AN. CLI. MCXX. XVI JANUARII. Philippus Ferrarius in novo catalogo Sanctorum, S. Henricum Eremitam ita celebrat hoc XVI die Januarii: In Northumbria S. Henrici Eremitæ. Prolixius elogium habet Martyrologium Anglicanum. Vitam damus ex Legenda Sanctorum Angliæ Joannis Capgravii. mallet quam sic laboriose contra stimulos carnis reluctari. Monachus insuper insulae curam habens, verba aspera, contumelias, et opprobria quotidie sibi inferre non cessabat. Immensam tamen ejus humilitatem, sanctitatem, ac devotionem continuam, tandem admirans, pedibus ejus prostratus, precibus ac lacrymis veniam suppliciter imploravit. Qui cum magna cordis lætitia eum a terra elevans, quicquid in eum commiserat alacriter indulsit: et quasi unanimes effecti, spirituali dilectione ex tunc conjuncti sunt a Martyrol. Angl. Cochet.b Maxime Septentrionalis regni Angliæ provincia, Scotiæ propinqua, ultra Vallum Picticum.c Hujus meminit Cambdenus in Ottatinis, et Coquedam, sive Coquet appellat.d De hoc monasterio egimus 12 Janu. in S. Benedicti vita qui illud xdificavit. Est Tina fluvius, ad cujus ostium situm est, Meridionalis Northumbriæ times.e Urbs est Angliæ Episcopalis Dunelmum, Anglice Durham, vel Duresme; ad Vedram, sive Were fluvium, de quo fuse diximus in vita S. Benedicti Discopii 12 Januarii, qui alterum ad ejus fluvii ostia monasterium xdificavit.
Vita ex jo. capgravio.
S. Henrici vita solitaria, abstinentia, patientia.
Ex præclaro Danorum genere Henrieus Eremita originem duxit. Est enim a Coket insula quædam in Orientalib Northumbriæ plaga, per sexdecim stadia infra Oceanum posita, a fluvioc Coket non longe decurrente nomen trahens, quæ magno antiquitus monachorum collegio pollebat. Cum autem ad annos adolescentiæ perveniens amicorum ductus consilio, uxorem ducere et matrimonio consentire moneretur: nuptiarum imminente die conjugalis copula a Domino per visum ei interdicitur: castum immaculatumque ab hoc seculo se custodire, atque ad insulam in Anglia, nomine Coket, divinitus sibi paratam, serviturus Deo cunctis diebus vitæ suæ, proficisci jubetur.d
2 Qui statim relictis omnibus parentibus suis, et amicis, et quæ in mundo habere videbatur; apudd Tynemutham vinginti milliaribus a præfata distantem insula navigio applicans, impetrato Prioris assensu insulam adiit: et ædificata parva ædicula in magna vitæ abstinentia Deo servire coepit; aliquibus annis per singulos dies panem exiguum et aquam gustans, ter demum in septimana cibum sumpsit: et tribus os ad loquendum reseravit. Per quatuor enim ante obitum suum annos, hordeum molari lapide in farinam redactum, aqua conspersum, in massas rotundas formavit, sole desiccavit, et esuriem suam temperare consuevit.e
3 Cum enim peregrinationis gratiae Dunelmum proficiscens cymbam, qua Were flumen transire posset, paratam non inveniret; fusa ad Deum prece, navicula resoluto quo ligabatur funiculo, ab altera ripæ parte ad littus, in quo sedebat, applicuit: quam cum socio quodam intrans, sine remige confestim transductus est.
4 Instigante totius mali incentore, maxima contra eum suæ carnis tentatio adeo invalescebat, ut mori Inter hæc enim legati a parentibus et amicis ad eum missi rogaverunt eum, quatenus terram nativitatis suæ, parentes, amicos, et patriam illico visitare dignaretur. Quibus ille nullatenus acquiescens, pro vita æterna et Christo patriam temporalem et cognatos cum mundo penitus se reliquisse asserebat. Illi autem dicebant loca solitaria nonnulla ae deserta in terra sua magis apta, quæ voluntati ejus exposita adventum ejus expectabant. Ille enim naturali amore terræ suæ illectus nuntiis favorabiles aures inclinans, et monitis fere acquiescens, in crastinum tamen quod Deo placeret se facturum promisit. In nocte vero sequenti multa in animo revolvens, et quid sibi utilius foret ignorans, ad crucem in ejus oratorio erectam conversus, cum lacrymis orare coepit dicens: Domine Jesu Christe fili Dei vivi, qui primi hominis ruinam gloriosi sanguinis tui pretio reparans, a supercælestibus ad terram descendere dignatus es, et carnem sumens de virgine, hostiam pro redemptione generis humani obtulisti; te adoro, te invoco, quatenus mihi peccatori et misero pietatis et miserationis tuæ non desit suffragium; et quod bonitati tuæ fuerit acceptum, temeritati meæ Spiritus tuus aspirare dignetur.
