Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 20. siječnja

O sv. Eutimiju Velikom, igumanu u pustinji svetoga Grada

DE S. EUTHYMIO MAGNO, HEGUMENO IN EREMO SANCTÆ CIVITÀTIS

Sadržaj (33)
  1. § II. Euthymii sanctitas, dies natalis.
  2. § III. Vita S. Euthymii.
  3. § IV. Etas et Euthymii, discipulorum, successorum, et sex Patriarcharum Hierosolymitanorum.
  4. Prologus Cyrilli,
  5. Ex veteri Latino MS.
  6. Auctore cyrillo monacho, interprete Gentiano herveto,
  7. S. Euthymii ortus et educatio.
  8. Studia. Sacerdotium. Vita Anachoretica.
  9. Recessus in speluncam. Cænobium S. Theoctisti extructum.
  10. CAPUT IV. Conversio Aspebeti Ducis filii Terebonis, ejusque familiae.
  11. Fuga in solitudinem Ruban, tum in Ziphon. Aliud monasterium constructum.
  12. Secessus in novam speluncam. Laura constructa.
  13. Annona divinitus multiplicata. Inobediens punitus.
  14. Maronis et Clematii inconstantia emendata.
  15. Zelus fidei contra Nestorium. Aliæ virtutes.
  16. Prædictiones. Curationes.
  17. Pluvia cælitus impetrata.
  18. Defensio fidei et Synodi C halcedonensis.
  19. Eudociæ Imperatricis ab hæresi ad orthodoxam fidem reductio.
  20. S. Sabæ tirocinium. S. Gerasimi virtus.
  21. S. Sabæ tirocinium. S. Gerasimi virtus.
  22. Varia misericordiæ opera. Mors Eudociæ Augustæ.
  23. Acta et obitus S. Theoctisti: et aliorum Euthymii discipulorum.
  24. Dies obitus sui a S. Euthymio, et Domitiani prædicta.
  25. Obitus Euthymii ac Domitiani. Sepultura.
  26. CAPUT XX. Occasio commutandæ Lauræ S. Euthymii in cænobium.
  27. CAPUT XXI. Cænobii ædificatio.
  28. Tres primi successores S. Euthymii. Pax Ecclesiarum. Oleum S. Euthymii.
  29. CAPUT XXIV. Sacrilegium punitum.
  30. CAPUT XXV. Energumeni liberati.
  31. Lethargus sublatus.
  32. Perjurus et fur puniti.
  33. CAPUT XXVIII. Epilogus. Caussa scriptionis.

Acta et obitus S. Theoctisti: et aliorum Euthymii discipulorum.

Longo autem post tempore, cum esset Euthymius jam nonaginta annos natus, in gravem morbum incidit. Sanctus quoque Theoctistus; qui erat adeo morti vicinus, ut ipse quoque se mox esse decessurum significarit, ut cujus jam esset senectus profundissima, et humanorum esset plenus dierum. Cum ergo ad eum visendum magnus venisset Euthymius, et adspexisset eum versari in magno periculo, statuit paucos aliquot dies cum eo manere, ut, cum jam ejus sancta ad Dominum excederet anima, ipse justa corpori faceret, et ea omnia, quæ mos est, in eo impleret. Cum autem cognovisset Patriarcha apud Theoctistum assidere Euthymium, et id existimasset satis opportunam ad eum veniendi occasionem, cum B. Theoctistus jam ad Deum excessisset a tertio die Septembris, ad eum accedit, etb communiter ab eis facta reliquiarum sepultura.

101 Deinde quæ erga Euthymium vehemens jubebat desiderium, fecit Patriarcha, et cum sacras illas manus suaviter prehendisset, et eis esset circumfusus, et vehementer est amplexus, et inter amplexus dixit verba testantia desiderium: Jam diu ab hinc ego sanctas has manus desiderabam, et ecce Deus mihi implevit desiderium. Sed rogo te, venerande Pater, et valde rogo, primum quidem, ut Deum preceris, ut tue in me perpetuo conserventur prædictiones. Deinde, ut ad me etiam assidue scribas de iis, quæ videntur, quæcumque lex præcipit filio. Hæc cum Euthymio benigne admodum colloquebatur, et quæcumque alia tempus postulabat, et post longum tempus cum eo congressio revocabat in memoriam. Is vero eum solita illa sua moderatione. Hoc ego respondit, potius peto a tua beatitudine, ut in tuis ad Deum intercesionibus et supplicationibus nostri quoque recorderis. Ille vero respondens: Nequaquam, inquit, o Pater, hanc tibi concedam petitionem. Hoc enim, inquit, rogo, ut a te primus accipiam. Pulchre enim jam sum expertus divinorum charismatum, quæ in te est, operationem et virtutem. Ille autem placide admodum et leniter: Concede, inquit, venerande Pater, et exorare, ut præsentis monasterii, mea et tua causa, et ipsorum etiam Fratrum curam geras, eique ut par est, provideas. Ad hæc Patriarcha: Cum, inquit, adhuc Sanctus esset superstes Theoctistus, tu huic præfuisti solitudini, eamque effecisti civitatem insignem multitudine et virtute eorum, qui inhabitant, et reddidisti veluti quamdam aliam Christo Hierusalem, et nunc rursus cum ille e vita migravit, sua tibi relinquit. Ille ergo cum hæc dixisset, et Sancto vale fecisset, reversus est ad suam habitationem.

102 Magnus autem Euthymius, cum Marin patruum Terebonis,c ex virtute viventem, et jam ætate provectum, monasterii Præfectum constituisset, revertitur ipse quoque in suam Lauram. Cum ipse autem in monasterii præfectura duos annos vixisset, et deindee vitad migrasset; descendens rursus magnus Euthymius, sacrum quidem ejus corpus in Theoctisti magna theca pie deponit; cuidam auteme Longino, propter vitam laude digno, committit euram monasterii.

103 Statim autem post magni Theoctisti decessum, cum Olympius Seythopolis Episcopus vitam reliquisset, Cosmas quidem custos Crucis pro illo ordinatur Episcopus; Chrysippo autem custodis Crucis committitur ministerium, et nec in eo excidit prædictio Euthymii. Sed Beatus quidem Cosmas cum totos triginta annos mansisset in eo munere, inf secunda Palæstinæ provincia magnis claruit pulchrisque rebus ex virtute gestis. Chrysippus autem, qui erat illius quoque frater, cum duodecim annos obiisset munus custodiendæ Crucis,g scriptis relictis et numero multis, et propter ea quæ tractant laude dignis, vita excedit. Horum vero frater Gabrielius, cum fuisset, ut prius diximus, Presbyter et Præfectus viginti quatuor annos, ædificavit sibi breve quoddam monasterium in valle venerabilis templi ad Orientem, quod nominatum fuerath sanctæ Assumptionis. In quod quidem, ad imitationem B. Euthymii, post divinorum Theophaniorum octavum diem secedens, in eo morabatur usque ad festum Palmarum. Cum autem esset studiosus, habuit ingenium quoque ei opem ferens. Quo factum est, ut linguam exerceret et ad Græcorum sermonem et Romanorum et etiam Syrorum. Moritur vero octogesimo ætatis anno in monasterio, et fit illic viro sepulchrum, i qui signis maximis est insignis. Atque quæ ad Euthymii quidem pertinent discipulos, ea sunt hujusmodi, et fuit talis uniuscujusque decessus.

