Viguit sanctitatis opinione, in Belgio præsertim, a quingentis jam sere et quinquaginta annis, Aroasiensis Canonicorum regularium congregatio; quam tres viri religiosi Heldemarus et Conon Presbyteri, ac Rogerus laicus instituere circiter annum 1090, in loco Aroasia dicto, unde et nomen accepit. Sita est Aroasia altero lapide a Bapalma Artesiæ oppido, vulgoque Arouage, vel Arouaise, appellatur: sed, sævientibus inter Belgas et Francos bellis sæpius everso monasterio, multum a pristino splendore descivit.
2 Commendatur Aroasiensium institutum a Jacobo de Vitriaco vetusto et gravi scriptore in historia occidentali cap. 23, his verbis: Sunt alii regulares Canonici, qui de Aroasia nuncupantur; eo quod prima hujus institutionis Abbatia, quæ caput est omnium aliarum, sic vocetur, in diœcesi Atrebatensi sita. Hi siquidem fundamentum regulæ B. Augustini retinentes, ut carnem suam cum vitiis, et concupiscentiis arctius crucifigerent, carnes a refectorio suo subtraxerunt. Camisiis insuper non utuntur, sed cum tunicis laneis nocte in dormitorio suo quiescunt. Quasdam etiam alias institutiones necessarias et honestas, supra prædictum fundamentum prudenter ædificantes, contra imminentia pericula sibi præcaventes, adderunt. Et quoniam nihil magis virtutem religionis conservat ubi plures sunt Congregationes et Conventus, quam respectus ad unum Superiorem, qui diversa sub se membra regit et continet, quasi summum et supremum caput; semel in anno sub primo et principali Abbate generale concilium celebraturi conveniunt, ut omnes unanimiter hujus ordinis Abbates, secundum quod religioni viderint expedire, corrigant gant corrigenda, resecent superflua, instituant, et addant quæ fuerint superaddenda, vel secundum temporum aut rerum mutationem, quæ fuerint commutanda commutent, et novis supervenientibus ita vetera rejiciantur, quod vetustissima veterum, prima scilicet antiquorum Patrum instituta, firmiter et invariabiliter observentur. Principalis siquidem Abbas filias suas, inferiores scilicet Abbatias, per se vel per viros idoneos studiose visitando, quantum religioni subministret fulcimentum, ne per negligentiam defluat, vel per dissolutionem status religionis enervatus corruat, ex his liquet conventibus et congregationibus, quæ ex uno tantum Abbate pendentes et uni soli Superiori intendentes, cum corruente plerumque corruunt, cum non habeant unde alias fulciantur. Hæc ille, qui et plura subjungit, quamobrem singulæ se tueri haud facile queant religiosorum hominum familiæ, nisi in fædus et societatem, quasique corpus unum cum aliis coalescant.
3 Robertus de Monte Sigeberti continuator, Jacobi de Vitriaco æqualis, ad annum 4114 ita scribit: In civitate Belvacensi a Conone Sedis Apostolicæ Legato Concilium celebratur. Hic est Cono unus ex illis religiosis, qui eremiticam vitam apud Truncum Berenger primo duxerunt, et Arroasiani ordinis auctores extiterunt, qui ordo usque hodie floret et crescit.
4 Ea porro de Aroasiensium virtute late vulgata erat fama, etiam ante horum Scriptorum ætatem, ut S. Laurentius Dubliniensis Archiepiscopus Ecclesiæ suæ secularibus Canonicis ut id susciperent institutum persuaserit. idque qua licuit ipse quoque susceperit. Ita ejus vitæ, quam 14 Novemb. dabimus, auctor anonymus.
