Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak IV · 2. veljače

O sv. Korneliju satniku, biskupu cezarejskom i skepsidskom

DE S. CORNELIO CENTURIONEEPISC. CÆSAREÆ ET SCEPSI,

Sadržaj (9)
  1. Commentarius prævius.
  2. § I. S. Cornelii patria.
  3. § II. S. Cornelii episcopatus
  4. § III. S. Cornelii labores, miracula, Inventio.
  5. ACTA EX METAPHRASTE, cum Græco MS. collata.
  6. S. Cornelii conversio, baptismus.
  7. S. Cornelii labores, præsertim Scepsi.
  8. Scepsæorum conversio. S. Cornelii obitus.
  9. S. Cornelii Inventio, Translatio, Imago.

Commentarius prævius.

§ I. S. Cornelii patria.

Cæsarea urbs Palæstinæ, olim Stratonis turris, teste Plinio lib. 5 cap. 13, ab Herode ad honorem Octaviani Principis exædificata, ut habet Ammianus Marcellinus lib. 14, unde et appellationem sortita: post Colonia

1 Flavia, a Vespasiano Imp. deducta, ait Plinius. Retinuit tamen Cæsareæ ad posteros nomen: Ptolemæo tab. 4 Asiæ χασαρια Στράτωνς Cæsarea Stratonis dicta. Est ea nobilitata plurimorum Martyrum tropæis, Antistitum eruditione ac præsertim primum isthic Gentilibus patefacto immediato in Ecclesiam ingressu, Cornelio Centurione per Apostolorum Principem baptismate initiato.

2 Erat is, ut scribit S. Lucas Act. 10, Centurio cohortis quæ dicitur Italica. Quibus ex verbis colligit Baronius to. I Annal. an Christi 41 nu. 2. eum genere Romanum fuisse, milites Italos; et quidem ex legione sexta, Ferrea, vel Ferrata dicta; nam στρατόπεδον το Σενηρών legionem ferream in Judæa collocatam inde a temporibus Augusti, scribit Dio Cassius lib. 33. Tacitus plura ab ea gesta in Syria Armeniaque (sed post Cornelii conversionem) narrat. Chronicum Hispaniense, quod Flavio Dextro adscribunt auctores moderni, ad annum Christi 40 Cornelium Italicensem facit, Italica Februarii T. I. nempe oriundum, Bæticæ urbe, unde et post Trajanus atque Adrianus Imp. cujus urbis ruinas ad Bætim flumen, leuca una ab Hispali, etiamnum spectari, ac Hispalim antiquam dici, scribit Ludovicus Nonius Hispaniæ cap. 17. Multis urgumentis Cornelium Italicæ vindicare nititur Franciscus Bivarius in suis ad illud Chronicon Commentariis, ad an. Chr. 34 Comm. 3. Sextam enim legionem, Judæa impositam ad præsidium, Italicam fuisse, Sextam appellatam, quod apud Livium uspiam, provinciarum Sexta dicatur Hispania ulterior, ubi urbs Italica: quasi vero legio tertia Gallica, tertia Cyrenaica, quarta Scythica, quinta Macedonica, nuncupatæ sint, quia Gallia ac Cyrene tertia provincia fuerint, Scythia quarta, quinta Macedonia. Quam deinde illud ridicule ab eo scriptum! Micuisse vero mirum in modum Italicam inter ceteras Romanas legiones multis testatur Dio lib. 5 hist. Roman. qui etiam auctor est, ab Augusto Cæsare eam in Judæam deductam. Voluit Dionis 33 librum citare; nam 34 priores libri ejus non extant. At lib. 33 ista habet: Sextæ Duæ (legiones) una in inferiori Britannia, Victrix; altera in Judæa Ferreæ vocabulo insignis. Et quibusdam interjectis: Nero legionem primam, Italicam nuncupatam, instituit, in inferiore Mysia hyemantem.... Trajanus secundam Ægyptiam,

A trigesimam Germanicam; quibus a suo nomine nomen imposuit M. Antoninus: item secundam in Norico, tertiam in Rhaetia, quæ etiam Italicæ vocantur. An hic mirum in modum legionem Italicam inter ceteras micuisse Dio testatur? An in Judæam deductam ab Augusto quæ instituta nondum erat? At si Italica erat, quæ Judæam tutabatur legio, quid necesse erat peculiarem unam illius cohortem Italicam appellari? Verum Bivarius cohortem ac legionem confundit: scribit enim: In Judæa una eademque erat cohors militium Romanorum... Sola enim cohors sexta, quæ est Italica, et Ferrata, in Palæstina, Dione teste, dedegbat. Dionis jam verba protulimus. An tam honorificum censet Bivarius, Christo truculentas manus intulisse, ut id quoque decus suis gentilibus assertum velit? An quuado Matth. 27 congregata est universa cohors, etiam acciti sunt Cæsarea omnes Cornelii milites, si unica erat in Judæa cohors? Non inficiamur tamen sextam aliquam legionem legi, versatam in Hispania, sed ab hac Ferrata diversam.

3 Validius est aliquanto, quod ex S. Hieronymo Bivarius affert argumentum. Hic epist. 28 ad Lucinium Bæticum, inter alia sic scribit: Vere nunc in te sermo Dominicus impletus est: Multi ab Oriente et Occidente venient et recumbent in sinu Abrahæ. Cornelius, Centurio cohortis Italicæ, jam tunc Lucinii mei præfigurabat fidem. Apostolus Paulus scribens ad Romanos: Cum, inquit, in Hispaniam profisci coepero, spero quod praeteriens videam vos, et a vobis deducar illuc. Tantis fluctibus approbavit, quid de illa provincia quæreret. Cur enimvero scribens ad hominem Hispanum Hieronymus, referensque Pauli Hipaniæ adeundæ desiderium, Cornelii meminit? nisi quod in eo Hispanicæ gentis veluti consecratæ primitæ sunt? Quia tamen responderi potest, in Cornelio apertam Gentibus, etiam remotis, ut erant Hispani, fidei januam esse, eoque illius ab Hieronymo ad Hispanum scribente relatam conversionem; nos (ut cum Ruderico Caro, in Notis ad locum jam citatum Dextri, loquamur) veritati præjudicium afferre nolumus: deque S. Cornelii patria illud solum pronuntiamus, Non liquere, Nam quæ Joannes Tamâius de Salazar in Martyrol. Hispan. congessit argumenta, eadem fere sunt quæ Bivarii. Si S. Lucas cohortem Italicensem vocaret, nulli dubium hæreret quin ex Italica urbe Hispaniæ esset: sed Italicam vocat. Addit idem Tamâius esse in Hispania nobilem domum del Castillo, quæ ab hoc sancto Centurione sese ortam glorietur.

