Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · 31. siječnja

O sv. Marceli, rimskoj udovici

DE S. MARCELLA VIDUA ROMANA

Sadržaj (5)
  1. § I. S. Marcellæ viduitas, sanctitas, doctrina.
  2. § II. Obitus, natalis, Acta.
  3. Studium sacræ Scripturæ, et pietatis. Vita monastica.
  4. Odium hæreseos.
  5. CAPUT VI. Captivitas, obitus.

§ I. S. Marcellæ viduitas, sanctitas, doctrina.

Unicum viduitatis, et Romanæ sanctitatis exemplar Marcellam appellat S. Hieronymus, ita proaomio in epistolam ad Ephesios, Paulæ et Eustochio inscripto; Obsecro, inquit, tam vos, quæ inpræsentiarum estis, quam Marcellam unicum viduitatis exemplar, ne facile maledicis et invidis opuscula mea tradatis, neque detis sanctum canibus, et margaritas ante porcos. De Paula et Eustochio infra. Ambæ discipulæ fuisse S. Marcellæ dicuntur infra num. 3. Idem præfatione in Danielem ad Pammachium et Marcellam: Obsecro, inquit, vos, Pammachi φιλομαθίστατε, et Marcella unicum Romanæ sanctitatis exemplar, junctos fide et sanguine, ut conatus meos vestris orationibus adjuvetis, etc.

2 De hac sanguinis conjunctione idem epist. 53 ad Pammachium: Transtuli nuper Job in linguam nostram, cujus exemplar a S. Marcella consobrina tua poteris mutuari. Colitur S. Pammachius 30 Augusti. Gener fuit S. Paulæ, ducta filia ejus Paulina, ut 26 Januarii dicitur in illius vita num. 3, licet hæc a S. Hieronymo non socrus tantum, sed et mater Pammachii vocetur; illud enim carnis nomen, hoc spiritus est, ut proaomio in Osee ad Pammachium scribit. An S. Paulæ juncta cognatione fuerit Marcella, non reperimus, ob idem tamen vitæ institutum soror ejus appellatur epist. 74 ad Marcellam. Duas epistolas, inquit, quas ad sororem tuam Paulam, ejusque pignus Eustochium miseram, huic sermunculo annexui. Qua ratione eadem Marcella soror dicitur, aut ipsius S. Hieronymi, aut S. Asellæ epist. 99. Saluta Albinam matrem, sororemque Marcellam. De Albina matre S. Marcellæita epist. 74 citata: Albinam communem matrem valere cupio, (de corpore loquor, ut spiritu valeat non ignorans) eamque per te salutari obsecro, et duplici pietatis officio focillari, quod in una atque eadem Christiana simul diligatur et mater.

3 Hanc Albinam discendi cupidissimam a S. Hieronymo præfat. in epistolam ad Galatas laudari, perperam arbitratus est Baronius tom. 4, an. Ch. 382, num. 38, cum de Marcella filia agat Hieronymus. Verba ipsa, quæ egregium hujus encomium continent, lubet subjicere: Litteræ, inquit, mihi de Urbe allatæ sunt, nuntiantes et Albinam venerabilem anum præsentiæ Domini redditam, et S. Marcellam matris contubernio destitutám, magis nunc vestrum, o Paula et Eustochium, flagitare solatium. Et quia hoc interim fieri non potest propter grandia maris in medio spatia atque terrarum, repente vulnus impressum saltem Scripturarum vellem curare medicamine. Scio equidem ardorem ejus, scio fidem (quam flammam semper habebat in pectore) superare sexum, oblivisci hominis, et divinorum voluminum tympano concrepante, rubrum hujus seculi pelagus transfretare. Certe cum Romae essem, numquam tam festina me vidit, ut non de Scripturis aliquid interrogaret. Neque vero more Pythagorico, quidquid responderam rectum putabat; nec sine ratione præjudicata apud eam valebat auctoritas: sed examinabat omnia, et sagaci mente universa pensabat, ut me sentirem non tam discipulam habere, quam judicem. Itaque quod et illi absenti pergratum fore, et vobis quæ inpræsentiarum estis, utile existimo, aggrediar opus, etc. Hæc Hieronymus, quem clarum est de S. Marcella ibi agere, cum Albina jam esset mortua, ut optime etiam advertit Rosweydus ad vitam S. Marcellæ num. 10.

4 His consonant quæ ad Paulam et Eustochium scribit præfatione ad 2 librum Commentariorum in epist. ad Ephesios, quem Romam transmissurus erat, quod S. Marcella idipsum fieri per epistolas flagitaret. Cujus, inquit, ego quotiescumque studiorum, ingenii, laboris recordor, totiens me damno inertiæ, qui in monasterii solitudine constitutus et illud præsepe contra videns, in quo vagientem parvulum festini adoravere pastores, id facere non possum, quod mulier nobilis inter strepentem familiam, et procurationem domus explet operis succisivis. Ab hac sæpius interpellatus Hieronymus, varia eam per litteras e Palæstina missas docere consuevit: Epist. 136, inter alia plurima, illi decem explicuit voces, quibus apud Hebræos Dei nomen effertur. Epist. 137, eidem exponit dictiones Alleluia, Amen, Maranatha; Epist. 138. Diapsialma Græcam vocem, epist. 141, edisserit quid Psalmo 126, doloris panis, excussorum filii qui, epist. 149, tractatum mittit de blasphemia in Spiritum sanctum, epist. 148, alias pertractat quæstiones. Ad eamdem scripsit epist. 15, de laudibus S. Asellæ Virginis, quæ VI Decemb. colitur, epist. 24, de exitu S. Leæ viduæ, quam referemus XXII Martii, epist. 23, de ægrotatione S. Blæsillæ viduæ, de qua egimus XXII Januarii, epist. 34, ei errores retegit Montani Phrygis parentis hæreseos quæ Cataphrygas dicitur, epist. 78, fallacias Origenistrarum dissolvit, denique epist. 102, ea suggerit, quibus obtrectatorum ora obstruat. Miserat S. Marcella Hierosolymam zeniola Hieronymo, Paulæ, Eustochio, et Virginibus isthic degentibus, sellas, saccos, cereos, calices, et muscaria quibus muscæ abiguntur: Hieronymus ei epist. 20, omnia ἀλληγοριζώς sancte ac festive interpretatur.

