Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · 24. siječnja

O sv. Sofiji ili Kadoku, biskupu Beneventa i mučeniku

DE S. SOPHIA ŠIVE CADOCO. EPISC. BENEVENTANO, ET MARTYRE

Sadržaj (3)
  1. VITA AUCTORE ANONYMO, ex MS. Rubeæ-vallis, et Capgravio.
  2. Varia et stupenda miracula.
  3. Episcopatus, martyrium.

Beneventi in Italia Episcopus fuisse memoratur S. Sophias sive Cadocus, quibusdam Sophius, S. Gundleo Australis Walliæ Rege genitus. Ejus natalis XXIV Januarii consignatur a Philippo Ferrario, Mario Vipera, Nicolao Harpsfeldio, Martyrologio Anglicano, Vitæ scriptore. Marii verba post dabimus. Ferrarius duos existimavit Sophiam et Cadocum, ita enim scribit: Benaventæ in Anglia S. Sophiæ Episcopi et Martyris, Ibidem S. Cadocci Martyris. Fuit quidem urbs Britanniæ olim, ut ex Antonini Itinerario patet, Banavenna, sive Bennavenna, aut Bennaventa: quam viri cruditi in Northamtonensi provincia, circa Aufonæ amnis fontes locant, ipso fere Angliæ umbilico, ubi Wedon, olim S. Werburgæ (de qua 3 Februarii agemus) monasterium. Ast hic Episcopum fuisse Cadocum verisimile non est, cum sub Anglorum paganorum dominatu esset Bennaventa, et fortasse ab iis excisa.

2 Beneventi in Italia Episcopum facit Anglicani Martyrologii Auctor, qui quod in prima editione diversum statuerat Sophiam Episcopum et Martyrem a Cadoco Martyre, in posteriori correxit. Idem multa illi in Wallia et Glocestrensi ditione dicata fuisse templa scribit. Constantinus Ghinius in Natalibus SS. Canonicor. 20 Novembris eum refert cum Doro, Deodato, et Milo ejusdem Sedis Antistitibus. Adest et Sophias, inquit, qui ter Hierosolymam, septies Romam, religiose peregrinatus; Beneventi, ubi Episcopus erat, dum Missam celebrat, lancea confoditur. Hæc ille. Et colitur quidem S. Dorus Beneventi eo die ritu duplici, ut ex Mario Vipera patet; at S. Deodatus 27 Junii: nec Beneventanus Episcopus fuit, sed Nolanus: at reliquiæ ejus sunt postea Beneventum translatæ, ubi et Officii duplicis celebritate honoratur. S. Milonis (quem ipse Milum vocat) agitur 23 Februarii natalis, non tamen officio ecclesiastico.