§ II. S. Cornelii episcopatus

C Quacumque ergo ortus patria, certe cali civis, atque ex seculi Centurione miles Christi, imo novæ sub eo legionis primipilus est factus. Nam Episcopum Cæsareæ ordinatum testantur Martyrologia. Ita Usuardus hoc die: Apud Cæsaream beatissimi Cornelii Centurionis, quem B. Petrus baptizavit. Hic apud præfatam urbem Episcopali honore sublimatus quievit. Eadem habet Beda vulgatus, Ado, MSS. pleraque, et recentiores, verbis nonnihil mutatis; Martyrol. Romanum, ab ipso S. Petro Episcopum consecratum indicat. Notkerus prolixum ejus elogium ita concludit: Qui Cornelius, relicta militia, apud præfatam urbem Episcopi honore sublimatus quievit. Petrus de Natalib. lib. 3 Cap. 73 narrata ejus conversione subdit: Deinde Cornelius militiæ abrenuntians, discipulus Apostolorum efficitur, et ab eisdem Episcopus Cæsareæ ordinatur. Qui apud eamdem urbem officio. prædicationis fideliter peracto, sanctitate conspicuus, ad Christum migravit: ibique sepultus quievit 1v Nonas Februarii.

8 Ex his refelli potest quod lib. 10 Recognitionum Clementis narratur, Simone Mago Antiochiæ S. Petrum absentem criminante, atque Ecclesiam conturbante, supervenisse Cornelium Centurionem, missum a Cæsare ad Præsidem Cæsareæ, publici negotii gratia; et quæ agerentur edoctum, spargi rumorem curasse, quia Cæsar in urbe Roma, et per provincias maleficos inquiri jusserit ac perimi, se, ut istum Magum caperet, venisse, et ob hoc missum a Cæsare. Qui dolus feliciter evenerit, ac Simonem ea fama conterritum inde sugarit. An tamen continuo ut baptizatus est Cornelius, nuntium militiæ remiserit; an idoneam ejus rei opportunitatem expectarit, in obscuro est. Ejusdem Clementis Apostolicarum Constitut. lib. 7 cap. 47 habetur, Zachæum, qui antea fuerat publicanus, primum Episcopum Cæsareæ Palæstinæ fuisse; huic successisse Cornelium, et huic rursus tertium Episcopum Theophilum. Verum, ut alibi dizimus, quæ eo capite referuntur, haud satis veritate videntur nixa, ut a Clemente scripta credantur; nisi ab aliquo interpolata fateamur. Ac S. Theophilus quidem Cæsareensis Episcopus sub Severo Principe floruit, ut v Martii dicemus ex libro S. Hieronymi de illust. Eccles. script. ut neque Cornelio successisse, nisi longo ex intervallo, potuerit, neque ab S. Clemente, qui in Trajani anno mortuus est, ejus fieri mentio.

6 Acta S. Cornelii (quæ ex vetustioribus monumentis descripsisse Simeonem Metaphrasten fatetur Baronius; nos ab Aloysio Lipomano, dein a Surio, edita, cum M. S. Græco bibliothecæ Christianissimi Regis collata hic damus) ea, inquam, Acta Episcopatus Cæsareensis non meminerunt. Solum Petro aliquamdiu adhæsisse comitem peregrinationis referunt, ab eoque ad Scepsæorum civitatem missum, ac multa perpessum incommoda, multis clarum miraculis, Demetrio Principi ac populo fere universo fidei suscipiendæ auctorem extitisse. In ea vero oratione, qua S. Petri certamina, labores, peregrinationes complexus idem est Metaphrastes, seu quis alius auctor apud Lipomanum et Surium XXIX Junii, dicitur Petrus postquam e carcere, in quem illum Herodes conjecerat, eductus ab Angelo est, venisse Cæsaream Stratonis, ubi antea Cornelium baptizarat, et ex iis, qui ipsum sequebantur, Presbyteris Episcopum ibi constituisse: post annos deinde aliquot, multis lustratis urhibus, venisse Ilium, civitatem Hellesponti, eoque in loco Cornelium Centurionem Episcopum constituisse.

7 Inde fortassis revocatus est Cæsaream, Zachæo, seu quo alio ejus urbis Antistite, decedente. Scribit Baronius in Not. ad Martyrol. Sedem Cæsariensem, ea occasione, quod ex conversione Cornelii (Deo monente) illic primum apertum est ostium fidei Gentibus, meruisse singulari prærogativa exaltari, ut non Jerosolymitana, sed ipsa fieret Metropolis Palæstinæ. Fuit sane Cæsarea olim metropolis Palæstinæ, eique subjecta Hierosolyma, ut patet ex canone

7 Concilii Nicæni, qui ita habet: Quia consuetudo obtinuit, et antiqua traditio, ut Æliæ Episcopus honoretur, habeat honoris consequentiam, salva Metropoli propria dignitate. Theodorus Balsamon, in scholiis in hunc ac præcedentem canonem, recte monet Æliam dictam urbem Hierosolymorum, quod ab Ælio Hadriano instaurata esset. At sæde hallucinatur, cum scribit eo canone decerni ut Metropoli Cæsareæ sua jura serventur, etiamsi ab ea Ælia abstracta sit, et honoratus ejus Patriarcha, propter salutiferam Christi Passionem. Melius Canonem Nicænum intellexit propinquior illis temporibus Hieronymus. Is ep. 61 ad Pammachium adversus errores Joannis Hierosolymitani cap. 18 ita scribit: Tu qui regulas quæris Ecclesiasticas, et Nicæni concilii canonibus uteris, et alienos Clericos, et cum suis Episcopis commorantes, niteris usurpare; responde mihi: Ad Alexandrinum Episcopum Palæstina quid pertinet? Ni fallor, hoc ibi decernitur, ut Palæstinæ metropolis Cæsarea sit. Quin