5 Eamdem Marcellam Hieronymus epist. 140, magistram proponit Principiæ Virgini: Habes ibi, inquit, in studio Scripturarum, et in sanctimonia mentis et corporis, Marcellam et Asellam, quarum altera (Marcella) te per prata virentia et varios divinorum voluminum fiores ducat ad eum, qui dieit in Cantico: Ego flos campi et lilium convallium; altera (Asella) ipsa flos Domini tecum mereatur audire: Ut lilium in medio spinarum, sic proxima mea in medio filiarum. Dicitur hæc Principia ibidem, et hic infra num. 15 S. Hieronymi in Christo filia, quæ ab ejus Roma discessu, an. Ch. 386, ad obitum usque adhæsit S. Marcellæ; et quod eam affectu sibi matrem experiretur, eidem se filiam spiritu exhibitit. Neque ab ea progenita est, ut Baronius tomo 3, an. Ch. 410, num. 30 et 33, videtur insinuare, et clare in indice exprimitur. Sane non debuisset num. 13 timere S. Marcella, in furore Gotthico ejus adolescentiæ, quæ jam septuaginta annos, juxta ipsius Baronii calculum, nata fuisset, cum velit an. Ch. 340, Marcellam a S. Athanasio institutionem monasticam edoctam, eam cæpisse jam viduam profiteri, ut ibidem tom. 3, num. 7 et 8, scribit. Certe S. Antonio adhuc tum vivente, ut infra num. 5, dicitur, ejus vivendi rationem a S. Athanasio hausit imitataque est Marcella.

§ II. Obitus, natalis, Acta.

Multis exercita est adversis Marcella, uti et quotquot volunt pie vivere in Christo Jesu. Extat de iis epistola tomo 9, operum S. Hieronymi ad ipsam data Marcellam ut adversa toleret, elegans quidem ea atque erudita, quæ tamen, Mariano Victorio judice, ob styli varietatem, potius Paulini Nolani, quam Hieronymi videtur. In ea Marcellam ita alloquitur auctor: Magnam humilitati nostræ fiduciam scribendi ad venerationem tuam Christi caritas dedit, quæ te secit humilem corde pietatis, et divitem operibus benedictionis. Talis enim de sanctis fidei tuæ divitiis fama processit, ut ad nos quoque in longinquo positos penetraverit, et audita gratia Dei tamquam oleo lætitiæ impinguaverit ossa nostra. Notum enim factum est nobis bonum tuum: quoniam illuminavit Deus vultum suum super te. Segregavit te ex utero cognationis et terræ tuæ, non regione, sed spiritu bonæ voluntatis, ut de terrenis opibus fidelem sibi constituat in coelestibus earum participem, de quibus scriptum est: Mulieres sapientes ædificaverunt sibi domos. Hæc autem audientes de tua felicitate coelesti, effudimus coram Deo corda nostra, et in voce exultationis epulantis diximus: Dominus mortificat, Dominus vivificat, deducit ad inferos et reducit. Dominus divites pauperes facit, humiles exaltat: quia calix in manu Domini est. Quod etsi ad omne mysterium regni pertinere videtur, attamen et ad tuam specialiter gratiam referri potest, quæ magno Domini miserantis consilio exaltata es ut humiliareris, et humiliata ut exaltareris. Non enim ignoramus, venerabilis soror et benedicta filia, tuam præteritam in hoc seculo gloriam. Nam etiam vidimus te, in tempore illo, quo domum tuam regalis affinitas ambiebat, eminentem in his honoribus qui destruuntur: quia etsi ipsi quoque a Domino Deo est, attamen caduci et fragiles sunt, qui sub hoc mundo aguntur, cujus figura ut umbra præterit. Unde impensius admiramur gratiam quæ tibi data est, et magnificamus in te Dominum, qui te in laboribus hominum posuit, et salutifero paternæ pietatis verbere visitavit, ut in paucis vexatam in multis bene disponeret. Ac post multa ita concludit: Gaude quia facta es, sicut gloriosa Judith, inter virtutes pudicitiæ meritis viduitatis incorruptæ potens; sicut et Anna venerabilis in jejuniorum castimonia orationi instans nocte ac die.

