Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 20. siječnja

O sv. Fabijanu, papi i mučeniku u Rimu

DE S. FABIANO PAPA MARTYRE, ROMÆ

Sadržaj (6)
  1. § I. S. Fabiani electio; tempus Sedis.
  2. § II. Gesta in pontificatu, epistolæ.
  3. § III. Philippus Augustus cum filio baptizátus.
  4. § IV. Annus urbis Romæ millesimus.
  5. § V. Philippi utriusque virtutes Christianæ.
  6. § VI. Philipporum cædes, ac S. Fabiani.

§ I. S. Fabiani electio; tempus Sedis.

Antero III Nonas Januarii trucidato, evectus dein ad pontificatum Fabianus est, natione Romanus, ex patre Fabio, ut habet liber de Romanis Pontificibus; de regione Cœlii montis, ut Petrus de Natal. Is Georgio Cedreno, Chronico Alexandrino, et quibusdam Græcorum Flavianus dicitur; Maximo Cythereo et Menæis Fabius; Onuphrio Panvinio Fabius Fabianus, haud satis ex usu Quiritium, qui Fabium Fabio patre natum, sed in aliam familiam adoptatum, non jam Fabium, sed Fabianum: ut Æmilianos, Octavianum, aliosque appellare consuerunt.

2 Fabianus Presbyter cum esset, in beatorum Martyrum corporibus humandis, ut Galesinius scribit, pie occupatus, Pontiani Pontificis et Martyris, qui fidei causa in exilium missus obiit, corpus a se Romam delatum, in cœmiterio Callisti, et Anterum Pontificem ac Martyrem etiam, in cujus locum is proxime successit, in via Appia sepelivit. De Pontiano testatur liber de Rom. Pontific. In eadem insula (Sardinia) defunctus est III Kal. Novemb. (Baronius, 19 Novembris; Catalogus Pontificum a Bucherio ex MS. nostro editus, IV Kal. Octob.).... quem B. Fabianus adduxit cum Clero, et sepelivit in cœmiterio Callisti, via Appia. At de Pontiano agemus XIX Novembris. Viguit istud olim sanctum Romanorum Presbyterorum studiom, ut Sanctorum corpora decenter sepelirent, quod alibi de SS. Joanne, Crispo, Marcello, qui dein Pontifex fuit, aliisque dictum. Nec ipsi id se indignum rati Pontifices. Eutychianus certe, ut citatus de Pontificib. liber habet, temporibus suis per diversa loca 342, Martyres sua manu sepelivit.

3 His artibus dignum se summo sacerdotio suffragatoribus Divis Fabianus probavit. Ut illud adeptus sit, Eusebius narrat lib. 6, cap. 22. Post Anterotis mortem aiunt Fabianum una cum aliis ex agro Romam venisse, ibique fixisse domicilium: ubi mirabiliter, divina et coelesti gratia largiente, summum sacerdotium sortitus est. Nam cum fratres omnes, causa deligendi ejus qui episcopatum esset gesturus, convenissent in ecclesiam, et multi de plurimis illustribus et præclaris viris ad illud munus idoneis cogitarent; Fabianus, qui aderat, nemini venerat in mentem: cum subito e sublimi devolantem columbam, ejus capiti insedisse narrant, quæ similitudinem exhiberet Spiritus Sancti specie columbæ super Salvatorem nostrum descendentis: inde populum universum uno pariter sacrati Spiritus instinctu commotum, magna cum alacritate, uno animorum consensu, illum eo gradu dignum acclamasse, et absque cunctatione arreptum in throno pontificali collocasse.

4 Eadem narrat Nicephorus Callistus lib. 5, cap. 26, qui comitiis interfuisse ait Episcopos qui Romæ erant et fratres omnes, cæptaque fuisse ferri, sed variantia, suffragia, priusquam illo columbæ portento cœlitus deligeretur Fabianus. Ruffinus lib. 6, cap. 21, adstitisse ipsum ait inter ceteros, scire cupientem qui rei exitus foret, at videtur ipse unus fuisse ex eorum numero, penes quos suffragii jus erat. Id miraculum, ut idem tradit Ruffinus, alii super hujus, alii super Zephyrini nomine gestum tradunt. De S. Zephyrino agemus 26 Aug. Petrus de Nat. lib. 2, cap. 103, hoc prodigium ita retulit: Et ecce columba candida super caput ejus de cœlo descendit, dicens: Romæ Episcopus coronaberis. Nempe cum Eusebius πισηνεξ imitamentum, id fuisse descensus Spiritus sancti supra Salvatorem nostrum dixisset, noluit Natalitius vocem caelestem hic desiderari. Sed cum vetusto auctore, simul et fide caret, in veterum gestis.

