Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 20. siječnja

O sv. Eutimiju Velikom, igumanu u pustinji svetoga Grada

DE S. EUTHYMIO MAGNO, HEGUMENO IN EREMO SANCTÆ CIVITÀTIS

Sadržaj (33)
  1. § II. Euthymii sanctitas, dies natalis.
  2. § III. Vita S. Euthymii.
  3. § IV. Etas et Euthymii, discipulorum, successorum, et sex Patriarcharum Hierosolymitanorum.
  4. Prologus Cyrilli,
  5. Ex veteri Latino MS.
  6. Auctore cyrillo monacho, interprete Gentiano herveto,
  7. S. Euthymii ortus et educatio.
  8. Studia. Sacerdotium. Vita Anachoretica.
  9. Recessus in speluncam. Cænobium S. Theoctisti extructum.
  10. CAPUT IV. Conversio Aspebeti Ducis filii Terebonis, ejusque familiae.
  11. Fuga in solitudinem Ruban, tum in Ziphon. Aliud monasterium constructum.
  12. Secessus in novam speluncam. Laura constructa.
  13. Annona divinitus multiplicata. Inobediens punitus.
  14. Maronis et Clematii inconstantia emendata.
  15. Zelus fidei contra Nestorium. Aliæ virtutes.
  16. Prædictiones. Curationes.
  17. Pluvia cælitus impetrata.
  18. Defensio fidei et Synodi C halcedonensis.
  19. Eudociæ Imperatricis ab hæresi ad orthodoxam fidem reductio.
  20. S. Sabæ tirocinium. S. Gerasimi virtus.
  21. S. Sabæ tirocinium. S. Gerasimi virtus.
  22. Varia misericordiæ opera. Mors Eudociæ Augustæ.
  23. Acta et obitus S. Theoctisti: et aliorum Euthymii discipulorum.
  24. Dies obitus sui a S. Euthymio, et Domitiani prædicta.
  25. Obitus Euthymii ac Domitiani. Sepultura.
  26. CAPUT XX. Occasio commutandæ Lauræ S. Euthymii in cænobium.
  27. CAPUT XXI. Cænobii ædificatio.
  28. Tres primi successores S. Euthymii. Pax Ecclesiarum. Oleum S. Euthymii.
  29. CAPUT XXIV. Sacrilegium punitum.
  30. CAPUT XXV. Energumeni liberati.
  31. Lethargus sublatus.
  32. Perjurus et fur puniti.
  33. CAPUT XXVIII. Epilogus. Caussa scriptionis.

CAPUT IV. Conversio Aspebeti Ducis filii Terebonis, ejusque familiae.

Nobis autem jam deinceps incipit pergere oratio ad res veteris Terebonis: quæ omnes quidem, qui sunt seniores, concordi voce mihi narrarunt; accuratius autem ille a Terebon, qui fuit nepos hujus veterisb Terebonis, et præfuit tribui apud Saracenos, et in eis maximum nomen reliquit ad claritatem. Oportet autem ab alto ordiri principium narrationis, ut sic facilius possit a nobis perspici oratio. Erat apud Persas quidam Græcus, nominec Aspebetus, qui fuerat Dux tribus Saracenorum. Cum autemd circa finem Regis Isdegerdis mota esset ae Magis persecutio adversus Christianos; illi ducentes hoc sibi esse magno studio contendendum, ut omnes venarentur Christianos, omnes, quotquot erant tribuum apud se Præfectos, quin etiam ipsum quoque Aspebetum, ut omnes vias diligenter custodirent, constituunt: ut nullus Christianus posset clanculum confugere ad Imperium Romanorum. Is itaque Aspebetus, videns tantam in Christianos incursionem et insaniam, et motus misericordia eorum calamitatis, non solum non prohibuit quo minus fugerent, sed eis quoque manum præbuit adjutricem. Qua de caussa accusatus apud Regem Isdegerdem, et illius veritus crudelitatem, acceptis protinus suis facultatibus, cognationeque, et puero Terebone transfugit ad Romanos. Quos cum accepissetf Anatolius, (is enim tunc erat unus ex Præfectis Orientis) eum collocat in Arabia, et quæ illic Romanis suberat, Saracenorum Præfecturam tradit in manus Aspebeto; sic aperte ostendens synceram et omnis doli expertem fuisse ejus acceptionem.

19 Cum is ergo sic ad Romanos accessisset, ejus quidem filius Terebon, cum esset adhuc impubes, atque adeo vere puer, percussus erat flagello dæmonis, ut qui dexteram partem corporis ex dimidio haberet siccam mortuæque similem, et quæ minime operari poterat. Hoc autem ei ita se habebat a capite usque ad pedes, adeo ut cum pater magnam partem facultatum consumpsisset in medicos, Terebon ex arte illorum nullum acceperit adjumentum. Postquam vero migrarunt in Arabiam, videt puer in somnis aliquid; et ad visionem expergefactus, eam patri narrat. Ille autem cum statim puerum accepisset, et multos ex iis, qui ejus imperio parebant, barbaris, venit ad speluncam hujus Enthymii et Theoctisti. Nam ut eo veniret præcipiebat quæ ei apparuerat visio. Atque Fratres quidem, cum tantam vidissent multitudinem, invasit animi angor et metus; neque sciebant, quidnam se fieret. Sed B. Theoctistus cum illum timorem ejecisset ex animo, audenti animo accedit ad barbaros, et rogat, cujusnam rei opus eos huc adduxisset. Illi autem, Venimus, dixerunt, ad videndum Enthymium. Beatus verog Theoctistus, At ille, inquit, nunc quiescit et silet, et neque usque ad Sabbatum venit in alicujus conspectum, neque ad colloquium cum aliquo. Tunc Aspebetus Theoctisti manus accipiens, ostendit ei filium, qui erat semiaridus, et cujus pars dextera erat veluti mortua. Deinde etiam filio annuit superciliis. Ille autem incipiens, rem omnem narrat ordine.

20 Cum ego, inquit, in Perside hanc plagam accepissem, multis et medicinæ et magicæ artibus contritus, nihil amplius ex iis fructus percepi, nisi quod eas solum damnavi, et in illis nequaquam possim magnam habere fiduciam. Deinde postquam in hanc Arabum venimus regionem, hic quoque rursus cum priori luectabar calamitate, et malis vexabar similibus. Noctu autem apud me aliquando cogitans, et considerans an usquam ab hoc morbo aliquam invenirem liberationem; quoniam ab iis, qui erant apud nos, nullam videbam mali curationem, ipse sic mecum colloquebar: O Terebon, ubi nunc sunt, quæ apud Græcos et Persas feruntur medicinæ artes et magicæ, et quæ sunt in his nugæ, et quæ earum vulgo jactatur utilitas? Ubi sunt autem prestigiæ astrologorum et fabulæ nostrarum superstitionum, et inutiles invocationes? Sunt omnia re vera fraudes et risus manifestus: quæ nihil, inquam, possunt efficere absque universorum opifice et Domino. Cum hæc ergo apud me dixissem, et disseruissem, Deum rogavi vehementissime et ab eo petii a morbo liberationem, et me ei vicissim esse relaturum vitæ mutationem, et me Christianum futurum sum pollicitus.

