Cleberant Græcorum Menæa
1 Febr. memoriam saneti Patris Nostri Confessoris Basilii Archiepiscopi Thessalonicensis, Athenis oriundi: nec plura de eo narrant. Fuit is (ut tradit Nicetas cognomento David in Vita S. Ignatii Patriarchæ Constantinopolitani, quam a Radero nostro Latine versam, pridemque editam cum Concilii VIII accumenici Actis, dabimus XXIII Octob.) antea in Creta Episcopus; verum Agarenis eam insulam invadentibus, Thessalonicam translatus est. Occuparunt Cretam Agareni Hispanienses, utiscribunt Zonaras lib. 3. Cedrenus, Joan. Caropalates et alii, primis Michaelis Balbi temporibus, cum hujus copiæ pleræque adversus Thomas, Leonis Armeni ulciscendæ necis prætextu rebellantem, distinerentur. Invasit imperium Balbus an. Chr. DCCCXX ipsa nocte Nativitatis Christi tenuituneq annis VIII, mensibus
IX. Quo tempore, inquit Cedrenus, novas res moliri Thomas coepit, fama rei in omnes partes divulgata, Barbari Apochapso Duce primum instructa classe varias Orientis insulas populantur, ac luculentam prædam domum revehunt: deinde omnibus probe exploratis, Cretam præsidio destitutam, sub annum DCCCXXIII occupant, ac late vastant, unica dempta urbe, habitatoribus partim cæsis partim in servitutem redactis: dein Ducibus Imperàtoris aliquot superatis, ingentia toti Orienti multos per annos mala intulerunt.
2 Tunc igitur e Creta cum multis fortasse suorum, profugit Basilius Episcopus. Non continuo tamen ad Thessalonicensem thronum evectus, nec ante annum Christi DCCCXL. Nam Leo Philosophus, Michaelis Pselli senioris auditor, a Theophilo Imp. (qui Balbo parenti an. DCCCXXIX, mense Octobri successit imperii hæres atque impietatis) comperta insigni ejus eruditione, beneficiis afflectus, publice docere jussus est; post etiam Thessalonicæ Pontifex designatus, ut Zonaras scribit. Addit Cedrenus, id factum opera impii Joannis C. Patriarchæ, quem vulgo Jannem vocabant, cui Leo erat sanguine junctus Theophilo autem an. DCCCXLI mortuo, cum ceteris Iconomachis ea dignitate privatus est Leo, cumque in otio degeret Constantinopoli, a Barda Michaelis III imp. avunculo, S. Theodoræ Augustæ fratre, ad philosophiam docendam adhibitus. Et ergo subrogatus Basilicus videtur, non a S. Ignatio Patriarcha, ut in MSS. annotationibus ad Menæa Græcor. habet Raderus; sed a S. Methodio Confessore, qui, Joanne ob hæresim et scelera submoto, Constantinopolitanam Ecclesiam quadriennio rexit, ac demum S. Ignatium successorem habut.
3 Michael a Theodora matre ad omnem honestatem educatus, ubi ejus aspernari consilia, Bardæ Cæsaris astu, capit, fædis voluptatibus, ludis inconditis, rerum sacrarum contemptui sese tradidit: matrem ipsam ac sorores post annos XIV in cænobium detrusit, ne harum exemplis, illius etiam objurgationibus, ipsius profana amentia deinceps castigaretur. In exilium quoque Ignatius Patriarcha ejectus est, qui Bardæ ob incestam cum nuru consuetudinem, sacris interdixerat. Huic Photius sufectus, doctrina quidem ille, at non pietatis ulla laude conspicuus. Hic contra Ecclesiæ leges, cum alterius adhuc superstitis thronum, ac veluti thorum legitimum, occupasset, non est ausus Michaelis ac Bardæ flagitia (de quibus XI Feb. ad S. Theodoræ Vitam, et fusius XXIII Octob. Ad S. Ignatii, agemus) arguere, quorum favore ad eam erat dignitatem evectus.
4 At non Thessalonicensis Præsul Basilius silere ad hæc potuit. Ejus præclarum facinus ita commemorat Nicetas: Agebatur non multo post sacer Christo cœlum ascendenti dies anniversarius, cum sub vesperam terra tanto motu, quanto numquam ante coepit contremiscere, neque tota insequenti nocte constitit. Et vox quædam subobscura, et mugitus e terra marique ingens editus, hominum pectora ita metu fregit, ut pene colliquescerent. Justini quoque columna a genibus convulsa concidit. Tum Basilius, Cretensis ante Episcopus, Agarenis autem Cretam invadentibus Thessalonicam translatus, non sine Photii, tunc Cathedram Constantinopolitanam occupantis, infamia, ausus ipse Michaelem accedit, eumque partim admonentis auctoritate, partim docentis, a tam impia et sacrilega rerum sacrarum mimica imitatione et irrisione dehortatur; inde enim Numinis iram accendi affirmabat. Qua reprehensione Michael gravissime offensus ac prope attonitus, colaphis atrocissimis venerando seni dentes stirpitus elisit, tergumque flagris ita laniavit, ut nihil propius factum sit, quam ut inter tormenta animam ederet. De quo nihil sollicitus erat mercenarius opilio: quin ipse paullatim sacrilegiis illis pariter oblectabatur, et una cum impuris histrionibus pueroque consuescebat, et comessabatur. Sed hæc illis ludribia jocaque et vita haud diuturna fuere. Hæc Nicetas. Quæ ex eo quoque recitat Baronius ad an. 862 nu. 4.
5 Tantæ vero fuit apud Nicolaum Papam auctoritatis Basilius, ut epistola 8 eum, et quinque alios Episcopos, tres Hegumenos, sive Abbates, ac monachum unum mitti ad se ex parte Ignatii Legatos voluerit; neminem aliarum partium admissurus, nisi missi hì essent. Hì nimirum fuere, de quibus ita Cedrenus: Post multam vexationem tandem Ignatium Mytilenam Barda relegat. Multi quoque tum alii Episcopi eodem modo sunt tractati, quod acta non probarent; neque ullum alium, quocumque modo res caderet, Patriarcham se admissuros asseverarent. Paria habent Zonaras, et Caropalates.
DE S. BRIGIDA
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Februarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 23. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.