3 Vitam S. Sophiæ contexuit scriptor anonymus, imperitus et hebes. Reperimus eam in MS. codice Rubævallis, et cum Joannis Capgravii editione perantiqua contulimus. Sed eam ederemus, necne, diu ancipites hæsitavimus. Tamen cum coli constet Sanctum, maluimus, qualiacumque de eo tradita crant, promere; præsertim, cum consentiant, quæ in aliorum historiis Sanctorum de eo narrantur, ut infra annotabimus. Sunt quidem certe nonnulla paradoxa, parumque credibilia admista: quale illud de Can gigante ab inferis revocato ad vitam. Nec tamen fidem supra ii hoc ducent, qui, S. Joannem Damascenum et quosdam gravissimos Theologos secuti, animam Trajani quingentis fere postquam decesserat annis, S. Gregorio Magno deprecante, liberatam ex Erebi cruciatibus arbitrantur: cui afsine aliud in Vita S. Francisci de Paula memoratur: nos utrumque suo tempore expendemus. Hic autem non aliud miraculum statuere necesse est quam in multorum aliorum suscitatione, qui vel fidei dono destituti, vel peccatis obstricti migrarant et vita, æternis cruciatibus obnoxii, aut jam addicti, sed non peremptoria sententia; et Sanctorum tamen patrocinio vitæ restituti sunt, ut sancte eam vel ducerent deinceps, vel certe finirent. Nec enim penarum jam toleratarum diuturnitas impedire volentem parcere, itaque suorum Sanctorum honori velificari, Judicem potest. Quid si, quod erat de suscitato a morte peccati, ac veluti ex inferis erepto, viro quopiam potente, sed adhuc auris hisce vitalibus fruente, dictum scriptumve primitus, istud imperitus scriptor ad veram traxit damnationem? Utut sit, immiserabiles sunt, quos vindex divinitas semel in tenebras illas tartareas dedit præcipites; certumque est, statim a cujusque morte judicium Januarii Tom. III. illud peragi: et plurimi tamen Sanctorum, singulari propitii sibi Numinis fiducia, ausi pluribus post eorum excessum diebus precari, ut in vitam redirent: annuitque sæpenumero Deus. Memorabile est quod ad hanc rem facit, S. Bonifacio Lausanensi Episcopo, viro sapientissimo, editum cælitus responsum, quod ita in ejus vita 19 Februarii narratur: Maximam compassionem habuit vir iste sanctus cum anima Aristotelis, et multum doluit de perditione illius; sæpiusque oravit, ut si fieri posset, Deus ejus misereri dignaretur. Quadam autem vice audivit vocem de celo dicentem sibi: Cessa pro anima illius orare, quia non ædificavit Ecclesiam meam, sicut Petrus et Paulus, nec Legem meam docuit. Quod ille audiens ac dolens, de cetero cessavit.

4 Interfectum esse S. Sophiam, anno 490, scribit Ferrarius, S. Cadocum (quem diversum retur, ut diximus,) anno 500, quod ex Anglicano Martyrologio accepit, et quidem in hujus postrema editione dicitur cædes illa circiter annum 490 contigisse. Ideoque Marius Vipera, vir doctissimus, in Catalogo Sanctorum Ecclesiæ Beneventanæ, eam ab Arianis perpetratam conjicit; ita enim scribit: Sophius Episcopus Beneventanus XXIV, filius Guigliesci Regis Valliæ Septemtrionalis in Britannia, monachus effectus est, et postmodum Abbas ejusdem monasterii, quod propriis expensis fundaverat. Ter Hierosolyma, septies Romam religiose peregrinatus est. Demum S. Thamaro Episcopo Beneventano ad meliorem vitam translato, ad Episcopale fastigium ob ejus virtutes evectus, mira sanctitate refulsit, ac summa pietate ipsam Beneventanam Ecclesiam gubernavit: ubi ob Catholicam fidem lanceis confossus ab Arianis, dum sacra mysteria perageret, ad altare mactatus, hostia Christi effectus est IX Kalend. Febru. anno salutis CDXC, Epiphanio ei succedente in Episcopatu; Odoacro Rege, Arianorum peste contaminato, Italiam tunc tenente. Hæc Vipera. Odoacer anno 476 Italiam invasit, occisus est anno 493. S. Tammarus colitur 13 Octobris.

5 Ast regnante apud Britannos Arturo, adhuc Abbas erat Cadocus, ut infra nu. 8. patet: idem S. Itutum, ejusdem Arturi consobrinum et equalem, ut in ejus vita 6 Novembris dicitur, convertit: atqui Arturus, ut Matthæus Westmonasteriensis scribit, anno Chr. 316, Utherpendragon patri in regnum successit, annos quindecim natus; obiit vero anno 342. Unde consequens est, diu post annum 490 superstitem fuisse Cadocum, qui anno 316 nondum Episcopus erat. Nicolaus Harpsfeldius anno 370 obiisse scribit lib. 1 historiæ Anglicanæ cap. 27. Celebratur etiam ad hæc tempora, inquit, Cadocus monasterii Lancarvanan (ita appellant, quod in illo opere inchoando cervos familiares obedientesque haberet) auctor: cui Ellenius a tali præceptore nihil degenerans successit. Obiit ad annum quingentesimum septuagesimum sub Maglocuno, IX Calendarum Februarii. Memoriam Cadoci ecclesia in honorem ejus apud Corinniam constructa ad hunc usque diem conservat.