7 Cum in Ezechielem commentarios elucubraret Hieronymus, uno eodemque nuntio obsessam Urbem ab Alarico Rege, et captam accepit, Sanctosque Pammachium ac Marcellam e vita migrasse; ideoque isthæc præfatur: Ad Ezechielem transire cupiebam, et extremam, ut dicitur, manum operi imponere prophetali. Et ecce subito mors mihi Pammachii atque Marcellæ, Romanæ urbis obsidio, multorumque fratrum et sororum dormitio nuntiata est. Atque ita consternatus obstupui, ut nihil aliud diebus ac noctibus, nisi de salute omnium cogitarem, meque in captivitate Sanctorum putarem esse captivum; nec possem prius ora reserare, nisi aliquid certius discerem, dum inter spem et desperationem sollicitus pendeo, aliorumque malis me crucio. Postquam vero clarissimum terrarum omnium lumen extinctum est, imo Romani Imperii truncatum caput, et (ut verius dicam) in una urbe totus orbis interiit, obmutui et humiliatus sum et silvi de bonis, etc. Captam Urbem Varane Cos. an. Ch. 410 scribit Marcellinus; et IX Kalend. Septemb. Historia Miscella lib. 43, cap. 27. Baronius eo anno num. 32. Post expugnatam Urbem S. Marcella diem clausit extremum, cujus memoriam reddunt Ecclesiasticæ tabulæ anniversaria die, sed non qua ipsa obiit, verum qua decentiori sepultura donata, translata est, pridie Kal. Februarii; cum Pammachii, qui eodem tempore obiit, dies natalis agatur III Kalend. Septemb. Qui igitur sanguine conjuncti erant, et vitæ sanctæ instituto collegæ (ambo enim monasticam excoluerant disciplinam) iidem obierunt hoc eodem anno.

8 Pridie Kalend. Februar. ita Marcellæ natalem refert Martyrolog. German. editum an. 1573. Item sanctæ viduæ Marcellæ, cui S. Hieronymus scripsit. Plura Galesinius: Hoc etiam die S. Marcellæ viduæ, quæ contemptis opibus ac nobilitate spreta, postque viri obitum, recusatis alterius nuptiis, paupertatem, humilitatem, castitatem, sacrarum litterarum studiom, precum assiduitatem, ceterasque Christianæ pietatis exercitationes ita complexa est, ut B. Hieronymi litteris commendata sit illius vita sanctissime acta. Eadem fere habet Martyrolog. German. auctius ann. 1599 excusum. Martyrologium Romanum: Romæ S. Marcellæ viduæ, cujus præclaras laudes B. Hieronymus scripsit.

Januarii Tom. III.

9 Vitam S. Marcellæ, sive epitaphium, scripsit S. Hieronymus ad Principiam Virginem, epistola 16, quæ et inter illius opera, et seorsim cum reliquis epistolis sæpius recusa, scholiis etiam Mariani Victorii Reatini, et annotationibus Henrici Gravii illustrata. Quod prima Romæ non eruberit institutionem profiteri monasticam, monasteriorum Ægypti disciplinam a S. Athanasio edocta, hæc ejus Vita in fine lib. 1, de Vitis Patrum a Rosweydo edita, et annotationibus explicata. Ediderunt idem ejus encomium, aut plene, aut certe aliquanto contractius, Surius, Haræus, Lippelous, Ribadeneira, Flamma, Razzius, Gazæus, et alii.

10 Ipsam quoque Principiam Virginem tomo 1 de seminis sanctitate illustribus hoc die recenset Silvanus Razzius, et beatam Virginem Christi Principiam appellat. Antonius quoque Gallonius lib. de Virginibus Romanis ejus vitam breviter describit, ac gloriosam et beatam Virginem Christi nominat, fatetur autem illius natalem ignorari.

epist. 16.

S. Marcellæ genus, conjugium, viduitas.

Sæpe et multum flagitas, Virgo Christi Principia, ut memoriam sanctæ feminæ Marcellæ litteris recolam, et bonum, quo diu fruiti sumus, etiam ceteris noscendum imitandumque describam. Satis doleo, quod hortaris sponte currentem, et me arbitraris indigere precibus, qui ne tibi quidem in ejus dilectione concedam; multoque plus accipiam quam tribuam beneficii, tantarum recordatione virtutum. Nam, ut hucusque reticerem, et biennium præterirem silentio, non fuit dissimulationis, ut male existimas, sed tristitiæ incredibilis, quæ ita meum oppressit animum, ut melius judicarem tacere inpræsentiarum, quam nihil dignum illius laudibus dicere. Neque vero Marcellam tuam, imo mean, et ut verius loquar, nostram omniumque Sanctorum, et proprie Romanæ urbis inclytum decus, institutis rhetorum prædicabo, ut exponam illustrem familiam, alti sanguinis decus, et stemmata per Proconsules et Præfectos Prætorio decurrentia. Nihil in illa laudabo, nisi quod proprium est; et eo nobilius, quod opibus et nobilitate contempta, facta est paupertate et humilitate nobilior.