21 Interea autem dum hæc fierent, et Deo hoc modo essem supplex, paullatim in somnum deductus, mihi videbar videre quemdam monachum, cui barba propendebat hispida, quique jam senescebat, et canis erat conspersus, me rogantem, quisnam esset morbus, et sciscitantem quidnam mali nobis incubuisset. Cum ego autem ei morbum ostendissem, ille, Implebisne, inquit, quæcumque Deo es pollicitus? Deinde cum ego rursus promisissem, me prompto et alacri animo omnia impleturum; Ego sum, inquit, Euthymius, qui ad Orientalem solitudinem habito in torrente, qui est prope viam, quæ tendit versus Hiericho, decem millibus distans Hierosolymis. Si vis ergo invenire mali solutionem, veni ad me, et te Deus per nos sanabit. Hæc cum in somnis vidissem, et essem excitatus, patri statim narravi, et ecce omnibus postpositis, ut jussit visio, huc nunc venimus: teque valde et enixe rogamus, et nobis ostendas eum, qui per visionem nobis fuit indicatus, vere divinum et admirabilem medicum.

22 Hæc cum Beatus audiisset Theoctistus, et visionem ut apertum Dei gratiæ indicium esset admiratus, Euthymio interrumpit quietem ac silentium, et ei omnia recenset ordine, pueri morbum, medici carentiam, promissa communi Domino ab eo facta, sompum illum, visionem ostensam; et ut semel dicam, narrat singula. Ipse autem cum sibi quoque persuasisset eam rem divino quodam geri consilio, statim descendit ad Barbaros: cumque vehementer orasset pro puero, et ei figuram Crucis imposuisset, non aliquo opus habuit tempore, neque ut in oratione diutius perseveraret; sed eum valentem et omnino sanum statim efficit.

23 Stupent barbari in quod factum fuerat, et citius quam ejus qui laborabat, corpus, eorum quoque curantur animæ; vel potius animæ sanitatem communiter accipiunt, et fiunt statim fideles. Quocirca proni humi cadentes, rogant illam sanctam animam, ut Christi obsignentur signaculo, et partem Christianorum consequantur et nomen.

24 Non erat omnino viri pii et Deum amantis, cunctari in rebus hujusmodi. Neque ergo fuit Euthymio in his rebus ulla cunctatio. Sed cum vidisset eos corde potius quam ore sacrum baptisma postulantes jubet parvam piscinam fieri in quodam angulo speluncæ: quæ quidem consistit usque in hodiernum diem. Cumque dixisset preces, quæ dici consueverunt, et quæ lex in his postulat, fecisset omnia, primum quidem baptizat Aspebetum, eum Petrum nominans, deinceps autem Marin, fratrem uxoris Aspebeti ambos claros genere, et insignes divitiis, vel divitias potius ornantes prudentia et virtute, vel potius ipsis divitiis utentes pro causas et instrumento exercendæ virtutis; deinde autem Terebonem, et post ipsum reliquos. Quos cum quadraginta dies apud se detinuisset, et monuisset, pietatemque ac religionem accurate docuisset, et omnibus modis ea firma ac stabilia reddidisset, quæ pertinent ad salutem, eos dimittit in pace: sed non amplius Agarenos, nec Ismaelitas; sed a Sara oriundos, et certos heredes promissionis per divinum baptismum.

23 Maris autem, qui fuit Terebonis avunculus, non amplius voluit retro adspicere, neque amplius omnino sustinuit discedere a monasterio. Sed cum ei omnes consecrasset facultates, et parvi fecisset quæcumque sunt in mundo, nec generoso et excelso animo dignum esse duxisset desiderium, quod in ea confertur, soli Deo adhæret, et per totam vitam sub eo vivere statuit, magno duce et præceptore utens.

a Hujus nativitas indicatur infra num. 62, fuit Hegumenus inferioris monasterii S. Theoctisti.
b Præter ea, quæ de eo hoc capite referuntur, ilcrum de eo agitur num. 62, 78 et 97.
c Hic mox in baptismate Petrus appellatus, et deinde plenissime Christianæ fidei dogmatibus eruditus Episcopus Saracenorum factus est num. 39, et Synodo Ephesinæ interfuit, num. 35.
d Marcellinus in Chronico, Theodosio IX et Constantio III Coss. In Perside in Christianos persecutio desævit. Is erat an. Ch. 420. Theodoretus lib. 5. cap. 38, ait: Per idem tempus (quo Theodotus Patriarcha Alexandro Antiochiæ successit, quod VIII Januarii in Vita S. Attici diximus factum an Ch. 420, et hinc confirmatur) per idem ergo tempus Isdigerdes Rex Persarum persecutionem contra Ecclesias concitavit; aut potius eo senio morbisque languente Magi illam concilarunt. Ea ab Isdigerdis filio Varadane atrociter propagata; quem ideo persecutionis auctorem scribunt Socraes lib. 7, cap. 18, et Nicephorus lib. 14, cap. 19.
e Magi hi elementa, et maxime Ignem, inter Deos censebant. Hanc autem persecutionem excitarunt acti in furorem propterea quod S. Audas περείος, sive templum Ignis, diruisset, ut 16 Maii dicemus, et narrant Theodoretus et Nicephorus.
f Hic Anatolius Dux Orientis Procopio lib. 1, belli Persici, at Prætor Orientis Theophani lib. 14, cap. 8. Legatus a Theodosio missus est ad Varadanem Regem Persarum, cum bellum Romano Imperio intulisset.
g Hic S. Theoctisto defuncto hujus cænobii Hegumenus fuit, ut infra num. 102.

Fuga in solitudinem Ruban, tum in Ziphon. Aliud monasterium constructum.

Cum autem miraculum esset dispersum per multas partes solitudinis, multi, qui morbis laborabant et ægritudinibus, ad divinum Euthymium undequaque confluebant: et sic sine mercede, promptamque ac facilem colligentes curationem, læti revertebantur. Quamobrem sic brevi per totam clarus evasit solitudinem, ut nec ejus quidem nomen tota caperet Palæstina; sed transiret etiam ad eas, quæ erant circumcirca, Præfecturas, et in eis valde celebraretur. Quod alii quidem fortasse fuisset voluptati, Euthymio autem valde veniebat in mentem succensere et ægre ferre: non solum quod humanam aversaretur gloriam, sed etiam quod prioris meminisset quietis et silentii, et quemadmodum in eo esset indivulsus et ab omni tumultu alienus. Et ideo statuit ad Ruban secedere clanculum.

27 Sed divinus Theoctistus cum ejus rei, quam cogitabat, sensum nescio quo modo accepisset, et hoc Fratribus significasset; et omnes congregat, et preces adhibet communes et vehementes, ut misereatur eorum orbitatis; et non sic despiciat gregem, quem ipse constituit, qui post ejus recessum erat misere dilacerandus a communi hoste omnium. Hæc dixit, et persuasit, ne in præsentia discederet, nec eos relinqueret.

28 Sed cum postea eum vehementius invasisset amor quietis et silentii, nec sciret quid ageret, quodam secum assumepto, cui nomen quidem erat a Domitianus, qui erat quidem genere Melitenus, virtutis autem amator non negligens, una cum eo egreditur, cum id nemo sensisset, et in solitudinemb Ruban, quæ vergit ad Austrum, venit, juxta mare mortuum: et deinde in altum quemdam montem et remotum ab aliis montibus ascendit, qui appellaturc Marda, transmigrans in montes sicut passer; ut ait divinus David, et arcus fugiens peccatorum. Quo quidem in monte cum invenisset puteum, et humi jacta ædificia, templumque excitasset, et erexisset altare, quæ quidem adhuc stant ind hodiernum diem, in eo quidem versatur aliquo tempore, ea quæ sunt corpori necessaria, ex iis, quæ sunt illic,e herbis comparans, et tamquam mensa splendida eis utens.

