniri. Consecutusque baptismatis sacramentum, Spiritus sancti factus est templum, et inter illius patriæ indigenas coepit esse non jam hospes et advena, sed civis Sanctorum et domesticus Dei. Nec satis fuit jam m jurato in Christi sacramenta tironi, baptismatis gratiam suscepisse, sed ut clericatus signaculo arctius jungeretur Ecclesiæ, et votis optavit, et precibus exoravit: quodque devote expetiit, efficaciter impetravit. Sicque fidelium choris adjunctus, ibat de virtute in virtutem, visurus Deum deorum in Sion.

6 Cumque fama viri clarissimi Wamberti conjugisque ejus perecrebuisset, et, ut facile viris clarissimis est, suarum odore virtutum complures attraxissent, cor hujus famuli Dei Spiritus sanctus præveniens tetigit, et in amorem tanti viri conjugisque ejus penetrabiliter accendit. n Nec desiderio se passus est fraudari suo, donec se eorum præsentiæ obtulit, non modico exultans tripudio, quod tandem post longum peregrinationis suæ sudorem, unius veri Dei cultores reperisset, quos reperisse, tam carum quam rarum habebat. Unde etiam ab eis sicut sine detrimento sui separari non posse putabat, ita jpsis inseparabiliter adhærere sui lucrum sciebat: lucrum dico sui, quod ex spiritalibus magis, quam ex temporalibus divitiis conflare voluit. Horum itaque non erubuit se subdere dominio, quos Christi cernebat inhærere servitio, eratue subditus illis, serviens, ut antiquus ille Joseph, absque omni dolo.

A a S. Sigebertus ab an. 638 ad 663 Austrasios rexii, uti 1 Feb. ad ejus Vitam dix mus. — b Ea ad regnum Austrasiae péritínebat, ut ibidem % 4 num. 13 ostendimus. — c MS. Frugense: honestis. — d Non erat universa quidem S. Sigeberti æxo conversa Alemania: aliqui tamen fidem susceperunt. ut alibi paiet. — e De S. Martino agemus xi Novemb. — f Taruana, sive Teruana, Morinorum urlis in Belgica secunda perantiqua excisa a Carolo v Imp. an. 1353. — g Miræu, Hombusa. Ghrinus et MS. Ultraject. Hamburga Meier. Umburga. MS. Frugen. Hemburgis. — h Surius, dedicarunt — i S. Vedasti circa id tempus translatx erant reliquiæ, eaque in Translatione S. Audomarus visum receperat, uti v: Februarii ad illius Vitam, ad huius ix Septembris dicetur. — k Ita appellat Malbrancus nosier lib. 4 de Morinis cap. 7. atque ex Bertinicis codici us Agnionem. Surius, Eunenonem. MS. Frugense et Meierus, Eunonam. — l MS Frugen. palam. — m MS. conjurato. — n MS. Nec desiderii sui faciem distulit.

Wamberti Comitis familia a S. Bertulpho administrata. Invidia repressa.

Nec latuit illustrissimum patremfamilias Wambertum conjugemque ejus tanti viri probitas, et assidua circa rem suam familiarem sagacitas. Unde ut intus forisque domus eorum tota custodiæ illius cederet, consulto utriusque convenit. Securus enim erat uterque rerum suarum sub custodia tam fidelis æconomi. Ideoque commissis ei omnibus, quæ sui juris erant, secundo ipsum a se gradui in omni domo sua præficiebant. Adepta denique fidelis dispensator et prudens totius rei familiaris custodia, ne credita sibi Domini sui minueretur, sed incrementis in dies augeretur substantia, sagaci elaborabat industria. Cujus labori et voluntati pietas Divina cooperabatur; quia ad nutum fidelis æconomi res familiaris hinc inde augebatur. Unde factum est, ut Dominicis se dignum efficeret promissis, quibus remuneranda est servi a sagacitas fidelis: Euge, inquit, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam. Quæ promissio dum viro Dei tam moraliter quam spiritaliter congrueret, et hic temporaliter, et in futurum remunerari meruit spiritualiter.