Ideo vir sanctus et timoratus, honestatis amator, et zelator religionis, operam dedit et industriam, ut clericos seculares, qui in Cathedrali Ecclesia Dublinensi fuerant instituti Canonici, secundum interiorem et exteriorem hominem commutatos in melius in regulares Canonicos transformaret. Et ut hoc ipsum summi Pontificis auctoritate confirmaret, duos de suis Canonicis misit Romam, propter usum et consuetudinem Arroacensis ordinis, per quos sancti viri desiderium adimpletum est, fecitque regulares stare cantores circa altare ut laudarent nomen sanctum Domini, et dedit in celebrationibus decus, et in sonos eorum dulces fecit modulos. Ut igitur
B. Laurentius suo Domino securus militaret, spiritualis certaminis milites electos ordinans, armis eorum et signis se muniens, habitum prædictum regularium Canonicorum, et vivendi normam suscepit, et studuit observare. Nam pene continue dum ei licebat, cum eisdem Canonicis in refectorio comedebat, locis et horis debitis silentium observabat, ad matutinas singulis fere noctibus chorum cum eisdem intrans una cum eis vigilias, et laudes Domini celebrabat. Sciens igitur scriptum, quia vigilia honestatis tabefaciet carnes, devotione fervens vigilabat in orationibus, et attenuabat carnem suam. Finitis enim laudibus matutinis, pausatum euntibus ceteris, ipse in ecclesia remanebat, etsi non semper solus, tamen ut solitarius, et ibat ex consuetudine ante signum Dominicæ passionis, ubi velut in speculo vitæ contemplabatur serpentem æneum elevatum in stipite crucis, et ejus dulci memoria sanabatur a languoribus suis, psallebatque Domino cum tremore, et nunc stando, et nunc sedendo, nunc etiam flectendo genua, totum psalterium resonabat. Affirmatum est equidem a fratribus religiosis, qui præ ceteris frequentius orationibus insistebant, quod vir sanctus cum cruce prædicta dulcissimum habebat colloquium, de qua multa mirabilia memorantur, quæ magna peregrinorum veneratione a multis temporibus frequentatur. Facto vero die exibat in cæmiterium, et illic aliquantisper deambulans commendationem defunctorum fidelium percantabat. Vixit S. Laurentius seculo 12 relatus in album Sanctorum ab Honorio III, an. 1225.
5 De eadem congregatione agunt plurimi e recentioribus: Joannes Molanus in Natal. SS. Belgii ad 4 Maii. Autbertus Miræus in Originibus Canonicorum regularium cap. 10 et 26, et in Chronico. Christianus Masæus lib. 16 Chronicor. Guilielmus Gazæus in Gallica, et Heribertus Rosweydus noster in Teutonica Belgii Ecclesiastica historia. Ferreolus Locrius in Chronico Belgico. Gabriel Pennottus in historia Canonicorum regularium lib. 2, cap. 38 et 62.
6 Natalem Heldemari, qui cum Canone, dein Cardinale, eam congregationem primus instituit, hoc die ita consignat Philippus Ferrarius: Hac die memoria B. Heldemari, fundatoris cœnobii Aroasiensis. Beatum quoque appellat Gazæus et Arnoldus Raissius in Auctario ad Molani Natales. Recensetur et in Fastis Sanctorum Rosweydi, qui sua manu vitam illius ex monumentis ipsius Aroasiensis monasterii descripserat, sive potius, ut apparet, præfationem libri diplomatum de fundis et privilegis eidem monasterio olim donatis. In ea quoque Sanctus appellatur in titulo Epitaphii.
FUNDATIO MONASTERII AROASLÆ, Ex fide digno codice MS.