5 Gesta porro hæc Maximino Imperat. et C. Julio Africano Coss. anno Christi 236, imperii ejusdem Maximini primo nondum evoluto. Ita liber de Rom. Pontif. Fuit autem temporibus Maximini et Africani usque ad Decium II et Quadratum, et passus est iv Kal. Februarias. Melius alter Pontificum indiculus: Fuit temporibus Maximini et Gordiani et Philippi, a consulatu Maximini et Africani, usque Decio II et Grato. Passus xii Kalendas Februarii. Si porro, ut prior liber habet, post S. Anteri mortem vacavit Episcopatus dies xIII, ergo xVI Januarii, aut potius xVII, quæ erat Dominica, subrogatus est Fabianus, et sedit annos xiv, menses x, dies xi, ast ea non congruunt: nam si eo die creatus est, et tamdiu sedit, ergo decessit 27, vel 28 Novembris, an. 250. Decio et Grato Coss. Alter indiculus habet sedisse annos xiv, mensem unum, dies decem; quanto tempore post Anteri necem vacaverit Sedes, non exprimit: si 13 diebus, ergo obiit 13, vel 16 Februarii. Baronius corrigit, sedisse annos 13, dies 4, fatetur tamen Maximino et Africano Coss. quem ille annum Christi vult ducentesimum trigesimum gesimum octavum esse, creatum; interfectum Decio et Grato Coss. anno Christi, juxta illius calculum, 252 20 Januarii, atqui a 16 Januarii, an. 238, ad 20 ejusdem mensis 232, non conficiet nisi annos 14, dies 4. Certum est perturbatos esse numero; et vero nihil æque confusioni obnoxium ac numerales notæ. Beda vulgatus, et Ado, ei Sedis tribuunt annos 14, menses 11, dies 12. Galesinius a 14, m. 11, d. 15, Abbo Floriac. a. 14, m. 11, d. 10. Platina unum amplius diem. Rabanus, Notherus, et varia MSS. annos 25. Eusebius in Chronico et Usnuardus in Martyrologio, annos 13. Auctor de Rom. Pontif. qui Luithprandus appellatur, annos 13, mensem unum, dies 11. Quia quo die electus sit non constat, id solum possumus pronuntiare, a cæde S. Anteri ad ipsius S. Fabiani necem intercessisse annos 14, dies 17.

§ II. Gesta in pontificatu, epistolæ.

Fabiani res gestas breviter perstringit liber de Romanis Pontificibus: Hic regiones divisit Diaconibus, et fecit septem Subdiaconos, qui septem Notariis imminerent, ut gesta Martyrum in integro colligerent; et multas fabricas per cœmiteria fieri præcepit..... Hic fecit ordinationes quinque per mensem Decembris, Presbyteros 22, Diaconos 7. Episcopos per diversa loca numero 11, qui etiam sepultus est in cœmiterio Callisti via Appia xiv Kal. Februarii.

7 Erant autem regiones Urbis quatuordecim; Diaconi vero septem: quare singuli binis regionibus præerant. Primus Archidiaconus dicebatur, ceteri Diaconi Cardinales hujus aut illius regionis. Citat Galesinius antiquam subscriptionem litterarum Gelasii I Papæ, quæ sic habet: Cyprianus S. R. E. Archidiaconus, et in regione tertia Diaconus Cardinalis et decima. Anastasius Diaconus Cardinalis in regione quarta et undecima, etc; post singulis regionibus præfecti Diaconi: alii dein additi, de quibus erudite disputat Galesinius in Notat. ad Martyrol.

8 De Notariis ista idem commentatur Galesinius: Qui primum a Beatissimo Clemente Pontifice et Martyre ad res Martyrum conscribendas instituti, ac per regionis divisi, antiquitus Notarii regionarii nominabantur. Utque munus suum recte explerent, totidem regionarios Subdiaconos, quorum munus esset Martyrum Acta conquirere, ad illos in eo munere sublevandos, S. Fabianus adjunxit. Restinctis autem persecutionem facibus, ne iis deesset scribendi argumentum, cum de Martyribus, pace Ecclesiæ data, scriptio nulla reliqua esset; Julius I, Pontifex id in illorum munere positum esse voluit, ut notitia omnium Ecclesiasticorum monumentorum, quæ fidem facerent, per eos colligeretur, confectioque ab iisdem extaret cautionum, donationum, testamentorum, commutationum, omniumque in Ecclesia actorum; idque præcipue munus esset illius, qui eorum primus PRIMICERIUS NOTARIORUM dicebatur. Atque horum quidem regionalis divisio usque ad Paschalis II et Urbani III, Pontif. tempora Romæ permansit. Hic enim ultimus certam mercedem iis in regiones distributis constituit. Extant monimenta Actorum, quæ litteris per hos consignata, in S. R. E. codicibus antiquis manu exaratis, leguntur: cujusmodi acta sunt beatissimorum Martyrum Fabiani, Sebastiani, Marcelli, et innumerabilium: quorum res gestas Ado præsertim ab horum Notariorum industria accepit. Fuit præterea eorumdem officium populo denuntiare, quando et ubi Pontifex vel Litanias agere, vel Missarum solennia, vel Stationes indicare statuisset. Verum multiplicato deinceps Notariorum numero, qui ex illis septem fuerunt, ii Protonotarii appellati sunt: quorum non officii solum, sed dignitatis gradus ejusmodi esse cœpit, ut lineæ tunicæ candidæ usus, qui proprius Episcoporum est, tanquam insigne dignitatis, iis quoque tributus sit; ac demum usque eo dignitate, nescio quo modo, isti processerunt, ut Episcopis in omni fere actione publica præirent: id quod Pius II, in Concilio Mantuano optimo jure vetuit.