6 Mentio fit S. Cadoci in vita, ut ante scriptum, Alibi ejus mentio. S. Ituti 6 Novembris: in vita quoque S. Gundlei Regis, patris ejus, 29 Martii; quem anachoreticam vitam agentem, dicitur Cadocus sæpe visitasse, monitisque confirmasse, ac deinde morienti, cum S. Dubritio Episcopo adfuisse. In vita quoque S. Keynæ Virginis, illius materteræ, 8 Octobris, de eo agitur. Alius in víta S. Richarii 26 Aprilis memoratur Caidocus, vir sanctus, sed multo hoc nostro junior.

VITA AUCTORE ANONYMO, ex MS. Rubeæ-vallis, et Capgravio.

S. Cadoci, sive Sophiæ, vita monastica, miracula. a Sanctus Cadocus B. a Gundlei Regis filius, cum in utero matris suæb Gladusæ clausus esset, per singulas noctes in quatuor angulis domus, in qua manebat, quatuor lampades igneo splendore coruscantes usque ad partum filii visæ sunt. Apparuit autem Angelus Domini nocte qua natus est puer, dicens Regi: Cras veniet ad te anachoreta quidam sanctus, quem devote suscipiens, humiliter implora quatenus filium tuum lavacro regenerationis purificet, et nomen ejus Cathinail appellet, eumdemque post septennium litteris et moribus informandum suscipiat. Quo facto, tempore quo natus est puer, cellaria lacte et mella plena inventa sunt. elecemosynæ.

2 Cum autem cresceret infans, quidquid veniebat ad manus ejus totum pauperibus erogabat. Sub vili habitu singulis horis ecclesiam frequentans, et in nocte modicum panis et aquæ, lautioribus cibis penitus abjectis, sumebat. Ad diversos sæpe ludos invitatus, ad ecclesiam confugit, dicens: O cæca mens hominum, quæ semper transitoria appetit, et æterna respuit! Videte quid sitis, et ad quid facti estis. Nescitis quia dies Domini veniet, quando risus vertetur in luctum, et luctus in gaudium?

3 Quodam die extincto igne præcepit magister puero Cathinail, id est Cadoco, ignem ad coquendam escam deferre: et rusticus quidam ignem illi dare renuit, nisi carbones ardentes in gremio deportaret. At ille vivos in chlamyde carbones suscepit, etc inusta veste ad magistrum suum detulit. Erectis autem in coëlum oculis, preces ad Deum fudit, quatenus rusticus ille cum farre suo, suorum pariter fomento titionum concremaretur. Et intulit: Non ideo, Domine, bonitati tuæ supplicavi, ut peccatorem illum in suo flagitio condemnari exoptarem; verum ut divina potestas in hoc mundo sit scelerosis manifesta, teque magis paveant, et tibi ministrantibus resistere timeant. Quo dicto rusticus ille cum trituratorio suo succensus exuritur. construit monasterium.

4 Discedens tandem a magistro suo monasterium construxit, et Fratres multos congregavit. Profectus deinde Cadocus sine nummis et sacculo, et mare transiens a Regina quadam supplicatur ut a sterilitatis opprobrio cam liberare dignaretur. Cui ille: Vade in pace, Deus det tibi petitionem, quam rogasti. Eadem autem nocte filium concepit, cui nato Elle in baptismo nomem imposuit. Cadocus tandem Hierusalem perveniens, loca sancta visitavit: cui et Dominus gentium îdioma, per quas transitivit, contulit, variisque linguais loqui coepit. Post triennium vero rediens puerumd Ellinum sterilis Reginæ filium accipiens in humeris bajulavit, educavit, et instruxit. Quia enim mater illum Deo voverat, et sibi educandum et moribus informandum tradiderat, valde eum diligebat.