Quoniam paucitas dierum hominum finitur brevi, et quasi militia est vita hominis super terram, in hujus mundi campo pugnantium per temporum successiones, gesta fortia et præclara penitus ignorantur, et pro brevitate temporis, facili ejus transitu (quo nihil excurrit velocius) elabuntur, nisi tenacibus exarata litteris, ad posterorum memoriam alicujus industria transferantur. Cum enim juxta illud poeticum, Ætas omnia ferat; et procaciter insistens transeuntibus oblivio, quidquid apud homines agitur, ventre suæ capacitatis absorbeat; sola viriliter ei se opponens, et adversus eam, quidquid habet virium, exerens, felicem memoriam scriptura perpetuat; et ne quid elabi possit obtinens, quidquid transferiret supervenientibus generationibus, quasi præsens sit jugiter, repræsentat. Hujus igitur rationis intuitu religiosi et Deo dediti viri, qui mundum, et ea quæ in mundo sunt, pro Christi nomine relinquentes, et quidquid possederunt commune facientes, Crucifixum Dominum, crucem suam post Christum bajulando, sequuntur, temporalia cuncta non affectu, sed in usu necessitatis habentes, ea quæ ad suam fratrumque necessitates sufficere possint, admittere solent. Et ne a contemplationis arce et optima parte Mariæ nec puncto temporis disturbentur, Marthæ sollicitudinem quibusdam de suis delegare student. Quia cum Rachelis amplexibus affectuosius delectentur, solam in Lia oculorum lippitudinem, non autem secunditatem ventris abhorrent: sed quia Christum audiunt persæpe loquentem: Si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret; nunc autem quia de mundo non estis, propterea odivit vos mundus; a mundi filiis in possessione dumtaxat temporalium, quæ de mundo habent, et mundi sunt, persecutionem continuam patiuntur. Ad quorum reprimendam instantiam ea quæ possederunt litterarum stipulatione servare, et, ne processu temporis elabantur, ad posterorum memoriam transferre nituntur. Ad exerendum etiam spiritualem gladium adversus eos, qui supra his, quæ de munificentia Regum et Principum, vel oblationibus fidelium possident, ipsos impetierunt, Christi vicarios adsciscunt, et ad confirmationem sibi collatorum, tam minorum quam diœcesanorum Pontificum litteralibus instrumentis, bulla vel sigillo ornatis, se muniunt. Sed quia tam conferentium, quam confirmantium tot sunt privilegia, quot eleemosynæ, non abs re visum est, quibusdam Ecclesiarum Prælatis in unum corpus cuncta redigere, ne dum feruntur, exploduntur, leguntur, instrumenta vel sigilla rumpantur: et ut legentes dum in unum omnia collecta perspexerint, quid cui negotio conveniat, quomodo collatis confirmatio respondeat facilius agnoscere et tenacius retinere possint.
2 Horum igitur provocatus exemplis, Ego omnium ministrorum Ecclesiæ minimus, Fratrum Aroasiensium servus indignus, cuncta, quæ apud nos scripta erant, ad possessiones hujus Ecclesiæ pertinentia, sub uno corpore colligere studui. Et ut facilius invenias, quod volueris, ipsum corpus per singula capitula distinguere, et distincta cum suis numeris in principio hujus operis afficere, dignum duxi. Libet autem in hac præfatiuncula paullulum evagari, et de tempore foundationis, et meritis fundatorum hujus Ecclesiæ, quæ a majoribus nostris relatione didici, rationem reddere: sub quibus etiam Præsulibus et Pastoribus sive Patronis, domus ista usque ad hæc tempora nostra viguerit, futurorum memoriæ commendare.
CAPUT I. Situs monasterii Aroasiæ.
Hic itaque locus super stratam publicam constitutus in silva, quæ dicitur Aridagamantia situs, (quæ quidem silva a castro, quod dicitur a Dusta, usque ad fluviumb Sambre tunc temporis continua protendebatur;) olim spelunca latronum fuerat: unde et hunc quidam Truncum Berengarii ab ejusdem nominis latronum Principe vulgo denominant, pro eo quod post mortem ejus solitos esse ferunt satellites illius, trunco, quod cavaverant, captos a se quoslibet præsentare; infra quod quidam ex ipsis, quasi idem Berengarius loquens, summam captivis redemptionis imponebant, quam nulli minuere vel mutare liceret.