9 Hæc principio pontificatus statuta a Fabiano; et res poscebat: quod sequitur de fabricis per cœmiteria factis, id postea videtur contigisse, Gordiani aut potius Philipporum temporibus, cum, Christianis Imperatoribus, nemo quidquam facessere negotii Ecclesiæ auderet. De cœmiteriis eorumque substructionibus præclare disserit Galesinius, et Romana quadraginta tria enumerat.

10 Idem, incertum quo anno, Privatum hæreticum severissime notatum Ecclesiastica communione privavit. De eo S. Cyprianus epist. 35, ad Cornelium, paullo ante medium: Per Felicianum autem significavi tìbi, frater, venisse Carthaginem Privatum veterem hæreticum, in Lambesitana colonia ante multos fere annos ob multa et gravia delicta, nonaginta Episcoporum sententia condemnatum; antecessorum etiam nostrorum, quod et vestram conscientiam non latet, Fabiani et Donati litteris severissime notatum, etc.

11 De tribus, quæ extant Fabiani nomine, epistolis, aliorum esto judicium. Primæ certe partem quæ de Novato agit, nequaquam ad Fabiani xtatem, nedum Sedis primordia. consulatum nempe Maximini et Africani, pertinere, sed ad Cornelium contendit Baronius; et nos ad Cornelii vitam 14 Septemb. dicemus; colligiturque ex libro de Romanis Pontificibus, ubi ista habentur: Et post passionem ejus (Fabiani) Moyses et Maximus Presbyteri, et Nicostratus Diaconus comprehensi sunt, et in carcerem missi sunt. Eodem tempore supervenit Novatus ex Africa, et separavit de Ecclesia Novatianum, et quosdam Confessores, postquam Moyses Presbyter in carcere defunctus est, qui fuit ibi menses 11, sicut et multi fuerunt. De S. Moyse Presbytero agemus 25 Novemberis. Manifestum est, si primum post Fabiani mortem Romam venit Novatus, non potuisse cum a Fabiano pontificatus sui anno primo damnari. Secundam quoque Fabiani epistolam aliqui apocrypham judicant, ut testantur Possevinus in Apparatu, et Bellarminus de Confirmatione lib. 2, cap. 8. Tertia data dicitur XVII Kal. Novemb. Africano et Decio Viris Clariss. Coss. at nusquam cum Africano gessisse consulatum Decius reperitur; nisi forte uterque suffectus fuerit: annus certe secundus imperii Decii, Christi 250, in fragmento tabularum consularium a Bucherio edito, signatur Decio II et Grato, cum nusquam Decii primus consulatus expressus sit.

§ III. Philippus Augustus cum filio baptizátus.

Insperata Fabiano Pontifici oblata divinitus felicitas est, ut primos Christianos Imperatores ipse baptizaret, instrueretque mysteriis nostræ religionis. Philippi hi fuere, pater ac filius. Ac pater quidem Bostris in Arabia natus, cum Gordianus junior ejus fraude, ut Eutropius scribit, aut, ut Sex. Aurelius Victor in Epitome, accensis ab eo in seditionem militibus, occisus esset, imperium invasit, sumpto in consortium filio admodum adolescente. Cædem quidem illam Gordiani Philippo omnes imputant Ethnici scriptores, disertissime Julius Capitolinus, fortassis ut Christiano nomini conflaretur invidia; licet eam nostrorum quidam, ut Eusebius aliique, haudquam inficientur: neque Christianus tunc erat, et par in plurimis Gentilium ambitio, quæ nec ab agnatis cohiberet manus. Id tamen scelus si perpetravit, multis præclare factis expiavit Philippus. Orosius lib. 7, cap. 19, (an dissimulandi gratia)? in ambiguo reliquit: Igitur Gordianus, inquit, ingentibus præliis adversum Parthos prospere gestis, servorum fraude, haud longe a Circesso super Euphratem interfectus est.

Philippus Imperator interfecto Gordiano.

13 Ut ut ea res se habuerit, Philippus, ut narrat Zosimus, sacramentis intervenientibus amicitia cum Romanos sibi conciliat.

Sapore constituta, belloque sopito, Romam proficiscitur, militum animos amplis largitionibus demulcens; Romamque nuntios mittens, qui Gordianum morbo extinctum dicerent. Ubi Romam venisset, ordinis Senatorii viris oratione benigna sibi conciliatis, magistratus amplissimos hominibus sibi conjunctissimis tradendos curavit. Contracta ei tum necessitudo est cum Pontio viro nobilissimo, a quo Christianæ religionis mysteria didicit, donec iisdem a Fabiano Papa initiatus est. Quod ex Actis S. Pontii quæ

14 Maii dabimus, hic delibandum.

14 Deinde Fabianus in pontificatum succedens, ita B. Pontium, ut verus pater verum filium, diligebat. Sanctus autem Pontius jam perfectus in Domino, omnes facultates suas accipiens B. Fabiano Episcopo tradidit, et eas pauperibus distribuit, maxime domesticis fidei. Nunc autem qualiter primus omnium Imperatores Christianos fecerit, aut quomodo cum diabolo certaverit victor existens, vel palmam martyrii sumpserit, non tacebo. Temporibus Philippi Imperatoris, qui cum filio suo Philippo Romanum regebat imperium, fuit his duobus Philippis amicus B. Pontius Christianissimus et omnium divinarum litterarum doctissimus. Cumque gratia individua in eis esset, tertio imperii eorum anno, (ipse est millesimus annus a conditione Romae) cum ad Diis suis sacrificandum pergere vellent, dicunt B. Pontio: Eamus et repropitiemus nobis Deos magnos, qui nos in istius millesimi anni circulum natalis Romae perduxerunt. Quos B. Pontius diversis excusationibus declinare nitebatur.
fidem iis suadel,