8 Nam ut temporali domino suo cum terrenis etiam commodis provideret cælestia, pietatis in pauperes Christi effecit instantia. Insistebat enim clam eleemosynis clandestinis, Deum votis et precibus interpellans assiduis, ut hac liberalissima in domesticos fidei compassione, rem domino suo duplicaret et gratiam. Quod et factum est.

Gnaviter ille dabat; sed res data perpetuabat.

C Opes dum erogantur, augmentantur: tantoque amplius incrementum sumpsere, quanto eas manus tribuentis in pauperes benignius dispersere. Quo in facto non solum sibi, sed et temporali domino suo hic famulus fidelis consuluit: ut videlicet his perituris permansuras in secula divitias compensaret, easque large erogando largius augmentaret. Proinde non ad oculum serviens, ad nutum dominis suis omni subjectione pendebat, quibus subjici egregium atque insigne habebat: dilectioni eorum timorem, timori dilectionem conjungens; idque secundum primi Pastoris sententiam, dicentis: Servi, subditi estote in omni timore dominis. Sique res eo processit, ut fidelis famuli obsequium fideli æque domino magnum prærogaret beneficium, opibus non solum domi forisque multiplicatis, sed et in cælo, ubi fures non efflodiunt, neque tinea demolitur, thesaurizatis.

9 Pro his namque justitiæ operibus adversus militem Christi bella non defuere. Nam hostis humani generis, per quosdam satellites nequitiæ suæ, evomuit in Sanctum Dei virus invidiæ suæ, ut forte per hæc vasa suæ iniquitatis compesceret famulum Dei a solito opere probitatis. Et invidiæ stimulis quosdam invidorum adeo accendit, ut illustrem virum Wambertum adirent, famulumque Dei fidelissimum Bertulphum fraudis et criminis hisce verbis notarent: Considera, inquiunt, prudentissime virorum, quæ tui juris sunt: considera, quam prodige per advenam illum depereant: animadverte etiam, quid cui commiseris, quanta habueris, quanta amiseris. His derogantium verbis venerabilis vir Wambertus aures tantum, non fidem, accommodabat: fidelem enim dominum super fideli famulo quidquam pravum suspicari non decebat: præsertim cum multis experimentis didicerit, quam fidelissimus idem ipse, qui accusabatur, fuerit.

10 Sed cum saepius præscripto Principi detractionis verba replicarentur, ad hoc res processit, ut loquentibus pro servo Christi miraculis, omnis iniquitas accusantium oppilaret os suum. Quod qualiter acciderit, ad describendum stylum vertere non pigebit. Nam quadam die cum sol flammivomus Ponti remearet ad umbras; contigit famulum Dei Berthulphum præ foribus temporalis domini sui viam captasse, ac in veste, qua circumamiciebatur, panem cum caso et in vase, figuli opere composito, vinum gestasse, ut clam eleemosynis clandestinis pauperum prospiceret refrigeriis. Quo viso, invidi quasi opportunam accusationis occasionem nacti, virum illustrem Wambertum, qui tum forte præ foribus stabat, adeunt, et accusationis in virum Dei quasi quædam argumenta hisce verbis pretendunt: Saltem nunc, Illustrissime virorum, oculata fide experiri licet, quod plus veri minusque falsi noster sermo super hoc advena habet, cujus dispensatio prodiga est, non larga, et in detrimento rei familiaris minus sollicita. Ecce enim in argumentum verbi, quod tibi diximus, ipsum nunc res tuas nonsine fraude gestantem ostendimus. At ille sicut simplices facile suaderi solent, benigno, ut erat, animo, accito ad se fideli simplicique Bertulpho: Quid, inquit, tuo gestas in gremio? At ille ne de benefactis velut fraudum notaretur: In vase, inquit, hoc fictili aquam habeo, quam assulis veste hac adstrictis calefacere pergo. Cui saus sic responsum reddidit heros: Verbis quidem tuis fidem accommodo; sed quia te in domo mea inter primos primum vilissimas gestare res admiror, id ipsum, quod verbis asseris, oculis experiri volo. Quare quæ clam gessit, palam videntibus exposuit, et secundum viri Dei sententiam, oculis videntium res apparuit. Sique natura rerum mirabiliter mutata, et virum Dei ostendit verum dixisse, et eodem æmulos ipsius falsa asseruisse. Unde vir illustrissimus Wambertus eum in omni domo sua fidelissimum, illos vero mendaces F esse, certioribus jam didicit argumentis. a Sur. diligentia et probitas.