5 Lictor quidam malitiosus post illius peregrinationem cum Bellivum patruelem ipsius trucidasset, reditu sancti viri cognito, nimio pavore perterritus, a facie ejus celerius aufugit. Prosequente autem illum Cadoco, sub oculis ejus, tamquam pulvis aut fumus a facie venti, nutu Tonantis, evanuit. Tyrannus quidam nomine Sawil cum suis sociis cibum viri Dei et potum vi diripiens, ebrietati et crapulæ vacavit, et ad interficiendum Cadocum et Fratres ejus iter maturavit. Et ecce coram oculis servi Dei terra aperuit os suum, et absorpto cum suis satellitibus tyranno, fossa usque in hodiernum diem ibidem in testimonium perseverat. Pascebat vir beatus centum quotidie Clericos, totidem pauperes, et totidem viduas, præter hospites et advenas ad eum crebro venientes. Licet enim Abbas multos sub se monachos regeret, portionem tamen regni patris sui possidens indigentibus necessaria distribuit.

6 Cum in cathedra sedens populos doceret, quinquaginta milites cujusdam Reguli, accipitres in manibus habente, veniebant ad illum, ut escam ab eo violenter auferrent. Quibus ille quinquaginta panes, unum porcum et cervisiam mitti jussit. Cumque ad sumendam paratam se locassent refectionem, terra ex insperato dirupta in ictu oculi in profundum absorbuit eos, esca permanente intacta. Quo viso e Iltutus illorum Princeps, qui absens tunc erat, vestigiis B. Cadoci provolutus veniam petiit, et habitum monasticum suscepit.

7 Supervenit quidam Hiberniensis ad locum, in quo S. Cadocus oratorium fabricavit, qui operarios omnes Sancti subtili artificio superabat. Invidentes ob hoc ceteri nequiter ipsum peremerunt, et amputato capite ejus, et magno saxo circa truncum corpus alligato, in altum stagnum præcipitatur. Cumque planctum filiorum occisi Sanctus audisset Cadocus, cum suis Clericis pervigil in orationibus pernoctavit; ut rem gestam Dominus ei revelare dignaretur. Facto autem mane decollatus artifex caput in sinu suo gestans, et magnum lapidem supra tergum ferens, cruentus horrida specie viro sancto se exhibuit; præcisumque caput in hæc verba prorupit: Serve Dei, fige me supra collum in pristino statu, et quæ tibi incognita haectenus de hac re extiterunt, denudabo. Quod cum fecisset, indicavit ei nefas artificum, et quomodo invidia ducti illum flagitiose trucidarunt. Et ait Sanctus: Elige quod vis, aut in hac vita nobiscum denuo vivere, aut in æternam cum Deo perenniter regnaturus vitam remeare. Et ille: Domine ut in æternam requiem regrediatur anima mea. Et hoc dicto expiravit.

8 Dux quidam Britonum tres militesf Arturi Regis illustrissimi trucidavit. Et Arturo ubique eum persequente nusquam tutum locum reperire potuit, nullusque ipsum tueri ob Regis favorem ausus fuit, donec fuga satigatus ad virum Dei profugus venit. Qui illius miseratus labores, benignus illum suscepit. Demum acquiescente ad preces Sancti Rege, a Judicibus decernitur, ut pro redemptione uniuscujusque occisorum, Arturus Rex tres boves optimas susciperet: hujusmodi enim judicium apud Britones a Regibus priscis sancitum fuit. Arturus tamen unicolores vaccas renuit, et in anteriori parte rubeas, et in posteriori parte candidi coloris distinctas plurima tergiversatione gestivit. Jussu ergo Cadoci adductæ sunt novem vaccæ, et fusis ad Deum precibus in prælibatos colores mutatæ sunt, et inter manus tenentium illas in conspectu Regis in filicis fasces transfigurantur. Quo viso, super injusta petitione humiliter Rex Arturus veniam flagitavit.