a An. Ch. 467, ad illum diem de eo agemus.
b Euthymius cum magna honorificentia sepelivit corpus ejus. Cyrillus in Vita S. Sabæ.
c Marium dignum et mirabilem, in Vita eadem.
d An. Ch. 469.
e Ejus mentio fit etiam in Vita SS. Sabæ et Quiraci, huc Paulus, illi suffectus junior Terebon.
f Seythopolis secundæ Palæstinæ Metropolitanæ sedes, primæ Cæsarea, utraque sub Patriarchatu Hierosolymitano.
g Paulca ex his supersunt. ac primo hujus est sermo de sanctissima Maria Deipara, a Joanne Pico Parisiensi, una cum aliis editus, et insertus Bibliothecæ SS. PP. tribus edilionibus Parisiensibus, et Coloniensi; sed seculi 6, part. 2, quod ætas nesciretur. Secundo hujus est Encomion conscriptum de S. Theodoro Martyre, in quo mentio est Luciani Presbyteri, cui Gamaliel, quo in loco laterent corpora SS. Stephani, Nicodemi, ipsius Gamalielis et Abibi fili, revelavit an. 418. Ino horum martyrium ab eo conscriptum. Consute in Phototi bibliotheca tmema 171.
h Palladius in histor. Lausiaca cap. 104, meminit oratoriorum in Oliveto in colle Assumptionis, unde adscendit Jesus. Est autem ad Orientem sanctæ civilitatis. i De eo agemus 26 Januarii.

Dies obitus sui a S. Euthymio, et Domitiani prædicta.

Ego autem ad ea, quæ consequuntur, ejus recte facta revertor. Nam hæc quoque mihi cum aliis Joannes Silentiarius et Episcopus, et Thalelæus Presbyter narraverunt. Dicebant enim, quod versantibus aliquando ipsis in solitudine, in eos incidens B. Saba colloquebatur, dicens, quod cum adhuc esset in conobio, ascendisset post mortem Theoctisti simul cum Longino Præfecto ad magnum Euthymium. Cum autem aliquot dies morati essent circa Ruban cum Martyrio et Elia, et una cum eis adesset S. Gerasimus: Quoniam, inquit, prompto et alacri animo videt magnus Euthymius me et Domitianum, utroque assumepto, a transibat per interiorem solitudinem. Cibus autem nobis erant radices melagriorum. Deinde pervenimus ad quamdam terram admodum incultam, siccamque et omnino aquæ expertem. Ego autem, qui plane eram rudis et imperitus conversationum, quæ funt in solitudine, vehementissima siti oppressus deficiebam animo, et nec pedes quidem habebam qui possent itineri conficiendo sufficere. Conversus vero, inquit, magnus Euthymius, cum me sic jam deficientem et defessum adspexisset, mea causa est animo commotus: et cum se paululum a nobis sejunxisset, et ad terram prostravisset, orabat, dicens: Domine, da aquam in terra sitienti, Fratris sitim consolans: et post preces surgens, apprehendit ligonem, quo herbarum exscindentes radices, alimentum nobis comparabamus, et solum parum scindit, et statim aqua e terra scaturit, et bibere permittit. Cum ergo bibisset, et sitim, quæ eum premebat, depulisset, Deo egit gratias, qui præter opinionem per suos servos talia facit miracula.

103 Cum ergo apud Deum tantam haberet Euthymius fiduciam, et tantam spiritus gratiam e superis attraxisset, ne communis quidem mortis ei tempus est celatum, nec quæcumque eventura erant in ejus Laura, sicut divini Patres de iis mihi narrarunt. Dicunt enim, quodb octavo quidem die post festum luminum, quo solebat ad interiorem profiscisi solitudinem, convenerunt quidem ii qui erant ipsum deducturi, et quicumque ejus peregrinationis omnino volebant esse socii, inter quos erat etiam Martyrius et Elias. Cum autem nihil parati invenissent, neque quòd esset secessui conveniens, quin etiam eum omnino offendissent imparatum, rogarunt an non esset cras profecturus. Ille vero: Tota, inquit, hebdomada ero vobiscum in Laura, et sabbathi media nocte a vobis separabor. Hoc autem, dixit, prius significans se tunc esse moriturum.

106 Tertio itaque die, qui est postea consecutus, cum advenisset dies festus divini Antonii, præcepit ut vigilent in templo per totam noctem: et nocturnis illis hymnis ab eo peractis, cum assumpsisset Presbyteros in eo, quod Diaconicum appellatur: Nullas, inquit, o Fratres vobiscum amplius peragam vigilias, Me enim jam vocat Deus a vita præsenti. Sed nunc quidem exite, et accercite mihi Domitianum: mane autem Patrum veluti quidam coetus conveniat. Mane ergo magno studio omnes ad eum convenerunt, et cum se parum retinuisset, ita eos cœpit alloqui.

107 Patres mei et Fratres dilecti in Domino, et filii, ego quidem jam postremam viam meorum Patrum ingredior. Vos autem oportet vestrum in me amorem in custodiendis præceptis ostendere: ex quibus præcipue est caritas, quæ est vinculum virtutum perfectionis. Quod enim sal pani, hoc est caritas virtutubus. Nec sine ea fieri potest, ut se virtus recte gerat: quandoquidem universa virtus per caritatem et humilitatem firma et stabilis cognoscitur. Nam humilitas quidem novit eum, qui ea utitur, ad summum recte factorum extollere: caritas vero et firmiter continet, nec sinit ut cadat ab illa altitudine. Est autem caritas major humilitate: quod quidem manifestum est ex ipso exemplo Domini et opificis. Nam propter suam in nos caritatem seipsum sua sponte humiliavit, et factus est et sicut nos. Oportet ergo ei perpetuo confiteri et hymnos offerre. Nam hæc quidem omnes, ut semel dicam, homines honestum est exercere. Nos autem præ cæteris, et propter pacta conventa cum eo inita, et quod ab omni perubatione liberi, et a negotiis, quæ ad victum comparandum pertinent, minime divulsam et distractam vitam nostram agamus, et soli nobis ipsis seorsum attendamus. Et corpora et animas, o Fratres, semper castas conservare oportet, et consueta in synaxi glorificatio, et quæ nobis desuper tradita est, regula conservanda est a vobis omni diligentia. Eorum, qui affliguntur, cura est gerenda pro viribus. Qui ex Fratribus colluctatur cum improbis cogitationibus, is semper a vobis confirmetur, et perpetua fruatur admonitione et doctrina et præceptione, ne imprudens paullatim supplantetur, et casu gravi a diabolo prosternatur. Porro autem hoc quoque vobis ultimum adjicio mandatum: Numquam iis, qui adsunt, occludatur janua: sed sit semper aperta cuivis viatori, et ad excipiendum veluti paratissima. Quinetiam ipsum tectum sit vobis commune hospitibus atque transeuntibus, et ea quæ habetis, egentibus proponantur communia. Sic enim copiosam piosam suppeditationem a Superis consequemini.

108 Hæc cum eis mandasset, deinde etiam eos interrogavit, quemdam eis vellent imperare et præesse. Illi autem uno veluti consensu responderunt omnes, Domitanum. Ille vero: At hoc, inquit, nequit fieri. Domitanus enim non hic longo tempore post me manebit: sed cum septimum solum diem transegerit, sequenti me consequentur. Hoc omnes qui aderant, obstupefecit, cum tam aperte et tam libere dictum esset. Cum de Domitiano itaque spem perdidissent, petunt quemdam Eliam. Æconomum inferioris monasterii, genere Herichuntinum. Ad eum ergo protinus conversus magnus Euthymius: Ecce, inquit, omnes Patres te sibi pastorem et præfectum eligunt. Tu autem vide, ut tibiipsi attendas et toti gregi. Oportet vero te hoc quoque scire ante alia, quod Deo visum sit, haud ita diu abhine hanc Lauram fieri cœnobium. Deinceps autem et ubinam ædificari cœnobium, et quemadmodum construi oportet, et de hospitum exceptione, psalmodiaque et studio in regula adhibendo præcepit Eliæ, et de non negligendis Fratribus, et maxime iis, qui improbis gravantur cogitationibus. Deinde vero hoc postremo dixit omnibus: Si invenerim aliquam ad Deum fiduciam, hanc primam petam a Deo gratiam, ut vobiscum et cum vestris posteris sit semper simul spiritu in seculum.

a Sequentia narrantur etiam in Vita S. Sabæ.
b Octavam Theophaniorum a Græcis celebrari 14 Januarii, dixzinus supra; quam consuetudinem a Syris etiam fuisse observatam hinc colligimus, quod tertio ab hoc die fuerit festivitas S. Antonii.