15 Imperatores vero velut amicum ad sacrificandum cogebant. Beatus autem Pontius cognoscens a Domino datam sibi occasionem, ait: O piissimi Imperatores, cum sitis a Deo Principes ordinati hominum, cur non ei qui vobis hunc honorum præstitit cervices flectitis, et ipsi soli sacrificium laudis offertis? Philippus Imperator dixit: Propterea et ego magno Deo Jovi sacrificium offerre desidero, qui mihi hanc tribuit potestatem. B. Pontius subridens respondit: Ne erres Imperator; est Deus in cælis, qui cuncta unico verbo suo constituit, et Spiritus sancti gratia animavit. Philippus Philippi Imperatoris filius una cum patre dixit: Qua animi intentione ista referas, ignoramus. B. Pontius dixit: Numquid ab initio Jovis fuit? Imperator dixit: Non, quia Saturnus pater ejus antiquior illo est, qui populos Italiæ tranquilla moderatione gubernavit. B. Pontius dixit: Et quando Saturnus Cretæ regnabat, antequam a Jove filio de regno pelleretur, numquid Italia populos non habebat? nonne statim ut expulsus est, sicut litteræ vestræ declarant hospitio est receptus?
declarato lapsu hominis;

16 Rursumque addit: Piissimi Imperatores, ne seducamini in vanis poetarum figmentis; unus est Deus in cælis, pater omnium, qui cum Filio suo et Spiritu sancto, omnia quæ fecit sua potestate continet. Imperator dixit: Si unus est Deus, quem in cælis esse asseris, cur et filium eum habuisse commemoras? Beatissimus Pontius dixit: Unus est Deus, quem saepe testatus sum, qui fecit cœlum et terram, mare et omnia quæ in eis sunt. Postremo fecit hominem immortalem ad imaginem et similitudinem suam, et cuncta quæ in terra et quæ super terram vel deorsum morantur in aquis, potestati hominis subjecit, diabolus autem e cœlo projectus videns in tanto honore hominem positum, invidia ductus, homini persuasit, ut ingratus vel inobediens ei qui omnia illi subdidit; existeret. Quo facto immortalitate qua indutus fuerat exspoliatus, mortem per inobedientiam cum sua omni prole sibimet ipsi inflixit. Nam et diabolo ut semel hominem elideret parvum visum est, sed idola, quæ nunc Deos dicitis, ipse adinvenit, ut genus humanum in toto a creatore suo separaret. Sed pius Dominus nolens fabricam imaginis suæ perire, unicum Verbum suum, per quem omnia quæ in cælis et quæ in terra habentur creatæ sunt, ad terram e cælestibus thronis mittere dignatus est; qui carnem immaculatam pro nostra salute ex virgine sumens, venit homo, ut lapsum hominem reformaret, et diabolum cum suis ministris igni perpetuo deputaret. Nam cum multa mirabilia in terris ostenderet, quæ numquam talia visa sunt, scilicet ut cæcos a nativitate sua illuminaret; paralyticos, qui per multorum temporum spatia arentibus membris corporali virtute destituti erant, pristinæ restitueret sanitati; leprosis, putridissimis comestisque atque fœtentibus carnibus, nitorem cutis mirabiliter restauraret; mortuos, et quatriduanum Lazarum de monumento aspiciente populo suscitaret; et alia multa mirabilia, quorum numerus non est, faceret; (quippe quid non reformaret qui omnia formaverat?) Judæi, non credentes, sed potius invidentes, tradiderunt Pontio Pilato Præsidi, et eum qui pro salute eorum venerat cruci affixerunt: quem Deus suscitavit tertia die a mortuis, et per dies multos post resurrectionem suam cum hominibus conversatus est. Mortem vero, quam diabolus hominibus intulit, moriendo occidit, et vitam sua resurrectione nobis donavit: ut quemadmodum ipse post istam mortem resurgens jam non moritur, ita et nos post hanc vitam parvam et miserabilem resurgentes, in æternum cum illo vivamus. Nam ascendens in cœlum iter vitæ cælestis monstravit. Unde si quis hanc salutem neglexerit, cum diabolo in æternum damnabitur; si quis autem crediderit, cum Christo in cælestibus regnis permanebit.

17 Cumque his et aliis multis pro salute eorum disputaret verbis, Dei voluntate Imperatores crediderunt, et eum deprecabantur, ut mysterium hujus salutis superveniente die eis plenius aperiret; qualiter ab igne perpetuo evadere et immortalitate cum Sanctis sine fine perfrui potuissent; et quidem ex die illa et deinceps sacrifica idolorum declinantes, spectacula tantum pro conclusione millesimi anni, quo natalem Urbis celebrabant, fieri imperaverunt. Tunc beatissimus Pontius ad Episcopum urbis Romae nomine Fabianum, qui Ecclesiæ Dei præerat, convolavit, et omnia ei ex ordine pandit. Tunc sanctus Papa Fabianus cadens cum eo in orationem, dixit: Domine Jesus Christe, gratias ago nomini tuo, qui per famulum tuum Pontium Imperatores populi Romani ad tuam notitiam perducere dignatus es. Alia vero die cum simul ad Principes venissent. et sacramenta eis divina demonstrassent, baptismi gratiam consecuti sunt.