a S. Gundlei Regis Wallæ Australis (non Septemtrionalis, ut Marius Vipera et Martyrologium Anglicanum habent) vitam dabimus 20 Martii. Vipera Guigliescum vocat.
b In Vita S. Gundlei vocatur Guladusa, in vita S. Keynæ Gladus.
c Aliis pluribus Sanctis usitatum innocentiæ argumentum.
d Ilic idem videtur esse Ellinus, vel Ellenus, quem infra n. 14. Lancarvanensi canobio Abbatem præfecit Cadocus.
e Hoc miraculum, atque Iltuti conversio, fusius narratur in ipsius Iltuti vita 6 Novemb.
f De hoc fortissimo Britonum Rege agunt plerique rerum Anglicarum scriplores, multaque narrant ex nescio quibus Britonum Chronicis hausta, penitus fabulosa. Westmonasteriensis a S. Dubritio celerisque Proceribus inauguratum Negem scribit anno Christi 516, obiisse anno 542, licet Britones ipsum adhuc vivere contendant, ut alii quidam suos Neges.

Varia et stupenda miracula.

Cum Regulus quidam vicinam regionem, incolis offensus, congregato exercitu vastare vellet; populi regionis perterriti S. Cadocum exorantes, dixerunt: Domine adjuva nos, et erue nos de manu Regis hujus, quia quæcumque petieris a Deo impetrabis. Constantes, inquit, estote et nolite timere: ad nihium deducet Dominus inimicos nostros. Cumque nocte illa cum Clericis suis preces Deo fudisset, mane facto columna nubis præcedebat eum: quæ tentoria Regis operiens diem obscuravit, ut nullus alterum videre posset. Et accedens vir sanctus ad Regem ait: Salve Rex. Quæso, inquit, si in oculis tuis gratiam inveni, verba mea bene suscipe. Cui Rex, Loquere, inquit. Et quid, inquit Sanctus, ad patriam meam armata manu prædandi vastandique caussa advenisti, præsertim cum id non meruerim? Et ait Rex: Fateor me in te peccasse, quod stulte egi, propitius et misericors veniam concedendo remitte, et tua intercesione tenebrositas ista discedat. Sanctus ait: Remittantur tibi prægrandia facinora tua. Et adhuc eo loquente, lux a æstiva desuper effusa nimiam serenitatem in castris effudit. Et procidens in faciem suam Rex, ei gratiam retulit, et Deum glorificavit.

10 Filius cujusdam Regis cum multitudine copiosa ad diripiendas possessiones Australium Britonum, et terram penitus depopulandam venit. Cujus equites cum ignem in horreum S. Cadoci misissent, et tantum fumari posset, fumus instar lignei postis recto tramite usque ad papilionem filii Regis tetendit, et lumen oculorum omnium obcæcavit. Orante autem S. Cadocum cum humili supplicatione filio Regis, et veniam petente, pristinam luminum aciem cum suis recepit.

11 Congregatis autem discipulis ejus ait illis: Quandoquidem divino nutu ter Hierusalem, septies Romam pro Dei amore profectus sum; superest ut orandi gratia ad ecclesiamb S. Andreæ in Scotiam profiscicar. Quo cum pergeret, apparuit ei Angelus dicens: Dominus Deus tuus per me tibi præcipit, ne hinc discedas, sed septem annorum spatio gratia convertendi populum ad Christi fidem in hoc loco persistas. Ibi igitur populum docuit, baptizavit, cunctosque languidos curavit.c Quadam autem die dum terram ad construendum monasterium foderet, os colli cujusdam prisci gigantis monstruosum et incredibilis quantitatis invenit. Et admirans Sanctus dixit: Non ad escam neque ad potum vadam, sed erit mihi oratio pro cibo, lacrymæ pro potu, donec hoc prodigium nobis a Deo propaletur. Eadem nocte Angelus Domini ei apparens dixit: Ecce clamor orationis tuæ ad Deum ascendens exauditus est, cras enim veteranus gigas resuscitatus, vir fossor, quoad vixerit, erit. Mane autem facto, immanis et horribilis staturæ gigas adveniens, pedibus Sancti provolutus sic dixit: Sancte Cadoce serve Dei, tuam efflagito benignitatem, quatenus miseram animam meam, in duris inferni suppliciis hactenus cruciatam, illuc denuo remeare nequaquam permittas. Et interrogatus quis esset, et de qua gente, ait: Ultra talem montem quandoque regnans, cum semel cum meis predonibus diripiendi vastandique caussa huc venissem, Rex istius terræ me et exercitum meum commisso gravi prælio trucidavit: Requisitus de nomine suo, Can ipsum vocari dixit. Latare, inquit vir Dei, et alacri sis animo, nam mihi a Deo concessum est te diutius in hoc seculo victurum; et post præsentis vitze cursum, si Deo fidele devotumque obsequium exhibueris, ac meis præceptis obtemperaveris, anima tua ad perennem gloriam cum Deo regnatura migrabit. Usque ad obitum suum fodiendo et laborando in eodem loco permansit.