Obitus Euthymii ac Domitiani. Sepultura.

Hæc cum dixisset, dimisit quidem omnes præter Domitanum: et cum tres postea die mansisset in diaconico, sabbatho noctu a dormit in pace, et ad eam, quæ illic est, transit beatitudinem, re vera senex et plenus dierum, vicesimo die mensis Januarii, in anno quidem a mundi creatione, convenienter temporibus scriptis abb Hippolyto, qui fuit antiquus et ipsis notus Apostolis, et abc Epiphanio Cyprio, et abd. Herone philosopho et Confessore, quinquies millesimo quingentesimo et sexagesimo, Domini autem nostri Jesu Christi in carne adventus e quadringentesimo et sexagesimoquinto. Sciantur autem hæc quoque de Euthymio, quod habitu quidem erat minime fictus et mitissimus; adspectu autem teres et albus, valdeque lætus et jucundus ad videndum, omnino canus propter ætatem, paullo brevior, densa barba et usque ad zonam promissa, membris sanus et integer ut cui non digitus, non ungis, non dens, non parva nec magna pars abesset corporis. Atque natus fuit quidem, ut superius dictum est, ex revelatione. Tres autem annos natus, Deo fuit consecratus, in principio scilicet magni Theodosii. Cum vero transiisset per omnes Ecclesiasticos ordines, venit Hierusalem circa viginti et novem annos vitæ propriae. Cum vero sexaginta et octo annos transegisset in solitudine, nonagesimo quidem etf nono anno suæ ætatis, decimo autem sexto Imperii Leonis, excedit e vita.

110 Cum autem fama celeriter per omnem sparsa esset regionem, monachorum et laicorum congregata est multitudo, quæ non poterat facile numerari. Quin etiam Anastasius Patriarcha Hierosolymitanus, cum simul assumpsisset examen Clericorum et militum, accessit. Cum eo autem aderat Chrysippus et Gabrielius, et Diaconus quoque Pheidus. Anachoretæ quoque, qui erant in solitudinibus, undique convenerunt quorum erat unus quoqueg Gerasimus. Omnes autem in stuporem adducebat continuatio miraculorum. Cum ergo convenisset multitudo prope innumerabilis, prohibebatur sacrum illud corpus a sepultura, cum jam esset hora nona, donec mîlites, ut eis jussum fuerat a Patriarcha, repellunt multitudinem: et sic vix tandem datur aditus divinis Patribus, ut corpori illi, quod tam strenue decertaverat, et multa passum fuerat, justa peragerent, et cum iis, quos decet, hymnis in locupleti loculo deponerent. Atque dolor quidem Euthymii privationis, multis erat caussa lacrymarum: Martyrium autem et Eliam longe tangebat vehementius, et ii valde lacrymabantur. Sed cum illos quidem consolatus esset Patriarcha per Chrysippum Crucis custodem, et cum iis, quibus opus erat usus esset admonitionibus, hortatus est ut frequentius ad eum accederent. Cum autem reliquisset Pheidum in Laura Diaconum, ei ædificandi committit negotium: et cum esset in sanctam reversus civitatem, mittit opifices ad opus, et materiam, ut beatæ illæ Euthymii reliquiæ in apto et convenienti loco deponerentur.

111 Domitianus vero, qui Magni erat vere magnus et germanus discipulus, ut qui esset ejus vitæ imitator accuratissimus, cum plusquam quinquaginta annos Sancto inserviisset, a loco non recessit: sed permansit deinceps ad sextum usque diem ab illo tempore, ut qui statuisset non esse sibi vivendum de cetero, nec ferendum esse, ut hanc lucem omnino adspiceret. Cum septimus autem jam dies advenisset, ei lætus noctu apparet Euthymius, Veni hue, dicens, tibi paratam gloriam consecuturus. Ecce enim, inquit, Deus tibi concessit, ut nos quoque hic degamus communiter. Hæc Domitianus annuntiat Fratribus, cum venisset ad synaxim. Sique ipse in gaudio et spe bonorum futurorum e vita excedit.

112 Diaconus autem Pheidus, multis collectis operis, et magno adhibito studio, speluncam, quæ in principio tenuit silentem divinum Euthymium, pulcherrimam et maximam ædem efficit: cujus cum medium attribuisset thecæ magni illius Patris, ex utraque parte elaborat thecas Presbyterorum, Præfectorum, et reliquorum sanctorum virorum. Postquam autem perfecta jam fuissent omnia, tabulam, quæ erat sepulchro imponenda, et argenteum urceum, et cancellos Patriarcha statim mittit Hierosolymis. Deinde ille ipse quoque descendit ad Lauram, cum que sanctum illud beati viri corpus cum lampadibus et hymnis propriis credidisset manibus, transfert ad eam ædem, quam ipse recenter fuerat fabricatus, et in sacro suo deponit loculo, ut numquam posset amplius aperiri, et nec vel ullæ parvæ possent illine ejus auferri reliquiæ. Cum tabulam autem imposuisset, urceum desuper quasi circa pectus defigit. Illa vero ab eo tempore in hodiernum usque diem omne genus gratiæ dat iis, qui ad eum accedunt fideliter. Atque cum sic quidem præclare fecisset reliquiarum translationem VII die Maii, adsumpto secum Martyrio et Elia, rursus revertitur in sanctam civitatem, et eos ordinat Presbyteros, et refert in catalogum cleri sanctæ Resurrectionis. Et hæc quidem sic habent.

a An. Ch. 473, vide prolegomena num. 13.
b Eusebius lib. 6, hist. Eccl. cap. 16. Hippolytus præter alios plerosque commentarios quos componebat, opus de Paschate conscripsit, in quo et temporum seriem explanat, etc. De Canone ejus Paschali pluribus agit Ægidius Bucherius noster. Colitur 22 Augusti.
c De eo agemus 12 Maii, in libris contra hæreses pluribus de tempore disputat, maxime hæresi 51, Alogorum dicta, quæ prolixis et cruditis diatribis discutit Dionysius Petavius noster.
d Hujus Sixtus Senensis, Possevinus, Bellarninus, Miræus, aliique nondum meminerunt; et varii ejus nominis Sancti sunt; at quis hic Confessor, adhuc nos latet.
e Æram hanc Orientalium attigimus in Prolegom. num. 13.
f Septimo legendum esse, ostensum est ibidem.
g In Vita S. Cyriaci: Abit pulchro illo ad Deum itinere Magnus Euthymius. Vidit autem sacram illius animam Gerasimus deduci ab Angelis, et præclare ad celos adscendere, unde fuerat vocatus. Cum ergo statim assumpsisset. Quiriacum, adscendit in ejus Lauram, et sanctum ejus corpus gratis manibus sepelit, cum ea qua par est reverentia, et cum omnia fecisset quæ de more flebant, reversus est.

CAPUT XX. Occasio commutandæ Lauræ S. Euthymii in cænobium.