2 Orba patris morte, viro quoque post nuptias septimo mense privata est. Cumque eam a Cerealis, cujus clarum inter Consules nomenest, propter ætatem et antiquitatem familiæ, et insignem, quod maxime viris placere consuevit, decorem corporis, ac morum temperantiam ambitiosius peteret, suasque longævus polliceretur divitias: et non quasi in uxorem, sed quasi in filiam vellet donationem transfundere; Albinaque mater tam clarum præsidium viduatæ domus ultro appeteret; illa respondit: Si vellem nubere, et non æternæ me cuperem pudicitiæ dedicare, utique maritum quærerem, non hereditatem. Illoque mandante, posse et senes diu vivere, et juvenes cito mori, eleganter lusit: Juvenis quidem potest cito mori, sed senex diu vivere non potest. Qua sententia repudiatus, exemplo ceteris fuit, ut ejus nuptias desperarent. Legimus in Evangelio secundum Lucam: Et erat Anna prophetissa filia Phanuelis de tribu Aser: et hæc provectæ ætatis in diebus plurimis. Vixerat que cum viro suo annis septem a virginitate sua, et erat vidua annis octogintaquatuor, nec recedebat de templo, jejuniis et obsecrationibus Domino serviens die ac nocte. Nec mirum, si videre meruit Salvatorem, quem tanto labore quærebat. Conferamusb septem annos, septem mensibus; sperare Christum, et tenere; natum confiteri, et in crucifixum credere: parvulum non negare, et virum gaudere regnantem. Non facio ullam inter sanctas feminas differentiam, quod nonnulli inter sanctos viros et Ecclesiarum Pricipes stultefacere consueverunt: sed illo tendit assertio, ut quarum unus est labor, unum et præmium sit. a linguis maledicis tuta,

3 Difficile est in maledica civitate, et in urbe, in qua orbis quondam populus fuit, palmaque vitiorum, si honestis detraherent, et pura ac munda macularent, non aliquam sinistri rumoris fablam contrahere. Unde quasi rem difficillimam, et pæne impossibilem optat Psal. 118. 1. Propheta potius, quam præsumit, dicens: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Immaculatos in via hujus seculi appellat, quos nulla obscœni rumoris aura macularit, qui opprobrium non acceperint adversus proximos suos. De quibus et Salvator in Evangelio: Esto, inquit, benevolus, sive bene sentiens de adversario tuo, dum es in via cum illo. Quis umquam de hac muliere, quod displiceret, audivit ut crederet? Quis credidit, ut non magis seipsum malignitatis et infamiæ condemnaret? Ab hac primum confusa gentilitas est, dum omnibus patuit, quæ esset viduitas Christiana, quam et conscientia et habitu promittebat. Illæ enim solent purpurisso et cerussa ora depingere, sericis nitere vestibus, splendere gemmis, aurum portare cervicibus, et auribus perforatis rubri maris pretiosissima grana suspendere, fragrarec musco mure, maritos ita plangere, ut tandem dominatu eorum se caruisse lætentur, quærantque alios, non quibus juxta Dei sententiam serviant, sed quibus imperent. Unde et pauperes eligunt, ut nomen tantum virorum habere videantur, qui patienter rivales sustineant; si mussitaverint, illico projiciendi. vestitus modestia, Nostra vidua talibus usa est vestibus, quibus arceret frigus, non membra nudaret: aurum usque ad annuli signaculum repudians, et magis in ventribus egenorum quam in marsupiis recondens. Nusquam sine matre. Nullum Clericorum aut monachorum (quod amplæ domus interdum exigebat necessitas) vidit absque arbitris. Semper in comitatu suo virgines ac viduas, et ipsas graves feminas habuit; sciens ex lascivia puellarum sæpe de dominarum moribus judicari, et qualis quæque sit, talium consortio delectari. gravium feminarum comitatu. Ceratius procus S. Marcellæ, quis?

a Hic Neratius Cerealis est, qui deinde Præfectus Urbi in honorem Constantil Imperatoris, extincto tyranno Magnentio, statum eracit, cujus in basi inscriptum victoriæ monumentum exhibet Baronius to. 3, an. Ch. 353, nu. 9. Hic idem consulatum gessit cum Ti. Fabio Titiano (aliis datiano) an. Ch. 358 cujus nomen inscriptum basi statux ipsi dicatæ exiat etiamnum Romæ in ædibus Cevolis via Julia, et refertur a Baronio an. Ch. 375 num. 7. NERATIUS CEREALIS V. C. CONS. ORD. THERMARUM RESTITUTOR CENSUIT. Neperitue et Cerealis avunculus Valentiniani II, apud Amnianum lib. 30, cap. 31. Valentinianus puer, inquit, defuncti Valentiniani filius vocatur in Imperium cooptandus. Hocque concinenti omnium sententia confirmato, Cerealis avunculus ejus ocyus missus, eundem puerum lectica impositum duxit in castra, sextoque die post parentis obitum Imperator legitime declaratus, Augustus nuncupatur more solenni. Hac Neratium Cerealem. Consularem esse ac proctum S. Marcellæ innuit auctor episolæ ad Marcellam ut adversa toleret, superius citata: Vidimus te, inquit, in tempore illo, quo domum tuam regalis affinitas ambiebat, eminentem in his honoribus qui destruuntur etc.
b Epist. 40 ad Furiam eundem comparationem instituit: Sufficit tìbi S. Marcella, quæ respondens generi suo, aliquid nobis de Evangelio retulit. Anna septem annis a virginitate vixerat cum marito: ista septem mensibus. Illa Christi expectabat adventum: ista tenet, quem illa susceperat. Illa vagientem canebat: ista prædicat triumphantem. Illa loquebatur de eo omnibus qui expectabant redemptionem Israel: haec cum redemptis gentibus clamitat: frater non redimit, redimet homo. Et de alio psalmo: Homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus.
c S. Hieronymus lib. 2 adversus Jovinianum cap. 7. Muscus et peregrini muris pellicula quod dissolutis et amatoribus conveniat, nemo nisi dissolutus negat. ditabitur die ac nocte. Meditationem legis non in replicando quæ scripta sunt, ut Judæorum existimant Pharisæi, sed in opere intelligens, juxta illud Apostolicum: Sive comeditis, sive bibitis, sive quid agitis; omnia in gloriam Domini facientes. Et prophetæ verba, dicentis: A mandatis tuis intellexi: ut postquam mandata complesset, tunc se sciret mereri intelligentiam Scripturarum. Quod et alibi legimus, quia cœpit Jesus facere et docere. Erubescit enim quamvis præclara doctrina, quam propria reprehendit conscientia. Frustraque ejus lingua prædicat paupertatem, et docet eleemosynas, qui Crœsi divitiis tumet, vilique opertus pallio, pugnat contra tineas vestium sericarum. Illi erant moderata jejunia, carnium abstinentia, vini odor magis quam gustus, propter stomachum et frequentes infirmitates. Raro procedebat ad publicum, et maxime nobilium matronarum vitabat domos, ne cogeretur videre quod contempserat; Apostolorum et Martyrum basilicas secretis celebrans orationibus, et quæ populorum frequentiam declinarent; matri intantum obediens, ut interdum faceret, quod nolebat. Nam cum illa suum diligeret sanguinem, et absque filiis et nepotibus vellet in fratris liberos universa conferre; ista pauperes eligebat, et tamen matri contraire non poterat: monilia, et quidquid supellectilis fuit, divitibus peritura concedens, magisque volens pecuniam perdere, quam parentis animum contristare.