29 Deinde cum eum quædam subiisset cogitatio ingrediendi inf solitudinem Ziphon, quæ est prope vicum Aristobuliadem (ad videndum, inquam, illasg speluncas, quæ olim David acceperunt, cum eum persequeretur Saul) ei paret. Cumque venisset, et locus 'ei placuisset, illic construxit monasterium. Causam autem prætermittere, quæ fuit construendi ejus monasterii, damnum fuerit piis.

30 Cujusdam in vico Aristobuliade graviter laborabat filius, et a malo vexabatur spiritu. Cum sic autem laboraret, et ab immani vexaretur dæmone, Euthymii nomen clara voce clamabat: clamabat vero per se, non sua sponte, sed is qui tyrannidem in eum exercebat, aperte cogebatur. Videntes ergo parentes, et qui ad eum genere attinebant, eum sic semper in lingua habere nomen Euthymii, et maxime quando quando ille execrandus eum invaderet vehementius, quisnam esset hic Euthymius, obeuntes interrogabant, et quemadmodum de eo aliquid scirent, maxime erant solliciti. Cum in illo autem inquirendo non multum laborassent, (illius enim fama et nomine jam plenus erat orbis terrarum) audiunt esse interh Parabarichos et Aristobuliadem. Accipientes itaque puerum, ad eum statim iverunt. Ubi autem procul adhuc procedentibus ille adolescenti evadit manifestus, cum veluti præsensisset is, qui in eo habitabat spiritus boni Spiritus operationem qui inhabitabat in Euthymio, fugam spectavit: non secus atque timidi et pusilli animi hostes, qui nec adhuc quidem ad eos accedentes armatos expectant milites, sed excedunt antequam manus conserant. Adolescentem itaque cum repente torsisset et discerpsisset, evanuit. Oportebat enim malum male facere, et furiosum et conturbatum suum discessum ostendere. Postquam autem ille recessisset, cernebatur homo modestus et sanæ mentis; alterius, non illius, esse significans eam, quæ præcesserat, tempestatem et graves fluctus.

31 Cum brevi autem miraculum totam pervasisset solitudinem, ex ipsa Aristobuliade, et iis qui circumcirca erant vices, ad eum frequentes concurrunt, et ei i monasterium construunt: in quo etiam multi pii ac religiosi statuerunt permanere, Deo desuper eis suppeditante ea, quæ erant ad corporis usum necessaria.

32 Non solum autem eæ feræ, quæ percipiuntur intelligentia, spiritus, inquam, maligni, ita erant ei subjecti; sed etiam cum his sensilibus, tam quæ sunt carnivora, quam quæ venenata, in solitudinibus conversans, et cum eis habens consuetudinem, nullas unquam ab illis sensit insidias, neque damnum ullum accepit. Neque vero his non esse credendum existimet aliquis, qui sciverit quam sit res in expugnabilis virtus boni spiritus, et quæ potest omnia facile facere miracula. Ei quod dico, fert testimonium mare, quod virga scinditur, et sol qui solo jussu sistitur et ne ulterius progrediatur arcetur, ignis qui in rorem convertitur, et quæcumque alia præter opinionem facta sunt miracula.

33 Fit autem aliud quoque in ea Ziphon solitudine, dignum et mente ejus qui fecit, Euthymii, et perfecta pietate. Nam cum invenisset quosdam, qui Manetis laborabant insania, et sui morbi semper aliquam faciebant accessionem, quod nullus accederet, qui esset ad morbum curandum idoneus; cum se dedisset visitationi eorum, qui tam male laborabant, et se eis aptissimum præbuisset medicum, tanto eos agressus est artificio, et ut a morbo discederent (idem est autem dicere, hæresi) verissime effecit, ut illius quoque patrem Manetem aperte abdicarent, et claro subjicerent anathemati, et fierent ipsi pars Apostolicæ et orthodoxæ fidei. a Hic deinceps individuus ejus soctus fuit, plusquam quinquaginta per annos; et septimo post ejus obitum diee vita et ipse excessit, ut ex sequentibus, et maxime cap. 18 et 19 constabit.b In hanc solitudinem Ruban sxpius ivit S. Euthymius infranum. 77, 84, 95, ubi Cutilæ solitudini conjungitur. In hanc etiam solitudinem Ruban secesserunt SS. Joannes Silentiarius, Sabas, Gerastmus, et Quiriacus, ut Acta eorum indicant. Meminit hujus solitudinis Joannes Moschus in Prato spirituali cap. 167. Ex Ruban ad fluvium Jordanem proxime transiti S. Sabas. Quapropter prorsus solitudinem Ruban suspicamur desertum, in quo Christus jejunavit 40 diebus et noctibus, quod a recentioribus Desertum Quarantanæ dicitur. Consuli possunt Adrichomius in tribu Benjamin cap. 97, et Quaresmius lib. 6, peregrin. 6, cap. 12, qui tradit ex variis, monachos ad exemplum Christi olim solios hic pænilentiam agere.c Mons est circa mare mortuum, qui Mardes vocatur, excelsus valde, inquit Moschus cap. 158. Mons Quarantanæ videtur dici, in quem Christus a diabolo tentante delatus fuit. De eo Quaresmius supra.d Moschus Cyrillo corvus testatur suo tempore ab anachoretis fuisse inhabitatum. Et Bonifacius oculatus testis refert apud Quaresmium, innumera ibi sanctorum anachoretarum corpora reperiri, adeo integra, ut nec capillus in capite desit.e Idem Moschus hortum anachoretarum fuisse scribit ad radicem montis, circa maris labium.f Ea solitudo Engaddi dicitur 1 Regum 24, in cujus spelunca David precidit oram chlamydis Saulis Regis. Est in tribu Juda, distatque a Bethlehem sex, a mari mortuo septem circiter milliaria, ut observat Quaresmius lib. 6, peregrinat. 3, cap. 10. Et Adrichomius supra refert Quarantanæ desertum extendi usque ad desertum Thecuæ et Engaddi.g Duas adhuc extare testatur Quaresmius, latas palmos 24, longas circiter 80, in altera sese peculiare cavum ait observasse, in quo putat latuisse Davidem.h Græce Μεταξύ Βαρικών τε καί Δριστοβολιάδος. i Quaresmius testatur, prope speluncas ædificii fundamenta adhuc extare et cisternam.

Secessus in novam speluncam. Laura constructa.

Postquam autem hic quoque rursus multos vidit confluentes, (ipsa enim solitudo erat circumcirca septa vicis, et qui erat apud ipsum thesaurus, vocabat amatores harum spiritalium et celestium divitarum) rursus accipiens suum discipulum Domitianum, revertitur ad Fratres et B. Theoctistum: quod quidem non minus eorum desiderabatur oculis, quam aqua æstate iis qui magna siti laborant. Cum autem fuisset in quodam loco, qui est ad tertium lapidem remotus a cenobio, et invenisset eum recte se habere, sive loci spectetur natura et positura, sive temperies, ut qui jucundissimo et serenissimo aere perspiretur, et sit omni ex parte quietus et tranquillus: cum discipulo illic parvam ingressus est speluncam, et in ea est versatus.