Virtus S. Bertulphi miraculis declarata, honorata ab Wamberto Comite.

Sæpe memoratus deinde paterfamilias, conjunxque ejus venerabilis, dum de virtute in virtutem proficerent, exemploque fidelis famuli in dies crescerent, subeundæ etiam prolixæ peregrinationis desiderio accenduntur. Et primum urbem maximam, Apostolicis nobilem pignoribus, Romam visere animo concupiunt, opereque efficaciter perficiunt. Qui super fideli famulo Bertulpho usque adeo præsumunt, ut nihil intus forisque suarum rerum relinquerent, quod non illius fidei atque prudentiæ crederent. Nec facile dictu est, quam fideliter, quamque prudenter rebus domi forisque sibi concreditis præcaverit. Sique iter, quod Romam tendit, arripiunt, demumque ad limina Apostolorum Petri et Pauli perveniunt. Ubi corpus humi, mentem cælo dedere, inter lacrymas ac oscula, anhela trahunt suspiria: et apertis thesauris suis, sacrosancta loca non modicis honorant obsequiis,

A obsequiis, et ditant donariis. Qui Apostolica benedictione insigniti, expletisque pro quibus advenerant, ad propria jam læti reditum maturant.

12 Cumque divæ memoriæ Wambertum, comitesque suos labor itineris jam confecti fatigasset, nec quisquam inter eos sub intempesta nocte custos equis posset sufficere, ac super hoc commilitones singulos sollicitudo non modica tenuisset; suo suggestere domino, ut se adeo fatigatos, ab excubiis nocturnis relaxaret, equisque vigiles minus lassos accommodaret. Quorum sollicitudini Bertulphus, sanctissimæ caritatis filius, mox condescendit, eisque in aures illustrissimi viri hæc verba respondit: Ad domini mei imperium vigil sub hac nocte præbebo obsequium, equosque integro numero usque ad lucem in pascua minabo; integro æque numero mane eos reconsignabo. Quid multa? Promissis effectum dedit, animalia ad pascua ejecit, totamque sub dio noctem pervigil transegit. Et ecce ex improviso apertis cataractis suis coëlum pluvias dederat, quas terra bibere non suffecerat.

Prorsus cornipedes, pluviis hinc inde madentes, Accipiunt tristem membris torpentibus imbrem.

Diriguere metu, gelidus pavor occupat artus.

B Sed miles Christi spe et fide animatus, nec loco quidem se patitur moveri: quia de supernis sperabat umbraculum in securitatem et absconsionem a turbine et a pluvia. Nec spes sefellit Sanctum: quia non sine miraculorum gloria, divina est gratia protectus.

13 Nam, ut diximus, sanctus vir nec loco passus est cedere, cum commilitones ejus, qui simul tunc in pascuis erant, non solum loco cessere, sed domum quantocyus, tempestate repulsi, remeavere. Sed uti illustris Wambertus, super fideli famulo sollicitus, dum sodales ejus a pascuis remeasse, ipsum vero deesse conspiceret; unum ex officio ad eumdem sub dio adhue manentem destinavit, et ut domum rediret, iterum iterumque monens imperavit. Cucurrit puer ad imperium domini sui, pervenitque in præsentiam commilitonis sui. Ubi erat cernere in glorificatione Sancti, gloriam Dei, et inauditum seculis prodigium miraculi. Nam ignea fax, coram ipso a summo coeli ad terras usque pertingens fulsit, tenebrasque hinc inde fugavit, viroque Dei sedenti, atque in quodam libro ad legendum intento, lumen non modicum ministravit. Miræ etiam magnitudinis aquila caput ipsius a obumbrando circumvolitabat, pluviæque incommodum alis expansis ab eo fugabat. Sicque duplici miraculo duplex a Sancto Dei incommodum, tenebrarum scilicet ac pluviarum repellebatur, dum hinc lumine facis ardentis tenebræ, hinc aquila circumvolitante imbriumab eo tempestas arcebatur. Nec immerito. Quia enim eum duplex armaverat virtus, caritatis scilicet et obedientiæ: caritatis quidem, qua commilitones intime fatigatos, a labore laxabat labore suo; obedientiæ, qua et in adversis domini sui paruit imperio; ideo et duplici miraculorum gloria, divina ipsum glorificavit gratia. Neque dubium est, in illa luminis aquilæque ostensione angelicam adfuisse præsentiam, quorum ministerio tempestatis molestiam declinavit.