Restat autem nunc, ut persequamur quanam de caussa, et quemadmodum Euthymii Laura transmutata sit in cænobium. Necesse vero est orationem paullo altius repetere, ut sic apertam et dilucidam faciamus narrationem. Cum unus jam præteriisset annus post mortem magni Euthymii, Leo ille magnus et Christi amans Imperator a excedite vita, relicto Leone suob nepote plane infante successore imperii. Ei autem, cumc parum in imperio vixisset, succedit pater Zeno, sed ille quidem, cum ex insidiis Basiliscus quidam invasisset imperium,d fugit in Isauriam. Cum vero Basiliscus occupasset imperium, facit conciliabulum adversus divinam Synodum Chalcedonensem: quo quidem nitens pars eorum, qui erant schismatici in sancta civitate, cum sibi Gerontium quemdame præfecisset Archimandritam, multa innovat adversus Ecclesiam: nec minora iis, quæ prius ausus fuerat Theodosius. Quinto autem annof postea moritur quidem Anastasius Patriarcha, jam incipiente mense Januario: Zeno vero reversus ab exilio, vincit quidem Basiliscum, qui adhuc tenebat imperium, rursus autemg recuperat imperium, quod amiserat. Et Sedi quidem Hierosolymitanæ succedit Martyrius, de quo mihi superius sæpe facta est mentio, qui ad ipsum Imperatorem Zenonem et Acacium Episcopum Constantinopolitanum scribit de schismaticis et illorum blasphemia et vitanda hæresi: et cum Pheido Diacono dedisset litteras, mandat ei quoque non pauca ore dicenda.

114 Ille autem cum Joppen pervenisset, et quoddam ascendisset navigium, quod proficiscebatur inh Corycium, ubi fuit in ipso mari i Parathenico, in magnam incidens procellam et tempestatem, media nocte patitur naufragium. Cum vero jam demergeretur, nec se supra fluctus posset omnino tollere, sed propterea quod in medio mari esset, et quod nox esset obscura et incerta, periret, in quoddam lignum ex inopinato, vel potius quod Deus id dedisset, incidit: et cum in quemdam locum enatasset, et a tanta calamitate se paullulum recreasset, venit ei in mentem admirabilis Euthymius, et statim illius implorabat auxilium adversus periculum, et ambas ei manus tendebat, et illius nomen sæpe invocabat. Cum sic ergo laboraret, ei alicunde magnus apparet Euthymius, per mare transiens, et secure in ipsis fluctibus inambulans. Quem cum repente vidisset Pheidus, adductus est in admirationem. Eum autem ab animi angore et timore volens rursus statim liberare, ea qua prius quoque solebat allocutione, Noli, inquit, timere. Ego sum Euthymius, Dei servus. Scias non esse bonum hoc iter in conspectu Dei. Neque enim afferet utilitatem aliquam matri Ecclesiarum. Et ideo oportet te reverti ad eum, qui te misit, et ei meo nomine jubere, ne sit sollicitus de disjunctione schismaticorum: haud enim ita diu abhinc, sed illo Pontificatum obtinente, futuram unionem, et omnes, qui sunt Hierosolymis, futuros unum gregem et sub uno pastore. Te autem oportet venire ad mean Lauram, et Fratrum quidem cellas diruere ab ipsis fundamentis, cænobium vero ædificare illic, ubi meum ædificasti ceemiterium. Non enim Lauram, sed cænobium potius esse locum Deo placet.

113 Hæc ille quidem mandat Pheido, et suo eum pallio induit. Ille autem reipsa, et non in somnis protinus raptus, non dissimili forte modo ei, quo Abacue, ita facile et momento temporis statuitur in litore, et perinde ac si e somno surrexisset, (o divinam providentiam) in sancta invenitur civitate. Sic autem præter opinionem in domo conservatus, deponit quidem illud divinum Euthymii pallium, quod tantum pelagus transvolare penna citius effecit et tutius, consueto autem induitur vestimento: illud vero (sed est attendendum; miraculo enim cognatum et consimile sequitur miraculum) a quadam veluti manu abreptum, evaneseit et tollitur de medio. Cum ad se ergo rediisset Pheidus, et quænam cum mala oppressissent considerasset, undæ, fluctus, nox, desperatio, et quæcumque sunt mala tempestatis; deinde vero animo agitasset repentinam hujus inexpugnabilis calamitatis solutionem, magnumque Euthymium, et quemadmodum cum jam esset defessus, et graviter suffocaretur, ei apparet pedibus ingrediens in fluctibus, et veluti manum illam porrigens hilarem vultumque una et vocem, et mandans ea, quæ dicta sunt, et tandem imponens pallium, et tantum mare veluti alatum per aerem transmittens, et domi suæ reddens insensibiliter; hæc cum apud se considerasset Pheidus, emisit illas voces cum magna admiratione: Nunc scio verum esse et germanum Dei servum magnum Euthymium, ab eoque missum, me liberasse a calamitate.

116 Deinceps autem hæc quoque matri narravit. Illa vero eis aures lubenter accommodans, (amabat enim non solum filium, sed etiam Deum) et propterea tam ejus qui servat, quam ejus qui servatur, delectata narratione, et etiam lacrymas profundens ex oculis, consuluit filio omnia impleret. Deinde autem ad Patriarcham quoque transiens, ei Pheidus renuntiavit omnia. Ille vero admiratus narrationem, quæ omnem rationem superat et opinionem: Revera, inquit, Dei Propheta est magnus Euthymius, magnaque est et quæ dici non potest apud illum fiducia. De iis enim, quæ Lauræ eventura essent, cum nos omnes essemus testes, prædixit jam in Christo consummandus. Hæc cum dixisset, ipse quoque Pheido permittit, ut ædificet cænobium, et concedit, ut ad id proficiscatur, simul professus, se quoque omnibus viribus opus una esse aggressurum.

a An. Ch. 474, mense Januario.
b ex filia Ariadna, nupta Zenoni.
c Mensibus 10.
d An. Ch. 476. Basilio et Armato Coss. ut ex Simplicii Papæ epistola colligitur, his data Coss. 4 Id. Januar. qua Zenonem ut pro Imperatore quædam ageret, hortatur: nec diu post isthic substitit, ut ex reditu patebit.
e Pseudoepiscopum contra Anastasium, ut bene advertit Baronius an. 476, num. 41.
f Post mortem S. Euthymii an. Ch. 477, cum præfuisset 18 annos, ut dicitur in Chronico Nicephori, et aliquot menses.
g Post 20 menses, quam ejectus erat, ut tradunt Cyrillus in Vita S. Sabæ, et Victor Tunnunensis, Simplicius Papa de Imperio recuperato congratulatur Zenoni VII Idus Octob. post Consulatum Basilisci et Armati an. Ch. 477.
h Corycus Ptolemæo, Plinio, Straboni. Q. Calabro, Ciliciæ oppidum. Corycium promontorium, et in eo antrum Corycium, in quo optimus crocus nascitur. i Imo Parthenicum, scu Parthenium mare Macrobio 7 Saturn. est pars maris Mediterranei, quod Asiam Africanque interluit.

CAPUT XXI. Cænobii ædificatio.

Cum autem Pheidus magnam manum accepisset ministrorum et domus ædificatorum, et unum ex mechanicis, descendit in Lauram, et cum ædificasset cænobium, sepique et fossa esset complexus, vetus quidem templum attribuit Fratribus ad cænaculum, alterum autem templum superius ædificat. Intra cænobium vero excitat turrim, quæ esset aperte veluti propugnaculum totius solitudinis, et eam collocat in medio cœmèterio. Loci vero posituram, in qua hoc sacrum collocatum est cænobium, et esse pulchram propter aequalitatem, et monachis esse aptam ad exercitationem propter aeris maxime temperationem, oratione describam et ostendam, quantum potero.