18 Quæ tunc illi civitati lætitia fuerit, quæve exultatio repentina supervenerit, quis poterit enarrare? In initio autem templum, quod magnum vocabant, ex jassione Imperatorum arripientes S. Fabianus et Beatissimus Pontius, ac confringentes omnia ejus sculptilia, simul cum templo funditus subverterunt: ita ut omnis populus ad notitiam Domini nostri Jesu Christi cum alacritate et gaudio concurreret, et baptismatis unda perfusus Domino benediceret. Nam ubi dæmonum templa destruebantur, ibi illico ecclesiæ consurgebant. Ecce quanta contulit Dominus Pontio famulo suo, ut ante omnes homines Principes totius orbis Christo adquireret, et ipse qui secundum seculi dignitatem Consul ad suffragia populi expectabatur humanis spiritaliter consulens, lucem eis veritatis demonstraret. Hoc autem factum est per annos quatuor, quibus Philippi Christiani Imperatores Romanum populum continebant.

19 Quæ de templis dirutis a Philippo Imper. atque Fabiano Papa, narrantur, ea ab alio addita censet Baronius ad an. 246, nu. 9. At minime nobis dubium videtur, quin, etsi pleraque Gentilium delubra intacta permanserint, ea tamen idola corumque sacella quæ in potestate erant Augustorum, atque alia etiam fortassis, eversa eversa sint. Ceterum Philippum Christianum fuisse Eusebius in Chronico tradit: Philippus Philippum filium suum consortem regni facit, primusque omnium ex Romanis Imperatoribus Christianus fuit. Vincentius Lirinensis adversus hæreses cap. 23. Ejusdem (Origenis) epistolæ testimonium perhibent, quas ad Philippum Imperatorem, qui primus Romanorum Christianus fuit, Christiani magisterii auctoritate conscripsit.

§ IV. Annus urbis Romæ millesimus.

Incredibili quadam invidentia pleraque Philippi decora Gentiles historici suppressere, haudquaquam dissimulaturi si quæ extitissent flagitia, qui adeptum paricidio Imperium passim inculcant. Non dubium quin vir acer ac prudens, multa domi militiæque præclara gesserit: certe Carporum gentem ab eo debellatam fatetur, vel invitus, Zosimus. Duo ab eo statuta commemorat Baronius, quæ Christianum magnopere redolent pietatem: primum, quod sentinam illam detestabilium turpitudinum Romæ inolitam et immobiliter hærescentem hausit ac penitus sustulit, nempe exoletorum classes. Testis Lampridius in Alexandro: habuit in animo ut exoletos vetaret; quod postea Philippus fecit. Id gemino, sed ineptio commento obscurare velle Aurelius Victor videtur; prius ab aruspicina petitum, quam certum est execratum esse Philippum: alterum quia forte præteriens, filii similem pro merito ephebum conspexerat, ideo cam labem deinceps vetuisse. Alterum laudabile illius decretum fuit, quo poetarum coercuit licentiam, passim honestissimorum virorum carpentem mores, et juvenum animos turpitudine imbuentem; eosque ex albo professorum bonarum artium expuncit. Extat id L. Poeta. C. de professor. lib. 10. Harum porro aliarumque ejusmodi legum sanciendarum illi auctorem fuisse Fabianum ambigi non potest. Omittimus xedificia publica, lacum Transtiberinum, aliaque.

21 Illud demum utrique, Augusto ac Pontifici, gloriosum, quod eorum tempore annus Urbis millesimus summa celebritate peractus est. Aurelius Victor de Cæsaribus: annum Urbis millesimum ludis omnium generum celebrant. Eutropius lib. 9. His imperantibus (Philippis) millesimus annus Romæ urbis ingenti ludorum apparatu spectaculorumque celebratus est. Clarius ad rem nostram Paulus Orosius lib. 7, cap. 20. Hic primus Imperatorum omnium Christianus fuit, ac post tertium Imperii ejus annum millesimus a conditione Romæ annus impletus est. Ita ludis magnificis augustissimus omnium præteritorum hic natalis annus a Christiano Imperatore celebratus est. Nec dubium quin Philippus hujus tantæ devotionis gratiam et honorem ad Christum et Ecclesiam reportarit, quando vel ascensum fuisse in Capitolium, immolatasque ex more hostias, nullus auctor ostendit. Idem supra ex S. Pontii Actis firmatum.

22 Neque populus magnopere sacrificia desideravit, ludorum varietate et magnificentia captus. Qua de re Eusebius in Chronico: Regnantibus Philippis millesimus annus Romanæ urbis expletus est, ob quam solennitatem innumerabiles bestiæ in Circo magno interfectæ; ludique in Campo Martio theatrales tribus diebus ac noctibus populo pervigilante celebrati.... Quadragesimus missus natali Romanæ urbis cucurrit, et agon mille annorum actus. Julius Capitolinus in Gordiano tertio: Fuerunt sub Gordiano Romæ elephanti triginta et duo, quorum ipse duodecim miserat, Alexander decem; alces decem, tigres decem, leones mansueti sexaginta; leopardi mansneti triginta, belbi, id est, hyænæ, decem; gladiatorum fiscalium paria mille; hippopotamus et rhinoceros unus; archoleontes decem; camelopardali decem; onagri viginti; equi feri quadraginta; et cetera hujusmodi animalia, innumera et diversa: quæ omnia Philippus ludis secularibus vel dedit vel occidit. Has autem omnes feras mansuetas, et præterea efferas, parabat ad triumphum Persicum: sed votum publicum nihil valuit. Nam omnia hæc Philippus exhibuit secularibus ludis et muneribus atque Circensibus, quum millesimum ab Urbe condita annum in consulatu suo et filii sui celebravit.