4 Sed inc historia passionum Luglii et Lugliani Hybernensium,d quorum corpora apud castrum, quod Mons Desiderii dicitur, in ecclesia venerantur, perspicue scriptum legitur, quod iidem Sancti per has regiones transeuntes, per manus impiorum, prædicti videlicet Berengarii, et fratrum suorum Bovonis ete Helcelini, et eorum complicum fuerint martyrio coronati. Sed quia hoc scelus in pago Teruanensi fuisse asseritur perpetratum, luce clarius apparet eosdem impios, non in hoc tantum loco, sed et in finitimis circumquaque locis, et maxime per stratas publicas longe lateque dicurrentes, quamdiu licuit, suam exercuisse et protelasse malitiam.
a Locrius hujus vitæ exordium ex Aroasiensis cænobii MSS. monumentis edidit, et hic legit Enera, quod oppidum est Francorum inter Bapalmam et Corbeiam.
b Locr. Sombræ. Sabis est, vulgo Sambre, qui supra Landericiacum Hannonix oppidum oritur, misceturque Mosæ ad Namurcum civilatem.
c Quam dabimus 23 Octob.
d Hac omissa sunt a Locrio. Reliquiæ eorum in Lilleriensi oppido asservantur.
e Locr. Hescelini. In SS. Luglii et Lugliani historia (nisi mendum sit ab incuria librarii) Escelmus dicitur.
CAPUT II. Institutio ejusdem per Heldemarum et Cononem.
Post multos itaque decursi temporis annos, in hoc adhuc loco latrociniis et insidiis pleno, in Episcopatu Cameracensi, et confinio Flandrensis et Veromandensis Comitatus, circa annum Dominicæ Incarnationis a MXC, ut certius invenire potuimus, in Trinitatis nomine congregati Eremitæ tres (ut ubi abundavit delictum, superabundaret et gratia) cellam sibi ad serviendum Domino statuunt, oratoriumque in honore S. Trinitatis et S. Nicolai Pontificis, cujus exb recenti translatione crebra tunc per orbem evulgabantur miracula, construunt; tectumque ejus, et parietes myricis et foliis, sive ramusculis claudunt et contegunt.
6 Horum primus Heldemarus nomine, Tornacensis genere; alter vero Cono gente Teutonicus; ambo sanctitate præstantes, officio Presbyteri, professione Canonici, cum fratre Rogero laico de proxima villulac Tranloy nato; religionis hic Canonicæ fundamenta jaciunt, et non timentes latronum insidias (quia justus ut leo confidit) omnes etiam transeuntes sua fide et innocentia, sed et corporali præsentia securos inter insidias reddunt. Ex his duos, Heldemarum videlicet et Cononem, in Anglia, ad quam eos studendi cura taxerat, ferunt Canonicæ religionis habitum suscepisse, et sub Rege Anglorumd Guilielmo, et Regina Mathilde religiosissima, Capellaniæ ipsorum officium tenuisse.
c Prov. 28. 1.
7 Sed cum Regum mollia contempsissent, dum valedictis Anglis suffragia Sanctorum devotionis gratia vellent invisere, prædicto laico hic invento, qui saepe solus inhabitabat eremum, ex desiderio gratæ solitudinis, quam diu concupiverant, adhaesisse. Quorum Heldemaruse ætate et merito qualis et quantus fuerit, quomodo pauper spiritu, et innocens actu, temporalia cuncta contempserit, parumque vel nihil terrenum possederit, vel possidendum hic acquirere voluerit; quomodo etiam signis miraculorum, ut ferunt, et in vita et post mortem claruerit, quomodo Prioratum Canonicorum Viromandensis Ecclesiæ sibi oblatum refutaverit, quia hæc proprium expetunt libellum, malui reticere, quam summatim tangens, pro èo quod ad alia vocor, pauca aut non digna tanto viro dicere.
a Is annus hoc disticho expressus, Anno milleno Domini deciesque noveno, Norma Berengarii Trunco nova cœpit haberi.
b Anno 1087, corpus S. Nicolai Barium Apuliæ allatum est, ut 9 Maii dicemus.
c Locr. Transloy.
d Hic est Guilielmus I, Normannus, qui anno 1066 Angliam occupavit, obiit an. 1087, 9 Sept.
e Videtur deesse primus.