5 Nulla eo tempore nobilium feminarum noverat Romæ propositum monachorum, nec audebat propter rei novitatem, ignominiosum, ut tunc putabatur, et vile in populis nomen assumere. Hæc a ab Alexandrinis prius Sacerdotibus, Papaque Athanasio, et posteab Petro, qui persecutionem Arianæ hæreseos declinantes,c quasi ad tutissimum communionis suæ portum Romam confugerant, vitam B. Antonii, adhuc tunc viventis, monasteriorumque in Thebaided Pachumii, et Virginum ac viduarum didicit disciplinam. Nec erubuit profiteri, quod Christo placere cognoverat. Hanc multos post annos imitata est Sophronia et aliæ, quibus rectissime illud Ennianum aptari potest:e Utinam ne in nemore Pelio. Hujus amicitiis fruita estf Paula venerabilis, in hujus cubiculo nitritag Eustochium, virginitatis decus; ut facilis æstimatio sit, qualis magistra, ubi tales discipulæ. Rideat forsan infidelis lector, me in muliercularum laudibus immorari: qui si recordetur sanctas feminas, comites Domini Salvatoris, quæ ministrabant ei de sua substantia, et tres Marias stantes ante crucem, Mariamque proprie Magdalenam; quæ ob sedulitatem et ardorem fidei,h Turritæ nomen accepit, et prima ante Apostolos Christum videre meruit resurgentem; se potius superbiæ, quam nos condemnabit ineptiarum: qui virtutes non sexu, sed animo judicamus, contemptæque nobilitatis ac divitiarum majorem gloriam ducimus. Unde et Jesus Joanne Evangelistam amabat plurimum: qui propter generis nobilitatem erat notus Pontifici, et Judæorum insidias non timebat, in tantum, ut Petrum introduceret in atrium, et staret solus Apostolorum ante crucem, matremque Salvatoris in sua reciperet, ut hereditatem Virginis Domini, virginem matrem filius virgo susciperet.

6 Annis igitur plurimis sic suam transegit ætatem, ut ante se vetulam cerneret, quam adolescentulam fuisse meminisset, laudans illud Platonicum, qui philosophiam meditationem mortis esse dixit. Unde et noster Apostolus: Quotidie, inquit, morior propter vestram salutem. Et dominus juxta antiqua exemplaria: Nisi quis tulerit crucem suam quotidie, et secutus fuerit me, non potest meus esse discipulus. Multoque ante per Prophetam Spiritus sanctus: Psal. 43. 22. Propter te mortificamur tota die, æstimati sumus ut oves occisionis. Et post multas ætates illa sententia: Eccl. 7. 40.

Studium sacræ Scripturæ, et pietatis. Vita monastica.

Psal. 118. 11. Divinarum Scripturarum ardor erat incredibilis, semperque cantabat: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi. Et illud de perfecto viro: Psal. 1. 2. Et in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus me-

Memento semper diem mortis, et numquam peccabis. Disertissimique præceptum Satyrici:

Vive memor leti: fugit hora: hoc, quod loquor, inde est.

Sic ergo, ut dicere cœperamus, ætatem duxit, et vixit, ut semper se crederet esse morituram. Sic induta est vestibus, ut meminisset sepulcri, offerens se hostiam rationabilem, vivam, placentem Deo.

7 Denique cum et me i Romam cum sanctis Pontificibus Paulino et Epiphanio, Ecclesiastica traxisset necessitas; quorum alter Antiochenam Syriæ, alter Salaminiam Cypri rexit Ecclesiam, et verecunde nobilium feminarum oculos declinarem, ita egit, secundum Apostolum, importune, opportune, ut pudorem meum sua superaret industria. Et quia alicujus tunc nominis esse existimabar super studio Scripturarum, numquam convenit, quin de Scripturis aliquid interrogaret: nec ut statim acquiesceret, sed moveret e contrario quæstiones, non ut contenderet, sed ut quærendo disceret earum solutiones, quas opponi posse intelligebat. Quid in illa virtutum, quid ingenii, quid sanctitatis, quid puritatis invenerim, vereor dicere, ne fidem credulitatis excedam, et tibi majorem dolorem incutiam recordanti quanto bono carueris. Hoc solum dicam, quod quidquid in nobis longo fuit studio congregatum, et meditatione diuturna quasi in naturam versum, hoc illa libavit, didicit, atque possedit: ita ut post profectionem nostram, si de aliquo testimonio Scripturarum esset oborta contentio, ad illam judicem pergeretur. Et quia valde prudens erat, et noverat illud, quod appellant Philosophi τὸ πρέπον, id est, decere quod facias, sic ad interrogata respondebat, ut etiam sua non sua diceret, sed vel mea vel cujuslibet alterius: ut in eo ipso quod docebat, se discipulam fateretur. Sciebat enim dictum ab Apostolo: Docere autem mulieri non permitto: ne virili sexui, et interdum Sacerdotibus, de obscuris et ambiguis sciscitantibus, facere videretur injuriam.

