Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 5. veljače

O sv. Adelhejdi, djevici opatici u Villichu u Donjoj Njemačkoj

DE S. ADELHEIDE

Sadržaj (9)
  1. VIRGINE ABBATISSA VILICENSI, IN GERMANIA INFERIORE,Commentarius prævius.
  2. auctore Berta sanctimoniali.
  3. ex Surio, stylo mutato.
  4. Vilicensis cœnobii, a parentibus conditi, præfectura.
  5. Assumpta S. Benedicti Regula. Parentum obitus.
  6. Liberalitas, præsertim in pauperes.
  7. Capitolini cænobii præfectura. Miracula.
  8. S. Adelheydis obitus, Translatio.
  9. Miracula ad S. Adelheydis sepulchrum.

VIRGINE ABBATISSA VILICENSI, IN GERMANIA INFERIORE,Commentarius prævius.

§ I. Vilicense cænobium. S. Adelheydis solennitas.

Splendore natalium ac virtutis longe clarissima Adelheidis Virgo, Coloniæ diem obiit Nonis Februarii, anno Christi (ut quidam conjectant) CIXXV, non multo certe quidem serius, citiusve; cum funus ejus curasse, utque Vilicam revehi corpus fas esset decrevisse legatur S. Heribertus Coloniensis Archiepiscopus, qui anno CIXXXI, die XVI Martii decessit, quique antea ipsam ad Capitolini parthenonis præfecturam, sorore, quæ id munus gesserat, mortua, Vilica Coloniam accersiverat, seque ad illius intimam familiaritatem, eximiæ pietatis illius et prudentiæ opinione motus, applicarat. Miretur tamen fortasse quispiam, non extare ejus in Coloniensi Breviario nomen. Ea quippe

A quippe Sanctorum magnificentissimæ urbi copia est, ut si singulis propriam instituere celebritatem velit, quot anno toto occurrant dies, iis haud æquatura multitudinem festorum fit. sed Vilicæ trans Rhenum:

2 Vilicæ tamen (qui locus, vulgo Villich, inter confluentes Rheni et Sigæ, in diaecesi Coloniensi e regione situs Bonnæ urbis) magnam obtinet venerationem. Sunt isthic duo hodie collegia, unum Canonicorum, alterum vero nobilium Virginum Canonicarum, a S. Megengoso ejusque uxore. Adelheidis parentibus, ampliter dotata; ut in Fastis Belgicis et in Chronico scribit Autbertus Miræus. Fesellit tabula quæpiam chroographica Philippum Ferrarium, qui in Annot. ad suum Catal. SS. scribit: Vileca, vulgo etiam Wileck, pagus est cum cænobio, territorii Coloniensis, inter Juliacum et Duisburgum, ad m. m. Belg. Novesio proximus. Est sane Wilich pagus cis Rhenum infra Novesium, Gladbaco propior; sed diversus longe a Vilica S. Adelheidis. Ferrarium secutus est Simon Martinus ex ordine Minimorum in Floribus sanctæ solitudinis lib. 4.

3 In MS. Chronico Comitum ac Ducum Gelriæ, dicitur Adelheidis Abbatissa præfuisse in monasterio Virginum in Rindorp prope Bonnam, quod Mengosus genitor paucos ante annos instituerat: in quo et ipse defunctus juxta conjugem sepelitur anno Domini covni. At neque sepultus Rindorpii est Mengosus, neque illic ejus tempore cænobium erat, nedum ab eo institutum. Est Rindorpium, sive Rheindorfium, vulgo Swartzen-Rheindorf, id est, niger Rheni-pagus, collegium nobilium Canonicarum, quibus sacra peragunt Sacerdotes aliquot, sive Canonici, uti et Vilicæ sit. Ceteroquín alii subditi Abbatissæ Rindorfensis, quod ad curam animarum attinet, Vilicæ subsunt: uti nos vir eruditissimus Ægidius Gelenius docuit. Conditum id monasterium ab Arnoldo u Coloniensi Antistite, qui et illic in S. Clementis æde sepultus, tempore Frederici i Ænobarbi, uti habent Chronica Coloniensia. Videtur porro nigrum Rindorfium ab vulgo appellatum, ut ab altero Rindorfio, itidem nobilium Virginum cænobio, dtscernatur: est hoc cis Rhenum, in ipsis fere Romanorum apud Bonnam castris, dictum vulgo Graen-Rheindorf, pro Graew-Rheindorf, quod Virgines illæ instituti Cisterciensis, uti et reliquus ordo, leucophæris, sive cinerei coloris vestibus uterentur, minus certe quam nunc albicantibus. Est et aliud trans Rhenum Rheindorfium, leuca una infra Mulhemium, ubi Vipera amnis se, ac Dunam ex monte Tauno natum, Rheno

C infundit. Nigri autem Rheindorfii Canonicæ, iisdem fere vivunt institutis, quibus Coloniæ Virgines Capitolinæ et Ursulanæ, atque olim Cluniacensium leges amplexæ existimantur: uti idem Gelenius retulit. neque ibi mo- nialis.

4 Porro Wernherus Teschenmakerus in Annalibus Cliviæ et Juliæ fatetur, S. Adelheydis parentes templum Vilicense ad Sigam flumen ædificasse: vult tamen corum filias, alteram ad S. Ursulam Coloniæ, alteram in Rindorp moniales fuisse. Una eademque fuit Adelheydis et Coloniæ primum ad S. Ursulam sanctimonialis, et Vilicæ deinde Abbatissa: altera Coloniæ in monasterio sanctæ Dei Genitricis Mariæ, quod Capitolium fuisse aiunt, Domina et Mater, ut in sororis Vita dicitur: neutra Rindorpii, ubi nondum sanctimoniales erant.

-ejus festum;

5 In ea igitur, quam diximus ad Sigam amnem, Vilica, eximia religione colitur Adelheidis, Primarium ejus festum, Joannis Molani ætate, ut patet ex ejus Natalib. SS. Belgii, erat in die S. Agathæ, quod tamen annue, ad placitum Canonicarum et Canonicorum, ter aut quater repetebatur: in primario etiam festo ex Virginis fundatione distribuebatur SPINDA, ut loquuntur, duodecim maldrariorum tritici et duo vasa hælecum. Est spinda, sive spenda, a Latino dispendere, vel expendere, formata vox. Nam autem etiamnum vigeat illa Officii aut festi per annum D repetitio, quam scribit Molanus, haud sane comperimus: arbitramur potius aut Translationis alicujus commemorationem agi, aut votivum sacrum atque Officium in gratiarum actionem, aut aliam quampiam ob caussam quandoque fortassis suscipi. Officium nunc IX Lectionum celebratur, quarum quæ secundi nocturni dicuntur, ex Vita Sanctæ non ita pridem concinnatæ; reliquæ de communi Virginum: additur Octavarum celebritas. Ipso die benedicitur ingens panum copia, qui post Divinum Officium ab Antistita erogantur, non pauperibus solum, sed omnibus promiscue confluentibus. Eadem panum, ex XI secalis modiis, sive maldrariis (ut loquitur Molanus) pistorum, distributio fit sacræ Pentecostes feriis, dicunturque Panes S. Adelheydis, vulgo S. Alen brodt. Adhibentur pellendis pecorum morbis; et longissimum sustinent tempus, mucoris et corruptionis immunes, adeo ut post sezennium quandoque formam saporemque panis retineant.