12 Rediens Sanctus ad monasterium suum, invenitd Gildam nobilem scholasticum cum pulcherrima quadam campanula de Hibernia illuc advenisse. Cumque decor, et sonus colorque B. Cadoco placuisset, Gildam nolam sibi vendere imploravit. Non, inquit ille, vendam, sed super altare S. Petri offeram illam. Et cum nullo pretio eam vendere se assereret, Romam profectus ostendit eame Alexandro Papæ, dicens: Hanc nolam a me fabricatam, et ab Hibernia huo delatam, Deo et S. Petro offero. Et cum nullum omnino sonum pulsata redderet, admirans Papa qualiter hoc fieri posset, inquirit. Et auditis quæ a Cadoco dicta fuerant, benedixit nolam, et ait: Hanc campanulam a me benedictam et consecratam B. Cadoco reporta,f quatenus in hac omne principale jusjurandum fiat. Si quis enim super ipsam perjurii crimen incurrerit, nisi dignam poenitentiam egerit, hinc et in futuro procul dubio anathema erit. Ego enim gentis illius incredulitatem rebellemque cervicositeatem audivi; ideoque illam eis mittam, ut per eam fœdus et pacem concorditer sacramentis faciat. Allata autem B. Cadoco nola dulcem sonum audientibus et desiderabilem reddidit. Asserunt enim Britones, pro S. Cadoci amore per hanc nolam duos mortuos ad vitam Dominum resuscitasse.

13 Sanctus etiam Cadocus fontem jugiter manantem de terra produxit: fluvium quemdam magnum virga, quam manu gestabat, ter percussit, et cum xxiv sociis siccis pedibus pertransivit. Cum S. Cadoci oves die quadam pascerentur, ecce duo lupi supervenientes pluribus ovibus laceratis, nonnullis rapacibus morsibus necatis, brachium maris transnatare ceperunt. Et-cum ad medium venissent, divino judicio in lapides transformati sunt. Dum autem deg monte S. Michaelis inh Cornubiam venisset, et sitim maximam sustineret, in loco arido baculum fixit, et statim sons largifluus de terra scaturire coepit: oravitque, ut cuncti languidi illuc accedentes suorum medelam morborum reciperent; venenosas pestes illa aqua extingueret, vermesque cunctos de ventre potantium projiceret. Juxta fontem illum in Cornubia in honore S. Cadoci fundata est ecclesia magna.