8 In nostrum locum statim audivimus te illius adhæssise consortio, et numquam ab illa ne transversum quidem unguem, ut dicitur, recessisse. Eadem domo, eodem cubiculo usam, ut omnibus in urbe clarissima notum fieret, et te matrem, et illam filiam reperisse. Suburbanus ager vobis pro monasterio fuit, et rus electum pro solitudine: multoque ita vixistis tempore, ut ex imitatione vestri et conversione multarum, gauderemus Romam factam Jerosolymam. Crebra Virginum monasteria, monachorum innumerabilis multitudo, ut pro frequentia servientium Deo, quod prius ignominiæ fuerat, esset postea gloriæ. Interim absentiam nostri mutuis solabamur alloquiis, et quod carne non poteramus, spiritu redebanus. Semper obviare epistolis, superare officiis, salutationibus prævenire. Non multum perdebat absentia, quæ jugibus sibi litteris jungebatur.

a Hunc locum fuse examinavimus ad Vitam S. Antonii supra 17 Januar. num. 33 in Prolegom. et probavimus, hinc a Baronio et Possevino perperam concludi Vitam S. Antonii adhue viventis a S. Athanasio conscriptam, et jam in Urbem delatam fuisse S. Marcellam de vita, id est, illusiri genere vivendi, mitraculis, ac virtutibus SS. Antonii, et Pachomii, multa ex S. Athanasii, altorumque Egyptiorum Sacerdotum relatione didicisse hinc solum concluseris.
b Erat hic Petrus tunc Presbyler, postea in Episcopatu S. Athanasii successor.
c Romam tamquam ad omnium Ecclesiarum metropolim in controversiis fidei omnes semper recurrisse, ostendit innumeris exemplis Baronius in Annalibus, qui S. Athanasii hic memorantum in Urbem adventum refert ad an. Chr. 340, quod ad illius vitam examinabimus 2 Maii.
d De S. Pachomio ogemus 14 Maii.
e Enniaio hoc hemistichio in Medea, ancillæ verba continentur, dicentis oplandum fuisse Medex, ne in Colchidem inquam navigassent Argonautæ.
f Vitam S. Paulæ dedimus 26 Januar.
g Colitur Eustochium 28 Septemb.
h id Magdalenæ significat cognomen. Nain M Magdal, sive M Migdal, ab Hebræis turris dicitur: unde Magdalenæ, id est, Turritæ, nomen derivatur, quod indicat S. Hieronymus epist. 140 ad Principiam in explanatione psalmi 144. Magdalena, inviti. vere πωριτρες. vere turris candoris et Libani, quæ prospicit faciem Damasci, sanguinem videlicet Salvatoris, ad sacci penitentiam provocantem. Hæc Rosweydus, et fere ex tomo 2 Barradii. i Autumno anni Chr. 382, ut dictum est 26 Januarii ad Vitam S. Paulæ, num. 5, litt. K et L, ubi et de Paulino ac Epiphanio.

Odium hæreseos.

In hac tranquillitate et Domini servitute, a hæretica in his provinciis exorta tempestas, cuncta turbavit, et in tantam rabiem concitata est, ut nec sibi, nec ulli bonorum parceret. Et quasi parum esset, hic universa movisse,b navem plenam blasphemiarum Romano intulit portui. Invenitque protinus patella operculum, et Romanæ fidei purissinum fontem, cœno lutosa permiscuere vestigia. Nec mirum, si in plateis et in foro rerum venalium,c fictus ariolus stultorum verberet nates, et obtorto fuste dentes mordentium quatiat; cum venenatisa spurcaque doctrina Romae invenerit, quos induceret. Tuncd librorum περι ἀρχῶν infamis interpretatio, tunc discipuluse θλείος et vere nominis sui, si in talem magistrum non impegisset. Tunc nostrorum διδαχτικῶν contradictio, et Pharisæorum turbata est schola. Tunc S. Marcella, quæ diu se cohibuerat, ne per æmulationem quippiam facere videretur, postquam sensit fidem Apostolico ore laudatam in plerisque violari, ita ut Sacerdotes quoque et nonnullos monachorum, maximeque seculi homines in assensum sui traheret, ac simplicitati illuderetf Episcopi, qui de suo ingenio ceteros æstimabat, publice restitit, malens Deo placere quam hominibus.