6 Inscriptum S. Adelheidis nomen Martyrologiis. Idem enim Molanus in addit. ad Usuard. Nonis Februarii, ita habet: In Vilika, depositio Alheidis Virginis et Abbatissæ, miræ sanctitatis. Eadem habent Arnoldus Wion, Benedictus Dorganius, Hugo Menardus in monasticis suis Martyrologiis. Eadem fere Canisius, Balduinus Willotius, Andreas Bocius, Ferrarius, MS. Florarium. Meminit illius quoque Consiantinus Ghinius in Natalib. SS. Canonicorum. Appellatur vero Diva ipsa Adelheidis, sive Adelheydis, quod εγένειαν, sive Nobilitatem significat, et contracte Aleidis.

7 Hermannus Greven Carthusianus Coloniensis in addit. ad Usuard, matrem sororemque illi conjungit: Alheidis, inquit, et Bertradæ Virginum, et Gerbertæ matris earum. Autbertus Miræus in Fastis Belgicis in S. Adelheidis Vita, ejus matrem B. Girbergam appellat, et ad XIX Decembris, ubi de S. Megengoso agit, iterum B. Gerbirgam nuncupat. Nondum comperimus, neque Vilicensibus constat, aut matri aut sorori sacros eos honores unquam habitos, et si sit ambarum satis superque testata pietas. Chronicon Coloniense Mengosum, Gelriæ Comitem, tradit cum uxore et duabus filiabus in Vilicense Benedictini instituti cænobium a se fundatum, esse ingressum: quod ex filiæ Vita refellitur. Sanctam parens uterque, sed in seculo, vitam egit, unus in pristina præfectura, altera Vilicæ quidem, sed absque sanctimoniæ proprio habitu aut professione.

§ II. S. Adelheydis Vita, translatio, templum, fons.

Reperimus in quodam libello recenti manu exarato consignari ad XXII Novembris Translationem Alheydis Virginis. Quod equidem de hac accipiendum Gelrensi Adelheide, an potius Scarenbecana, quæ in Camerensi juxta Bruxellam cænobio instituti Cisterciensis vixit, ducentis quinquaginta post annis, haud promptum est nobis prountiare. Posterioris illius Vitam dabimus XI Junii. At senioris duplex memoratur translatio; prior, cum corpus est Colonia Vilicam revectum, post obitum hand longo spatio; altera, ut cap. 7 Vitæ num. 23 dicitur, cum e claustro monasterii in interiorem ædem corpus est, jam miraculis coruscans, transportatum.

9 Conradus Bruwillerensis monachus in Vita S. Wolphelmi, sui quondam Abbatis, anno Christi CDXCI defuncti, quæ apud Surium extat XXII Aprilis, a quo Vita sit S. Adelheidis mandata litteris, ita memorat cap. 20. Extiterat huic beatissimo viro frater germanus, Frumoldus nomine; sorores sanctimoniales duæ, quarum una Oswenda nomine, miræ simplicitatis et innocentiæ fuit fœmina; altare vero, Berta nuncupata,

A nuncupata, litterarum plurimum emicuit scientia. Hæc Vitam B. Adelheidis, primæ Vilecensis Abbatissæ, eleganti satis admodum stylo conscripsit, et plurimum religionis vel scientiæ suæ fructum in eodem loco dereliquit. Molanus et alii Bertradam eam vocant.

10 Surius hanc Vitam edidit, sed stylo passim mutato. Nos primigenia phrasi eam damus e MS. codice monasterii Corsendoncani Canonicorum regularium juxta Turnhoutum in Brabantia: verum in eo geminus prologus deerat, qui Vitæ alibi præfixus. Priorem, quo Archiepiscopo Coloniensi lucubrationem suam Auctor dicat, dabimus e Surio. Secundum ad Deo sacratas Virgines, nancisci non potuimus: testatur Surius, eum se vitandæ prolixitatis causas omissise; ceterum profiteri in eo Auctorem, se ea quæ scribit habere ex earum relatione, quæ S. Adelheidis adhuc viventis doctrina et exemplis institutæ fuere, tum etiam se libellum examinandum obtulisse viris doctis, et ab iis approbatum esse.

11 Multa hic de Gelriæ Ducatus origine, primis Præfectis, Megingosi Comitis genere et Gerbergæ, eorumque pronepotibus, qui in Vita nominantur, disputari possent; si Sanctis existimaremus non magis placere, ut omissis genealogiis, forte interminatis, ipsorum potius Acta illustremus. Citat sæpius hanc Vitam Andreas Chesnæus, præsertim in genealogia Domus Luxemburgicæ.

12 Sunt Vilicenses Canonicæ plerumque XII, præter Abbatissam, omnes genere illustres: Canonici morum honestate atque eruditione, at non necessario titulis nobilitatis, conspicui, quinque; quorum unus gerit Parochi munus: præter hos Vicarii vii. Atque ab his accurate peragitur in dies Ecclesiasticum officium.

13 Geminum Vilicæ templum, parochiale unum, alterum collegiatum. Hoc olim Monasterium aureum dictum accepimus. Bis nostra ac parentum memoria desfagravit: primum eo bello quod ante LXX annos Gebhardus Truessesius adversus Ernestum Bavarum gessit Ecclesiamque Coloniensem, cujus Episcopus antea cum esset, sibi tamen conjugem seralibus sedis copularat sanctimonialem quamdam Virginem, illustri Mansfeldiorum sanguine prognatam, Scotti ejusdam magicis præstigiis dementatus. Hoc ergo bello templum cænobiumque Vilicense concrematum: ac nuper iterum bello Suecico in cineres redactum est, quod restauratum erat templum, domusque abbatialis. Alterum vero templum, collegio licet Canonicarum propinquum, acdomus Parochi utrasque vitavit flammas.

14 Pars nunc est templi illius collegiati restaurata, studio ac sumptu Amœnæ Margaritæ de Burscheidt Abbatissæ, ut illic quotidie sacra duo celebrentur, primum a Vicario, summum ab Hebdomadario Canonico. Primario tamen eadem illustris Antistita, pro sua in S. Adelheidem pietate, illius sacellum reparavit, quod vulgo Chorus, aut Capella, S. Adelheidis vocatur.