35 Cum divinus autem Theoctistus illius didicisset adventum, non se amplius continere potuit; sed ad eum proficiscitur, a vehementi motus desiderio. Cum vero lubenter et vidisset et visus esset, et spiritaliter eum esset complexus, nolebat ab eo disjungi, amoris inevitabilibus alligatus vinculis, et a non fallacibus Euthymii sirenibus adstrictus. Rogabat ergo, ut ad cenobium et Fratres descenderet, et communem cum eis vitam ageret, et communiter se exerceret. Ille autem cum quietis et silentii magno amore teneretur, in hoc quidem non annuit Theoctisto; sed pollicitus est se singulis Dominicis ad eum accessurum, et se quoque synaxi adfuturum.

36 Cum autem ejus adventus nescio quo modo fuisset significatus Aspebeto, qui fuit postea cognominatus Petrus, licebat statim videre congregatam Agarenorum multitudinem. Nam cum ille multos eorum ex omni genere et omni ætate congregasset, ut qui ipse primus bonum gustasset, et studeret ut illi quoque essent participes dulcedinis, accedit ad Euthymium. Ille autem, quod eos adduxisset valde laetatus, cum et hilaribus eos vidisset oculis, et eis de more bene esset precatus, adducit ad Fratres et monasterium. Deinde cum eos illic baptizasset et instituisset, et ex illo tempore septem dies cum eis esset versatus, cum multis habitare non sibi amplius ducebat tolerabile: sed quietis et silentii, sicut diximus, magno captus desiderio, ad consuetam rursus redit solitudinem.

37 Cum ergo Petrus eum vidisset et domo carentem, et inopem sedentem in solitudine, pro maximis beneficiis, baptismo, inquam, et salute, mediocrem utique referens gratiam, ædificatoribus magna mercede accersitis, magnam cisternam duo habentem ostia fodit in horto, quæ in hodiernum usque diem fossa remanet: et panis faciendi officinam apud cisternam ædificat, et tres cellas construit Euthymio. Inter eas autem excitat etiam oratorium, adeo ut nullius eorum, quæ ad usum pertinebant, egeret Euthymius.

38 Agarenorum vero multitudo, quæ, ut prius dixi, fuit ab ipso baptizata, suavissimum fluentum semper bibere desiderans, quod quidem aperte erat lingua Euthymii, non amplius ne minimum quidem ab eo discedere sustinebat: sed vehementer contentebat debat ut apud ipsum maneret, et delicias et aquam vitæ, nempe ejus perciperet orationes. Ille autem sibi conservans indivulsum bonum quietis et silentii, eos quidem non sinit hic versari; sed cum eos alio duxisset, et eis templum et tabernacula circumscripsisset, (est autem locus inter duo monasteria) jubet ut ea extruant, prout se habet descriptionis figura et magnitudo, et in eis habitent. Quo quidem in loco cum sibi et domos ædificassent, et in eis deinceps perseverassent, assidue magnus ventitabat Euthymius, et quemadmodum se haberent semper visebat. Sciebat enim, quantum ex eo lucri faceret: nec prius destitit hoc facere, donec illorum animas purgavit et exercuit, et effecit ut Presbytero subessent et Diaconis. Quamobrem illic lubenter manserunt non ii soli qui fuerunt priores baptizati; sed etiam multi alii ex iis, qui quotidie ad eum veniebant et baptizabantur.gconstituit Presbyterum,

39 Cum ergo usque adeo multiplicarentur filii Agarwal, et ad veram traducerentur nobilitatem, et in diversas excrescerent copias, mittit divinus Euthymius ad a Juvenalem Patriarcham Hierosolymitanum, postulans ut eis ordinaretur Episcopus. Ille vero mittit ad eum Petrum patrem Terebonis, ut qui esset idoneus præesse animabus, et deducere ad salutem. Petrus ergo sic quidem primus ordinatur Episcopusb copiarum, quæ erant in Palæstina. Saracenorum autem multitudo, non secus ac fluviorum fluenta, affluebat perpetuo: et qui nunc accedebant, adjicebantur prioribus: et ii omnes signati baptismi signaculo, connumerabantur cum grege Christianorum. Sed de his quidem ea quæ dicta sunt, sufficiunt. Nobis autem deinceps eo conferenda est oratio, unde ad hæc dicenda digressi sumus.h i k l m n oab Petrum procurat dari Episcopum.cujus templum dedicatur a Juvenale Hierosolymitano.3 Fratres ad se venientes,

40 Non habebat magnus Euthymius in animo, nec cœnobium, nec omnino Lauram in illo loco construere. Propterea quando aliqui ad eum venerant, sive mundo renuntiantes, sive aliqua afferentes quæ ad usum corporis essent necessaria, ab eo rursus transmittebantur ad B. Theoctistum. Cum autem jam superne divina sapienter statueret providentia, ut hæc habitaretur solitudo, ut quæ pulchre sciret id quod erat futurum, nempe quod ea res esset futura multis causa salutis; ad eum accedunt quidam numeroc tres fratres secundum carnem: qui germina quidem erant Cappadociæ, educati autem in Syria, et in virtute et doctrina se illic exercuerant,cd e fd Cosmas, e Chrysippus, etf Gabrielius. Is autem faciens ut consueverat, nec eos etiam admisit, et ætatem aperte caussans juvenilem, et mutuum naturæ desiderium, quod etiam novit ut plurimum labefactare constantiam exercitationis, et maxime quod adhuc esset Gabrielius adolescens et imberbis.cælitus jubetur admittere:Eos ergo his de causas nolebat omnino admittere. Ea autem nocte venit ad eum in somnis aliquis, mandans ut et fratres exciperet: Sunt enim, inquit, ab ipso Deo missi; et ut deinceps esset paratus accipere quemlibet accedentem et volentem. Mane ergo cum pulchram illam accepisset fraternitatem et cognationem, ut ei jusserat visio, dicit Cosmæ: (is enim erat primus ætate inter fratres) Sic ego quidem feci, ut mihi a Deo jussum fuerat, et vos huc introduxi. Nunc autem par est, ut tu juniorem ex fratribus Gabrielium intra cellam contineas, et nequaquam ei exire permittas. Est enim res valde periculosa et insidiosa aliorum oculis muliebris adspectus, qui est adeo lævis et politus. Deinde nonnulla quoque ei aperuit ex iis quæ erant eventura; Non arbitror, dicens, te longo tempore hic vitam acturum: sed tibi propediem committetur præfectura Ecclesiæ, quæ est Seytopoli. Sed hæc quidem facta sunt propter eorum susceptionem.Scythopolis urbs.prædicit futura.

41 Post eos autem seipsum permisit omnibus ingredi volentibus, et erat ad excipiendum deincepsS. Passarion. paratissimus. Nam excipit quidem quemdamg Domnum, ex Antiochena quidem civitate profectum, patruelem vero Joannis, qui illi præerat Ecclesiæ. Suscipit autem tres quoque alios, fratres genere, patria Melitenos, consobrinos illius Synodii, qui cum Acacio nutrierat Euthymium. Erant autem eis nominah Stephanus, i Andreas, et k Gaianus. Post eos vero l Joannem quoque ex Raitho Presbyterum, et m Anatolium, et n Thalassium. Deinceps autem Cyrionem quoque quemdam ex Tiberiade, qui ipse quoque erat Presbyter templi, quod o Seythopoli Martyri positum est Basilio. Cum eos ergo suscepisset, Petrum adhortatur Episcopum ut eis parvas quasdam cellas construat, et eis templum scite adornet: et sic brevi illic Lauram constituit, quæ ea, quæ est in Pharan, nihilo erat inferior.