14 Prædictus igitur puer familiaris, viso in Dei famulo luminis ac aquilæ ministerio, maturato reditu, domino, quod viderat, retulit suo. Quibus auditis, nec mora nec requie retrahitur, donec ad locum usque, ubi famulus Dei manebat, pervehitur; non solum novitate miraculi, quod a puero suo audierat, sed etiam commiseratione in dilectum sibi Bertulphum illectus. Ubi autem miraculum, quod prius auribus acceperat, oculis etiam contemplatus est, tanto amplius stupet, quanto manifestius coram ipse intuitus est: moxque remota potestateb dominii sui, prosternitur pedibus famuli sui, sese reum super D nocturna ipsius afflictione, humili verborum et gemituum fatetur attestatione. Inde preces replicat, veniam orat veluti reus: qui si eum ad excubias animalium sub noctem non dimisisset, nequaquam sub dio imbrium fuisset inundatione vexatus. Num satis hic, quicumque hæc legerit, admirabitur, humilem dominum ab humili æque famulo paulo minus minoratum, dum se dominus famulo prosternit, quem sanctitate se majorem noverat? An vero vel istius sanctitatem, vel illius dilectionem, aut prorsus utrorumque humilitatem, pro dignitate quisquam prædicaverit? Tanta namque in utrisque enituit humilitas, ut dominus famulo, quod domini, famulus vero domino, quod domini erat, impenderet. Hic tamen, quia famulus domino suo, quod domini erat, debuit illi in adversis etiam obsequendo; ille autem, licet dominus, famulo suo, eo quod se sanctior erat, in quod domini fuerat exhibitit, sese illi humiliter prosternendo.

15 Cernens igitur Wambertus in Sancto cum virtutum gratia etiam signorum effulsisse gloriam, quanto amplius in eo, quod posset mirari, invenit, tanto eum etiam amplius diligere cepit. Cumque ipsum et admirando diligeret, ac diligendo admiraretur; cur patriam parentesque reliquerit, blande sciscitatus est. Proinde adjecit investigare, cur ipsius sese dominio subdiderit, cum potius ministrari quam ministrare debuerit; asserens se potius, quam illum, oportere ministrare, quem sanctitate et justitia se cerneret anteire. Hæc et his similia sciscitanti patrifamilias B. Bertulphus respondit: Caussam meæ peregrinationis effecit ratio justæ occasionis. Nam patria, qua oriundus sum, quia idolorum cultura sorduit, eam mens mea adeo habuit horrori, ut patria cum parentibus spreta, aliam alio sub sole jacentem adire non timerem. Finitoque peregrinationis meæ labore, optata tandem apud vos gavisus requie, et votorum meorum potitus sum satietate, votorum meorum, inquam, quibus diu multumque veri Dei cultores cernere concupivi. Quos hac in patria, et inter eos te Deo apprime devotum et hominibus benignum tam reperiens quam experiens, votis me adstrinxi, me de reliquo penes te manere et ad imperium tui bene optando, bene famulando pendere. Quibus auditis Wambertus vir venerabilis, tam Deo quam hominibus amabilis, gandio non modico exultavit, et eum magis magisque honorando amavit, et amando honoravit. Cumque plenissime didicisset, eum Deo totis animæ medullis famulari velle, cepit et ipse, Spiritu sancto velle, ut lunc deinceps non quasi dominus famulum, sed ut carissimum amplectoretur filium. Nec solum ille, sed etiam venerabilis ejus, quam ante diximus, conjunx, non minori eum excoluit amore et honore.