10 Laudat Salvator in Evangelio villicum iniquitatis, quod contra Dominum quidem fraudulenter, attamen pro se prudenter fecerit. Cernentes hæretici de parva scintilla maxima incendia concitari, et suppositam dudum flammam jam ad culmina pervenisse, nec posse latere quod multos deceperat: petunt et impetrant Ecclesiasticas epistolas, ut communicantes Ecclesiæ, discessisse viderentur. Non multum tempus in medio, succedit in pontificatum vir insignisg Anastasius, quem diu Roma habere non meruit, ne orbis caput sub tali Episcopo truncaretur: imo ideciro raptus atque translatus est, ne semel latam sententiam precibus suis flectere conaretur, dicente Domino ad Jeremiam: Ne oraveris pro populo isto, neque depreceris in bonum: quia si jejunaverint, non exaudiam preces eorum. Et si holocausta et victimas obtulerint, non suscipiam eas. In gladio enim et fame et pestilentia ego consumam eos. Dicas, Quid hæc ad laudem Marcellæ? Damnationis hæreticorumh hæc fuit principium, dum adducit testes, qui prius ab eis eruditi, et postea ab hæretico fuerant errore correpti: dum ostendit multitudinem deceptorum, dum impia περι ἀρχῶν ingerit volumina, quæ emendata manu scorpii monstrabantur: dum acciti frequentibus litteris hæretici, ut se defenderent, venire non sunt ausi: tantaque vis conscientiæ fuit, ut i absentes damnari, quam præsentes coargui maluerint. Hujus tam gloriosæ victoriæ origo Marcella est: tuque caput horum et caussa bonorum, scis me vera narrare, quem nostri vix de multis pauca dicere, ne legenti fastidium faciat odiosa replicatio, et videar apud malevolos sub occasione laudis alterius, stomachum meum digerere. Pergam ad reliqua.

11 De Occidentis partibus ad Orientem turbo transgressus, minitabatur plurimis magna naufragia. Tunc impletum est: Putas veniens Filius hominis fidem inveniet super terram? Refrigerata caritate multorum, pauci, qui amabant fidei veritatem, nostro lateri jungebantur, quorum publice petebatur caput, contra quos opes omnes parabantur, ita ut Barnabas quoque duceretur in illam simulationem, imo apertum paricidium, quod non viribus, sed voluntate commisit. Et ecce universa tempestas, Domino flante. deleta est, expletumque vaticinium prophetale: Auferes feres spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum revertentur: In illa die peribunt omnes cogitationes eorum. Et illud evangelicum: Stulte, hac nocte auferetur anima tua a te: quæ autem præparasti, cujus erunt?

a Hæresim Origenistarum intelligit, qua Hierosolymis imbuti Ruffinus et Melania senior, eam late, in Urbe præsertim, propagare nitebantur, ut ipse auctor est Hieronymus, epist. 101 ad Pammachium.
b Hunc Ruffini Romam appulsum, lib. 2, Apolog. ita ironice perstringit idem Hieronymus: O triremen locupletissimam, quæ Orientalibus et Ægyptiis mercibus Romanæ urbis ditare venerat paupertatem! Appulisse eum Romam scribit Baron. an. Ch. 397.
c Hieron. Apolog. 1 adversus Ruffinum cap. 4. Quotidie in plateis flectus ariolus stultorum nates ærberat, et obtorto scipione dentes mordentium quatit. Aludit ad verba Luciani de morte Peregrini. Consule Onomasticon Rosweydi.
d Idem in dialogo adversus Pelag. Ruffinus non uni Urbi, sed orbi blasphemias Origenis, et περ ἀρχαν libros, quantum in se fuit, inteulit, ita ut Eusebii quoque primum librum defensionis Origenis sub nomine Pamphili Martyris ederet; et quasi ille parum dixisset, novum pro eo volumen evomeret, hujus titulus erat: De adulteratione librorum Origenis. S. Hieronymus vero Latine vertit libros Origenis περ ἀρχαν, ut ostenderet errores plurimos, quibus libri illi scatent.
e Macarius hic est, cui Ruffinus præfationem in περ ἀρχαν inscripserat, διείος et Μεχαρίος Γράχις Synonyma sunt, ac beatum significant. Macarius hic dein puritati Catholicæ doctrinæ redditus, vilæ etiam sanctimonia clarus fuit: coliturgue in Italia, ut 2 Januarii diximus. Extant memorata hic scripta, et fragmenta libri περ ἀρχαν, tom. 9, operum S. Hieronymi, serie 2.
f Siricii de quo ita Baronius an 397, num. 31. Sugillat S. Hieronymus Siricii Papæ simplicitatem, non dolum. Dum enim non adduci posset, ut crederet, in Christianis adeo fama conspicuis hæresis occultari venenum, ex probitate animi sui nesciens (ut ait) mala existimare de aliis, haud confestim spiritualis gladio potestatis (ut pær erat) deforme monstrum exstinxit, neque citissime damnavit igni versionem illam veneno refertam περ ἀρχαν Origenis.
g S. Anastasius creatus est Pontifex ann. Chr. 398, pridie Idus Martias, colitur 27 Aprilis: Vir ditissimæ paupertatis, et Apostolicæ sollicitudinis, statim noxium percussit caput, et sibilantia hydræ ora compescuit. Ita S. Hieronymus epist. 8 ad Demcetriadem de hae hæresi. Ruffini apologia pro fide sua ad S. Anastasium, et hujus sententia de Ruffino ad Joannem Episcopum Hierosolymorum extant tom. 9 operum S. Hieronymi, serie 2.
h Baronius an. Chr. 397, num. 27, ita Marcellam laudat: Plane accidit, ut sicut cum Christus Phariseorum exagitaretur opprobriis, extollens vocem quædam mulier magnificare eum intrepide cepit, ita Romanæ femine confessione fides Catholica ab Origenistarum blasphemiis vindicaretur illesa: dum confundens sapientiam sapientum, silentibus iis, quorum muneris erat exurgere, et stare pro muro domus Israel, excitavit Dominus spiritum feminæ. Etenim exurgens tunc mulier. nova Debora, phalanges evertit Channaccorum. i Hieronymus ep. 78, ad Pammachium et Marcellam: Celebri sermone vulgatum est beatum Papam Anastasium eodem fervore, quia eodem spiritu est, latitantes in foveis suis hæreticos persecutum: ejusque litteræ docent, damnatum in Occidente, quod in Oriente damnatum est; cui multos imprecamur annos, ut hæreseos rediviva plantaria per illius studium longo tempore arefacta moriantur.