42 Deinde vero ipse quoque Juvenalis Patriarcha cum p S. Passationem, qui tunc erat Chorepiscopus, et q Hesychium accepisset Presbyterum, accedit ad Lauram, et templum, quod est illic r dedicat, cum natus esset Euthymius duos et quinquaginta annos. Diaconos quoque ordinat Domitianum et Domnum, cum in Presbyterorum sortem relati venissent Joannes et Cyrion. Propter hæc magnus gaudebat Euthymius, et animi tranquillitate plenam habebat animam: et maxime quod Passarionem cum Patriarcha, et divinum Hesychium, qui in reliquo eorum, qui se exercebant, choro erant insignes, in Laura degentes cerneret. Sed Sanctus quidem Passarion, cum nondum septimum mensem ab illo tempore transegisset,e vivis excedit in profunda senectute. a De obitu ejus et tempore Patriarchatus, infra num. 96.b Grace Enteænos τνω παρεμβολων, quo modo subscripsit Synodo Ephesinæ an. Ch. 431. Πτρεος παρεμβολῆς Episcopus copiarum, castrametationum, aut tentoriorum. Vide quæ de Saracenorum moribus 14 Januar. a. S. Nîlo dicuntur in historia cædis Patrum Sinaitarum. c. Horum acta, virtutes, et obitum huic historiæ inseruit Cyrillus, potissimum num. 103.d Infra num. 37. Presbyter et custos sanctæ Crucis Hierosolymis factus traditur; et num. 103. Episcopus Seythopolis.e Infra num. 60, Lauræ Æconomus, custos sanctæ Crucis, primo in Laura num. 87, tum Hierosolymis num. 103, scriptis libris clarus.f Presbyter, fundator novi monasterii, miraculis insignis nu. 103, et alibi.g Hic avunculo suo Joanni successit in patriarchatu Antiocheno. De utroque infra cap. 9.h Infra num. 37, factus Episcopus Jamniæ, interfuit synodo Chalcedonensi an. Ch. 431. i Fuit Hegumenus monasterii S. Mennæ, ut dicitur num. 87. k Infra num. 97, constituitur Episcopus Medaborum. l Episcopus Saracenorum dicitur infra num. 72, interfuit synodo Chalcedonensi, de Raitho dictum 14 Janu. m Anatolius Presbyter hospitio excepit S. Quiriacum an. Ch. 465. n Alius ab hoc Thalassius colitur 22 Februarii, Pater spiritualis S. Linnæi. Legec. 22 Theodoreti in Philotheo. o Seythopolis, olim Betzan, in Judææ et Galilææ confinibus, apud Jordanis sluvii ex lacu Genesareth exitum, a Tiberiade parum in Austrum recedens. Ejus infra sæpe fit mentio. Cui Basilio Martyri hic templum fuerit consecratum, necdum legimus, plures alioquin Basilios hos opere daturi. De templo S. Procopii Martyris, et basilica S. Thomæ Apostoli in eadem urbe Seythopolitana agil in Vita S. Sabæ Cyrillus, ex ea oriundus. p S. Passarionis iterum mentio fit nu. 60 et 74, et S. Sabas in monasterio S. Passarionis hospitio Hierosolymis exceptus dicitur, quo tamen die colatur, necdum nos legere meminimus. q Hesychii Presbyteri Hierosolomytani encomion in B. Thomam citat Photius in bibliothecha Tmemale 269. Eumdem Tmem. 275, scribit se legisse in Jacobum fratrem Domini et Davidem τνω βεπάτρω. Hesychii quoque Presbyteri Hierosolymitani oratio demonstrativa in S. Andream Apostolum, Carolo Fabiano interprete, edita est Lugduni apud Thomam Galletum, atque inde in Bibliotheca Patrum Coloniæ tom. 15, sive in Auctario, et Hesychii Presbyteri Hierosolymitani sermones duo de B. Virgine, exant in Bibliotheca Patrum editionum Parisiensis triplicis, et Coloniensis. Demum Rabanus Maurus in prologo in Leviticum ad Freculphum Episcopum Lexoviensem ita scribit: Reperi hunc librum a venerabili Presbytero Hierosolymorum Esychio satis plene expositum: ex quo ipse Rabanus multa colligit, ut Glossa ordinaria in Leviticum præfatur, extat Parisiis excusus, et tomo seu seculo 7, Bibliothecæ Patrum ex edit. Colon. Scripsit etiam in Ezechielem commentarios, quorum in præfatione in Leviticum mentionem facit; item in epistolam ad Hebræos, ut monet Sixtus Scenensis bibliothecæ sanctæ lib. 4, a quo dicitur B. Gregorii Nazianzeni Episcopi auditor et discipulus, claruisse sub Honorio Augusto an. Dom. 400. Quæ prorsus huic Hesychio judicamus convenire: quem proinde Euthymius in Passarionis aliorumque præclarorum virorum comitatu in Laura cernens, merito gavisus est. Alius est Moscho cap. 46 B. Isychius Presbyter Hierosolymitanæ Ecclesiæ, qui qui deinde Patriarcha Hierosolymitanus successit Amos an. Ch. 601, secundum calculum Baronii num. 14, obiit an. Ch. 609, eisque successit S. Zacharias, ut ibidem Baronius nu. 3. Extat S. Gregorii Papæ ad eum epistola 40, libri 9 ex Registro, ubi in editionibus omnibus, Gallotii, Pamelii, et Sixti V, Isychius appellatur. Nicephoro in Chronico Isaacius. Huic Glossa ordinaria, quod alius Hesychius ignoraretur, attribuit commentarios in Leviticum, secuti deinde Possevinus, Bellarmitus, Miraxus, aliique: licet nusquam Episcopum, aut Patriarcham, sed Presbyterum saxpius semet appellet, cui Photius et Rabanus et operum Ittuli, sive inscriptiones, consentiunt. r An. Ch. 429.

Annona divinitus multiplicata. Inobediens punitus.

Cum hic autem magnus et admirabilis Euthymius, et qui cum eo erant Fratres, in nova illa Laura premerentur magna rerum necessariarum inopia, Dei providentia non abjecit curam suorum: et manus, quæ aperitur et implet omne animal benedictione, admirabili cura tunc quoque aperta est. Accidit enim, ut multitudo Armeniorum, quæ non erat pauciorum quam quadringentorum numero, ad Jordanem a sancta civitate descendens, extera de via declinaret, perinde ac aliquo eis iter præeunte, et ad Lauram illam accederet; hoc, ut arbitror, sapienter dispensante et administrante providentia, ut magna illius Patris virtus adhuc clarior evaderet. Quos cum magnus ille illuc vidisset divertisse, ut se a labore itineris aliquantisper recrearent, vocat Domitianum, cui ab eo fuerat credita illius Lauræ dispensatio, et jubet ut eis mensam apponat. Cum is autem proferret egestatem, et respondisset se ne unius quidem diei Fratrum habere alimentum, ille eo fretus qui viduæ copiosum suppeditavit nutrimentum propter abundantiam bonæ ejus voluntatis, jubet Domitianum ire ad arcam panariam: Scies enim, inquit, quid sibi quidem velint humanæ cogitationes, quid autem divina possit gratia dispensare ac providere præter opinionem.

44 Ille vero cum statim cessisset et accessisset, (o inexplicabilia tua Christe miracula!) invenit divina quadam et sapiente providentia domum pane adeo plenam, ut ne facile quidem esset parum aperire ostium, ut quod prohiberetur propter eam, quæ intus erat, multitudinem. Cum ergo alios quoque Fratres vocasset, et una cum eis ostium evertisset, videt ea quæ erant intus, nempe quamdam, quæ narrari non potest, panum multitudinem, et magnam quoque vini et olei copiam, et omnino convenientem Euthymii egregiæ in dando beneficentiæ.