13 Visitur Divæ ejusdem sepulchrum, ante aram nuper illi positam, in qua habitu sanctimoniali depicta, veloque amicta. Apertum id ante annos aliquot sepulchrum, sed inane repertum. Existimatur sanctæ Virginis corpus in Galliam asportatum, ante aliquot secula. Sed cum inaudisset eadem Amoenæ Margarita, ab regularibus Canonicis Budingensibus asservari partem aliquam Reliquiarum Patronæ suæ S. Adelheidis; allegavit ad eos Canonicum, qui deprecaretur, ut Vilicensi familiæ, omnibus Fundatricis suæ exuviis orbatæ, particulam earum aliquam redhiberent. Pervicit et sanctæ Virginis honos, qui sic amplificatum iri videbatur, et ejus, quæ petebat, reverentia, ut nefus duxerint non communicari cælestem thesaurum. Partem igitur brachi donavere: quam summa religione susceptam, hermæ inauratæ et affabre factæ, inclusit, loculamento in eam rem sub pectore essformato: ac magnus nunc ei honos habetur. Est autem Budingen, sive Bodingen, Canonicorum regularium, ut jam diximus, cænobium, tribus circiter horis supra Siburgum.

16 Fons est leuca dimidia a Vilicensi collegio distans, Orientem versus, ad silvæ initium; qui a S. Adelheide olim elicitus fertur, ei certe sacer est, vulgoque S. Adelheydts putz et S. Alen brun, dicitur, id est, S. Adelheidis puteus, seu fons. Narrant eam, cum circa illum locum deambulans, agrestes conquerentes audisset, magna molestia, sicca præsertim tempestate, procul ducenda sibi jumenta et pecora aquationis causasse esse, commiseratione motam, Divina ope implorata, scipione terram percussisse, unde subito luculentus ac limpidus fons erupit, qui etiamnum fluit, dicunturque ejus potione febres sæpenumero, Divæ meritis, curari.

auctore Berta sanctimoniali.

ex Surio, stylo mutato.

Domino N. Archipræsuli venerando, cunctis Christi cultoribus pro merito bonitatis amando, pauper, E vilis et peccatrix illa indigna vocari sui ancilla, præsentis vitæ post tædia, æternæ beatitudinis præmia. Confortata exemplo Abrahæ Patriarchæ, Deum familiari allocutione sæpius convenire audentis, adjiciam adhuc loqui ad te Dominum meum, fidum imitatorem ipsius Dei omnipotentis, humillime clementiam tuam implorans, ut pro ejus nomine, qui innumeris divitum donariis prætulit duo ærea minuta viduæ, æneum hoc opusculum gratum tuæ dominationi scit munusculum: hocque admonearis, ut mei pauperculae orata implere non obliviscaris: quatenus pro te intercedente sancta Virgine, cujus merita hic habentur descripta, omnia tuæ humanæ fragilitatis deleantur delicta. Nos quidem te, Præsulum dignissime, Patrem et Dominum appellantes, et loco Christi pro nostrarum virium modulo venerantes; sicut illi dicimus, cujus erga nos vices geris, Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam; ita post illum ad tuum honorem referimus, quidquid gesserimus laude dignum. Cum enim tum ob nostra, tum aliorum subditorum, vel corrigenda vel etiam propulsanda mala, labores suscipias, jure quoque ex iis, quæ Deo adjuvante recte gerimus, honor ad te redit. Sic pius ille Magister, cujus es F vicarius, seorsim quidem discipulos suos stultos et tardos corde ad credendum, vel aliis id genus modis appellabat; at coram reprehensoribus, qui eos spicas vellentes, vel alia similia facientes, carpebant, invicta ratione tuendos suscipiebat. Itaque hinc ego animata, exiguum hoc tuæ Dominationi offero munusculum, ut si qua in eo corrigenda sint, ea piorum virorum opera emendes. Si quis vero invidentia stimulante illud calumniari velit, instar ejus, quem jam diximus, Magistri, defendere ne dubites: ut cujus et defendendam; geris vicem, in ejus quoque vestigiis gnaviter insistas. Porro si quis opus emendatione indigens putet esse indignum, quod tantæ dignitatis viro munus offeratur, noverit is, tametsi calami magna est rusticitas, non parvam tamen in ipsa materia utilitatem inesse: atque ita quod stylus impolitus videtur efficere contemptibile, id insigni pretio materiæ munus effici gratissimum. Jejuno quidem sermone multa præclare gesta prosequimur, puta beatæ Matris Adelheidis Vitam: quam cum Dominus admiserit in Beatorum consortium, qui numquam non pro populo Dominum deprecantur, idque signis evidentissimis declararit; quibus meritis ad hoc honoris culmen evecta sit, tibi imprimis, deinde etiam Christia

Anis omnibus nosse profuerit. Unde etiam curandum est prudentiæ tuæ, ut sive hoc nostro, sive quovis alio stylo, isthæc ad omnium notitiam perferantur: ut sciant omnes, absque meritis nostris, Dei benignitate factum esse, ne hæc in oblivionem venirent. Pro qua re tu quoque gratias agere debebis Domino Salvatori, qui cum esset Deus, homo fieri dignatus est, vivens et regnans cum Deo Patre in unitate Spiritus sancti per omnia secula seculorum, Amen.

AD DEO SACRATAS VIRGINES, a Surio omissus, nec alibi repertus. ex MS. Corsendoncano Canon. Regular.

S. Adelheydis illustris prosapia, sancta adolescentia.

Inchoati operis Spiritu sancti gratia assit exordio, qui operatus est, quidquid boni a quoquam ceptum vel perfectum est a mundi exordio: ut hoc etiam opus perficiatur administratione suorum donorum, in quibus consistit initium et finis omnium bonorum. Considerata autem nostra parvitatis imperitia, trepidamus tanti operis tentare initia: perspecta vero divini muneris largitate, mens nostra non formidat; quia, testante Evangelio, Spiritus ubi vult spirat: quem ut huic calamo aspirare speremus, in sanctæ Matris nostrae Adelheydis meritis fiduciam habemus: cujus laudabilis vitæ seriem litteris commendare conamur, nos humiles ejus ancillæ, orantes ut somite sancti Spiritus flammescant in nobis naturalis ingenii scintillæ.

Cum imprimis competens videtur, ut ejus summæ nobilitatis tangatur genealogia; quam ipsius nominis prodit etymologia: deinde praesentibus et futuris, ad ædificationem, ejus sanctæ conversationis scriptis innovemus memoriam; Deique in ea mirantes virtutem ipsi referamus gloriam, qui, ut Apostolus testatur, omnia in omnibus operatur. Pater ejus Comes illustris, a Megengor cognominatus, sapientia, nobilitate, divitiis; exceptoque regimine et prænomine regni, ut Rex suo tempore magnus inter Principes habebatur et nominatus. Mater verob Gerbirg nuncupata, æque illi nobilisimo germine propagata, filia exstitit Ducis cujusdam, nominec Godefridi, tunc temporis magni et incomparabilis viri. Huic enim nobili matronæ fuerunt quatuor fratres, præstantissimi inter universos illius temporis primates: quorum unus paterno nomine et honore sublimatus obiit, heu! legitimæ uxoris et liberorum jucunditate numquam lætatus. Alter vero donatus posteritate nobilissimæ prolis, atavus fuit Henricid nuper defuncti Imperatoris. Et universos perspicuos Primates, quibus adhuce Teutonica Francia nobilitatur, a duobus reliquis fratribus lineam nobilitatis traxisse, vera testimonio comprobatur.