A et S. Leo I Papa epist. 62 ad Maximum Antiochenum Episc. data Opilione V. CL. Cos. an. Chr. CDIII, Juvenalem Episcopum Hierosolymitanum reprehendit ad obtinendum Palestinæ principatum aspirantem, et insolentes ausus per commentitia scripta firmantem. Postea tamen, annuente Romano Pontifice, Patriarchali titulo et auctoritate ornata est Sedes Hierosolymitana. At non ob solam conversi isthic Cornelii memoriam, antea metropolis Palæstinæ erat Cæsarea; sed quia, ipsa Judææ maxima urbs erat, uti scribit Josephus de bello Judaic. lib. 3 cap. 14 sub finem, ast in Basileensi Græca edit. an. 1544 initio capitis 283: licet Ammiani Marcellini ævo egregiae quoque aliæ essent urbes: Eleutheropolis, Neapolis, Ascalon, Gaza.

8 Græci Cornelium solenniter venerantur xiii Septembris, ut patet ex Menologio et Menæis, ubi tamen Cæsareensis Cathedræ mentio nulla. Menæa postquam retulere, S. Petrum ei catechesi imbuto baptisma impertiisse, subdunt: tìn prozetsian tìs Shêptesis polèses êgysis. Præfecturam Scepseos urbis ill committit, quod cum Actis a Metaphraste descriptis consentit. Raderus vertit: illique (Cæsareæ) urbis curam et præfecturam (in rebus fidei) commisit: quam Cornelius cum totam idolis addictam invenisset, per Christi gratiam conversam totam, adeoque ipsum urbis Prætorem Demetrium cum tota domo in Christum credentem sacro fonte lustravit. Cornelius demum vita Apostolico more peracta ad Dominum emigravit. At Scepsin ei commissam asserunt Acta. Fuit ea urbs Episcopalis in Hellesponto, uti Troas, et Ilium.

§ III. S. Cornelii labores, miracula, Inventio.

Eadem Menæa non Cæsareæ substitisse, sed varia percurrisse loca tradunt, et quidem cum S. Petro Apostolo: Maxima inquiunt, dignatus celebritate nominis, Corneli, cum Apostolorum Principe ac pluribus aliis, discurristi, ubique Divinum peragens præconium, per quod et ad lumen perducti, ab ignorantiæ tenebris eruti sumus. In alia ode: Accepta Spiritus gratia, veluti splendidus quidam Sol, terram illustrasti Corneli, depulsa idolomaniæ caligine. Alia: Quasi fluvius ingens egressus es, irrigans coelesti doctrina universam terræ faciem, multiplicis deorum culturæ zizania suffocans, Corneli. Alia: Toti mundo mortuus, ejus qui pro nobis mortuus est, resurrectionem, omnibus, qui per animi passiones mortui erant, annuntiasti, beatissime Corneli. Alia: Spiritu illustratus, stella effectus es luciflua, splendidissimo fulgore fines terræ collustrans, hieromysta Corneli. Alia plura id genus de eo predicant; Christi præconem appelant, et Sanctorum Disciplorum æqualem, qui sanctum Spiritum ut illi acceperit. Quin et alia celebrant, quæ ab eo Scepsi gesta esse in Actis dicuntur. Ejusmodi haec sunt: Totus Deo omnipotenti deditus, surdis simulachris cultum non exhibuisti, compellentibus sanguinariis hominibus. Altissimum invisibilem Deum, Corneli, ferventer invocasti, et abominandorum idolorum templum funditus evertisti, vehementi hominum admiratione. Omnipotentis servans mandata, et ipse servatus es: vincula sustinuisti, et insipientes homines vinculis superstitionum solvisti, o Theosophe.

C Sepulchrum quoque illius celebrant, et patrata ad illud miracula. Domus ejus extitit Cæsareæ, S. Hieronymi ætate, sed in templum conversa: sepulchri ac reliquiarum nulla apud eum memoria. Ita scribit epist. 27, sive in Vita S. Paulæ, quam xxvi Januarii dedimus, cap. 2 nu. 8 ubi loca maritima Palæstinæ enumerat, quæ Paula Hierosolymam tendens lustravit: Et versa vice (mirata est) Stratonis turrim, ab Herode Rege Judææ in honorem Cæsaris Augusti Cæsaream nuncupatam, in qua Cornelii domum, Christi vidit ecclesiam: Cur non et sepulchrum? Atqui hoc, ut Menæa habent, velut fons profundit large curationes fidelibus, abigit nequam spiritus, illuminatque omnium oculos, qui in fide eum laudant. Item: Semper scaturis torrentibus curationum, humanas ægritudines detergens. Dein: Exaltatus virtutibus es, præcelsæ cedri in modum, et suaveolentes nobis fructus protulisti, doctrinæ nimirum largitionem, gratiam miraculorum, curationum efficaciam, beate hierarcha Corneli. Ac deinde: Natura quidem mortuus, usu vero beatum sepulchrum inhabitans, illud multorum miraculorum fontem efficis, o sapiens Corneli, ægrotos sanans, spiritus malignos abigens in Spiritu sancto.

11 Ignotum diu id sepulchrum fuit, ut in Actis traditur; donec id S. Silvanus, Troadensis Episcopus, invenit, Theodosii junioris temporibus. Quod Latini, ut diximus, 11 Februarii, Græci xiii Septembris eum venerantur; altera fortassis celebritas ejus gloriosi decessus est, altera Inventionis ac Translationis.