418 Est quidam collis admodum brevis inter duas valles, quæ ex Oriente et Occidente simul paullatim coeunt, et ad Austrum inter se commiscentur. Ad Boream autem patet pulcherrima campi planities circiter tria stadia, quam fieri potest optime excogitata ad voluptatem et delectationem. Per eam autem mediam torrens perfluit, qui ex alto descendit ex colle, qui est ad Orientem, fitque loco veluti quædam zona. In ipsa vero collis in planitiem inclinatione, et eorum eleganti mixtione et conjunctione, exurgit turris veluti quidam vertex et arx quædam: et turrim deinceps consequitur porta, quæ est versus planitiem, quæ cum voluptate transmittit eos qui exeunt, veluti a quadam specula despicientes pulchra illa planitiei spectacula. Sed quid loci naturam recenseat aliquis, quemadmodum est quidem mitis et fertilis; quali autem super caput est aere contemperatus, et neque majore quam opus sit calore, neque frigore utatur; sed cum ex ambobus fugerit ea, quæ molestiam afferunt, uniuscujusque præclare tenet medium; et est frigidioribus quidem calidior; calidioribus autem rursus sensim frigidior, et consequenter valde humidis siccior, et immoderate siccis humidior, cum ea, quæ unicuique congruit, commoderatione?

119 Cum ergo totum ejusmodi cœnobii ædificium simul et ornatus, non opus habuerit plus quam tribus annis propter multas manus, vehemensque et intensum ministerium; volebant quidem divini Patres illud cum alio ornatu et artificio Ecclesiæ reddere et dedicare, eos autem arcebat rursus aquæ penuria. Nam in illa quidem solitudini pluit sola hyeme. Cum ea autem fuisset magna ex parte sicca et aquæ expers, ei aqua defecerat, maxime circa vernam conversionem: nisi forte in aliquibus concavis cisternarum consisterentaliquæ breves aquæ reliquiæ. Quod quidem eos valde reddebat animi dubios et perplexos, ut qui premerentur inexorabilibus naturæ necessitatibus. Significant certe Præfectus Elias et Diaconds Pheidus Longino præfecto inferioris a monasterii, et Paulo præfecto monasteriob Martyrii, ut suis jumentis aquam curent ad eos transferendam ex Pharis.

120 Sequenti autem nocte eis paratis ad iter, cum jam congregata essent jumenta, illa nocte apparet B. Eliæ magnus ille Euthymius. Quid hoc sibi vult, rogans, quod hodie jumenta congregetis? Cum is vero respondisset: Ut aquam afferamus ex Pharis, propterea quod ea nunc nobis omnino defecerit; increpavit illum dicens: O vos modicæ fidei, quanam de causa Deum non rogavistis? Num is, qui ex prærupta petra inobedientem potavit populum, et aquam ex asini maxilla Samsoni aliquando fecit scaturire, non poterit vobis quoque ad usum suppeditare, si solum cum fide offeratis petitionem? Deinde eis etiam prohibuit iter ad Pharas, ut minime necessarium. Aqua enim vobis implebuntur vel maximæ cisternæ, si ne tres quidem horas expectaveritis.

121 Cum ad hanc visionem e somno excitatus fuisset B. Elias, et statim eam Pheido et reliquis annuntiasset, jumenta quidem a proposito soluit ministerio: cum nox autem jam transiisset, et sol quantam videt terram suis illustraret radiis, nubes nescio unde aerem, qui erat, super cœnobium, repente complexa, protinus erupit in pluviam. Et omnia quidem circumcirca simile adhuc puniebat flagellum siccitatis: ii autem soli qui erant in cœnobio, præter opinionem aquam erant adepti, perinde ac si aliquis pluviam circumscripsisset, et rursus ulterius non sineret progredi. Postquam autem et cisternæ fuerunt aqua plenæ, et non erat amplius opus imbribus qui e cœlo descendunt; dissipata est statim nubes, et vehemens imbrium procella rursus reducta fuit ad serenitatem.

122 Cum vero miraculum brevi totam pervasisset solitudinem, et pervenisset jam etiam ad ipsum Archiepiscopum Martyrium, descendens ille multis copiis ad cœnobium, præclaram quidem egit synaxim et vigiliam cum multis lampadibus et suffitibus. Splendidam autem et magnificam facit dedicationem, deponens subara quasdam partes reliquiarum Martyrumc Taraci, Probi et Andronici, vii mensis Maii. Erat vero jamd duodecimus annus post decessum Euthymii. Cum aliquod autem tempus transiisset, Diaconus quoque Pheidus suscipit Episcopatum civitatise Doron quæ vocatur.

a S. Theoctisti.
b Patriarchæ, cui hic Paulus successit, quem sibi secundum, seu coadjutorem, habebat S. Theodosius Cænobiarcha in regimine reliquorum cænobiorum, a Salustio Patriarcha moribundo an. Ch. 493, imposito. Cyrillus in Vita S. Sabæ.
c Passi sunt sub Diocletiano Tarsi in Cilicia. De eis agit Martyrol. Roman. XI Octob.
d An. Ch. 484.
e Doron, Dora, Dor, Ador, etc; civitas maritima, undecimo, aut, ut alii volunt, nono milliario a Cæsarea Palæstinæ, pergentibus Ptolemaidem. Legendus Adrichomius in tribu Manasses citra Jordanem cap. 26.

Tres primi successores S. Euthymii. Pax Ecclesiarum. Oleum S. Euthymii.

Sed cum ego in hunc locum venerim, mihi venit in mentem, ut de schismaticis illud addam, quod mihi etiam dignum videtur de quo dicatur; ut quæ in mari fuit divini Euthymii prophetia, evidentius hinc ostendatur. Nam cum jam quidem Patriarcha Martyrius, fidem tribuens Pheidi visioni admirabili, et iis quæ in mari prædixit ille Magnus, de his quidem schismaticis cessavit cogitare. Non multum autem temporis intercessit, et veluti ex diviniore quadam visitatione Marcianus, cujus paullo ante memini, omnes ipso convocat in cœnobio, quod ab ipso constructum fuerat in sancta Bethleem, et, Quousque tandem, inquit, o Fratres et Patres, contendimus corpus Ecclesiæ dividere in partes, idque cum nec nobis quidem constet, quæ sit Dei voluntas, sed rem sic credamus propriis cogitationibus? Est ergo nobis considerandum, ne forte existimantibus recta via ingredi in avia contingat incidere. Sunt enim incerta hominum cogitationes, sacra aiunt eloquia, et si videtur, sequentes illud Apostolicum, et veluti exemplo utentes, jaciamus sortes in conspectu Episcoporum et monachorum: et si sors quidem venerit ad monachos, oportet omnino perseverare in iis, in quibus nunc manemus et quæ nobis placent: sin autem ad Episcopos, cum ipsis communicare. Cum hanc attulisset sententiam a Marcianus, nullus erat ex iis, qui aderant, qui non laudaret. Jactam itaque sortem monachi quidem eam habuerunt, omnes autem ei statim communicabant, tamquam ex Deo esse cognitam arbitrati, præter Gerontium solum et Romanum. Et omnes seipsos præbentb ferentes unioni Ecclesiæ, eique de cetero germanam ac synceram faciunt communionem.

124 Cum eos autem Patriarcha pulchre non solum supinis, ut quis dixerit, manibus, sed etiam cordis sinibus excepisset, præclarum et celebre festum agit. Admodum enim pulchre civitati exortum est bonum pacis, et lætatæ sunt plateæ Hierusalem, et per omnia Deus glorificabatur. Gerontius autem et Romanus, alter quidem cum quadraginta quinque annos præfuisset B. Melanæ monasteriis, alter vero in Thecorum, ut supra diximus, regione monasterium construxisset, et deinde ex ipsis quoque turpiter fuissent expulsi propter eorum, quæ ipsis visa fuerant, impietatem, mali male huc et illuc obeuntes recesserunt. Sed hæc quidem facta sunt temporibus Zenonis.