3 Præfati igitur conjuges Megengor et Gerbirg, quatuor filias genuerunt; quarum binas spe posteritatis nuptui tradiderunt: quæ ambæ et maritali potentia et omnium bonorum et divitiarum illustres extiterunt affluentia. Ex quibus una, nominef Remyntrudis, avia eratg Henrici magnifici Ducis, eth Atelveronis Metensis Episcopi, et i Frederici Ducis, k fratrumque suorum, magnorum scilicet hujus temporis virorum. Altera vero, l Aluerat nominata, scilicet suæ posteritatis præclaris incrementis erat donata. Reliquæ vero binæ Coloniæ nuncupatæ sunt servituti et legi divinæ, una in m D monasterio sanctæ Dei Genitricis Mariæ; quæ tanta promovebatur industria morum, observantia regularis imperii, ut digne constitueretur Domina et Mater illius monasterii.

4 Hæc vero, de qua nobis est sermo, in monasterio sanctarum Virginum subiit suave jugum Domini, secundum regularem institutionem S. Hieronymi. In qua dulcis præsignabat infantia, quantæ probitatis futura ætas exornanda esset præstantia. Nondum enim transcensis annis puellaribus, coepit devote versari in prophetiæ laribus: cujus institutione postquam se cognovit animal rationale, pervigili studio laborabat refici sapientiæ sale, quod Dominus, qui non improperando dat omnibus affluenter, fieri permisit, quia in posterum hoc multis profuturum prævidit. Tali namque nutrita alimento, tantæ probitatis et virtutis coepit crescere incremento, ut annos adolescentiæ morum gravitate transcenderet, illamque senectutem actu et habitu in se præcederet, quæ, ut habetur in scriptis, talibus Prophetæ commendatur dictis: Senectus venerabilis, nec diuturna, neque numero annorum computata. a MS. Ultrajectense, Mengengoz et Mengengos vocat, Mengosum Henricus Aquilius in Chronico Gelriæ; Irenicus Germaniæ exegescos lib. 3 cap. 80 Mendosum, sed mendose, ut multa. Petrus Scripturus in Notis ad Aquilium, Megengosum hic in vita S. Adelheydis appellari scribit, licet Surio Megengor sit, Haræo Megengor; Miræo Mengo et Megengorus; Gelenio de Coloniæ magnitudine lib. 1 syntagm. 7 pag. 94 ex diplomatis Villicensibus Megingoz; et ex quadam inscriptione Manguos. Post mortem Megengaudus, vel (ut Surius habet) Megengaudius dictus. Colitur 19 Decembris. Eadem ætate floruit Megingaudus Episcopus Trevirensis, quem Lambertus Schafnaburgensis ad an. 1017 Megingoz vocat; Claudius Robertus in Gallia Christiana. Minguardum. Megingaudum, Megingotum, Megingaudum. — D Infra num. 8 Gerburg in MS. Ultraject. Gerburch. Aquilio est Geborga, Scripturio Geberga, Hermanno Greven Geberta; MS. Chronico Comitum Gelrix etc. Gerbergis. Wernero Teschemakero Gerberga. — e Non erat hic. ut idem Teschemaker et auctor MS. Chronici existimarunt, Dux Brabantiæ, in qua tres, sed longe post, imperiarunt Godefridi. Male etiam Simon Martinus in Floribus sanctæ solitudinis, Godefridi Bullonii filiam fuisse Gerbergam scribit, quæ eum totis centum annis præcessit. An autem avus S. Adelheydis Godefridus Ardennensis fuerit, alii dit quirant. Ejus certe filius Godefridus junior, Dux Lotharingix inferioris, sine liberis decessit, datusque illius ducatus Gothiloni Magno frairi, antea Marchioni Antwerpiensi. Consule Miræi Chronicon Belgicum, et Wassburgium. Godefrido illo seniore Ardennensi, sive Virdunensi, dignitate morum alter illustrior, alter non erat consilio præstantior; ut scribit Baldricus Ep. lib. 1 Chronici Camerac. cap. 100. Eadem fere Berta prædicat de patre Gerbergis Godefrido, magnum et incomparabilem virum fuisse — d Hic fuit Henricus n; Conradi Salici Imp. filius, qui an. 1036, 5 Oct. obiit. — e Surius: primariæ nobilitatis viri Franciæ Orientalis, quam Franconiam vocat Latins patere videtur quod Berta scribit, ut intelligantur provinciæ omnes quæ olim Francorum fuerant, tunc erat Germanorum, et pleraxque Teutonica lingua utebantur. Reliquas Francorum provincias Continuator Reginovis ad an. 939 Galliam Romanam vocat: Ludovicus, inquit, Rex Galliæ Romanæ. Illius Caroli Erat is Ludovicus Transmartinus, Coroli Simplicis filius. — I Surio est Irmentrudis. MS. Ultraject. Yrmintrudis. Andreas Chesnæus cap. 2 iastoriæ domus Luxemburgensis, Ermentrudem vocat, ejusque filiam (cujus nomen non extat) nuplam ait Frederico Comiti Luxemburgensi, fratri S. Cunegundis Augustæ. — g Hunc ex variis monumentis oslendit Chesnæus in Luxemburgicis, Bavariæ Ducem fuisse post patrum suum Henricum cogmento Hezelonem S. Cunegundis fratrem. Ambigue scribit Brunnerus lib. 9, pag. 803 tom. 2. — h MS. Ultraject. Athelberonis. Fuit hic Adelbero tertius, Metensis Episcopus factus an. 1047 ut habent Hermannus Contractus, et Sigebertus, et hic quidem vocat virum magnæ prudentiæ et sanctitatis. Anno 1072 obiisse tradit Schafnaburgensis. — i Hic factus est Dux inferioris Lotharingix an. 1046 ut tradit Hermannus Contractus. pro Gozilone Ignavo, Gothilonis Magni filio Godefridi Ardennensis nepote. — k Duos nominat Chesnæus. Gislebertum et Theodoricum; et illum quidem ait post fratrem Fredericum II, fuisse Comitem Luxemburgensem patrem Hermanni Comitis Salmensis, in Regem Germaniæ electi. Quinque illis Proceribus sorores tres addit Chesnæus, Oginam, sive Cunegundem, nuptam Balduino Barbato Comiti Flandriæ; Jutham Guelphi Comitis uxorem, et Gislam Gandavi in monasterio Blandiniensi cum Ogina sorore sepultam. — l Sur. Alverada. MS. Ultraject. Alveraet. Teschenmakerus ex Mengosi duabus secularibus gnatis alteram Joanni Juliæ Comiti nupsisse scribit: at neque ipse neque MS. Chronicum. Joannem ullum iis temporibus Juliæ Comitem produnt. — m Est id monasterium, ut Gelenius in sua Colonia Agrippina testatur, quod Beatæ Mariæ Virginis in Capitolio appellatur. Erhardus Winsheimtus in Sacrario Agrippuæ scribit a Plectrude Pipini Herstalli coniuge collegium isthic nobilium Canonissarum in honorem B. Mariæ fundatum: esse nunc in ea ecclesia præter Canonissas, in altero choro Canonicos. At S. Adelheidis æxo monachæ fuerunt, inductæ fortassis in locum Canonissarum, ac deinde pristino instituto restitutæ: quod et Viltice factum, ex hac Vita patet. — n Gelenius scribit vitam Canonicam professam in collegio S. Ursulæ. Sunt etiamnum, ut Winsheimtus auctor est, in collegiata S. Ursulæ Ecclesia Canonisse, illustris omnes familiæ.