12 Nec illud omittendum, Martyrem eum in Menæis appellari, seu vere pro Christi fide interfectus est, seu solum quæstioni, quæ in Actis memoratur, adhibitus. Ita habent Menæa in titulo diei xiii Septemb. Et Sancti Martyris Cornelii Centurionis. Et in Cantico quodam: Unguento sacerdotii perfusus, discurristi, præconium salutis faciens in Gentibus, erroris spinas extirpans, divina sapiens, et doctrinam nulli obnoxiam errori mentibus inserens. Ideo benedicimus te, ut Pontificem Deo afflatum, et Martyrem invictum, Corneli. Huc facit quod in Miraculis S. Anastasii Persæ habetur xxii Januar. miraculo 10 Cæsareæ patrato: Receptor quidam templi sancti et gloriosi Martyris Cornelii, Joannes nomine. Quamquam et in Actis cap. 3 nu. 12 Martyr appellatur.

ACTA EX METAPHRASTE, cum Græco MS. collata.

S. Cornelii conversio, baptismus.

Post salutarem Verbi in terram adventum, Crucemque et mortem pro nobis sua sponte ab eo susceptam, et in coëlos ascensionem, unde descenderat ad ædificandum Davidis tabernaculum (ut cum Prophetis dicam) quod ceciderat; unus erat ex cohorte Italica Centurio Cornelius, ex iis qui ipsum quærebant, et faciebant quæ illi placebant, et qui multa bona faciebat opera (etiamsi nondum divina Christi gratia, neque vocatione ad ipsum esset dignatus hic vir pius) ut qui Deum timeret ipse, et tota ejus familia, et iis, quæ habebat, impertiret egentes: rursusque Deum precaretur assidue. Ad eum agentem Cæsareæ (ut divinus Lucas de ipso refert apertissime) venit Angelus circa nonam horam diei, et dixit ei: Corneli, orationes et eleemosynæ tuæ ascenderunt in memoriam in conspectu Dei: et nunc mitte viros a Joppen, et accerse Simonem, qui appellatur Petrus: is cum venerit, loquetur tibi verba vitæ. Hæc cum ille quidem mandasset, non amplius appærebat. Cornelius autem statim duobus vocatis famulis, et pio quodam milite,b ex iis qui illi perpetuo aderant, illis aperit quæ viderat, et eos mittit Joppen. Illic enim versari Petrum dixit Angelus, apud quemdam Simonem Coriarium. Petrus autem, qui omnem terram et mare obibat prædicando, et veritatem ubique annuntiabat

A nuntiabat (erat enim revera positus in lucem gentium et salutem multorum) ingressus ad Sanctos, qui habitabantc Lyddam, cum quemdam Æneam, qui octo annis jacebat paralyticus, fecisset surgere, Joppen deinde venisset, et ind Tabitha, quæ vocatur Dorcas, fecisset magnum illud miraculum; hic degebat apud Coriarium.

2 Sed nec eum quoque dimisit Deus ignarum mysterii, quo erat initiandus Cornelius: aut potius Cornelii justitiam et preces non despexit. Sed quoniam ii qui erant ex circumcisione, dissidebant ab iis, qui habebant præputium; ne Petrus eos, qui missi erant a Cornelio, ut qui haberent præputium, incassum rursus remitteret, propterea quod nefas sibi putaret congredi cum alienigena, aut ad eum accedere; cum illi Cæsarea profecti, non procul essent ab Joppe, ostendit ei Deus Cornelii virtutem et agnitionem. Cum itaque ascendisset e in superiorem domus partem, ut quæ hora sexta fiunt, preces redderet, se cibo reficere opus habuit, et esuriit. Interim autem dum Petro parabatur cibus, videt coelum apertum, et vas quoddam, tamquam magnum linteum, quatuor initiis in terram demitti, et ad ipsum venire. Vas autem continebat bestias, tam omnes terrae quadrupedes, et reptiles, quam volucres coëli.

Voxque ex illo visa est ad eum existere, dicens: Surge Petre, macta et comede. Deinde cum is dixisset: Nequaquam Domine; et deinde etiam caussam adjecisset, (Numquam enim, inquit, comedi omne commune aut immundum) vox ei rursus respondit: Quæ Deus mundavit, tu ne dixeris communia. Cumque hoc ter factum esset, vas rursus assumptum est in coelum. Hoc autem significabat conversionem Cornelii, et eorum qui erant cum ipso. Nam esuries quidem, qua laborabat Petrus, significabat illius in pietatem propositum et studium; et quod is nihil adeo esuriebat et desiderabat, atque infidelium agnitionem, et eis omnino dare verum Dei cultum et prædicationem Evangelii. Quadrupedes autem et serpentes ac volucres, erant signum multitudinis eorum qui erant convertendi cum Cornelio. Vas autem e coelo ter demissum, significabat ternam in Baptismo demersionem. Mundatas autem eas esse a Deo, significabat Cornelii justitiam et misericordiam cum universa domo, et quod ii quoque Deo accepti evaserunt.

3 Cogitante autem Petro, et non valente visionem conjicere, qui missi fuerant a Cornelio, jam ad fores venerant. Et protinus incidens Spiritus, et illorum adventum significat, et jubet Petrum eos convenire minime haesitantem. Atque ei quidem, cum ad eos descendisset, quæ vidisset Cornelius, et quæ ab Angelo audivisset, omnia renuntiant. Itaque die sequenti simul veniunt Cæsaream. Cum eis autem obviam processisset Cornelius, et procidisset ad ejus pedes, erigit eum Petrus, dicens: Ego quoque sum homo. Deinde cum in eo seminasset verbum pietatis, et in animis eorum qui convenerant, postquam vidit Spiritus gratiam in eos illapsam, et baptismum præcipientem, eosad veritatem deducit, et baptismo initiat. a Joppe, urbs, Episcopalis Palæstinæ 1. fugientis portus Jonæ, inquit S. Hieron. in Vita S. Paulæ cap. 2 n.o. 8. et (ut aliquid perstringam de fabulis poetarum) religatæ ad saxum Andromedes spectatrix I.a et P.tnus lib. 8 cap. 13. Joppe Phenicum, antiquior terrarum inundatione, ut ferunt: insidet collem, præjacente saxo. In quo vinculorum Andromedes vestigia ostendunt. At cap. 14 Joppicam recenset toparchiam, uname decem, in quas divisa Judæa. — d Græce, τὰν πραερπερενιτων αυτὸc Hæc quoque toparchiæ caput: Episcopale et ipsa throno ornata, Diospolis dicta.d S. Hieronymum fefeliit inemaria, scribentem loco ante clàto: Et Lyddam vertam in Diospolim, Dorcidis atque Æneæ resurrectione ac sanitate inclytam. Ex cap. 9 Acl. v. 16. palet in Joppe susciatam esse Tabitham, sive Dorcadem. Colitur hæc a Græcis xxxv Octobr. ut ex Menris palet. — 8 Græce ἐσι το ἐμπάτειν. Notat baronius ad an. 41 nu. 8. antiquum plane Hebreorum morem fuisse, ut Deum precaturi, loca superiora conscenderent; et confirmat exemplis. Lipomanus habebat, in domunculam.