CAPUT III. Divisio Atrebatensis Episcopatus a Cameracensi.
Epodem sane tempore gravi schismate laborabat Ecclesia, dum summus Pontifex a Urbanus, et prædecessoris suib Gregorii septimi, qui laicos omnes personas Ecclesiasticas per annulos et baculum investientes excommunicaverat, decreta servaret, et per totam latinitatem firmiter observari præciperet. Et quia dolente capite solent et cetera membra dolore, ipsa quoque Cameracensis Ecclesia, defunctoc Gerardo Episcopo suo, per duosd Walcherum scilicet et Manassen, qui de Episcopatu contendebant, graviter usque ad cædes et homicidia disturbatur. Hinc vero occasione captae Atrebatenses Clerici, favente sibi Widonef Lemovicorum Archiepiscopo, et Francorum Regeg Philippo, summum Pontificem Urbanum adeunt, et per ejus manum Cameraco tacente quemdam Lambertumh Guisnensem, anno Domini i MXCIII Episcopum sibi ordinari faciunt, et Ecclesia sua a dominio Cameracensis exempta, cum suæ libertatis privilegiis suo deinceps Episcopo gaudere cœperunt; unde et parochiis Episcopatus utrimque recisis, k Rochenias hujus loci matrem Ecclesiæ, infra terminos Atrebatensium contigit remanere.
a Urbanus II, consecratus iv Id. Martii 1088, obiit iv Kal. Aug. 1099.
b B. Gregorins VII, consecratus x Kal. Maii 1073, obiit 25 Maii 1085. Anno sequenti, die Pentecostes electus est successor Victor III, obiit xvi Kal. Oct. 1087.
c Gerardus II, Cameracensis et Atrebatensis Episcopus obiit n Aug. 1092.
d Gualcherus appellatur in Lobiensi MS. exemplari chronici Sigeberti; in editio ne Miræi Gualterus.
e Ex antiqua Notitia provinciarum constat Atrebates xque ac Cameracenses proprium olim habuisse Episcopum. Sed cum vastatæ a'barbaris Galliæ essent, utraque Sedes diu caruisse Antistite existimatur, ac tandem S. Vedasto simul commissa; cui qui tertio loco successit Vedulphus, is domicilium fixisse Cameraci traditur, ita tamen ut Atrebatensis Ecclesia suo titulo duos semper habuerit Archidiaconos, et non nisi in ea illius diæcesis Episcopalia tractarentur. Ita fere ex MS. Thuani Cl. Robertus. Quomodo vero peculiarem Episcopum impetrarint, fuse commemoral Locrius in Chronico ad an. 1095.
f Existimabat Rosweydus legendum Remorum; quod scriet nimirum Lemovices non habere Archiepiscopum, neque ad eorum Episcopum eam rem perlinere, sed ad Remensem Belgicæ secundæ Metropolitanum. At Remis nullus tum Wido sedit, sed Baynoldus, dus, qui Atrebatensibus adeo non savit in hac caussa, ut etiam jubente Pontifice abnuerit Lambertum consecrare. Regebat vero tum Lemovicensem Ecclesiam Guido de Loron, qui fortassis patronum se Atrebatensibus præbuit apud Regem aut Pontificem.
g Hic Philippus I, ab anno 1060, ad 1108, Francis imperavit. Quid hoc in negotio egerit, non prodit Locrius, qui litteras recitat Urbani Papæ ad Robertum Flandriæ Comitem (cujus soror nupta erat Philippo) ei novam suæ provinciæ ex restituta hac Episcopali Sede dignitatem gratulantis.
h Fallitur ergo Jacobus Guistius, qui patria Insulensem facit. Alii existimant non solum Ghisnis oppido oriundum, sed ex illustri Ghisnensium Comitum familia. Fuerat Ivonis Carnotensis auditor, Cantor Ecclesiæ S. Petri Insulis. i Non nisi 1093, et ab ipso quidem Urbano Romæ ordinatum scribiti Locrius. k Vicus est Aroasiæ propinhuis, qui infra cap. 3, Rochini appellatur, et in privilegio Lamberti Episcopi Rochennies, aliis Rocquennies.