Vilicensis cœnobii, a parentibus conditi, præfectura.

Interim cum a Godefridus frater ejus processisset in robur virile, essetque elegantiæ ac strenuitatis miræ, Imperatoremb Bohemos cum exercitu adeuntem est comitatus honorifica suorum militia, omnique bellico apparatu heriliter stipatus: ubi factus belligerator insignis et fortis, meruit accipere victoriam gloriosæ mortis: cujus cadaver a suis, licet multo laboris sudore, tamen ad patriam (Deo gratia) reductum est cum honore. Hac namque adversa præfati conjuges tacti fortuna, recordati sunt, quod, teste Apostolo, præterit hujus mundi figura: coeperuntque uti mundo tanquam non utentes, toto desiderio ad cælestem patriam tendentes, quam carentem fine scierunt numquam posse interire. Omnium igitur rerum, quæ huic filio defuncto rectæ distributionis forte ceciderunt, Deum fecerunt hæredem; ut meliori compensatione hæreditatem meruisset in paradiso deliciarum, id est, parte qua matura morte præventus caruit in hac valle lacrymarum. Tunc in loco qui Vilika dicitur, templum honorabile Domino erexit a fundamentis, illud decenter prædiorum vel mancipiorum cumulans supplementis. Amboque incolumes et sani decreverunt, propter Christum disjungi a lege conjugali: quibus tam meliori spiritus conjunctioni, et æquali coepti operis colligatis cura, erat cor unum et anima una. Ille etiam propter frequentiam suorum et exterorum, qui illi ut Regi semper ingruebant, quasi specie tenus mundo inserviebat; prædia sua lustrando et præsidendo, Christique gratia mediante omnia prudenter et juste disponendo. Si quando vero populo paullulum remoto, aliqua quietis invenit otia, hæc vertere studuit in honesta negotia, allocatione usus Capellanorum; ut per eosc Teutonice exponerentur lectiones voluminum Divinorum: quas ideo tam ardenter audire expetivit, quia præceptum Jacobi Apostoli factis implere concupivit: Estote factores verbi, et non auditores tantum. Illa vero illustris matrona, prorsus a multitudine populi semota, stabilis mansit in loco ædificandi monasterii, accelerans opus structuræ instantia prudentis magisterii, semperque intenta servituti divinæ, jejuniis et orationibus invigilabat nocte ac die. Hæc enim faciendo non est dubium quin præcelleret viduas illas, quas merito continentiæ Apostolus appellatd veras, quæ post mariti mortem faciunt ex necessitate virtutem: quam et hæc fecit non defuncti mariti necessitate coacta, sed divini amoris igne intrinsecus tacta.

6 Tunc in prædicto loco adunata Virginum sedulitate, a quibus divina excolerentur servitia; filiam a monasterio sanctarum Virginum e redimentes prædiis, tradiderunt illi cùram regiminis. Tunc namque prudens dispensatrix constituta in magni patrifasmilias domo, coepit augeri omni studio et opere bono; maternamque subditis adhibens curam, fideliter in tempore suo erogavit tritici mensuram. Tunc exultabant in Domino pii parentes, tantum suæ prolis sibique subditarum Virginum profectum videntes: cupientesque eas adhuc excellentiorem arripere viam, rogabant ut mutato habitu, monachicæ conversationis subirent vitam. Hæc, quia adhuc juvenis cultum vestium suæ religioni congruentium, ut ipsa asseruit, multum concupivit, humili responsione illorum petitioni contraivit, affirmans Deum non quærere coacta servitia, sed quod voluntarii cordis simplex affert munditia. Cujus humile responsum attendentes, salva pietate, animum revocabant ab incepta voluntate.

7 Tunc rebus satis decenter ornatis illum locum tradiderunt, manu Imperatoris, tertii scilicet Ottonis, ad perpetuam tutelam regiæ defensionis. Qui gratia earum dilectionis, illum locum absolvit ab omni jugo secularis districtionis, donans libertati, secundum legem et constitutionem monasteriorumf Ganderesheim,g Quedelenburg,h Asnithæ; ita scilicet, ut nullus Judex vel Advocatus inde unquam exigeret servitium, aut in ejusdem loci confiniis ageret placitum, nisi quantum placuisset Abbatissæ vel congregationi sibi commissæ: et ut in perpetuum libera frueretur potestate, Abbatissam sibi eligere in ipsa Sororum sancta sodalitate. Cujus libertatis donatio ut in perpetuum rata foret et firma, dabantur testamenta Domini Apostolici, et duorum Imperatorum, scilicet Ottonis et Henrici, manuscriptione ac sigilli impressione confirmata: quæ adhuc apud nos retinentur custodia fideli, ne posteros lateat veritas hujus rei. a MS. Ultraject. Godfridus. Molanus unicum hunc Megengori Comiti filium fuisse censet: cui facile subscribet qui hanc Vitam accurate legerit. Neque Aquilius aut Scriverius successorem Wikingum, aut Wibingum, filium ejus aiunt fuisse; quod in MS. Chronico dicitur, et placet Teschenmakero. — b Plures susceptæ eo ævo adversus Bohemos expeditiones. Suspicamur Godefridum occubuisse anno 986, aut 987. Priori enim anno, ut scribi Schafnaburgensis Otto m Bohemiam vastavit; sequenti Iterum Bohemiam intravit et eam ad deditionem coegit. — c Surius, Germanice. Non placet ca interpretatio: nosrate enim Teutonica dialecto, quæ Germanica lenior, affinis Saxonicæ, et Gelri, ut modo, tunc ust, et alti etiam supra Coloniam ultraque Bhenum populi; quod ex veteribus scriptis probant viri eruditi. — d Vulgata editio vere viduas habet, uti et Græva βντως χέρας. — e Explanat Surius: Adelheidem e sanctarum Virginum monasterio, cui prædia contulerunt, accitam præesse voluerunt. — f Ganderesheimum oppidum est in ditione Brunswicensi, non procul Gostaria, a Ganda fluvio nominatum, uti Fabricius traditi Origin. Saxonicar. lib. 2. in quo amplum et magnificum Virginum cænobium Ludolphus Dux, Henrici Aucupis Imp. avus ædificavit; Otto ejus filius rebus multis auxit et ornavit. Ishic Rosuitha celebris poetria religiosam vitam egit. — g Ædipi. au. thoc cænobium Henricus Auceps Imp. uti plenius 14 Martii ad Vitam S. Mathildis, ejus conjugis, dicemus. Ipsius Henrici vita funci corpus, uti Luithprandus scribit histor. lib. 4 cap. 7 in Saxoniam deportatum, in nobilissimarum ac religiosissimarum monasterio puelarum, quod in ipsius Regis prædio, vocabulo Quintelingaburch situm liquet, intra ecclesiam cum immensa est veneratione repositum Querilnburg vocat auctor historiæ de Landgraviis Thuringiæ cap. 9 Krantzus Saxoniæ lib. 3 cap. 12 de Henrico loquens, Quedelinborg autem urbem, inquit, singulari cura respexit, monasterium ibi erigens Dominarum. in quo primæm fecit Abbatissam filiam suam Mathildim; ecclesiam autem in honorem S. Servatii jussit consecrari Henrico autem moriente, quod deerat et urbi et monasterio, implevit relicta ejus; Sancta scilicet Mathildis. Novum postea templum ædificatum, cujus dedicationi an. 1021 adfuisse S. Henricum Imp. cum Cunegunde uzore, tradit ex veteri Chronico Quedelnburgio Georgius Fabricius lib. 1 Annul. urbis Missæ. Porro augustissimum illud fuisse templum, sed (incertum Divina ultione an fortuita calamitate) an. 1070 incensum atque in cineres redactum scribit Schafnaburgensis. Situm est Quedelnburgium in Saxonia ad Budam amnem, qui deinde in Salam influit. — h Surius Asnithense monasterium vocat. Quæ nunc Essendia, vulgo Essen, in antiquis diplomatis Asnidia dicitur, urbs Westphalæ intra Ducatum Montensem, cum illustrium Canonissurum collegio. quarum Abbatissæ urbs ipsa et territorium paret. — i Imperavit Otto m ab an. 984, obiit 1002. Successit S. Henricus, qui 1024 obiit.