S. Cornelii labores, præsertim Scepsi.

Cum dispersis autem ab Hierosolymis Apostolis, post vexationem quæ a a Stephani morte accidit, simul aderat etiam Cornelius, et venit usque in Pheniciam, et Cyprum, et ipsam Antiochiam: et rursus profectus est una cum Petro etb Timotheo: et nec Ephesi quidem ab eis abfuit. Cum autem accepissent,c Scepsæorum civitatem esse subjectam cultui simulacrorum, consultabant, quisnam eo iret; et rem permiserunt sortibus. Cum sors autem venisset ad Cornelium, ille quidem recte vadit ad civitatem. Ejus autem Præfectus erat quidam Demetrius, qui erat Philosophus, etd in Græcis disciplinis eruditus, horrendum spirans adversus piam fidem Christianorum; et alios gentium colens deos, maxime autem Apollonem et Jovem. Is cum accepisset de adventu Cornelii, eum statim accersiit: et cur venisset, et unde, et quodnam esset ejus studium, interrogavit. Ille autem: Sum quidem, inquit, servus Dei vivi. Veni autem huc missus, ut te revocem a profundissimis tenebris ignorantiæ, deducamque ad lucem veritatis, et purum radium agnitionis immittam in tuam animam. Horum ille ne pauca quidem intelligens, ira illico fuit repletus, sæveque repente loquitur et ferociter: Alia te rogavi, tu autem alia mihi respondes. Per deos omnes, si non singula dicis ad propositum, si non moderate et diligenter respondes, non parcam tuæ senectuti, non ignoscam tuæ ætati, non reverebor canitiem. Sed dic, et cui milites, et quanam de causa accesseris.

3 Cornelius autem: Si velis, inquit, scire, quænam sit mea militia, sum quidem Centurio. Et rursus apertius evolvit et explicavit ea, quæ prius dicta sunt. Nam cum, inquit, accepissem, quod ipse et uxor tua, et quidquid est in tua ditione, in magnum errorem incideritis, venio vos liberaturus a deceptione, et vos deducturus ad viam veritatis, et soli viventi Deo reconciliaturus, qui fecit coelum et terram, et a quo producta sunt, quæcumque sunt in ipsis, et cujus nutu ducuntur. Ad hæc Demetrius: Video te, inquit, jam senio esse confectum, et me tui miseret propter ætatem. Prolixas ergo nugas jubens valere, (paucis enim tecum agam) accede et diis sacrifica. Cum ille autem rogasset, quibusnam diis? Quibusnam aliis, inquit Præfectus, nisi Jovi et Apolloni? Sin autem recusaveris, scias fore, ut gravibus suppliciis et tormentis tradaris: neque ullus præter eos erit Deus adeo potens, qui te sit a meis erepturus manibus. Ille autem: Potest, inquit, Deus meus me non solum a malis conservare illæsum, et efficere ut sim hominum injuriis et insultibus superior, sed eos etiam destruere, quos tu deos nominas, evertereque et confringere illorum simulacra, eaque in pulverem redigere et in cinerem, et te vana, quam de illis concepisti, spe privare, et per agnitionem ad se traducere.

6 Hæc cum respondisset Cornelius: Jam juravi per omnes deos, inquit Demetrius, quod nisi moderate respondeas, et nisi diis obtuleris sacrificium, te gravia supplicia accipient et cruciatus: et nondum mihi credis? Rursus ergo dixit præclare Cornelius: Me recte dicentem audi, o Judex: Dæmonibus, et surdis ac inanimis simulacris ego numquam sacrificabo. Scriptum est enim: Dii, qui coelum et terram non fecerunt, pereant. Et rursus: Adorabis Dominum Deum tuum et ei soli servies. Ego igitur veni, ut det vobis quoque Deus ponitentiam ad agnitionem veritatis, et resipiscatis a diaboli laqueo ad illius voluntatem. Sin autem tibi videtur, eos, quos dicis

A dicis deos, ostende mihi. Hoc cum ille audiisset, valde laetatus est cum iis qui cum ipso erant, et bona spe sunt repleti, putantes stulti, se mox esse visuros Cornelium sacrificantem. Eis itaque mox fuit apertum templum Jovis, ut qui putarent Cornelium statim esse deo sacrificaturum. Cum itaque venisset in templum Cornelius, omnes illuc celeriter confluxerunt, non solum Demetrius, et ii, qui eum assectabantur, sed ejus etiam conjux Evanthia, et filius Demetrius: nam ipse quoque sic vocabatur. Cum itaque ad Orientem genu flexisset, dixit ex animo Cornelius: Deus, qui conturbas terram, et montes transfers in cor maris; qui tempore Danielis famuli tui Belum evertisti, et draconem sustulisti, et ora obstruxisti leonibus, ut tuum servares famulum; tu quoque nunc everte hæc simulacra, tam fusilia, quam sculptilia: et agnitionem præbe tuo populo, et sciant tuum esse brachium cum potentia. Tu es nostrae potestatis gloriatio.