125 Sequentibus vero annis, cumc Anastasius post ipsum accepisset imperium, incursionem autem fecissentd barbari, et magnam partem solitudinis vastassent et depopulati essent, everterunt ipsa quoque Agarenorum tabernacula, quæ eis nuper magnus fixerat Euthymius. Deinde qui ex his quidem erant insigniores, alia sibi excitant in Martyrii monachi monasterio, et templa erigunt. Barbari autem cum rursus eos essent aggressi, alios quidem interimunt, alios vero captivos abducunt, aliquos autem in alips vicos compellunt, nempe eos, qui ex inopinato hoc periculo evasere superiores, cum magna et gravissima fuisset hæc illic barbarorum incursio.

126 Beatus autem Elias, qui Euthymii recte præerat ovibus, cum triginta et octo totis annis administrasset præfecturam, multaque præclara et egregia in ea fecisset opera, et magnum sui amorem reliqisset Fratribus, qui in eis viget usque in hodiernum diem, ipse quoque feliciter e excedit ad Dominum. Cum quidam autem Simeon Apameensis post illum accepisset administrationem, et in ea tres tantum annos vixisset, Stephanus Arabs genere eif succedit: qui cum mortuus esset,g ei frater Procopius sexcentos aureos ex bonis paternis tribuit monasterio.

127 Sub eadem autem tempora Cæsarius quoque quidam Antiochenus, qui in civilibus magistratibus sæpe bonam erat assecutus existimationem, cum ad sanctam venisset civitatem, et satis longum esset illic tempus moratus, incidit in quamdam corpoream valde gravem affectionem. Quoniam vero deerat manus, quæ eum curaret, et omnem superabat tolerantiam et amicorum consolationem, cum non haberet quidnam deinceps faceret, confugit ad sepulcrum admirabilis Euthymii, et quod ex illo fluebat oleum fit statim ad liberandum hominem remedium, cum solum morbus fuit inunctus. Is autem referens gratias pro beneficio. pecunias Sancti monasterio alias quidem jam præbuit splendide ac magnifice alias autem etiam quotannis præbiturum esse promisit.

128 Domum vero revertens, cum adh Tripolitanum Episcopum accessisset, quomodo solet animus in rebus hujusmodi lubenter rerum meminisse gravium, quæ jam præterierunt, narravit ei singula, quemadmodum malum quidem eum invasisset, et manus medicorum et præsentia familiarium, illæ quidem ad curationem, hæ vero ad consolationem nihil valebant; et quemadmodum omnibus desperatis, venerit ad sepulchrum Euthymii, et quemadmodum illic solum unctus oleo, protinus, et citius quam quis sperare atque adeo optare ausus fuerit, invenit curationem.

129 Hæc ille quidem singulatim narrabat Episcopo. Quidam autem Leontius, illius consobrinus, cum esset ætate valde juvenis, contigisset vero eum interesse narrationi, animo protinus, ut audivit, incitatus, et majus aliquid animo agitans quam pro ætate, cum quæcumque sunt mundana condemnasset, a quibus ut plurimum facile decipi et capi potest juventus, recta venit in magni Euthymii monasterium, et vitam suscipit monasticam. Quem utique, cum virtute evasisset insignis, accersens Stephanus Episcopus, ei tradit curam monasterii, quod conditum fuit in honorem magni Martyris i Leontii. Paullo post vero cum Sedis etiam reliquisset successorem, excedite vita vicesimo secundo mensis Januarii, cum annos viginti et unum integros præfuisset cœnobio. Porro autem Leontius quoque, hujus consobrinus: Nilum quemdam cœnobii Presbyterum euntem Antiochiam, et ab eo hospitio exceptum, cum ex iis quæ aderant, satis accepisset, k Orestiadis ordinat Episcopum. Et hæc quidem ita se habent. a Summus vir postea Marcianus fuit, in cujus horreo frumentum ex unico grano divinitus una nocte admodum duplicatum fuisse, dictum est in Vita S. Theodosii XI Januarii num. 61 et 62. In Vita S. Sabæ dicitur sanctus Abbas et vir longe optimus; qui visione calestii monitus fuerat, ut S. Sabæ de necessariis provideret. Obiit universalis Archimandrita omnium monasteriorum a Salustio Patriarcha constitutus, cui suffecti SS. Sabas et Theodosius.b Forte serventes; ut annotatur apud Surium et Baronium an. 477, num. 29, ubi hæc refert, licet diu post contigerint, ut ordo narrationis exigit.c Olybrio solo consule an. 491. Indictione XIV, in Vita S. Sabæ.d Theophanes lib. 13, cap. 10, refert anno Anastasii 11. Saracenorum incursum in Phoenicen et Syriam rursus (seu secunda vice) effectum esse. Prior hæc irruptio ante mortem Eltæ Hegumeni videtur contigisse.e An. Ch. 511.f An. 514.g Surius monet videri legendum ejus, a nu. 96, deficit nos MS. Græcum.h Opulenta Phæniciæ ac celebris urbs Tripolis, describitur ab Adrichiomio inter loca extera cap. 30. i S. Leontius Tripoli passus colitur 18 Junii. k Orthosiadis legendum suspicamur. Est. Orthosias prope Tripolim,e regione Cypri, etiam urbs Episcopalis, cum Tripoli, sub Metropolitana Tyrio, describitur ab Adrichiomio inter extera loca cap. 29.

Successores S. Euthymii. Sacrilegus punitus. Cyrilli scriptoris ætas.

Revertendum est autem ad Magni Euthymii monasterium, et quæ deinceps consequuntur, ea sunt addenda narrationi. Post Stephani a Præfecti summationem, Thomas, qui genus trahebat ex Apamea, cum id felix et florens accepisset, minuit et circumcidit. Quo autem tempore is administrationem tenebat monasterii, ad eum rursus venit Antiochenus Cæsarius et ab illo humane et benigne acceptus, cum in eodem cum eo accunbuisset convivio, deinde ut solet inter eos agitati essent sermones, et audiisset quod in Diaconico essent illius ligni partes, in quo Dominus illo suo admirabili consilio fuit crucifixus; petit ab eo, ut liceat sancta illa ligna adorare, et eorum exiguam aliquam partem accipere. Cum ergo annuisset is qui præerat monasterio, eadem quidam hora ei aperit ambas fores Diaconici, reserat autem thecas rerum pretiosarum, aliquid ardentius faciens et amantius: et ingressus est Cæsarius cum iis, qui erant circa ipsum. Cum autem adorassent et complexi fuissent, aliquam quoque partem accipiunt illius salutari et venerandi ligni. Deinde etiam ingressi interiorem cellam Diaconici, rursus convertuntur ad se reficiendos.

131 Theodorus autem Galata quidam, qui eis ministrabat, frequenter exiens per Diaconicum, et ad eos ingrediens, sacris illis thecis apertis, sexcentos illos surripit aureos, de quibus ante diximus, qui positi erant in tribus crumenis. Et Præfectus quidem Cæsario et suis mentem adhibens, non sensit quod factum erat. Mane autem surgens Theodorus, simulabat se irasci, et præferebat se valde indignari, quod non liceret ei frui quiete et silentio. Quocirca recedit ex monasterio, specie quidem quod desideraret locum vacuum a tumultu, re vera autem, quod cuperet latere, et aurum abscondere. Dum ergo ad sanctam civitatem iter esset ingressus, ubi fuit ex adverso monasterii monachi Martyrii, et sensim sedens, et genibus crumenas imponens, aureos quinquaginta numero ex una harum sumpsisset, ponit reliquos sub magno quodam lapide: et cum locum signasset, et sibi notum, quoad ejus fieri posset, fecisset, recta profectus est Hierosolyma; illine vero Joppen.