23 Inchoata est ea solennitas anno Christi 247, ipsis Palilibus, XI Kal. Maii, Coss. Philippis patre II, filio primum; absoluta, iisdem Coss. patre III, filia II, et hic postremus annus fere secularibus nummis inditus, forte quod missilia ejusmodi numismata vel Kalendis Januariis, vel ipso Philippi natali, mense Martio, erogata sint. Repræsentat ejusmodi numismata Barontus bina; quorum prius effigiem patris Philippi exhibet cum inscriptione: Imp. Jul. Philippus Aug. pars adversa columnam miliarium, eique inscriptum: Cos. III, circum: Sæculares ludi, alterum filii imaginem: Imp. Cæs. M. Julius, Philippus, Aug. altera parte miliariam columuam, cum inscriptione Cos. II, adstantemque Philippum juniorem virga templi aditum demonstrantem, quasi nova seculo novam religionem servandam proponat. Alia numismata a Jacobo Bixo sculpta editaque exhibent effigiem senioris Philippi, in altera parte quædam leonem, alia alcen, alia lupam cum Romulo et Remo, alia leopardalim; singulis circum adscriptum, seculares Augg. aliud elephantem cum sessore Mauro spicula vibrante: Æternitas Augg. Aliud, templum, vel columnas sex: Sæculum novum. Est et Marciæ Otacillæ Severæ Augustæ effigies, inque adversa parte hippopotamus, cum inscriptione: Seculares Aug. in alio matrona considens, læva hastam tenens, dextra admovens capiti velum: Pudicitia Aug. Denique Philippi junioris imagine cusus nummus, in altera parte binos exhibet militari habitu juvenes, dextris hastilia vibrantes, priorem læva globum sustinentem; quos vulgo duos Philippos interpretantur, adscriptum: Principi Juvent, alius cervan, alcenve. Seculares Augg. alius sertum e floribus ad frondibus; medis inscriptum, Æternitati Impp. Alia id genus complura missa facimus: quæ tamen omnia vix ullam gentilitæ superstitionis imaginem referunt. Mirantur in nummis magni Constantini quidam viri graves, pauca extare vestiga Christianæ religionis: at qui istis rebus, A. A. A. F. F. F. præfecti erant, fortassis a nostris sacris adhorrebant; et dissimulabat Imperator, quo etiam inscio multi eorum cudebantur. Sub Philippo autem videtur ea res a quibuspiam Christianus curata, aut certe ab eo prohibitum, ne quæ deorum in nummis effigies esset. Est penes nos argenteus nummus, in cujus una parte imago est Philippi, corona radiis distincta redimuti, cum inscriptione: Imp. M. Jul. Philippus Aug. in altera, P. M. TR. P. III. Cos. PP. medio Felicitas, forma muliebri, dextra hastile tenens, cujus pars superior, caducei instar, serpentibus implexis et obversis insignita; læva corþu copiæ.

§ V. Philippi utriusque virtutes Christianæ.

Illa publicæ lætitiæ data, auspicandæque novorum sacrorum securitati. Inter quæ alia ab Augustis edita specimina virtutum Christianarum. Nam filius quidem, patrem ludis secularibus petulantius cachinnantem, quamquam adhuc tener, vultu notavit aversato, ut scribit Aurelius Victor, qui solita invidia pulcherrimam modestiæ in'puero verecundiæque laudem, ad animis everitatem ac naturalem mæstitiam transtulit: ne videlicet Christianus puer illa turpitudinum monstra Heliogabalos, Commodos, Nerones, exprobrare Gentilibus videretur.

23 At parens illustrius etiam, acceptumque cælitibus et Christo Salvatori, spectaculum edidit, humilitatis. Id Eusebius memorat lib. 6, cap. 27. Fama est istum, (Philippum) Christianus cum esset, die postremæ vigiliæ Paschatis, Ecclesiasticarum precum cum multiudine participem fieri voluisse, at non prius ab Episcopo qui tunc Ecclesiæ præerat permissum esse ingredi, quam esset confessus, atque iis qui peccatorum vinculis adstricti, pœnitentiæ locum habebant, se adjunxisset; nulla alioquin ratione, ni id faceret, propter multa quæ deliquisse ferebatur, ab ipso suspectum iri. Fertur autem Imperator prompto et alacri animo morem gessisse, et ingenuam modestiam ac religiosam piamque affectionem, Dei timore incitatam, re ipsa declarasse. Hæc Eusebius; quæ ne quis de pœnitentia præmitti baptismo solita recipiat, quæ tamen nullam requirebat peccatorum confessionem, Ruffinus lib. 6, cap. 23, clarius de mysteriorum, sive Eucharistiæ, communione exponit: De hoc traditum nobis est, inquit, quod Christianus fuerit, et in die Paschæ, id est, in ipsis vigiliis cum interesse voluisset et communicare mysteriis, ab Episcopo loci non prius esse permissum, nisi confiteretur peccata sua, et inter pœnitentes staret: nec ullo modo copiam sibi mysteriorum futuram, nisi prius per pœnitentiam culpas, quæ de eo ferebantur plurimæ deluisset. Ferunt igitur libenter cum quod a Sacerdote imperatum fuerat suscepisse, divinum sibi inesse metum et fidem religionis plenissimam rebus atque operibus comprobando.