7 Cum hæc esset precatus, egreditur e templo: simul autem cum eo egreditur etiam Demetrius, et quæcumque alia gentium convenerat multitudo. Evanthia autem et filius Demetrius adhuc manebant intus. Repente vero maximo quidem terrae motu Deus concutit civitatem: templum autem mox deturbatum, simulacra confringit, et in cinerem comminuit et in pulverem; Demetriumque filium et matrem Evanthiam intus intercipit. Cum pater ergo Demetrius templi adspexisset eversionem, nondum autem accepisset uxorem et filium fuisse intus interceptos, ducitur quidem in judicium divinus Cornelius, cogendus utique dicere causam eversionis. Ille autem lætus ingreditur, Deum alloquens, qui ei dabat vires, et magis exultans propter hoc miraculum incredibile, quam propter thronum Demetrius, et propter illud excelsum et sublime tribunal. Præveniens autem interrogationem: Ubi nunc sunt, inquit, o Demetri, magni tui dii? Ille autem continuo: Quibusnam, inquit, magicis artibus et præstigiis templum evertisti, et statuas confregisti? Sed te gravissimis (sciant omnes dii) subjiciam suppliciis. Et statim consultabat, quidnam agens, eum acerbissimo afficeret supplicio. Cum jam autem adventasset vespera, jubet Sanctum ligatis simul pedibus et mannibus suspendi in custodia, et ita totam noctem manere suspensum. Hæc dixit, et statim Sanctus fuit conjectus in carcerem. a Imo, ut ex Aciis patet, Stephani cædes ante Cornelii conversionem contigit. Melius in orat. de S. Peiri certaminibus supra citata nu. 5 6 tradit idem Metaphrastes, Cornelium cum Petro peregrinatum, postquam hic ex Hierosolymitano carcere ereptus fuit.— b De S. Timotheo Ep. Ephesino ragmus 24 Januar.— c Scepsis regio est apud Plin. lib. 5 cap. 30. Ejus fortassis primaria urbs Scepsis, quam Σχεχε vocat Piolemæus tab. 1. Asiæ, localque in Mysia minori, quæ est ad Hellespontum.— d Grece, θεως τα Ελληνας malini vertere: Gentilium superstitionibus mire deditus, seguitur enim. Et alios Gentilum colens Deos, ubi in Gr. est Ελληνως.

Scepsæorum conversio. S. Cornelii obitus.

P rotinus autem venit propere quidam ex domesticis, nomine Telephon, dicens: Domine, domina mea et filius tuus unigena perierunt, cum terrae motu concussum fuit templum. Demetrius autem cum primum hoc audivisset, scidit vestem, et magno fuit luctu oppressus. Interim autem jussit suis pulverem quamprimum exportare; Donec meæ bonæ, inquit, et fidelis conjugis, et suavissimi unigenæ filii ossa inventa, in meas manus portaveritis. Hæc simul eis dicebat, et cum voce effluebant lacrymæ, et gravissime ingemiscebat et lugebat, et deos suos accusabat, quod vivus ad hoc usque tempus esset conservatus, ut audiret tam acerbum nuntium. Cum ei autem assedissent primates civitatis, et partim quidem simul lamentarentur, partim autem etiam consolarentur, et quoad ejus fieri posset, dolorem studerent extinguere, et jam de morte Cornelio inferenda agerent: essetque perfectum monumentum, in quo sepelienda erat conjux cum filio: Pontifex quidam deorum gentium, nomine Barbarus, cui commissa fuerat templi repurgatio, propere venit ad famulos Demetrii, (non enim permittebatur ad eum accedere propter luctum) renuntians, ex ruderum cumulo fuisse auditam vocem Evanthiæ et filii, vocem autem hæc significare: Magnus Deus Christianorum, qui nos eripuit ex hoc periculo per famulum suum Cornelium, et non nos dedit omnino exitio. Festina ergo tu quoque, Demetri, et virum hunc sanctum educ e custodia, et adora eum cum omnibus, qui sunt in domo nostra, et iis, qui sunt nobis propinqui: et roga ipsum, ut veniens in hoc habitaculum, nos servet, et educat ex his ruinis, et e profundo, ne pereamus penitus: magna enim Dei hic videmus miracula, et videmur audire Angelos clamantes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus bona voluntas.

9 Cum hæc audivissent ministri, currunt protinus cum Barbaro Pontifice ad Demetrium, et ei singula diligenter renuntiant. Ille autem, cum accepisset esse adhuc superstites uxorem et filium, cor plenum habuit lætitia simul et perturbatione: et cursim veniens in custodiam, offendit divinum Cornelium ambulantem, et librum in manu tenentem, et sic Deum laudantem: Angelus enim ad eum accedens, ipsum solverat a vinculis; et cum multitudine, quæ simul concurrerat, cadens ad ejus pedes, exclamavit: Magnus est Deus Cornelii, qui meam conjugem Evanthiam et filium Demetrium liberavit a templi eversione; et simul Sanctum oravit, dicens: Serve Dei altissimi, credimus in Crucifixum, quem tu prædicas, et ipse, et omnes qui sunt mecum, si veneris, et uxorem vivam, et filium illine eduxeris. Ille autem: Accipite, inquit, prius Christi signaculum, et tunc veniam vobiscum, et dabitur vobis cordis vestri desiderium. Protinus itaque Demetrius cum omnibus qui cum ipso erant, cum rursus dixissent: Magnus est Deus Christianorum, baptismum suscipiunt

10 Deinde cum eos assumpsisset Cornelius, stetit super habitaculum, et ad Orientem oculos tollens in cælum, inquit: Domine Deus virtutum, qui respicis super terram, et facis eam tremere: qui adspectu tuo montes liquefacis, et visitatione tua exsiccas abyssos: ipse es, Domine: ipse exaudi gemitum vinctorum, et educ e terra Evanthiam, et ne avertas faciem tuam a filio ejus: sed attende animæ eorum, et libera eos propter nomen tuum. Hæc cum precatus esset Cornelius, et qui circumstabant, dixissent, Amen, continuo terra divisa incolumem matrem emittit cum filio. Et illico clamarunt cum circumstantibus: Magnus es Deus Christianorum, qui nos a deceptione, et ab hac acerba morte liberasti per tuum famulum Cornelium, et tuam potentiam et brachium nobis notum reddidisti. Simulque ducenti et septem Christo accesserunt. Exhinc autem ad Cornelium sedentem in quodam loco, qui vocatur Stadium, et docentem eos qui accedebant, Demetrius et Evanthia ventitabant cum filio. Sed et reliqui quoque Gentiles non jam amplius Gentiles, quippe spinis incredulitatis a corde suo expurgatis, ut terra bona, susceperunt semen pietatis, et baptismo fuerunt obsignati.