132 Cum equos autem conduxisset, et arrham dedisset, revertitur ad lapidem, sub quo latebat aurum: et cum jam prope fuisset, (o oculum qui omnia intueris! o justissima judicia!) videt quemdam magnitudine maximum et adspectu terribilem serpentem, qui e lapide prorepserat, et erat veluti collocatus ad servandos aureos, conari arcere eum a re aliena. Ille ergo timore affectus, tunc quidem vacuis manibus revertitur: sequenti autem die rursus redit, et rursus invenit terribilem illum auri custodem adeo diligenter vigilantem ad auri custodiam, ut ne liceret quidem omnino accedere ad lapidem: quin etiam cum aggredi perrexisset, diu serpens ita est eum persecutus, ut satis habuerit illinc salvus recedere. Postridie autem venit rursus ad locum, et protinus advolans quædam virtus aerea, cum veluti quamdam clavam incussisset Theodoro, et certam ei plagam inflixisset, illum quidem evertit et prope exanimatum humi dejicit. Quidam autem Lazariotæ cum transeundo advenissent, et tam misere jacentem invenissent, accipiunt et deferunt in nosocomium, quod est in civitate.

133 Cum illic autem diu jaceret, videt in somnis quemdam senem eum acriter corripientem, et dicentem: Non aliter tibi licet surgere, nisi surreptas pecunias prius reddas Euthymii monasterio. Cum itaque exinde accersiisset eum, qui accipiendis præfectus erat erat ægrotis; et furtum confitetur, et dolum aperit, et caussam, quæ tunc latebat, cur e monasterio recesserit, propalat et profert in lucem veritatis: et quemadmodum sub quodam lapide aurum deposuerit, et quemadmodum cum saepe accessisset et conaretur tollere, primum quidem serpens et magnitudine et adspectu terribilis, qui e lapide prorepserat, eum expulerit admirabiliter et propter opinionem; deinde autem quædam virtus, quæ alicunde advolavit, eum sic affecerit.

134 Hæc cum accepissent Præfectus Thomas et Leontius, statim ascendunt ad sanctam civitatem, et cum Theodorum in quodam vehiculo imposuissent, ut eis ostenderet locum, in quo aurum erat abditum, ipsum quidem inveniunt sub lapide positum, formidabilis autem illic custos (o miraculum) nusquam aderat; ut qui veluti veris dominis thesauro cessisset. Atque ille quidem statim tollunt aureos, parum curantes eos, qui consumpti fuerant a Theodoro. Ipse autem nihil amplius mali sentiebat, et erat sano corpore.

135 Atque Thomam quidem, qui octo annos Euthymii præfuerat monasterio, vicesimo quinto Mensis Martii,b septuagesimo anno post discessum Euthymii, benignus et clemens Dominus hinc evocat. Leontius autem post eum suscipit præfecturam monasterii, a quo ego, qui hæc scriptis mandavi, referor inc catalogum Fratrum illius gregis. Quæ ergo de hoc divino et admirabili Euthymio Patres mihi narrarunt, ut dicam sicut divinus David, non abscondi a filiis eorum in generationem et generationem. Oportet autem omnino ea, quæ meo tempore facta sunt, non despicere, cum qui sunt affecti beneficio, sint adhuc superstites, et intersint iis quæ geruntur, et sui intuitus utantur testimonio: sed et in hodiernum usque diem ea, quæ sunt præter opinionem fiant miracula, quæ sunt eorum quæ præcesserunt probatio et perfectum signaculum, quod de illis nihil sit omnino dubitandum.

136 d Decimosexto itaque anno, cum monachorum suscepissem habitum, vehementique quietis ac silentii teneret desiderio et habitandæ solitudinis, quærebam honestam alioqui occasionem ut ea consequerer. Cum nullam autem aliam invenirem, præ me tuli magno me teneri desiderio videndæ dedicationis Ecclesiæ Hierosolymitanæ, et petii ut illuc ire liceret. Dimissus autem a præfecto, cum jam essem recessurus a Metropoli Secthopolitarum, mater hoc mihi dat mandatum, ut nihil ex iis, quæ pertinent ad animam, ex me facerem absque admonitione et consilio Joannis Silentiarii: Ne forte, inquit, statim ab initio imprudens irretiaris errore Origenistarum. Cum ergo venissem in sanctam civitatem, et sacra quidem loca adorassem, in quibus Dominus propter nos moras traxit salutares, et cum divinæ quoque Crucis lignum adorassem, deinde ade eum me confero. Is autem cum et mihi alia monita dedisset et consilia, tandem hoc quoque mihi præcipit: Si vis, inquit, salvus esse, vade ad magni Euthymii monasterium, et in eo habita. Hæc cum ego audivissem, venio per solitudinem quam citissime ad Jordanem: et cum satis longum tempus cum iis, quif illic erant, Patribus essem versatus, in illius magni monasterium delatus, sum susceptus. Leontius autem erat, cuiet suscipiendi cura, et monasterii præfectura fuerat credita.

a Perperam Episcopi additum erat. Est hic Stephanus Arabs, frater Procopii, supra nu. 126, obiit an. Ch. 334, ut ex num. 135, colligitur.
b An. Ch. 342.
c Hæc eadem refert, citato hoc loco, in Vita S. Joannis Silentiarii, ubi Indictionem VI, addit, et annum ætatis S. Joannis 90 mensem Julium, quo ad S. Euthymii monasterium venit; quod necessario an. Ch. 343, contigit, qui secundus est præfecturæ Leontii. Vide Prolegomena num. 9.
d Imo decimo tertio. Rediit S. Sabas Constantinopoli in Palæstinam in Septembri, Indictione nona an. Ch. 530. Hierosolymis Caesaream proficiscitur, hinc Secthopolim. Cyrillum puerum discipulum sibi acquirit, cujus caput Metropolita Theodosius tondens in primo Ecclesiastico gradu constituit. Redit Sabas ad Lauram, et modico tempore ibi transacto infirmitate detentus est, ex qua obiit Indictione decima, V Decembris an. Ch. 531. Ab indictione ergo nona; ad sequentem sextam non nisi decimustertius labebatur annus; nisi ante dicatur habitum monasticum accepisse, quod ille locus in Vita S. Sabæ ægre ut suspicemur permittit.
e In Lauram B. Sabæ.
f Potissimum cum Seniculo monacho in xenedochio Abbatis Euthymii, Secthopoli ex monitione S. Joannis in somno ei facta. In hujus Vita.

CAPUT XXIV. Sacrilegium punitum.

Cum illic ergo versaret, video ea ætate quemdam genere Cilicem, habitu monachum, Paulum nomine, ex Martyrii monasterio profectum, quem malus quidem possidebat spiritus; ab iis autem qui ad ipsum attinebant, adducebatur ad monumentum Euthymii. Cum positus ergo fuisset monachus ad thecam reliquiarum, apparens paullo post magnus Euthymius, media nocte fugat dæmonem. Fuit autem hoc certum curationis testimonium: nam cum ipsa nocte ascendisset Paulus ad horam nocturnæ psalmodiæ, fit unus ex iis, qui canebant, et nobis omnibus præsentibus, se fatetur fuisse a Deo curatum. Cum autem quod factum fuerat, didicissent monachi Martyrii monasterii, veniunt ut eum rursus reducerent in suum monasterium. Sed ille cum vellet ostendere se esse grato animo, et apud se scriptam conservaret gratiam, mansit deinceps in cœnobio, omnemque laborem et ministerium alacri animo una subiit cum Fratribus.