a MS. lub. val. festina; forte festiva.
b S. Andreæ Urbs in Fifa, peninsula inter duo zstuaria Fortham et Taum sita, Oceano adjacet. Metropolitana hic Scotæ totius sedes. De allatis isthuc S. Andreæ reliquiis a S. Regulo Abbate, agit Joannes Major lib 1, de gestis Scolor. cap. 13, ei Hector Noetius lib. 6. Teslatur Cambdenus in antiquis schidis urbem hanc Regimund, id est, montem S. Reguli dici.
c Quæ hujus historiæ fides sit, diximus in Prolegomenis.
d Saxpius in vitis SS. Britannorum ac Scolorum ejusmodi nolarum vel campanarum mentio fit, quas S. Adamnanus in vita S. Columbæ cloccas vocat. Eas fundendi artem callebat S. Gildas, ut in ejus Vita 29 Janu. dicetur, ut non mirum sit, cum elegantem aliquam offerre S. Petri voluisse.
e Vitiose scriptum Pontificis nomen: nullus circa ca tempora Alexander sedit. Nam primus ejus nominis sub Adriano Imper. martyriumsubit: secundus anno 1061, creatus, obit 22 April. 1073.
f Hæc videtur auctor imperitus ex anilibus narratiunculis hausisse. Piaculum est quidem per quancumque rem pejerare: sed quid in mentem venisset sanctissimo Pontifici, quisquis ille fuit, statuere ut cum necessitas jusjurandum postularet, id potius per nolam istam, quam per Deum, aut rem quamplam a Deo conditam, ut cutique religiosum visum esset, fieret? Evenit fortassis, ut nola illa ob S. Cadoci memoriam in pretio esset, perque eam captum sit jurari, et perjuris divinitus aliquando punitis, rudi vulgo ansa præbita sit existimandi, cum audirent peregre a S. Gilda ad S. Cadocum allatam, a Pontifice in eum finem fuisse sacratam.
g Distat sex milibus passuum ab Abrincensi urbe in Normannia, promontorium Ocrium olim dictum, ut censet Masonus. nunc Mons S. Michaelis, sive monasterium S. Michaelis in periculo maris, vel S. Michaelis in monte Tumba. Præcipua isthic sancti Archangeli vencratio 16 Octobris, ut patet ex Breviario fiothomagensi. Adventus S. Cadoci ad hunc locum mentio fit in Vita S. Keynæ 8 Octobris.
h Cornubia, et Cornwallia, extrema versus Occidentem Angliæ provincia, Anglis Cornwall, indigenis avitam linguam adhuc ex parte retinentibus, Kernaw, quod instar cornuum (quæ illi kern vocant) teneutur. Altis, fabulosa sectantibus, Corinia vel Corinae dicitur, a Corinæo Duce.

Episcopatus, martyrium.

Apparuit Angelus Domini B. Cadoco dicens: Deus decrevit te jam de terra Britanniæ discessurum. Et ille: Omnia quæ mihi præcepta fuerint a Domino, libens effectui pro posse mancipabo: sed a qualiter hinc discedam penitus ignoro. Angelus ait: Cras ad locum, in quo post prædicationem solebas quiescere, perge et ibi subitob nubes lucida operiet te; atque sic super eam transveheris ad civitatem Beneventanam. Eadem hora qua de nube descendes, Abbas illius urbis in tua præsentia sepulturæ honorifice tradetur, in cujus loco monachi te Abbatem constituere maturabunt. Eadem nocte idem Angelus Priori Beneventanæ civitatis in visu apparuit ita dicens: Cras quidam Clericus sapiens Britannus, servus Dei electus, ad vos huc venturus est, quem Abbatem super vos ordinari et constitui a Pontifice obnixius supplicate. Ipsum enim elegit Deus ut Abbatis vestri vice vobis subrogetur; Sophiasque apud vos vocabitur, quia sapientia Dei plenus est. Cadocus autem mane surgens Ellenum discipulum suum loco sui ordinavit Abbatem. Et cum adhuc discipulis sermonem faceret, ecce claritas Dei repente omnes circumfulsit, et non valentes tanti luminis ferre claritatem, proni pariter in facies suas super terram ecciderunt. Sanctus autem Cadocus in nube candida raptus ab oculis eorum evanuit: et quasi in palpebræ motu in civitate Beneventana de nube descendens, inter sepelientes Abbatem visus est. In eadem hora cuncta monachorum congregatio, cum Episcopo Abbatem eum constituit, et Sophiam illum nuncupavit. Defuncto demum illius civitatis Episcopo, apparuit Angelus Domini B. Sophiæ, præcipiens ei quatenus Episcopatus ordinem susciperet, Eadem vero nocte idem Angelus Archidiacono in somnis jussit ut sequenti die remota dilatione B. Sophiam ad pontificatus gradum divina jussione promoveret. Quo mane cunctis Clericis per ordinem revelato, unanimi omnium consensu ad Episcopatus gradum assumptus est.