26 Episcopum hunc Fabianum fuisse recte conjicit Baronius, cujus vel eo magnitudo animi cernitur, qui Imperatorem, natione barbarum, recens Christo additum, militari ingenio proindeque, minus, tractabili, ita publice eo tempore monere ausus sit. Confusa hæc et intricata in Chronico Alexandrino: Decius hic S. Babylam non solum ob Christi religionem interfecit, sed quod ausus esset Philippi Imperatoris conjugem, et ipsum Philippum, cum Christiani essent, quod peccasset Philippus, aditu ecclesiæ prohibere. Ast S. Babylæ cædis causas fuit, non quod Philippum cæde Gordiani pollutum, sed tyrannum Gentilem, vim scelusque anhelantem et sanguine regii adolescentis, qui obses Romanis erat datus, madentem, ab ingressu ecclesiæ arcuisset, ut 24 Januarii dicemus.

§ VI. Philipporum cædes, ac S. Fabiani.

Ita spes non tam familiae suæ, quam Catholicæ Ecclesiæ, collocare in tuto Philippus nitebatur, sapientissimis Fabiani Papæ adjutus consiliis. Eaque fortassis causasa accersiverat Romam ab Egypto Origenem. Romæ certe Philippo imperante is fuit; cum prius Fabiano Papæ scripsisset de recta sua et sana fidei doctrina, ut narrat Eusebius lib. 6, cap. 29, ubi et ista habet: Exstat etiam illius epistola ad ipsum Imperatorem scripta, et alia ad ejus uxorem Severam. Addit Ruffinus, has epistolas absque ullo adulationis fuco scriptas. Ab hisne evocatus sit in Urbem, an sponte venerit vel Pontifici rationem fidei suæ redditurus, vel si ipse atque Imperatores annuissent, explicaturus fortassis Romæ sacras litteras, quo jam venisse Plotinum Platonicum audierat; an citatus at causam dicendam a Fabiano, incertum est. Isthic cum esset, et aliquando venisset in scholas, Plotinus statim genas rubore sufflusus, ut ex Porphyrio scribit Baronius, assurgere voluit. Sermones vero ab Origene continuare rogatus, respondit, Studium loquendi cessare, quando qui loquitur, animadvertit se ad illos, qui idem ipsi noverint, verba facturum. Atque ita cum pauca quædam disseruisset, inde surrexit. Sed de Origine alii viderint.

28 Tandem anno Christi 249, Philippus filio Urbi relicto, ut auctor est Aurelius Victor in libello de Cæsaribus, ipse quamquam debili per ætatem corpore, adversum Decium profectus, Veronæ cadit, pulso amissoque exercitu. Quis Romae compertis, apud Castra Praetoria filius interficitur. Annos potentiæ quinque egere. Agebat filius, ut idem in Epitome narrat, vitæ annum duodecimum. Zosimus suo more Christianis insensus, cum immodice Decium laudat, tum Philippo inertem in omnibus secordiam objicit, quem tamen fatetur pugnantem occubuisse. Caussum belli non solum ambitionem, satis alioquin validum telum, sed Christianæ religionis odium Decio fuisse, alii indicant. Georgius Cedrenus: Interfectus est Philippus, una cum filio, pro Christianis contra Decium pugnans. Paulus Orosinus lib. 7, cap. 21. Anno ab Urbe condita millesimo quarto (imo, millesimo secundo) Decius civilis belli incentor et repressor, occisis Philippis, XXV, ab Augusto, invasit Imperium, tenuituque annis tribus. Idem continuo (in quo se etiam ob hoc Philippos interfecisse docuit) ad persequendos interficiendosque Christianos septimus post Neronem feralia dispersit edicta, plurimosque Sanctorum ad coronas Christi de suis crucibus misit.

29 Id si ita est, mirum profecto, non esse relatum in numerum sanctorum Martyrum saltem M. Julium Philippum juniorem, qui Romæ sanctissimis præditus moribus, innocenti adhuc ætate, religionis præcipue causasse interfectus sit. Nisi forte relatus est, sed oblitterata memoria, eo præsertim, quod, ut Eutropius auctor est, ab Ethnicis inter Divos relati ambo essent. Petrus de Natal. lib. 11, caput 92, ita inscribit: de SS. Philippo et Philippo Imperatoribus Martyribus; sed seniorem ait a Decio in strato quiescentem Veronæ interfectum, alienatis ab eo militum animis prætextu Christianitatis.