Assumpta S. Benedicti Regula. Parentum obitus.

Et non multo post Domina Gerburg, perseverantia Catholicæ fidei omniumque bonorum operum, Domino veniente vigilans inventa, ipso vocante est rebus humanis exempta; nimirum donanda illius beatitudinis præmio, quod vigilanti servo Dominus promittit in Evangelio. Tunc matre orbata beatissima proles, ad Deum, quem a primæva etate dilexit, ardentius suos convertit mores: et quod utroque parenti de mutando habitu prius contradixit, tunc statuens ante oculos mentis, salubri compunctione tacta est, gratia Dei omnipotentis, et qualiter ad monasticam religionem pervenire posset secum reputabat omnibus momentis. Sapientia vero, quæ in mente sua habitationem fixit, ne hoc tam subito inchoaret interdixit; monens ut necessarios virium sumptus computaret in secreto mentis, si forte sufficere posset

A set ad subeundam regulam B. Benedicti, ne iis deficientibus caderet in opprobrium Evangelici dicti: Hie homo cœpit ædificare, et non potuit consummare. Nam quotidianæ refectionis hora, spretis carnibus ceterisque variis et exquisitis alimentis, monachilis edulii tantum contenta est alimentis; insciis tamen cunctis circumsedentibus, excepta una Sororum, quam bonæ conversationis merito probatam, consciam habuit secretorum. Lineis etiam indumentis foris nitebat ad oculos hominum, subtus autem laneæ vestis asperitate se afflixit propter Deum, edomans corpus nobilis et mollis naturæ ad sufferendam institutionem legis duræ.

9 Cum enim necessarios virium sumptus per unum annum ita laborans computaret, eosque ad peragendum laborem inchoati operis sufficere speraret, tamen non suis confisa meritis, sed gratia Dei, diu de liberatum animi votum confirmavit effectibus rei. Tunc vocata venerabili Abbatissa, et prioribus de sancto Dei Genitricis monasterio, humili devotione illarum sese subdidit magisterio, ut per illarum doctrinam monachicæ conversationis inveniret viam; suadens subjectis materna pietate, ut hanc eamdem non dubitarent secum intrare. Hoc quibusdam illarum nolentibus, sed retro post seculum abeuntibus, illa vehementer condoluit, quia more Apostoli omnes sicut seipsam esse voluit.

10 Has autem, quas Dei suique caritas ne abirent irretivit, tam mirando salutis exemplo præivit, ut quamyis ceteris præesset nomine et dignitate magisterii, semetipsam tamen omnibus strinxisset omni difficultate regularis imperii: et alias, ne forte corruissent jejunando et orando, sustentare curavit, ne crescentis sanctæ religionis suffocarent initia. Nam et maternam servans in corde caritatem, et foras exercens judicii severitatem, materno affectu flagella exteriori exhibuit homini, ut spiritus salvus fieret in die Domini; zelum autem rectitudinis semper temperare curavit spiritu mansuetudinis; quia illud sua recoluit paternitas, quod justitia, si modum excedit, sit severitas. Sæpe enim correctione peracta, ut mater clementissima, compassione pia in animo tacta, sic allocuta est provectæ ætatis Sorores, quas sui alloquio dignas sancta religio et compositi effecerant mores: O quanta miseratione moveor supra filias meas, quia gravi flagello afflixi eas! Ob quod rogo et admoneo, ut vestrarum piæ admonitiones vel consolationes illis exhibeantur, ne forte abundantiori tristitia absorbeantur; quin potius a pravitate correctæ, Dei meæque filiæ efficiantur electæ. O quam suavia verba et benigna, æterna memoria non immerito digna! sic sic miscens temporibus tempora, terroribus blandimenta, duris et obstinatis secundum Apostoli præceptum, increpando, obsecrando, arguendo, tamdiu instabat, quousque animas illarum a peste vitiorum sanabat.