13 Angelus autem Domini demum in visu noctis apparuit ei dicens: En a Domino Deo tuo datur tibi optio, nunc elige quo exitu hanc lethalem vitam deserens ad regnum velis migrare perpetuum. Qui respondit: Quoniam enim martyrium omni morte in conspectu Domini pretiosius invenitur, illud eligens præ cæteris exopto. Et Angelus, Robustus, inquit, esto corde et animo, quia Dominus tecum est. Cras enim Rex quidam crudelis civitatem hanc ingrediens depopulabitur eam, et miles quidam ipsius, monasterium ingressus, divina mysteria te celebrantem super aram atrociter hastae cuspide terebrans trucidabit. S. Sophias inde gratias agens Deo, dixit: Promptus ad martyrium factus sum, hac enim nece Dominus noster Jesus Christus, et Apostoli ejus, multique alii mundum triumpharunt, et coelestis regni gloriam adepti sunt. Hora prima cum Missam celebraret, tyrannus cum suo exercitu suburbia devastavit, et eques quidam cum furore ecclesiam intrans, S. Sophiam Dominici corporis et sanguinis consecrationem libantem lancea penetravit. Qui oculis ad cœlum erectis, animam suam Domino commendavit dicens: Domine Jesu Christe accipe spiritum meum, et ne statuas huic hoc peccatum, quoniam ignoravit quid egit. Domine Deus omnipotens, invisibilis Rex, Jesu Christe salvator, postulationem meam exaudi, et præsta, ut quic ossium meorum partem aliquam possederint, virtútes faciant, dæmones procul pellant, et omnis ab eis pestis absistat; et qui corpori meo honorem exhibuerit in terris, dimissis peccatis te semper glorificet in coelis. Nec mora, vox de nube, lucida facta est, dicens: Cadoce famule mi, ascende ad regnum Patris mei, et quæ postulasti faciam tibi, et non contrastabo te, quoniam in morte mei memor es tu. Quicumque in tribulatione magna memor nominis tui invocaverit me, amen dico tibi, quia a tribulatione sua placabilis et propitius liberabo eum. His auditis, ix Kalendas Februarii in manus Domini spiritum emisit.

16 In ejus honore fundata est ibi ecclesia magna super sepulchrum ejus, in qua nullus Britannus intrare permittitur: futurum est enim, ut asserunt cives, quemdam Britonem ex suo in Britannia monasterio, scilicetd Lancarvan, illuc advenire, et reliquias corporis sancti furto inde quandoque auferre. Quinimo quod gravius est, post ablationem corporis sancti fontem illum, qui secus urbem est, quem ad operariorum usum in ædificatione murorum civitatis per illius preces de tellure manare fecit, velut mare super totam urbem et habitatores illius inundaturum præsagiunt. Distat enim ille locus prædicti monasterii in Wallia ae Coubrige tribus miliaribus, et est ibi ecclesia parochialis in plano sita. a Qui potuit id quære, qui toties Hierosolymam adierat? b Neque hic transvectionis modus nobis probatur. Non est quidem difficile ei qui ambulat super pennas ventorum, et Prophetam suume Judæa in Mesopotamiam Angeli opera statuit, momento trans immensa terrarum spatia quempiam deportare: sed nulla hic videtur tanti tamque rari mitraculi causa. Creditibilus est Hierosolynis redeuntem, isthic retentum, ac deinde Abbatem, post Episcopum factum.c Paradox preces, sed ab ingenti divinæ erga se benevolentia fiducia expressæ.d Locus est in Glamorgania Wallia provincia. In Vita S. Gundlei dicitur Nancarban, vitiose; apud Harpsfeldium Lancarvanan.e Id oppidum a Britannis Pont-van dici testatur Cambdenus, a saxeo ponte. Tertio inde miliari abest Bovium Antonino menoratum, nunc Boverton.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

24. siječnja Kalendar godine