CAPUT IV. Mors S. Heldemari.
Episcopante igitur Atrebati Lamberto, sanctæ memoriæ Heldemarus a quodam nomine tenus Clerico, qui se cum eis Deo serviturum simulaverat, interfecto prius ab ipso innocente Rogero laico, lethaliter vulneratur. Ipse tamen homicidæ plene indulgens, et pro eo Dominum rogans, imo et osculum, si præsens esset, offerre cupiens, nunquam postea curatus ad plenum, infra annum tamquam emeritus Idibus Januariis hominem exuens ad meliora transfertur.
EPITAPHIUM S. HELDEMARI FUNDATORIS Cænobii Aroasiensis.
Quem tegit iste lapis, nostri decus exstitit Orbis, Martha labore gregi, mente Maria sibi. Mente vigens, actuque potens, signisque refulgens, Infima despiciens, solaque summa petens. Hæc Heldemarus loca fundans, ipsa salubri, Arida quæ fuerant, rorifer imbre rigat. Furis hic impuri transfossus tempora ferro, Martyr martyrii præmia consequitur. Idibus huic Jani vitam sine fine, quietem Absque labore, diem dat sine nocte Deus. Sancte Heldemare Presbyter Eremita ora pro nobis.
Cono Aroasiam ædificiis et prædiis amplificat.
Cujus meriti et loci successor et hæres Cono, qui et Hugono, gente Teutonicus, in brevi socios, licet paucos, sed religione præditos, congregat. Et cum probitate et religione præminens esset universis, illustrium et proborum hinc sibi amorem conciliat. Unde et a prædicto Lamberto Atrebati Episcopo tota illi parochia de Rochini possidenda in perpetuum, cum libertatis a privilegio, anno Dominicæ Incarnationis mcxvii condonatur. Multa quoque prædia hunc locum adjacentia a Castellano et liberis Peronensibus conferuntur. Locus, qui Margellas, cum aquis et pascuis illi contiguis, ab Odone Hamensi confertur: et oratorium ibidem construereb a Balderico Noviomensi Episcopo petenti conceditur.
12 Everso igitur ligneo oratorio, per venerabilis Cononis industriam, ecclesia in hoc loco lapidea construitur, etc Godefrido Ambianensi, etd Joanne Tervanensi Episcopis anno Domini mcvi, ix Kal. Octob. permissu et rogatu Lamberti Atrebati Episcopi, dedicatur. Quem cum monachi S. Quintini de monte super cæmiterio suo graviter impeterent, et abe allodiis, quæ utrisque communia et indivisa tunc erant, penitus deturbare vellent, proborum hominum, qui forte aderant, tunc fretus consilio et auxilio, ad Sedem Apostolicam eos appellat; et commissa pauperculæ suæ domus cura, familiari suo Richero Priori def Lisques hac de caussa de suo monasterio evocato, Paschalem Papam, qui Urbano successerat,g Trecis repertum super emancipatione sui cæmiterii sollicitat, et quod petit, impetrat et confirmat.