11 Dominus itaque Megengor post obitum conjugis supervixit trium annorum spatia, ad colestia tendens, sapientia et justitia duce, Domino vocante, in loco qui a Gelrie dicitur, migravit ad Dominum ex hac luce, ab eo coronandus proculdubio. Eadem vero nocte sui obitus beatæ flinæ suæ in stratu quiescenti, ut ipsa asseruit, nec aperte vigilanti nec integre dormienti, visus est quidam astitisse, ejusque auribus dulciter cantando hæc verba prophetica fudisse: Ecce quomodo moritur justus, et nemo percipit corde. Viri justi tolluntur, etc. Cumque facto mane hanc visionem Sororibus venisset nuntiare, nondum completo sermone, nuntius superveniens; eum ex hoc seculo migrasse nuntiavit. Cujus exequiis a filia peractis, studio religiosi apparatus, in proprio monasterio una cum conjuge est honorificæ sepulturæ mandatus: qui postmodum in somnis ap-paruit cuidam Sororum illius monasterii, quasi glorificatus potentia et decore regalis imperii. Quem cum diutius intuita miraretur, et an ipse esset Dominus Megengor percunctaretur; ille responsente tali hilariter cœpit illam affari: Hoc nomen mihi erat adhuc corporali mole gravato, nunc verob Megengaudus vocor vocabulo in melius mutato, quia absolutus vinculis peccatorum gaudio perenni fruor in consortio Patriarcharum et omnium Beatorum. a Rectius MS. Ultr. Gelre. Surius Gellere. Oppidum est nunc munitum ad Nersam amnem, quod amplis.tmæ provinciæ nomen dedit. Originem nominis Henricus Aquilius deducit ab immani monstro, quod sub esculo delitescens, ingentem pecorum hominumque stragem edebat, æpius horrendo mugilu Gelre, Gelre inclamans: eo enim a Wichardo et Lupoldo magnanimis juvenibus interfecto, arcem ab iisdem conditam eo loco, Gelre ideo dictam. Ast eruditi sabulam indicant MS. Chronicon a Gugernis derivat nomen, quos populos constat iis fere locis habitasse, inter Rhenum ac Mosam, quorum caput Goch oppidum fuisse eruditi quidam conjectant. Consule Cluverum Germaniæ antiquæ lib. 2 cap. 18. — b Sur. Megengaudius. Oblisse Aquilius scribit an. 1001. alii 1011, teste Scriverio. Teschenmackerus 1004 MS. Chron. 1008.

Liberalitas, præsertim in pauperes.

Tunc nobilissima Virgo, defuncto patre, libera rerum suarum potita facultate, summo nisu cavebat, ne aliqua occasione necessitudinis obstaculum fieret iis incedentibus semitas rectitudinis, memorque præceptorum S. Benedicti pii Patris, factis implevit nomen vel officium Matris, quæque necessaria victus et vestitus voluntarie præbens iis, ne forte in aliquo paterentur detrimenta greges. Hyemis tempore, matutinorum officio completo, dormitorium repetens cum ordine Sororum; lectulos puellarum visu diligenter lustravit, pedes singularum donec calori redderentur piis ipsa manibus fricavit. Nam et infirmas Sorores secundum præcepta Regulæ non solum prudentibus et sollicitis Sororibus commisit; sed et ipsa nulla caussa intercipiente quotidie revisit, et ante lectulos humiliter genua flectens, manibus capita clementer erexit, cibosque ac potus dulciter ad os porrexit: et tam largiter fletibus nobiles perfudit maxillas, ac si ex proprio utero genuisset illas. Hujusmodi vigilantia pastoris a secularibus curis oves expeditæ, tantis excreverunt profectibus regularis vitæ, ut iis fierent virtutis exemplum, quæ prius in eis hujus religionis posuerunt fundamentum.

13 Cum igitur adjuvante Domino tam decenter ordinasset interiora, necessarioque mentem extendisset ad exteriora, memor Dominicæ exhortationis, scilicet, Quærite primum regnum Dei, et hæc omnia adjicentur vobis; regnum Dei quæsivit cum ipsis exterioribus, fidem spemque habens de recipiendis majoribus. Nam ex possessionibus monasterii curtem unam Domino singulariter delegavit, ex cujus annuis fructibus vel redditibus quindecim pauperes vestiri et cibari perpetuis temporibus mandavit: quibus et annuatim, instante Dominico Natali, quindecim solidos statuerat dari. Alios etiam quindecim pascendos instituit ex interioribus sumptibus monasterii, quibus annuo tempore quadragesimali a præscriptam pretii commutationem dari, et per annum in festivitatibus Apostolorum duodecim solidos, et in singulis diebus jejunii quatuor temporum tres tantum nummos cum plena ceterarum rerum erogatione. De hac constitutione convenit saepe unanimitatem Sororum, ne unquam solvi paterentur temporibus sui successarum; veraciter illis prædicens, si quando hujusmodi constitutionis fieret infirmatio, ut usque felicitatis proculdubio illis afforet imminutio. Quod nunc ideo litteris commendatur, ne unquam per ævum oblivioni tradatur.

14 Quodam igitur tempore,b cum pene omnis mundus affligeretur inopia acerbæ famis, comperta tanta largitate famelici undique ad ipsam confluxerant,

Arant, quasi ad sinum matris, et per plateas et exitus viarum multi semivivi jacentes expectabant solitam dispensationem sui eleemosynarum. Super quorum necessitatibus misericordia mota, singulis consulere curavit devota: quia sanis et valentibus solidum cibum, id est, panem et lardum erogavit; minus vero valentibus ministravit olera aut legumina carne curiose decocta: tumidos autem et pene desperatos vita, recreavit sorbellis mixtis aqua, modica etiam farinula, et sagina, hoc summa procurans diligentia, ne cibis nimia aviditate sumptis periclitarentur corpora alimentis diu carentia. Hanc namque lampadem pietatis coram hominibus fecit lucere ad gloriam cœlestis Patris. Sed in absconso, nesciente sinistra, tantum ad largitatem eleemosynarum porrecta erat dextra: ut sæpe dum ad clamorem pauperum nummos ad manum non habuisset, clam extrahens caligas in sinum pauperis misisset.

13 Hæc et alia quæ in absconso, Patre suo cœlesti vidente, faciebat, summo nisu ab omnibus videri caevebat: quæ per singula si tangere nostra tentaret narratio, nimirum in infinitum procederet ratio. Quapropter Dominus in ea vere sententiam confirmavit, scilicet, Omni habenti dabitur, et abundabit. Habens enim Dei et proximi caritatem, tantam utriusque hominis meruit felicitatem, ut exterius terrenarum divitiarum bonis, interius spiritualium virtutum polleret donis: quæ instituit, auxit et firmavit sanctam religionem et scholam divini servitii, quæ semper fuerunt summa cura sui officii. Has cum frequenter ingressa, moveret de arte grammatica quæstiunculas, si qua forte suæ quæstioni congruenti response obviavit, mox illam materne osculando aliqua mercede donavit, et spe sui profectus, perfusa est spirituali lætitia. O Caritas magna, cunctisque aure percipientibus miranda, quæ numquam refrigerata, bono zelo semper æstuavit; quia in eo (Deo gratias) iniquitas non abundavit. a Exponit Surius totidem dari solidos; id est, quindecim, ut ante. — b Herm. Contractus an. 1005. Fames magna facta est, Schafnab. an. 1006. Fames valida. Describitur ea in Vitam S. Heriberti

16 Martii.

Capitolini cænobii præfectura. Miracula.