43 Hæc cum vidisset Domitianus, et conjecisset id esse divinæ gratiæ operationem, procidit ad pedes magni Euthymii, petens ab eo veniam, sordesque et parcitatem vehementi rependens penitentia. Ille autem cum Domitiano benevolam et mentem et manum porrexisset ipsumque elevasset: Ofili, inquit, qui seminatin benedictionibus, in benedictionibus quoque metet. Qui itaque accedentibus commune tectum præbent et salem, imprudentes sibi potius comparant copiosam suppeditationem: ut qui non tantum dent, quantum accipiunt. Quod quidem a vobis quoque est servandum, o Fratres, si Deo estis gratificaturi, et rerum necessariarum vobis benigne suppeditatam copiam consecuturi. Hinc bonorum cumulus ejus constitit verbis: cœpitque prospera et felix esse Laura, et ejus amplificari multitudo: et deductus est Fratrum numerus ad quinquaginta, et unicuique eorum fuit ædificata cella, et quotidie sacra peragebantur mysteria.

46 Cum autem animo agitaret is cui credita fuerat dispensatio, tante Fratrum multitudini magno quoque opus fore ministerio, Lauræ quoque mulos paravit. Erat autem quidam in ea, genere Asianus, nomine Auxentius, qui erat aptus ad serviendum mulis. Is cum ab hoc Æconomo rogaretur, ut hoc subiret ministerium, differebat, et non obediebat. Cum res vero esset necessaria et utilis, Joannem quoque secum accipiens et Cyrionem Presbyteros Æconomus, rursus rogabat cum eis Auxentium. Cum autem sic quoque minime audiret, et jam advenisset Sabbatum, quo tempore licebat magnum convenire Euthymium, omnia de Auxentio ei refert Æconomus. Et ille quidem Fratrem statim accersit: suadet autem ut obediat, et ne sit usque adeo contumax et inobediens, et propriam sequens voluntatem, et quod est communiter Fratribus utile recusans ministerium. Cum is autem nec adhortationem, nec vel talem ejus adspectum esset reveritus, sed sic quoque aperte recusaret, et quem non prætextum afferret, ut solam voluntatem in sua esse potestate ostenderet; et nunc quidem caussaretur se esse alienigenam, nec peritum sermonis illius regionis; nunc autem carnis insidias et varias maligni artes: Ne si forte, inquit, me a vestris oculis remotum invenerit, supplantet, et exerceat suæ opus malitiæ: et præterea, ne assuefactus curis et tumultibus, permaneam de cetero discrepans et alienus a quiete et animi tranquillitate.

47 Cum hæc diceret, et animæ damnum, ut quod ad movendum satis esset, proferret; magnus rursus Euthymius: Sed Deum, inquit, rogabimus, o fili, ut propter tuam obedientiam a nullo ex iis, quæ lædunt, capi possis. Ejus enim vox est: Non veni ministrari, sed ministrare: et, Non facio voluntatem meam, sed ejus, qui misit me, Patris. Cum ex his autem adhuc magis irritaretur Auxentius et nequaquam cederet, gravius in eum invehens divinus Euthymius: Nos quidem, o fili, inquit, quod tìbi ipsi quoque esse conducibile videbatur, consuluinus: tu autem in eadem manens inobedientia, mox scies, quisnam sit fructus inobedientiæ. Eorum, quæ dicta sunt, nondum finem fecerat, et agitationem motumque corporis nescio undenam passus Auxentius, miser in terram decidit, solis dignus lacrymis propter calamitatem. Qui vero aderant ex Fratribus, misericordia erga eum moti, quod tam misere esset affectus, rogabant Euthymium, supplicabant, obsecrabant, ut jacenti opem ferret, et qui satis graves peñas luerat inobedientiæ. Is autem, ut erga adeo contumacem et inobedientem eis obediret, præsto fuit: et cum suis accepisset manibus, adhuc tremebundum facit surgere Auxentium, et pendentem peñas per omnia fere membra corporis. Deinde cum etiam veluti quoddam medicamentum Crucis signum ei immisisset, solvit hominem ab ea affectione, et eum reddit sanum protinus.

48 Cum itaque ad se redisset Auxentius, et ei in mentem venisset inobedientia, et affectionem quoque intellexisset, quæ ei incubuerat, et non ignorasset id esse opus solius inobedientiæ, majores luebat peñas a conscientia, et eum vehemens quaedam subiit peñitentia: certe ad pedes quoque procidit Euthymii, partim quidem petens veniam eorum quæ fecerat, partim autem in futurum securitatem. Cum is vero ei statim ignovisset (nam qui vix tandem ad iram conversus fuerat animus, quemadmodum non erat prompte cursurus ad commiserationem) et ei in futurum cavisset per orationem, ille lubenter promptoque et alacri animo suscipit mulorum ministerium. Ita disciplina Domini, ut dicam cum divina Scriptura, et aures aperit et plane adjicit intelligentiam: et qui deliquerat, priusquam deprimeretur humilisque redderetur, inobedientia, post humilitatem et disciplinam acceptam cognitus fuit promptus ac paratus ad obedientiam. Hæc mihi narravit a Cyriacus Anachoreta: ille, inquam, Cyriacus, qui ab ineunte quidem ætate tonsus fueratb in cenobio Euthymii: postquam autemc cum ejus successoribus satis longo tempore esset versatus, et ab eis omnem ejus exercitationem et universum ejus vitæ institutum accurate didicisset, postea in Laurad veteris Sucæe septuaginta fere totis annis se exercuit, omni virtute et honestæ vitæ recte factis illustris. a De S. Cyriaco, sive Quiriaco, actum est in prolegom. num. 9. De ejus ætate num. 12 et seqq. Vitam dabimus

29 Septemb.b Ab ipso S. Euthymio; cujus beatæ manus sacrum ejus caput tetigerunt, simul quidem eum monastico induentes habitu, et in eum vocantes uberiorem Spiritus operationem. Acta ejus. Id factum anno Ch. 463.c A S. Euthymio, quod imberbis esset, missus fuit ad S. Gerasimum: a cujus obitu redit ad Lauram S. Euthymii anno 475, mansique istic annis 10, ut in ejus Actis legitur.d De ea actum num. 2, in proleg. additur veteris ob Lauram novam, non procul inde extructam.e Hi septuaginta anni censentur a discessue monasterio S. Euthymii:e quibus ministravit 39 annos in Laura Sucæ; 10 transegit in solitudinibus partim Natupha, partim Ruba; 7 mansit in Susacim; 3 in spelunca S. Charitonis; et rursus 8 in Susacim; ac tandem 2 annis transactis in antro S. Charitonis, obiit. Ita ejus Acta.

Maronis et Clematii inconstantia emendata.

Illud autem ipse quoque mihi narravit, quod duo quidam ex Fratribus, Maro et Clematius, asperam illam et difficilem in Laura agendo vitam defessi, inter se convenerunt, ut illinc clanculum effugerent, et se noctu furtim subriperent. Hæc illi quidem inter se loquebantur, et apud se cogitabant. Sed qui secreta aperit, et iis, qui sunt sibi dedicati, dicit per Esaiam: Non erit tibi amplius sol in lucem diei, neque ortus lunæ illuminabit tibi noctem; sed erit tibi Dominus lux æterna; ipse hoc quoque suo aperit famulo. Sic autem facit: silenti enim ac quiescenti aliquando huic magno et admirabili Euthymio, visus est malignus, Maroni et Clematio, tamquam Sancti oculis subjectis, frenum injicere, et eos in laqueum trahere gravissimum.