16 Cumque conspiceret vir clarissimus Wambertus in servo Dei, et quod admiraretur, et quod diligeret, cepit eum et admirando diligere, et diligendo venerari; adeo ut quem prius his quæ domi, deinceps etiam his quæ foris habebat, præficeret. Nec solum rebus suis intus forisque eum præfecit, sed quarumdam suarum rerum temporalium temporaliter hæredem fecit. Nam prædium sui juris, vulgo Rentica dictum, una cum ecclesiis in illo constructis cum appendiciis ipsius, illi contradidit, et donatione solenniter facta, hæredem substituit. Quam donationem et illustrium virorum testimonio, et privilegiis roboravit, atque ex suo jure in jus viri Dei de reliquo possidendum delegavit. Suscepit ergo vir Dei prædium, non sibi, sed Deo Deique pauperibus: suscepit, inquam, non cupiditate captus, sed caritate in Deum et proximum ductus. Nec caussetur quisquam, virum Dei in sua patria res proprias reliquisse, et in patria

A patria non sua possessiones suscepisse, cum in dandis accipiendisque muneribus non quid, sed quo fructu et detur et accipiatur, perpendi debeat. In hoc ergo vere Israelita, in quo dolus non erat, non quid, sed quoc scopo receperit, perpendi debet: quia, ut postea indiciis evidentibus claruit, eo nimirum fine quod datum est, accepit, ut Dei gloriam et proximi utilitatem exinde compensaret. a MS. umbraculo. — b Idem MS. prioratus. — c MS. fructu.

Wamberti et conjugis obitus. monasterium Renticæ erectum a S. Bertulpho.

Interea vir illustris Wambertus, una cum conjuge sua æque illustri, peregre profectus, iter, quod Romam respicit, denuo est aggressus, et post longa terrarum emensa spatia, Apostolica tandem ad patrocinia pervenit. Ubi tam ipse quam venerabilis conjux ejus magna animi et corporis devotione corpus humo, cœlo animum, dedere, et precibus, suspiriis, lacrymis, Sanctorum se commendant suffragiis. Nec illud silendum, quod antequam viam ingrederentur peregrinationis, fidelissimo suggessere Bertulpho, ut ubicumque eos diem ultimum claudere perciperet, illuc ad deportanda eorum corpora accurreret: hos votis omnibus sitientes, ut nec etiam post mortem tam fidelis famuli obsequio privarentur, nec adjutorio fraudarentur. Contigit itaque eos, adoratis in Urbe maxima Sanctorum pignoribus, domum repedasse et inter eundum morbo febrium laborasse. Qui tandem in villa juris sui a Falcomberga mansionem accepere, atque per dies languore ingravescente,b humanis rebus exempti sunt.

B

18 Quorum obitum B. Bertulphus ut fama vulgante comperit, tantos ac tales se amissise magno cum fletu ingemuit; ex quorum vita etiam sua pendebat, et quibus in hac vita nihil pretiosius aut carius habebat. Nec facile in famulo Dei dolor de illorum amissione conquievit, quamquam eos de morte ad vitam transitum fecisse crederet. Sed dum hinc quidem de eorum amissione gemeret, hinc vero, de felici eorum requie gauderet; ex eo quod salubriter gaudebat, temperandum credidit hoc, quod ægre dolebat. Moxque fidelium turmis una cum Ecclesiæ ministris sibi junctis, ad deportanda eorum corpora, sicut in mandatis acceperat, iter arripuit. Quæ cum subsequentibus et præcedentibus utriusque sexus turmis fideliter transtulisset, et ad prædium sui juris Renticam pervenisset, in oratorio, olim ab eis constructo, corpora tumulis, animas commendavit cœlis.