30 Ut ut sit, Decius, ut scribit in Chronico Eusebius, cum Philippos patrem et filium interfecisset, ob odium eorum in Christianos persecutionem movet. Chronicon Alexandrinum: Decius imperium a Christianorum cæde exorsus, Flavianum Pontificem Romanum religionis causasse occidit. Capite truncatum esse Fabianum tradit Petrus de Natal. lib. 2, cap. 105, et Martyrologium Germanicum, ac Maximus Cythereus cum Menæis. Contigit id anno 250, ineunte, Decio et Grato Coss. Sepultus est autem Fabianus in cæmiterio Callisti, via Appia, supra quod cæmiterium S. Sebastiani constructa ecclesiæ, de qua infra ad ejus Acta.

31 Significavit sanctissimi Pontificis obitum Cypriano Carthaginiensi Clerus Romanus; sed intercidit ca epistola. Respondet Cyprianus epistola quæ in Pamelii editione quarta est, his verbis: Cum de excessu boni viri collegæ mei rumor apud nos incertus esset, fratres carissimi, et opinio dubia nutaret; accepi a vobis litteras ad me missas per Clementium hypodiaconum, quibus plenissime de glorioso ejus exitu instrueret, et exultavi satis, quod pro integritate administrationis ejus, consummatio quoque; honesta processerit. In quo vobis quoque plurimum gratulor, quod ejus memoriam tam celebri et illustri testimonio prosequamini: ut per vos innotesceret nobis, quod et vobis esset circa Praepositi memoriam gloriosum, et nobis quoque fidei ac virtutis præberet exemplum. Nam quantum perniciosa res est ad sequentium lapsum, ruina Praepositi, intantum contra utile est et salutare, cum se Episcopus per firmamentum fidei fratribus præbet imitandum.

32 Idem Presbyteri et Diaconi Romae consistentes ad eumdem Cyprianum, epistola 31, ita scribunt: Quamquam nobis differendæ hujus rei necessitas major incumbat, quibus post excessum nobilissimæ memoriæ viræ Fabiani, nondum est Episcopus, propter rerum et temporum difficultates constitutus, qui omnia ista moderatur, et eorum qui lapsi sunt possit cum auctoritate et consilio habere rationem.

33 Meminit necis S. Fabiani S. Hieronymus lib. de Eccl. Scriptor. cap. 54, ita scribens: De crudelitate autem persecutionis quæ adversus Christianos sub Decio consurrexit, eo quod in religionem Philippi desæviret, quem et interfecit, superfluum est dicere; cum etiam Fabianus Romanæ Ecclesiæ Episcopus in ipsa occubuerit etc. Eusebius quoque lib. 6, cap. 32. Ruffinus lib. 6, cap. 29, et alii. Quos in Galliam missos

Decio et Grato Coss. viros Apostolicos refert. S. Gregorius Turonensis lib. 1, histor. Franc. cap. 28, ii vix est ut a Fabiano mitti potuerint, (licet id Andreas du Chesne in vitis Pontificum scripserit) cum ipse principio anni interfectus sit. Sed fortassis ab eo ante destinata corum missio, post ejus mortem Cleri Romani auctoritate perfecta est. Gregorius Turonens. Sixto (qui tunc unus e primoribus Cleri) videtur tribuere: quidam fortassis multo ante missi erant, quod de singulis alibi disquiremus.

34 Consecrata mox S. Fabiani memoria, ut ex antiquissimis Martyrologiis patet. S. Hieronymi, veteri Romano, Bedæ, Usuardi, Rabani, Adonis, Wandelberti, Notkeri, aliorumque celebraturque XX Januarii, unaque S. Sebastiani, festo duplici. MS. Martyrologium monasterii S. Martini Tornaci XX Martii eum locat: Romæ via Appia natalis Fabiani Episcopi et Martyris. Græci V Augusti, sed Fabium vocant. Menæa: Eodem die S. Fabius Archiepiscopus Romae, gladio vitam finit.

Jacet Fabius mortuus Christi sacerdos, Christo immolatus hostia nôva gladio.

33 Reliquiæ S. Fabiani aliquæ asservantur in ecclesia S. Martini in Montibus, ut regione 2 Urbis, eccl. 41, scribit Pancirolus: aliquæ in S. Praezedis, eadem regione, eccl. 42. Caput ac brachiitm unum in S. Sebastiani basilica, ad Catacumbas, sive cœmiterium Callisti, ubi prinum conditus fuit. Priores illæ ad ædem S. Martini a Sergio II, Papa, qui a 10 Febr. 844, ad 12 April. 847, sedit, translatæ sint. Testatur Anastasius in ejus vita: Et ad honorem omnipotentis Dei, ejusdemque Beatissimi Silvestri Præsulis corpus cum Beatissimo Fabiano atque Stephano et Sotere Martyribus..... collocavit. Narrat idem ex Anastasio Baronius tom. 10, an. 847, nu. 3, recitatque num. 4, inscriptionem eo ipso tempore in marmorea tabula postam: Temporibus Domni Sergii junioris Papæ recondita sunt in hoc sacro altari B. Silvestri Præsulis corpora et B. Martini. Item corpora Beatissimorum Fabiani atque Stephani cum Sotere Mart. ac Pont. etc. Sed quod in fine dicitur: Hæc Sanctorum corpora translata sunt de cœmiterio Priscillæ via Salaria, non de omnibus accipi debet, cum constet S. Fabianum via Appia, quæ Salariæ opposita, esse conditum.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

20. siječnja Kalendar godine