30 Is vero cum statim conjecisset insidias, accersit Fratres Maronem et Clematium, eis suadens, admonens, rogans, docens, disserens, prolixam orationem habens de tolerantia, et quod ubique opus sit diligenti custodia et cautione. Deinde eis etiam Adæ et Jobi exemplum adducens; ex quibus alter quidem in paradiso præceptum non servavit, alter vero omne genus virtutis ostendit in sterquilinio. Neque hæc prætermittens, quod oportet monachum non admittere cogitationes, quæ a maligno suggeruntur; sive ille tristitiam, sive odium, sive injustitiam, sive in alium locum migrationem subjiciat: et nec ab initio ei omnino animum adhibere, sed ea tota manu repellere et rejicere, ne forte nos imprudentes per insidias supplantet, et in casum præcipitet lacrymabilem. Si quis autem hic forte non possit virtutem exercere, ne existimet, si alio transiverit, id cujus studio tenetur, alibi, posse facilius et rectius gerere? Non enim ex loci natura, sed ex libero nostri animi instituto boni fit operatio. Contra autem hoc est et periculosum monachis, et quod eos potest reddere imbecillos et virtutum carentes fructibus. Nam nec planta quidem potest ferre fructus, quæ assidue transplantatur.

51 Ad majorem vero fidem eorum, quæ dixerat, eis quoque narrabat de quibusdam senibus Ægyptiis. Dicebat ergo, a fuisse quemdam Fratrem in Ægypto, qui in quodam residebat cænobio: is cum ad iram assidue moveretur, efferebatur et conturbabatur, acerbitateque et indignatione os ejus implebatur. Cum eum autem quædam subiisset penitentia, quod propter hanc iram et facilitatem ad perturbationem secum bellum gereret; et si quid boni jam ante acquisiisset, id quoque perderet; ei persuadet, ut recederet a cænobio, et solus per se quiete viveret, utpote quod solitudo ei multum conduceret ad tranquillitatem, et ad vacuitatem perturbationis. Existimabat enim, quod si nullus esset cui irasceretur, et in quem uti posset indignatione, omnino sensim extingueretur vehemens ille et qui citissime accenditur ignis iracundiæ: futurusque esset deinceps mitis et mansuetus, et tranquillitate omni plenus et quiete. Cum ille autem hæc apud se esset ratiocinatus, discessit deinceps a cænobio, et solus vitam egit in quiete et silentio: et cum aliquando propter usum aliquem aqua implessetb poculum, et id humi aliquantisper voluisset deponere, arte quadam maligni id est eversum. Quod quidem cum non semel, sed bis et ter deinceps factum esset, et iratus est Frater, et cum ab iræ impetu victus esset, statim ita ut habebat, humi dejecit poculum, et confregit: et sic ab inimico majori et vehementiori habitus est ludibrio.

52 Ad hæc ridet quidem Clematius, ut cujus delectatus esset animus lepida narratione. Cum id autem divinus animadvertisset Euthymius: Numquid, ait, tu quoque, Frater, motus es a malo aliquo dæmone, quod tam inverecunde rides et tam impudenter, cum oporteret, potius deflere eum, qui illius admittit suasionem, si verum dicit, qui tunc noster est judex futurus, Beatos quidem appellans qui lugent, quoniam ipsi quoque, inquit, accipient consolationem: miseros autem eos qui rident, et sibi non adhibent animum? Et alioqui apertæ est inscitiæ, et quod disciplinæ sit ignarus, argumentum, si monachus loquatur supra modum, aut ad quodlibet moveatur, aut etiam in loquendo nimis profusa utatur licentia. Patres etiam vocant licentiam plane matrem omnium vitiorum.

53 Cum ille sic quidem increpasset Clematium, ingressus est in interiorem cellam: eum vero e vestigio persecuta est ultio, pronusque in terram cadens, agitabatur tremore et horrore. Domitianus autem cum sic jacentem vidisset Clematium, et simul quidem Euthymii mansuetudinem et austeritatem esset admiratus, quod scilicet in eo optime essent contemperatæ; et simul etiam misericordia esset ductus ejus quod Fratri acciderat, congregat aliquos ex Patribus, qui pro eo essent intercessuri, et eos una cum Marone introducit ad Euthymium. Ille autem cum et suapte natura esset propensus ad misericordiam, et illorum intercessionem minime despiceret, una cum eis accedit ad jacentem Clematium, ejusque horrorem extinguit signo Crucis, et statim sistit tremorem, et præbet perfectam ab illa affectione liberationem; Attende tibi ipsi, dictitans, et noli contemnere Patrum doctrinam et admonitionem: sed efficere totus oculus, sicut de Cherubim audivimus, teipsum omni ex parte circumspiciens, ut qui semper transeas in medio laqueorum. Hæc cum suasisset et suggessisset Clematio, et ejus exemplo alios fecisset cautiores, eum dimittit in pace. Sed hoc quidem est ejusmodi: non minus est autem id quoque, quod deinceps sequitur, si non sit multo etiam majus ac præclarius.

a Narrant id in Vitis Patrum Ruffinus aut quisquis ejus libri auctor est, lib. 3, num. 98. et Pelagius lib. 5, libel. 15, num. 225.
b Pelagius surisculam. Ruffinus vas.

Zelus fidei contra Nestorium. Aliæ virtutes.

Cum magna et œcumenica a Synodus Ephesi tunc primum congregaretur, Synodius, qui cun Acacio fuerat magister hujus magni Euthymii cum esset adhuc puer, postquam venisset in Palæstinam ad adoranda loca venerabilia, accedit etiam ad Lauram quinquagesimo et quarto anno ætatis magni Euthymii: partim quidem illum ipsum visurus Euthymium, partim autem suos quoque consobrinos Stephanum, Andream, et Gaianum salutaturus. Cum autem vidisset Euthymium, ei quidem narravit de valde impia hæresi Nestorii, qui impie (o justitia et pudor Sacerdotum!)b parvo tempore præsedit Constantinopoli, et profanis suis et corruptis dogmatibus totum fere orbem terræ conturbavit. Exposuit vero ei quoque dec Cyrillo Alexandrino, etd Acacio Melitenæo, quemadmodum acrem et vehementem zelum ostenderent pro fide orthodoxa: et quod œcumenica Synodus esset mox Ephesi congreganda adversus illum impium. His ergo sic dictis a Synodio, animo lætatus est est Euthymius, cum talia audivisset de Acacio, ad quem ventitabat cum esset puer, et a quo fuit institutus in litteris. Deinde vero cum ei valedixisset Synodius, discedite Laura, assumens Stephanum consobrinum, et abit in sanctam civitatem, et persuadete ei, cui commissa fuerat Ecclesiæ administratio, ut Stephanum quoque cooptaret in numerum suorum Diaconorum. Ille autem una cum eo ordinat etiam Cosmam Cappadocem, et utrumque refert in chorum Diaconorum.