Interim prædicta sorore ejus a Berthrada in Christo feliciter obeunte, Archipræsul sanctusb Heribertus, sciens hanc nostram Matrem septam omnium virtutum munimine, voluit ut defuncte sorori succederet in regimine. Sed illa totis viribus renitebatur, seque tanti honoris indignam fatebatur. Cum ergo Imperatori Aquisgrani tunc commoranti nuntiatum fuisset, quod neque jubenti, neque petenti Episcopo consensisset; eam imperiali potentia vocabat, defunctæque sororis honore sublimabat. Mox annuente Domino declaratum est in Metropoli civitate Coloniensium, quid prius operaretur in obscuroc Vilikensium tugurio: et indicio ejusdem Archipræsulis, sapientia, religione, omnique sanctitate cunctis sui Ordinis decernebatur incomparabilis. Quapropter venerandus Antistes tanto amore est illi colligatus, ut ejus consiliis pareret in quacumque divinarum rerum ordinatione, eamque summa excoleret veneratione. Erat enim inter eos tam mira caritas, Deoque grata familiaritas, ut in omnibus operibus bonis unius viderentur esse moris: et jam non potest dubitare omnis homo, quin et nunc habitent in una eademque æternitatis domo. O felix in illis diebus Colonia Agrippina, in cunctis rebus bene ordinata lege Divina, dum iste studiosissimus imitator Petri, Doctor ac Rector extitit populi et Cleri, et hæc talis ac tanta Virginum Choris præfuit religione sancta!

17 Hæc igitur venerabilis Virginum Domina et Mater, quam in pauca fidelem, supra multa constituit cœlestis Pater, exemplo veri pastoris geminato ovili intente invigilabat, omnibus momentis illud Evangelistæ sæpe iterans in secreto mentis: Cui multum donatum est, multum quæretur ab eo. Verumtamen quas in Vilika Domino parturiens lacte salutaris doctrinæ nutrivit, singularitatem quamdam interni affectus impartivit. Quod nulli mirum videtur, quia quod carius acquiritur, carius et possidetur. Nam omnis nitor Coloniensis gloriæ has numquam potuit ejus auferre memoriæ, quin semper doleret corporis præsentia eis aliquamdiu abesse, quæ tamen spiritu omni hora consuevit adesse. Si quando vero filiæ Matris reditum meruerunt, ac si ipsum Deum præsentem vidissent, exultaverunt. Quia ut pullos sub alas congregat gallina, sic omnes ad se traxit caritate ac benignitate mira. Vultum, habitum, omnemque singularum qualitatem diligenter prævidit: et si quæ necessariarum rerum defectum ea absente paterentur, diligenter perquisivit. Vere enim pastrix, et non mercenaria, quia numquam patiebatur gregi deesse vitæ utriusque necessaria. Plerumque enim clam cellaria ceterarumque Sororum promptuaria ingressa, vinum, carnes, pisces aliaque multa sibimet ipsi furabatur, quæ distribuit puellis minoris ætatis et Sororibus imbecillitate gravatis: ut si quid in constituta annona defuisset, hoc suo memorabili furto supplieri potuisset. Quod ideo furtim fieri decrevit, quia Patris sui in absconso videntis retributionem elegit. Et quia de prodiga dispensatione rerum a suis frequenter arguebatur, tale furtum fecit. O furtum non immerito laudandum præsentibus, et posteris jure perpetuo commemorandum; quod cum humano judicio maximum decernatur vitium, admiranda virtus facta est per maternæ caritatis officium! Per quod multi vadunt ad tormenta, per hoc illa virtutum et meritorum meruit incrementa.

18 O gemma Virginum pretiosa, quæ animi virtutum splendore, tam magna extitit et gloriosa, ut adhuc conversatam in hujus mortalitatis peregrinatione Dominus clarificaret virtutum operatione! Si qua enim Sororum (quia, ut scriptum est, Non omnes possumus omnia) cantanti choro sonoræ vocis non congruebat harmonia; correpta, vel alapis percussa a pia Matre, per omne tempus sequentis vitæ, delectabili vocis donata est claritate. Eodem modo et sæpe increpabat longa ægritudine aliquas laborantes, quia inutiliter tempus vitæ expendissent manibus non operantes quæ mox post verba increpationis a Domino meruerunt gratiam salvationis.

19 Cellerariam enim aliquando, vinum ded cupa producentem, festinanter per nuntium accersivit: quæ in obedientia nesciens moram, ejus præsentiam velociter adivit, ore cupæ non obfirmato, sede ducibulo secum in manibus asportato. Quod cum semetipsam reversa attenderet, et de effusione vini ultra quam credi posset timuisset, procuratrix sancta illam confortans pietate materna, clementer prorupit in hujusmodi verba: Nolo, Soror, ut contristeris ob eventum hujus rei, quia hoc damnum recuperabile erit per virtutem et gratiam Dei: verumtamen quid actum sit videndum eamus, et sive prospera sive adversa occurrerint, Domino gratias agamus. Quæ cum pari sollicitudine venissent, et nec una saltem gutta damnum vel diminutionem invenissent; celleraria humiliter provoluta pedibus Matris hoc memorabile factum imputabat merito suæ sanctitatis. Sed illae contrario hoc divinæ potentiæ suæque potius ascribendum judicans obedientiæ, interdixit, ne hoc divulgaret, quamdiu præsens vita ejus corporis artus vegetaret. Illa vero nefas esse judicans hoc Divinæ virtutis indicium silentio tegi, quibusdam Sororibus secretius indicavit pro laude Dei. In iis enim,

Aenim, et in omnibus quæ fecit per illam Dominus, semper refugit mundi extolli favoribus: mente revolvens nimis esse periculosum laudare felicitatem navigantis per hoc mare magnum et spatiosum, cum animus in dubio semper hæsisset, si forte ad optati portus stationem perventura fuisset. Si Pater noster celestis, qui cujusque operis in absconso perpetrati conscius probatur et testis, hanc lucernam sub modio latere noluit, sed super candelabrum positam, splendore bonitatis multis lucere voluit. Quæ tum clarius mundo illuxit, postquam eam Dominus a dubio hujus navigii ad certitudinem portus perduxit. a Ea ab Hermanno Greven in addit. ad Usuardum. Alheidi jungitur ut Sancta hoc die. — b Rexit S. Heribertus Coloniensem Ecclesiam ab an. 999 ad 1021. Ejus Vitam dabimus 16 Martii. — c Ita etiam MS. Ultraj. Al Surius atque ex eo Molanus. Juliacensium. Citat Gelenius, loco antea citato Ottonit i diploma, quo testatur. Nobilem virum, nomine Megingoz, cum religiosa conjuge sua Gerbirga. Sigæ fluvii districtum territorio Coloniensi. et construendo monasterio Vilike contulisse. — d Surius, e dollo. prius aque Latinum et proprium. — e Idem Sur. epistomii vertibulum. stve vere vertibulum sit. seu potius ori epistomi insertus paxillus, eodem recidit. Idem forte duciculus est in Vita Urbani Ep. Lingonen. 23 Janu. cap. 1 num. 4. Illico boves disjunxerunt ligamina vasorum gladis præsciderunt, duciculosque abstraxerunt. Quem locum citans Gerardus Joannes Vossius lib. 3 de viliis sermonis etc. cap. 10 interpretatur orbem sive circulum ligneum, qui circumducitur dollo. Propter hoc miraculum pingi S. Adelheidem cum vasculo vini scribit Molanus.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

5. veljače Kalendar godine