138 Cum nos autem aliquando colligeremus alimentum in solitudine, id vero erat quod vulgo solet nominari a Manuthia, in colligendo rogavimus Paulum, qui ipse quoque aderat, quidnam ei accidisset, et quanam de causa venisset in cœnobium, et quamnam curationem esset consecutus apud thecam reliquiarum. Ipse autem, ut qui jam esset nobis familiaris, et apud nos non posset quidquam fingere, omnia aperte recenset: Ego, inquit, cum mihi Diaconatus munus esset creditum in monasterio Martyrii, nescio quomodo laboravi avaritia, et captus sum amore pecuniæ. Cum autem essem inops, et nescirem unde vel mihi drachmam pararem, venit mihi in mentem ex sacris vasis aliqua surripere, et unumquodque eorum pretio vendere, et sic aliquo modo mihi parare possessiones. Cum vero victus essem ab his improbis cogitationibus, et Dei timorem excussissem, surripio claves ex ara: et cum locum aperuissem, in quo erat reposita vasa sacra, ex aliis alia quidem mihi usurpavi, alia autem aliis quoque contemptim distribui. Deinde cum illo Diaconatus munere functus essem, claves quidem reddo rursus ad aram referens. Cum autem ad cœnam venissem cum quibusdam Fratribus, et me vini potione exatiassem, in strato miser recumbo. Protinus vero omnis intemperantiæ cogitatio in meam diffunditur animam, perinde ac si omnes concurrissent. Ego autem, cujus animus erat adhuc corruptus a temulentia, me libenter tradidi his cogitationibus: quæ me assumptum sic affecerunt, ut viderer sentire feminam, quæ una mecum esset et una cum ea jacere.

139 Protinus ergo ad me venit obscura quædam nubes et caliginosa; ea autem erat sceleratus dæmon, qui me invaserat, a quo victus tamquam ab aliquo hoste captus, mansi ab eo longo tempore cruciatus, et quid non grave patiens? Ubinam enim male faciendi satietatem hostis ceperit, quando hoc facere fuerit in ejus potestate? donec Fratres mei ducti misericordia me tollunt, et ad Sancti capsam adducunt: et statim perinde ac si resipuissem, et ad me essem reversus, cum calidis orabam lacrymis, utmei magnus miseretur Euthymius, et me ab hac scelerati dæmonis liberaret contumelia: et vespere propter eam jacebam supplicans, et non intermittebam orare. Jam autem circa mediam noctem videbar mihi versari in quodam loco divino et admirabili, cujus posituram, posituram, pulchritudinem, gratiam optaverit quidem videre quispiam, sed verbis nequaquam poterit exprimere. Videbatur autem mihi nigra quoque quædam cuculla et lana plena esse meo capiti imposita: ea autem lana (o malorum depulsor Dei serve Euthymi!) absit ut ullis aliis imponatur. Nam intrinsecus quidem pro lana, ornata erat spinis, iisque non tolerabilibus utique aut mediocribus, sed stylorum stimulis magnitudine longitudineque similibus. Caput autem meum valde pungebat, et nec omnino quidem hiare sinebat aut respirare.

140 Cum tali ergo malo premerer, lingua mihi videbar versare nomen Euthymii, et eum orare. Ille autem statim mihi apparet, multa luce circumeirca refulgens, pilis canus, gravis adspectu, lætus oculis, statura brevis, promissa barba, nigra veste indutus, et virgam manu tenens, et: Quanam re, inquit, tibi opus est? Quid autem vis tibi faciam? Cum ego autem timide et subtremebunde respondissem, Miserere meæ calamitatis, et a gravi me libera dæmone; ille vero austerius respondens: Sed est ne tibi, inquit, persuasum ex iis quæ fiunt, nihil Deum latere? Didicisti ex iis quæ passus es, quantum malum sit, res Ecclesiæ aut Dei potius despicere, et inconsiderate ac temere perfundere? Nam quomodo rerum Ecclesiæ consecratarum gratia aperte transit ad Deum, ipse autem rursus scit ex alto præbere remunerationes; ita qui eis male utuntur, non in alium, sed in illum ipsum sunt contumeliosi, et ei meritas luunt poenas. Si enim olim Ananias cum uxore, cum ex iis quæ ipsi obtulerant, surripuisset, tantas dederunt poenas, ut ipsi una furto morerentur; quampam veniam consequetur, qui ne alienæ quidem parcit oblationi? Verumenimvero, inquit, si pactum conventum feceris, te non amplius rebus sacris manus injustas immissurum, nec te, malas admittendo cogitationes, suaviter oblectaturum; te, inquit, consolabitur Deus et te curabit. Est enim benignus et clemens, et non vult mortem peccatoris, ut divina docent eloquia, sed ut ipse convertatur et vivat. Propterea enim tibi mala evenerunt præsentia, quod cum tibi rerum sacrarum creditum esset ministerium, non tamen te ipsum Deo conservasti fidelem; sed statim ad dolum respexisti et furtum, metens, ut vere dicam, ubi non seminasti, et colligens ubi non dispersisti. Hunc proficiscitur, quæ fit ab ipso derelictio: hinc insultus carnis et intemperantia, et hic gravis dæmonum fluctus hinc in te inundavit.

141 Hæc cum ego audivissem, ei polliceor me in posterum cautionem esse adhibiturum. Et tunc, inquit, cum in sceleratum dæmonem infremuisset, et manu meam cucullam apprehendisset, vix, inquit, et vi eam aufert capiti, ea autem statim mutavit formam, et mihi in Sancti manu brevis quidam videbatur Æthiops, habens oculos igni similes. Visa est autem ante ejus quoque pedes defossa esse fossa profundissima: et illum quidem dejecit in fossam, ad me vero rursus conversus, illud dicit, quod Christus paralytico: Ecce sanus factus es, noli amplius peccare: sed attende tibi ipsi, ne quid contingat deterius. Ab ea autem liberatus affectione, ardentius Deo actis gratiis, ab illo tempore sum conservatus, usque in hodiernum diem nullo malo affectus. Hæc cum mihi Paulus narraverit, ego omnibus communem adjeci narrationem. a. Lubet de voce hac, nusquam alibi nobis quidem notata, cruditum Adriani Cronmii (utrique nostrum semper cum honore nominandi, a quo sacris litteris Theologicisque disciplinis sumus instituti) conjecturam apponere: Existimo, inquit, Hebræam esse vocem; et sic scribendam מנותיה manot-ja, id est, partes, sive portiones, Dei, sive inemptas dapes, quas ex Dei beneficio in deserto ex arboribus vel herbis legebant. Similis vox est Estheris 2, v. 9, in Hebræo, ubi Estheri dicuntur datae paries ejus. Heb. portiones ejus, sive res ei ad victum et cultum necessarie. Sed ibi יה, litteræ finales pluralem numerum et affluxum femininum significant. Posset etiam ex Hebraica et Graca esse com posita dictio, ut μανενθια, sit quasi μάνει ἴωθεν, ut sit allusio ad Man, sive manna Hebreorum, quod Exodi 16, v. 21, et Sapient. 16, v. 28, ante ortum solis colligendum erat. Vocaturque ipsum man, quasi pars vel portio, quæ ipsis a Deo dabatur, et sine labore comparabatur, quamquam et aliam etymologiam dat noster Intepres ex LXX. Exod. 16, v. 15, ut מנחם Manhou, sit quasi מנחם Quid hoc?

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

20. siječnja Kalendar godine