35 Cum autem jam undique congregarentur Episcopi ad Synodum, et illuc quoque mox conventuri essentf Episcopi Palæstinæ, jubet magnus Euthymiusg Petro Episcopo Saracenorum, ut accedereth Cyrillo Alexandriæ et Acacio Miletenes Episcopis, et quæ eis viderentur, se quoque illis assentiri profiteretur. Ille vero peracta Synodo reversus ad Euthymium ei omnia singulatim exponit, quæ in ea evenerunt, et quonam processerint. Is autem cum et alia didicisset ex iis, quæ facta fuerant ab Episcopis Orientiis, et quod i Joannes, qui præerat Antiochiæ, cum esset Orthodoxus, inductus esset, ut eadem sentiret quæ Nestorius, fuit gravi tristitia cor ejus sauciatum.

36 Eodem modo affectus fuit etiam Domnus, illius consobrinus. Rogavit itaque Euthymium, ut ei permitteretur ire Antiochiam, ut avunculum suum, qui supplantatus fuerat, restitueret, et jam veluti jacentem erigeret. Illi autem cum prævidisset non futurum illuc tutum adventum, sed ei potius inutilem et minime conducibilem, Nequaquam, inquit, o fili: non oportet te a Laura recedere. Neque enim ille tua opus habet præsentia. Sed etsi paullulum a recta fide declinavit, Deus tamen, qui novit cor illius recte se habere, ipse ipsum convertet, et reducet ad id, quod bene erit. Et tu quoque o fili, si quidem in quo vocatus es loco, in eo perpetuo manseris, proficies et gloriam adipisceris, veram, inquam, gloriam, et quæ ex Deo est, et quæ numquam excidit. Sin autem his neglectis, et tolerantie contemptis cogitationibus, a Laura tentabis discedere, obtinebis quidem administrationem, quam tuus l habet avunculus; sed eam rursus tibi auferent m mali homines et præstigiatores, cum ab illis prius seductus fueris ignoratione. Et hæc quidem, qui est in Sanctis, Euthymius.

37 Domnus autem cum hæc mandata non multum curasset, proficiscitur Antiochiam, et nec vale quidem dixit Sancto, et nec ei ullo modo suum significavit recessum. Cum illic vero fuisset, omnia quæ ei prædicta fuerant, effectum sunt sortita: illeque postea magna ductus pœnitentia, quod non obediisset, ad ipsum revertitur, gravi dolore visceribus cruciatus et acerbe deplorans. Juvenalis autem Stephanum quidem Melitenæum ordinat n Jamniæ Episcopum: Cosmam vero Cappadocem refert in ordinem Presbyterorum, et ei cruces tradit custodiendas.

38 Hæc autem de eo relata sunt monacho Cyriaco a familiaribus ejus et successoribus. Nobis autem Cyriacus omnia aperuit, quod nemo eum unquam viderit comedentem, nisi sabbatho aut die Dominico; non cum aliquibus colloquentem, et nullo modo quempiam convenientem, nisi forte usus aliquis postularet, ut eum conveniret; numquam super latus cubantem, sed nunc quidem sedentem, et parum oculis conniventem, nunc autem funem, qui ab aliquo angulo tecti cellæ dependebat, ambabus tenentem manibus, et sic sommum aliquem moderate gustantem, illud forte magni o Arsenii sibi dicentem: Adesdum serve nequam. Affirmabant enim eum quoque fuisse æmulatorem Arsenii; Arsenii, inquam, qui in patris quibusdam moribus educavit et instituit Arcadium et Honorium Imperatores: et ideo Patris appellatione a sanctis scilicet Patribus est appellatus; postea autem in solitudine Ægypti fuit insignis virtutubis.

39 Hunc ergo diligenter admodum imitabatur Euthymius, et iis, qui ex Ægypto veniebant, monachis, et de illius vitæ instituto aliquid referebant animum libenter adhibebat, et suæ animæ quibusdam veluti tabulis bona illius curabat inscribere, illiusque quietem et humilitatem et ejus imitabatur silentium: præterea autem vestitus quoque humilitatem, et ventris abstinentiam, vigilantemque et attentum ejus animum et sobrium, et illud, quod ab eo dicebatur, Arseni, cur egressus es? Compunctionem autem quomodo? Lacrymas, nocturnasque vigilias, illumque amorem solitudinis, et cum nullo conversationem et præterea commiserationem, discernendi potestatem, in precatione alacritatem et constantiam, et ejus in omnibus insignem fortitudinem? Num autem, cum sic illius vitæ imitaretur institutum, non etiam fuit dignus illius charismatibus? Aut fuit quidem, sed non paribus? Nequaquam: sed etiam illum re vera superavit in aliquibus. Verumenimvero aliis interim omissis, quemadmodum futura cognovit et prædixit, veridice ostendemus. a Habita synodus Ephesina a 22 Junii an. 431.b Consecratus est, testibus Marcelino in Chronico. Socrate lib. 7, cap. 29, alitsque, Felice et Tauro Coss. an. Ch. 428, IV Id. April.c De S. Cyrillo agemus 28 Janua. ubi plura de Nestoriana hæresi.d Sanctus hic appellatur a Baronio in Annalib. In nullis tamen Martyrologiis ejus nomen huc usque reperimus. Ejus zelus in synodo egregie elucit, maxtime concione spiritu plena coram Patribus habita, in qua brevi affore pacem valicinatus, omnes reviviscere, sumere animos, erigereque languentes vires, est hortatus. Consule Acta Ephesina a Peltano nostro edita tom. 6, cap. 11.f Nicephorus lib. 14. cap. 34. Quinta post Pentecosten die Juvenalis cum Palæstinis Episcopis venit. Quibus ita convenientibus, celebris et magnus ille Euthymius Petro Saracenorum Episcopo abeunti præcepit, ut Cyrilli Alexandrini et Acae-ii Melitenensis omnino sententiam sequeretur, columnas et fastigia rectæ fidei eos esse testatus.g Hic cum tribus aliis Episcopis a Synodo missus fuerat ad Nestorium, ut eum ne a Synodi consessu abesse vellet, moneret, ut legitur par. 1, act. 1.h Quam tenax ejus moniti fuerit, hwc verba ejus in synodo prolata indicant: Ego inquit huic sententiæ, (qua synodus Nicæna probabatur) me socium adscribo, epistolamque Cyrilli sanctissimi sacratissimique, ut quæ rectam piamque doctrinam contineat, laudo et probo, part. 2, act. 1. i Schisma conflavit, conciliabulo 43, Episcoporum contra Synodum congregato. Acta hujus simul cum synodo Ephesina exlant. k Eodem anno congregata iterum synodo damnavit hæresim Nestorianam, missis litteris synodicis ad Rom. Pontificem Sixtum III et Cyrillum Alexandrinum. l Successit Joanni avunculo defuncto Domnus. Interfuit synodo Ephesinæ reprobatæ, ann. Ch. 449, mense Augusto. Annos illi 8 assignat Nicepiorus in Chronico. m Damnatus fuit in dicta synodo, et patriarchatum cessit. Mazimo, quod facti pœnitens suum repertisset deleri chirographum, quo Flaviani et Eusebii damnationem ante probarat. n Lipomanus et Surius Ismeniæ, perperam, melius postea sæpius Jamnea, seu Jamnia, ab eis expressa. Ita hic MS. Græcum, atque sic Stephanus Episcopus Jamniæ sæpius legitur in Actis synodi Chalcedonensis, cui interfuit. Est Jamnia civitas Episcopalis sub metropoli Cæsarca Palæstinæ, ad mare Mediterraneum, prope Joppen, in tribu Dan. Consule ibidem Adrichomium num. 33. Hinc liquet non posterioribus tantum temporibus, quod ille existimavit, fuisse in ea urbe Episcopum. o De S. Arsenio pluribus agenus 19 Julii.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

20. siječnja Kalendar godine