C

19 His ita se habentibus, quæ virtutum summa in viro Dei fuit, hinc lector palam habebit. Sanctus igitur Domini Confessor Bertulphus, suscepta a venerabili Wamberto, quam antediximus, possessione, hoc omni elaborabat studio, ut gloriæ Dei proximorumque utilitati adscriberet, quidquid sibi in temporalibus suppeteret. Satagebat quippe sic habita possidere, quasi non possideret; sic non habita contemnere, quasi omnia possideret, ut illis annumerari posset, de quibus dicitur: Nihil habentes, et omnia possidentes. Unde ut exutus seculo, secretius Deo vacaret, eo statuit secedere, ubi contemplationis viam posset arripere. Erant namque in præfato prædio ecclesiæ numero quatuor, ab illustrissimo viro Wamberto, ut dictum est, constructæ: quarum una reliquis quantitate major, et opulentia erat præstantior. In qua vir Dei, collectis secumc undecim viris religiosis, secesserat, arctiorisque vitae tramitem arripuerat. Et dignum quidem, sed difficile relatu est, quam pie ibidem adhuc in terra positus, cum bene jejunando, bene vigilando, et caritate ad Deum et proximum optime sese diffundendo. Cujus exemplo, quamplures in simile sanctitatis opus sunt excitati, et cum ipso in eodem loco viam ingredientes justitiae, profecere in altum gradibus piæ conversationis. Sique factum est, ut vir Dei per bona temporalia lucraretur spiritalia; per transitoria compensaret in æternum mansura. Credidit quippe, se sibi ad currendam viam mandatorum Domini non posse sufficere, nisi etiam secum et alios in bonis operibus satageret adjungere, illud et verbis et exemplis implens, quod scriptum est: Qui audit, dicat: Veni. Unde ut sapiens architectus fundamentum in cordibus discipulorum posuit, quibus sic pastorali magisterio præfuit, ut in docendo magister, in ministrando esset minister, promptus et facilis in utroque, quia noverat Prælatis congruere utrumque, præcipue cum Dominus dominorum non venerit ministrari, sed ministrare. Sic ergo subditos quosque docebat, ut in corde esset humilitas: sic eisdem subditis serviebat, ut in coercendo pia esset severitas. a Alias Falcoberga, olim Falkenberg teste Mulbranco; pagus est non procul Rentica, ad eundem fluviolum, Comitatus litrulo insignis. — b MS. Frugense: inanibus rebus vale ultimum fecere. — c Ita MS. Frugense. Starius habet, undecumque.

S. Bertulphi obitus. Ad sepulchrum miracula.

Nec ab re Deo et hominibus Sanctus iste erat amabilis, quia vita et moribus probabiles homines in omni virtute visus est excessisse, et nihil minus ab apostolicis viris in omni sanctitate habuisse. Nam et excepta miraculorum ejus gloria, ex quibus multa de multis scriptorum perierunt negligentia, pauca de multis relinquens, illa sane de eo benefacta non sunt prætereunda, quæ in electis sanctitatem non solum ostendunt, sed etiam faciunt. In singulis quippe virtutibus sic perfectionem est assecutus, ut in nulla earum ulli electorum secundus videri queat. Et ut virum in omni virtute consummatum strictim depingamus, hæc lector paucis accipiat. Pauperum refrigeriis hilariter prospiciebat, nudos veste tegebat, vagis et peregrinis hospitium, egenis quibuscumque præbebat subsidium. In judicio oppressis tum consulendo subveniebat: afflictis compassionem, infirmis visitationem, mortuis sepulturam exhibebat. Caritate quoque erga Deum et proximum diffusus, Deum ex toto corde, et proximum sicut semetipsum dilexit: reddens quæ sunt proximi, proximo; et quæ sunt Dei, Deo. Erat plane sicut mente, ita et corpore pulcher, vultu decorus, mente devotus, corpore castus, animo sobrius, sermone blandus, humilitate venerandus, fide firmus, spe longanimis, caritate hilaris. In temporalibus parcus sibi, largus egenis: in spiritalibus vero et sibi prospiciens et egenis. Orationi intentus, in vigiliis sacris assiduus, coronam pro his a Domino expectabat, quam sibi vigilantibus et orantibus promisit. Non aliter coram Deo et hominibus vivebat, quam homines propter Deum docebat. Justa quidem et pia docebat: nam juste et pie vivebat. In synaxi fratrum, se primum in laudum divinarum inchoatione, novissimum exhibebat in completione. O virum in omni virtute probabilem, etiam perfectissimis viris imitabilem! Utinam nostri temporis summi in Ecclesia Sacerdotes hunc inferiorem gradu, sed superiorem sanctitate virum imitarentur: qui in eo quidem gradu, quo in Ecclesia Sacerdotibus minor apparuit, nihil minus ab ipsis in omni virtute habuit. Sed hæc abeant in sua, et succedant, quæ de viro Dei dicenda supersunt.