11 Atque ille quidem, postquam Christo universam obtulisset civitatem, et errorem expulisset, et verbum pietatis in ea seminasset, effectus plenus dierum, a serventius vacabat orationi, et totus in ea versabatur, versabatur, ad nihil ex iis. quibus in præsenti vita studetur, suos attollens oculos. Deinceps autem ei quoque suus revelatur excessus, ad quem toto animæ oculo spectabat, et erat paratus: et de superis vocem audit dicentem: Corneli, veni ad me. Ecce enim est tibi parata corona justitiæ. Quid deinde? Cum omnes quos obtulerat, Christianos convocasset, et eos perfectius pietatem docuisset, et firmiter doctrinæ adhærere præcepisset, et se postremo totum ad precandum collegisset, flectit genu, et, Domine Deus noster, inquit, qui me dignum fecisti, ut fidem conservarem, et ut certamen peragerem, et vincerem adversarium, ago tibi gratias: sed ad tuos servos e cœlo adspice et eos suscipe a sancta tua altitudine, et eos tua confessione et nomine stabili et confirma, ut sine intermissione sanctissimum tuum nomen glorificent, nunc et in secula seculorum. Et cum omnes, Amen, continuo acclamassent, spiritum lubens ei qui vocabat, tradidit.

12 Atque Demetrius quidem etb Evanthia, cum filio et Christianis omnibus congregatis, èt Presbytero Eunomio, cum Magistri excessum, ut par erat, deplorassent, et deinde cereos accendissent, et hymnos, qui dici solent in excessu, cecinissent, et quæcunque de more Christiani faciunt, peregissent:

Apud ipsum eversum Jovis templum eum in novo loculo deposuerunt, qui prius a Demetrio fuerat constructus conjugi. Rubum autem maximum terra continuo edidit, et in orbem texti loculum, adeo ut nullus sciret de cetero, quod intus.esset loculus, præter eos solos, qui cum Demetrio tunc inservierunt ad sepulturam. Qui quidem ad rubum quotidie ventitantes, sacra canebant cantica, sufflitibusque et bono odore replebant, qui super ipsum erat, aerem. Atque miracula quidem illinc frequenter scatebant, adeo ut multis videretur, qui nesciebant intus jacere Martyrem, nunc quoque divinum aliquod rubus significare sicut tempore Mosis prius factum fuerat. a In Gr. additur, τεῖ τοῦ πνεματες spiritualium. — b S. Evanthia colitur a Græcis i Septembr. ut videre est in Menol. et Menaeis. Hæc an alia sit, non est unde colligamus.

S. Cornelii Inventio, Translatio, Imago.

Non multo post autem e vita etiam excessit Demetrius, et multi ex iis, qui a Cornelio fuerant divino initiati baptismo, ipsi quoque partim e vivis decesserunt, partim autem profecti sunt in alias regiones. Itaque cuidam a Silvano, viro pio, et qui virtutem amplectebatur, et erat Episcopus Troadis, cum venisset aliquando in civitatem Scepsæorum, divinus in somnis apparens Cornelius: Longo, dixit, tempore hic habito, et nullus me visitavit, præter eos solos, qui a me fuerunt baptizati. Cum itaque interdiu haec mente consideræret Episcopus, et quid sibi vellet somnium, non posset conjicere; nocte sequenti ad eum rursus veniens Sanctus: Ego sum, inquit, Cornelius Centurio; est autem mihi domus prope templum Jovis in rubo. Sed tu ædifica alterum oratorium prope locum Demetriib servi Dei. Vocatur autem locusc Pandochium: quo in loco sita sunt multa corpora sanctorum fratrum jam consummatorum. a
b
c
14 Mane ergo Episcopus quidem, propterea quod in Pandochio essent omni ex parte infossa multa sepulchra, in animo habuit templum alibi ædificare; sed Sanctus non permisit. Cum ergo Clerum, qui sub eo erat, congregasset: Filii, inquit, mihi magnus revelatus est thesaurus: sed adeste, eum tollamus. Hoc cum illi audiissent, prompto et alacri animo omnes processerunt, et Episcopum lubenter sunt secuti. Cum autem pervenissent ad rubum, statim

dixerunt Clerici Episcopo: Gratia quædam, huc advolat divina, o Domine, et multos scimus huc confluxisse, et fuisse liberatos a morbis et malis dæmonibus, et adscripsisse rubo sanationem. Sed sive sit in rubo, seu sub rubo thesaurus, quis eum poterit excidere, et tollere, cum fieri non possit, ut secetur propter magnitudinem, et alioqui nec sit attrectatu facilis, ut qui sit multis terribilis propter miraculorum operationem? Cum autem precatus esset Episcopus, et Crucem fixisset in terram, et manum rubo injecisset, ipsas excidit radices. Animo itaque confirmati Clerici, opus continuo sunt aggressi: et convellebatur rubus, tamquam herba quædam mollis, neque erat amplius rubus, sed et capsa continuo apparebat, et adhuc valde instabat Episcopus, urgens fossionem. Cum autem jam adventasset vespera, precatus Episcopus rursus jubet Clero nocturnam cantare Psalmodiam; hymnisque, lampadibus, et sufflitibus honorabant capsam.