6 Hæc et alia illo cum gemitu et lacrymis prosequente, crucis imago in voces resoluta humanas respondit, dicens: Dilecte mi, jam pridem in terra nativitatis tuæ, cum decor mulieris et nobilitas tuam mentem alliceret, misericorditer a nuptiis revocans, cœleste desiderium cordi tuo inserui. Ab illa enim die ad beatitudinem vitæ prædestinatus es æternæ, et in libro vitæ nomen tuum scriptum non delebitur in seculum. Viriliter age et confortetur cor tuum; in his quæ cœpisti persevera; et loci hujus solitudinem usque ad finem vitæ tuæ nullatus derelinquas. Cum enim hæc proferret imago, tamquam loquentis hominis labia moveri videbantur.
7 Vir autem Dei cum lacrymis et gratiarum actione solo prostratus, iterato cœpit invocare dicens: Domine Jesu Christe salus et redemptio mea, spes unica mea, jube etiam ut nec volens ab hac insula discedam. Nec mora: vigiliarum et orationum instantia fatigatus cum sopori membra daret, confestim quasi gladii horrore percussus, vix inchoatum somnum interrumpere coactus est. Manibus vero ad genu injectis, gravissima ægritudinis molestia ibi se tactum advertit, quæ de die in diem invalescens in ulcus maximum excrevit, et sanies quotidie inde non modica emanavit: interius demum computrescens fœtorem intolerabilem exhalabat. Proprio tamen labore vivens, et quotidiano operi insistens, agellum suum excoluit, terram non sine baculo sustentatus aperiens. Cumque operis instantia fatigatus aliquantulum respirare vellet a labore, lapidi insidens, genu morbidum contra solem exponebat. Tunc putredinis sublatentis generatio prava, vermium videlicet copia, contra solis ardorem ad exteriora scaturire cœpit. Et cum in terram prorepentes caderent, recolligens eos dixit: Redite, redite, et immundam naturæ vestræ originem, quæ vos hæreditabit, consumite. Dedit autem Dominus agriculturæ suæ in terra sterili fructus incredibilis incrementum: et quanto acrius et miserabilius vis ægritudinis invalitudinem corporis perurgebat, hilaris tamen et in omni tribulationis angustia Deo gratias agens semper permanebat.
8 Vir enim iste non solum præsentia et prope posita, sed etiam futura et absentia divinitus edoctus, videre et prædicere consuevit. Contigit enim ut monachus insulæ custos, oratorium ejus ingressus, coram altari eum amarissime lacrymantem reperiret. Cumque caussam tanti fletus inquireret, ait: Germanus et uterinus meus, malignantium sævitia, in solo patrio interemptus est: indultumque est mihi a Domino, ut pro ejus anima mihi liceat poenitere. Id circo per te, dilecte mi Domine, religiosis et laicis interitus fratris mei innotescat: ut eleemosynarum et orationum suffragiis adjutus, a poena et peccati laquæis absolvatur.
9 Cum enim die quadam naves mercibus onustas veloci transire cursu conspiceret, in proximo illis naufragium imminere astantibus prædixit. Numquid aspicitis, inquit, monstrum illud quod navigantes insequitur? Illi vero mulieris effigiem post naves supra mare eminentem se videre fatentur. Ista, inquit, in proximo mare concutiens, tempestatem maximam excitans, naves, quas aspicitis, paucis evadentibus submerget. Nec mora: venti subito concitantur, fit fragor undarum: tempestas valida invalescit: cujus impetu naves sabulo et scopulis illisæ et penitus confractæ, cum his quæ gestabant, per littora dissipantur.
10 Contulit ei quidam manutergium unum: et elapsis aliquot diebus iterum venit ad eum, qui et ait: Num adhuc, inquit, sedasti iram conjugis tuæ, quæ tibi pro munusculo mihi collato molesta fuit? Ecce munus ipsum habeat sibi, dummodo tibi imposterum quieta fiat.
11 Multos a remotis partibus ad ipsum accedentes, abdita sua et occulta eis objiciens, tamquam oculis corporeis evidenter perspexisset, acriter arguere consuevit. Monachum quemdam de Tynemutha visitationis gratia ad illum accedentem, arguere cœpit, dicens: Cave tibi, Frater, ut circumspectius et magis sobrie tecum agas. Vide ne gravetur cor tuum in crapula et ebrietate, et Deum tuum offendas, sicut nuper temulentus offendisti. Designavitque ei locum et noctis horam quando crapulatus a potu turpiter se gessit.
Obitus, sepultura, miracula.