21 Consummatus igitur venerabilis Pater in omni virtute, cum bonum jam certainem certasset, cursum consummasset,

Bb consummasset, fidem servasset, de reliquo repositam sibi coronam justitiæ optando sperabat. Cujus votis Supernus arbiter satisfacere volens, post emeritam ipsius in hac vita militiam, ad cœlestem eum evocare disponit gloriam. Convocata ergo discipulorum caterva, clarescentibus febrium indiciis, indicat se jam resolvi, et jam futura depositione corporis sui, festinare ut introeat in gaudium Domini sui. Et percepto sacrosancto Dominici corporis et sanguinis viatico, adstantibus non sine mœrore discipulis, vale ultimum fecit, ac ipsos seseque Domino commendans, spiritum in manus Angelorum efflavit. Quem meritis maturum et annis Christus ad cœlestia evocans, ejus spiritum spiritibus angelicis aggregavit. Nam sacro ejus corpori terra, spiritui celum aperitur, et cui mors diem ultimum in terris clausit, yita æterna diem æternum in cœlis aperuit. Obiit sane Nonis Februarii: cujus obitum, natalem magis quam mortem dignum est appellari: quia hic moriens, cœlis est natus, et inter intelligibilia translatus: ubi non per speculum et in ænigmate, sed facie ad faciem Deum cernit: tantoque promptius pro veneratoribus intervenit, quanto vicinius Divinæ majestati assistit: tanto hic erga homines clementior, quanto illic coram Deo præsentior. Sed non parum negligentiæ arguemur, si non vel votis ei jungamur in cœlis, qui nobis in terra inb artubus, licet vita functis, adhuc vivit, quos signorum glorificatione venerabiles hominibus Deus facit. Eum vero, quem in mundo membris habemus præsentem, in cœlo, nisi multum nosmet abjecerimus, spiritu et intercessione sentiemus clementem.

22 Discipuli proinde beati viri exequiis ipsius intererant, quem sincera semper caritate dilexerant, quibus dolor quidem de amissione confusionem, sed fides de remuneratione ejus generavit exultationem. Cujus corpus ad locum usque sepulchri hymnis prosequuntur, funerique sacrosancto tristes, sed devoti, obsequntur. Sicque ab eis in prædio sui olim juris Rentica, in oratorio B. Dionysii tumulum accepit: defunctusque eo in loco voluit quiescere, ubi humanis pridem rebus functus, suis pastorali cura alumnis præsedit. Cujus corpus licet tumulus clauserit, virtutes non clausit: quia loquentibus ad sepulchrum ejus miraculis, magnum in servo Christi spectaculum populis ejus virtutes exhibent.

23 Sanctus Domini Bertulphus, post multiplices hujus seculi labores, quibus coram Deo et hominibus optime est conversatus, de præsenti vita ad æternam gloriam translatus, et ante Deum ab Angelis est coronatus. Cum ergo, ut prædictum est, in proprii juris prædio Rentica sepulchrum accepisset, quod eum locum, humanis olim rebus functus, elegisset, ad tumulum ejus miracula non defuere, quæ sanctitati illius præciara perhibuere testimonia. Nam cædis visus, surdis auditus, mutis linguæ officium reparatur, et singulis morbis tanti medici efficacia præsto est: licetque cernere in gloria Sancti gloriam Dei, et in miraculis visibilibus admirari Deum invisibilem. Porro crescentibus miraculis, spectaculum crevit populis, signorumque frequentia frequentia etiam invitavit populorum. Nam non solum rei novitate, sed etiam spe recuperandæ sanitatis undecumque accurritur: necspe sua devotus quisque atque fidelis fallitur, dum et infirmi lætantur morbi se evasisse inclementiam, et sani nihilominus gaudent tantam se in infirmis vidisse salutem. Sicque sepulchrum Sancti in brevi adeo factum est gloriosum et celebre, ut non minus divitibus quam pauperibus pretiosum fuerit, et sicut miraculorum gloria, sic rerum creverit opulentia. a Ilic desinebat MS. Frugense. — b Jam quippe Gandavum ad Blandiniense cœnobium translatus.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

5. veljače Kalendar godine