13 Cum vero sumptuum quoque inopia ad ædificandum templum, sollicitum et animo perplexum teneret Episcopum; eam quoque solvit Sanctus dubitationem: et cuidam ex divitibus viro pio apparens, cui nomen erat Eugenius, mandat ei templi ædificationem, et describit ei ædificii figuram et magnitudinem. Mane ergo Eugenius veniens ad Episcopum, ei renuntiat visionem, et operi statim præficit ædificatores, cum eis prius descripisset et significasset templi altitudinem et longitudinem, et aditum altaris eis jussisset latitudine fieri capsæ æqualem: ei enim visum fuerat deponere capsam intra aram.

16 Postquam autem templum fuit cito perfectum, hoc quoque Deo faciente miraculum, in locum,d qui dicitur Trigoni, venientes ædificatores, (hic enim Silvanus Episcopus peragebat festum B. Andreæ Apostoli) ei significant perfectum esse ædificium, et: Jam tempus est, aiunt, transferri capsam, priusquam ingressui imponatur superliminare. Sic enim facilius introducetur. Continuo ergo Episcopus, cum simul cum pio Eugenio sacrum sumpsisset Evangelium, fusis prius precibus, simul ete Trisagium cœpit canere, et cum eo omnes simul eumdem hymnum concinebant: et egressi sunt supplicantes. Deinde etiam capsa (o magna tua, Domine, miracula!) secuta est tamquam animata, nemine omnino eam movente, nec tangente. Et omnes quidem primo propter summam admirationem, nec miraculo quidem, quod cernebant, volebant credere: deinde quasi essent adducti in ecstasim, exclamaverunt: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus Sabaoth, qui per famulum tuum Cornelium miracula tua et virtutes nobis aperuisti. Hinc factum est, ut qui remanserant ex gentibus, crederent.

17 Et rursus in templum processit supplicatio, et capsa sequebatur. Postquam autem venerunt in templum, illi quidem hinc et illinc constiterunt, videntes, quonam esset capsa processura, et ubinam statura. Illa autem per ipsos medios et lateralem portam veniens, quæ erat a dextera, stetit prope aram: cui omnibus adhibitis machinis, ut ea transferretur ad aram, illa manet immobilis usque in hodiernum diem. miraculorum thesaurus non deficiens, ex quo percipitur magna spiritalis utilitas et gratia.

18 Cum autem Silvanus decessisset Episcopus, Troadensium quidem Episcopatuif Athanasius, Philostorgius autem Scepsæorum, præficiuntur. Postquam vero prius quoque ille Eugenius excessit e vita, quemdam pictorem hortatur Philostorgius, ut et totum templum depingat, et Cornelii effigiem in eo diligenter exprimat, et quam fieri posset accuratissime ornet; nempe ut is etiam senex pingeretur, et illi ipsi omnino similis. Rogabat ergo Sanctum Encratius,

A Encratius, (hoc enim erat nomen pictoris) ut ei suam revelet speciem, quo eam apte et accurate depingeret; et simul ægre ferebat mandatum Episcopi, et quasdam non nimis honorificas voces emittebat in Sanctum, animo ex omni parte perplexus, et valde tristis, et propterea quod nesciret illius speciem, et quod non posset consequi characteres et figuras vultus. Cum itaque aliquando cecidisset e scalis, quas ascenderat, jacebat non spirans: et vermes alii quidem per os proreptabant, alii autem rursus ingrediebantur. Visa sunt autem hæc esse fructus illorum verborum maledicorum, quæ dolore affectus pictor dixerat. Sed ipse es omnino, o Corneli, qui Demetrio graviter in te prius spiranti uxorem et filium donasti: quapropter non sustinuisti, ut huic pictori amplius produceretur supplicium. Cum enim die sequenti ei apparuisset, et manum ejus dexteram apprehendisset, eum surgere fecit, velut dormientem: et hæc duo fecit maxima; nam et intemperantem ejus linguam castigavit, et curavit dolorem ac ægritudinem, quam acceperat, propterea quod nesciret, quomodo pingeret; non in figura, imagine et similitudine, sed vere cum eo congressus, et forma quali esset ostendens. Quin etiam ipse pictor visus est rursus sanus et salvus, et omnino liberatus a vermibus, et rursus artem suam aggressus. Hinc factum est, ut eum talem pingeret, qualem viderat, ipsam plane veritatem cum arte injiciens in picturam, preecibus ipsius Sancti, gratia autem et clementia Domini nostri Jesu Christi, cum quo Patri simul cum sancto Spiritu, gloria, potentia, honor et adoratio in secula seculorum. Amen. a S. Silvani Ep. Philippopolis in Thracia, deinde Troadis, Vitani, ex hist. Eccl. Socratis lib. 7 cap. 36 dabitus 1 Decembris, ad quem diem Romano Martyrologio inscriptus est. Cum fuerit is ad Philippopolis cathedram a S. Attico evectus, et ab eodem ad Troadensen translatus, qui, ut 18 Januar. diximus, decessit Theodosio Juniore xi et Valentiniano Consul. id est anno Christi 428, hinc patet quando hæc S. Cornelii Inventio et Translatio contingere potuerit. — b Hinc videtur colligi posse, ipsum quoque Demetrium in Sanctis numeratum: ast in nullo adhuc Martyrologio eum reperimus. — c Παρενεσιον dicitur vulgo diversiorum, quod omnes capiat. — d Gr. Χαρίω Τρεγώνιον — e Lipom. ter sanctum hymnum non recele, est enim τρεγών, cum ter αγιος. Sanctus canitur, sique Sanctissimæ Trinitatis confessio. — f Hic est fortassis qui se-sioni 6 concilii Ephesini subscripsit Athanasius Episcopus civitatis Scepsiorum, indeque Troadem translatus: ideoque cum Philostorgio, suo in Sedem Scepsensem successore, hic agit de S. Cornelii Sceps.xorum Patroni pingenda imagine. At quisquis fuerit Troadensis hic Athanasius, obiit certe ante Concilium Chalcedonense, nam huic subscripsit Pionius Episcopus civitatis Troadis. — g Concilii Chalcedonensis Actioni 16. Diogenos Episcopus Cyzici Metropolis definiens subscripsit, et pro absentibus... Philistorgio Scepsi... uti et Actioni 6. ubi Eustorgius appellatur.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

2. veljače Kalendar godine