Cum enim doloris ingravescente molestia ægrotaret, solus in ædicula sua, nullius requisito adjutorio, diei algorem et noctis prolixæ fastidium transigebat. Et cum mortis hora appropinquaret, harmoniam miræ dulcedinis vocum, Te Deum laudamus, alternantium, vir quidam in aere audivit, donec hymni series penitus compleretur. Interim monachus sonitu tintinnabuli audito accurrens, funiculum eum tenentem, et super lapidem residentem invenit, et candelam, quam ipse expers ignis ante mortem divinitus accenderat, ardentem vidit. Cumque mortuus deprehenderetur, exuto quo induebatur cilicio, et corpore a vermibus et sorde aqua mundato, subito instar nivis resplenduit, nec cicatricis vestigium nec pristinæ ægritudinis in carnis superficie deprehendi potuit. Tantæ venustatis et splendoris erat facies ejus, ut quasi alterata non posset agnosci; et dormienti magis quam mortuo multo similior apparebat.
13 Monachi enim de Tynemutha, cum ad sepeliendum corpus ejus congregati, ad monasterium suum transferre tentarent; parochiani vicini tantum amittere thesaurum formidantes, congregata multorum copia vim deferentibus inferre, et in sua ecclesia servum Dei sepelire inito consilio nitebantur. Et ecce mare spatiosum nebulam subito evaporans, umbras palpabiles et tenebras inducens, congregatum populum per invia quo nesciebant oberrare coegit. Cumque in quadam ecclesia cum corpore servi Dei excubias celebrarent, apparens vir Dei in somnis, ut in aurora cum corpore festinatam propter populum supervenientem arriperent fugam, quidam admonuit. Quo facto cum magno honore non longe a corpore a S. Oswini Regis et Martyris, versus Meridiem in latere parietis arcuato sepelitur.
14 Contigit enim adhuc vivente servo Dei Sacerdotem quemdam infirmitate maxima depressum, quasi ad extremum vitæ spiritum deduci. Cumque velut exanimis decumberet, vidit vir Dei malignorum spirituum catervam aspectu horribilem, ad rapiendam Sacerdotis animam paratam, totam domum, in qua languidus jacebat, circumvolantem. Et exurgens a cella sua, concito gradu ad domum infirmi properavit. Aspiciensque cuneos spirituum, interrogavit eos, cur sic pessimi convenissent. Illi vero nimis improbe respondentes dixerunt: Ut animam hujus, qui hactenus opera mortis complevit, nobis cum illico ad infernum rapiamus. Tunc servus Dei illis in virtute sanctæ Trinitatis præcepit, ut opera sua gehennæ digna sibi feriatim exponere maturarent. Qui horride conclamantes, multa facinora et innumerabilia delicta, eum accusantes, in medium protulerunt. Vir autem Dei opus quoddam virtutis, quod infirmus quandoque egerat, objiciens, quæ dæmones improperaverant in statera jussit ponderari, bonumque illud exiguum omnibus objectis malis in immensum plus in statera ponderavit. Dæmones autem perturbari nimis et per merita servi Dei quasi confusi, velut muscæ per aera evanuerunt. Ægrotus vero cito convalescens, mirabilum ubique propalavit, et vitam suam in melius reformans, in timore Domini spiritum emisit.
13 Quibusdam in mari navigantibus et aeris ingruente intemperie, æquoris unda ita commota est, ut omnibus mortem potius quam vitam minaretur. Inter quos quidam viro Dei Henrico quondam familiaris et valde dilectus, devotis clamoribus ceepit eum invocare, dicens: O Domine mi, famule Christi, in cujus ministerio totiens desudavi, in tanto mortis periculo mihi subvenire ne differas. Et ecce mox assistens ei, in hæc verba prorumpens, dixit: Revera tu mihi adhærens quondam placuisti familiariter obsequendo: impetravi ergo ab eo qui ventis imperat et mari, tuam et qui tecum sunt salutem. Sedatoque mari, ad portum optatum prospere pervenerunt.
16 Correptus est vir quidam ab eo, quia quadra gesimali tempore debitum subtrahens uxori, ab ea se continere velle disposuit: et secretum quod nulli indicaverat, vir Dei venienti patefecit, dicens: Quia thorum uxoris tuæ minus discretee contemnis, in loco contemptibili et sordido teipsum cito reperies. Nocte vero quadam expergefactus vir ille, reperit se nudum in stabulo fætido infra equorum pedes reclinatum. Quem postea servus Dei corripuit, quia a thoro conjugis suæ sine spiritualis consilio Patris abstinere præsumpsit. Dicebat enim non a Domino, sed immundo spiritu suggerente, temeritatis hujus præsumptionem sibi nequiter accidisse: et ideo talis potestas spiritibus immundis super se data fuit, ut eum ad loca immunda sic dormitantem transportarent. Obiit autem servus Dei Henricus anno Domini millesimo centesimo vicesimo, XVII Kalendas Februarii. a Celebratur S. Oswini Regis et Martyris natalis 20 Aug. Translatio 11 Martii.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.