13 Revertensque cum privilegio Apostolico, et cæmiterii sui libertate ex mandato summi Pontificis a monachis impetrata, parvo tempore elapso, omnibus hic ordinatis, ad Pontificem summum, qui eum ad se redire præceperat, Romam recucurrit. Quem summus Pontifex secum retentum, tam vitæ merito, quam doctrina satis approbatum, in Prænestina civitate (milliario ab urbe Romah trigesimo tertio distante) ex consilio Fratrum collateralem sibi i Cardinalem ordinavit Episcopum. Post hæc etiam præ ceteris Cardinalibus ab eo eligitur, ut fiat Legatus, Sedis Apostolicæ per provincias Galliarum.
a Privilegium hoc recitat Locrius, in Synodo Atrebatensi datum an. 1097, in quo ista ad Cononem Lambertus: In adventu enim tuo, et bonæ memoriæ Domini Heldemari Magistri et Consacerdotis tui etc.
b Scripserat Rosweydus ab Alderico. At nullum hujus nominis reperimus Noviomensem Episcopum. Baldericus, auctor Chronici Cameracensis, sedit ab anno 1098 ad 1112.
c Hic est S. Godefridus, de quo agemus 8 Novemb.
d B. Joannis Episcopi Tervanensi vitam dabimus 27 Janu.
e Sic appellantur fundi aliæque possessiones liberæ, quæ non sunt feuda, nec alterius hominem, sive vasallum faciunt.
f Est Lisques, sive Lisques in Ibononiensi, olim in Tervanensi diæcesi. Isthic primum Canonici seculares constituti feruntur, tum regulares; ac landem a Milone Episcopo Tervanensi introducti Præmonstratenses circuler annum 1111.
g Paschalis II, anno Christi 1106, in Gallias profectus, anno deinde sequenti Concilium Trecis celebravit.
h Ino potius vicesimo tertio. Ita Tabulæ: Roma, via Prænestina, Gabios xii, Præneste x1. Antonini itinerarium: Prænestina, ab Urbe Gabios xv, Præneste x1. Sed forte in priori numero xv pro xii positum. Strabo ait Præneste Roma distare stadiis 200, id est millibus passuum circuler xxv. Hodie alii xvii, alii xx millia numerant. Sed observatum a vîris doctis, veteres Romanos minutioribus usos milliaribus. i Ciacconius ait Chunrado Cardinali Prænestino, suffectum. Sed hallucinatur in multis. Scribit enim ordinis Ambrosiani fuisse; Aroasiani dicere debuit. Tum. Hic, inquit, unus ex his religiosis fuit, qui eremiticam vitam apud Truneum Berenger primitus duxerunt, et Arrossiæ ordinis in Dairbatensi diæcesi, sub regula S. Benedicti auctores exiterunt. Cum non sub regula S. Benedicti, sed Augustini, Aroasiæ, apud Truncum Berengarii, in diæcesi Atrebatensi vixerint. Dentque ait in Galliis Cardinalem creatum, cum hic diserteasseratur Romam ad Pontificem reditsse.
Reliquias S. Savini ad Aroasiam mittit, et oratorium super sepulcrum S. Heldemari exstruit.
Hic ad nos manum adhue incorruptam carneam a S. Savini Martyris atque Pontificis, et multorum Sanctorum reliquias, de concessione prædicti Papæ anno Domini mcxii transmittere studuit. Et Legatus jam factus ad nos veniens, super sepulcrum ejus Heldemari, Magistri sui, oratorium construi fecit, et ipse illud vestimentis sacerdotalibus et Leviticis ibidem oblatis in honore S. Mariae Magdalenæ consecravit. a Plures celebrantur Sabini Martyres ac Pontifices, ut 7 et 30 Decemb. atque alibi dicemus. Cujus hæ sint reliquiæ nondum comperimus.
Conon Concilium Belluaci celebrat.
Hinc rediens convocatis Remensi, Senonensi, Bituricensi Metropolitanis, et Suffraganeis eorum Episcopis, civitate Belluaco generale Concilium anno a MCXVI celebravit. a Robertus de Monte supra citatus, anno 1114, celebratum hoc concilium scribit, uti et Baronius, qui pluribus locis tomo 12. Cononis constantiam adversus hostes Apostolicæ Sedis prædicat. Hujus porro concilii mentio fit in vita S. Godifridi 8 Novemb.