CAPUT VI. Captivitas, obitus.

Dum hæc aguntur in Iebus, terribilis de Occidente rumor affertur, a obsideri Romam, et auro. salutem civium redimi,b spoliatosque rursum circumdari, ut post substantiam, vitam quoque perderent. Hæret vox, et singultus intercipiunt verba dictantis. Capitur urbs, quæ totum cepit orbem: imo fame perit, antequam gladio, et vix pauci qui caperentur, inventi sunt. Ad cnefandos cibos erupit esurientium rabies, et sua invicem membra laniarunt, dum mater non parcit lactenti infantiae, et suo recipit utero, quem paullo ante effuderat. Nocte Moab capta est, nocte cecidit murus ejus. Deus, venerunt gentes in hereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. Posuerunt cadavera Sanctorum tuorum escas volatilibus cæli, carnes Sanctorum tuorum bestiis terræ. Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret.

Quis cladem illius noctis, quis funera fando Explicet, aut possit lacrymis æquare dolorem? Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos: Plurima perque vias sparguntur inertia passim Corpora, perque domos, et plurima mortis imago.

13 Cum interim, ut in tanta confusione rerum, Marcellæ quoque domum cruentus victor ingreditur. Sit mihi fas audita loqui, imo a sanctis viris visa narrare, qui interfuere præsentes, qui te dicunt in periculo quoque ei fuisse sociatam. Intrepido vultu excepisse dicitur introgressos: cumque poseretur aurum, et defossas opes vili excusaret tunica, non tamen fecit fidem voluntariæ paupertatis. Cæsam fustibus flagellisque aiunt non sensisse tormenta, sed hoc lacrymis, hoc pedibus eorum prostratam egisse, ne te a suo consortio separarent, ne sustineret adolescentia, quod senilis ætas timere non poterat. Christus dura corda mollivit, et inter cruentos gladios invenit locum pietas: cumque et illam et te add Apostoli Pauli basilicam barbari deduxissent, ut vel salutem vobis ostenderent, vel sepulchrum, in tantam lætitiam dicitur erupisse, ut gratias ageret Deo, quod te integram sibi reservasset, quod pauperem illam non fecisset captivitas, sed invenisset: quod egeret quotidiano cibo, quod saturata Christo, non sentiret esuriem, quod et voce et opere loqueretur: Nuda exivi de utero matris meæ, nuda et redeam. Sicut Domino visum est ita et factum est. Sit nomen Domini benedictum.

14 Post aliquot dies sano, integro, vegetoque corpusculo obdormivit in Domino, et te paupertatulæ suæ, imo per te pauperes reliquit heredes, claudens oculos in manibus tuis, reddens spiritum in tuis osculis, dum inter lacrymas tuas illa rideret, conscientia vitæ bonæ, et præmiis futurorum.

13 Hæc tibi Marcella venerabilis, et tibi Principia filia, una et brevi lucubratione dictavi, non eloquii venustate, sed voluntate in vos animi gratissimi, et Deo et legentibus placere desiderans.

a Alaricus Gotthorum Rex, cum populata Græcia in Epiro diu moras egisset, in Italiam penetravit: quem ut averteret Honorius Imperator, Gallias et Hispanias habitandas ei concessit, quod eas provincias retinere nō posset. Quo cum Alaricus pergeret, Saulus Dux gentilis inconsiderate barbaros aggressus, ab illis vincitur. Successu elatus Alaricus copias in Italiam reducit: cum Honorio Imperatore tierum pacisci cupiens, improvide repulsus est. Extemplo igitur cum Athaulso uxrois fratre Romam obsedit, obtinuit, diripuit.
b Alaricus Roma expilata, Rhegium abiit, ut Siciliam et Africanam peteret, sed morbo ibidem interiit. Subrogatus est Athaulfus, a quo Roma denuo spoliata est.
c Sozomenus lib. 9, cap. 8, ait famem Romae, sed ante obsidionem, intantum invaluisse, ut et castaneis pro frumento uterentur, et nonnullos etiam carnes humanas gustasse suspicarentur. At Zosimus lib. 5 tradit, a populo fame tabescente conclamatum fuisse ad Imperatorem: Pretium pone carni humanæ.
d Scribit Orosius lib. 7, cap. 39, edictum ab Alarico latum: Ut si qui in sancta loca, præcipueque ad sanctorum Apostolorum Petri et Pauli basilicas, confugissent. hos in primis inviolatos securosque esse sinerent. Sozomenus lib. 9, cap. 9, ait Alaricum asylum voluisse, ob reverentiam Apostoli, Divi Petri templum illud amplissimum, quod supra illius tumbam constructum est, et loci plurimum ambit, et cap. 10 describit eximiam castitatem matronæ Romanæ eo abductæ.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

31. siječnja Kalendar godine