Tandem expleta legatione, qua in Hierosolyma et per totam Syriam sub a Calixto etb Honorio summis Præsulibus (c quorum tempore fuerat) reversus ad propria, Præneste civitatem Sedis suæ, spiritu suo ad Deum evocato, v Id. Aug. gleba sui corporis honoravit anno Dominid MCXVII. a Callistus II, creatus est Pontifex anno 1119, 1 Febr. obiit
13 Decemb. 1124.b Honorius II, Callisto successit, obiit
14 Febr. 1130.c Jam ante Paschalis II, tempore in Syria fuerat. Sed et a Gelasio II, in Germaniam missus Conon, Coloniæ et Fridlariæ concilia celebravit; ut refert Baronius ad an. 1118, nu. 20.d Non potest hoc anno obiisse, si sub Callisto et Honorio legatione functis.
Reliquiæ a Conone ad Aroasiam allatæ.
17 Nonas Maii anno a Christo nato 4112, ab urbe Roma allatæ sunt in ecclesiam S. Trinitatis et S. Nicolai in Aroasia reliquiæ beatorum Martyrum Sebastiani, Hippolyti, sociorumque ejus. Quatuor coronatorum. Felicissimi. Agapiti. Cæciliæ Virginis. Julittæ. Item sepulcri Domini. Præsepii Domini. Manu Domini Paschalis Papæ II, et Domini Cononis Episcopi Cardinalis Prænestinæ civitatis, qui Legatus erat in Gallias, et postea in omnem Syriam, postquam rexisset monasterium Aroasiense.
Aliæ in Aroasia reliquiæ.
b
18 De sancta Cruce.b S. Ignatii.De sancta spongia.S. Laurentii.De petra calvariæ loci.S. Antonii.S. Augustini Episcopi.S. Gingulphi.aa S. Monicæ.S. Calixti.S. Vedasti.S. Victoris Martyris.S. Joannis Baptistæ.S. Agathæ.S. Joannis Evangelistæ.S. Margaretæ.cS. Andreæ Apostoli.c S. Castulæ.S. Jacobi minoris.S. Cordulæ.S. Christophori.d et plurium aliorum, quorum nomina ignorantur. a Has reliquias tradunt Walterum Priorem Aroasiensem Ostia Aroasiam delulisse anno 1142. Quod ad 4 Maii examinabitur.b S. Ignatii Antiocheni costas duas isthic asservari scribit Raissius, et Halloix noster in vita S. Ignatii cap. 13.c Castulam vocat Raissius, aitque fuissee sodalibus S. Ursulæ.d S. Apolloniæ dentem, ut idem ait Raissius.
Nomina a Phil. monasteriorum, quæ olim monasterio Arcasiensi fuere subjecta.
19 Abbas Aroasiæ caput sui Ordinis, et Pater generalis totius sui Ordinis, habet Ecclesias speciales xxviii, videlicet.
Ecclesiam de Hinniaco.De Bethleem in Alemannia.B. Mariae de Bolonia.De Falempino.S. Crispini in cavea Suessionensi.B. Mariae de Atreo.S. Ulmari in Bolonia.S. Patricii in Hibernia.De Scizonio.De Dulci-valle.De Bello-loco.De Formezella.S. Joannis de Chocques.S. Mariae de Nemore.De Zinnebeca.De S. Eligii fonte.De Eccoult in Brugis.B. Nicolai de Tornaco.De Warneston.De Calviaco.De Castriciis.S. Leodegarii Suessio-nensis.De Castellione.De Mareolo.De Dodouilla.De Claro-fageto.S. Joannis in Valencenis.De Vratislavia in Polonia. a Hæc cænobia accuratius exponit Miræus, atque ex eo Pennottus: sed duo omittunt, videlicet De Formezella et de Calviaco; nam etsi hoc nominet Miræus, putat tamen idem esse cum monasterio Fontis S. Eligii. De singulis occurret alibi agendi occasio, in variis Sanctorum, præsertim Belgarum, vitis.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.