Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · 22. siječnja

O sv. Vincenciju mučeniku

DE S. VINCENTIO MARTYRE

Sadržaj (24)
  1. Valentiæ in Hispania.
  2. S. Vincentius dire torquetur.
  3. S. Vincentius varie divinitus recreatus, tormentis superatis, moritur.
  4. De reliquiis s. Vincentii.
  5. § II. Aliæ in Gallia S. Vincentii reliquiæ.
  6. § III. Reliquiæ S. Vincentii Castrum allatæ: earum partes alio.
  7. Reliqulæ castrum delatæ. miracula.
  8. Eadem historia carmine descripta
  9. Auctore eodem Aimoino.
  10. Præfatio ad theotgerum monachum.
  11. Liber primus.
  12. Liber secundus.
  13. DE RELIQUIIS S. VINCENTIIin Lusitaniam translatis.
  14. § II. Translationis historia, anniversarium festum.
  15. A miracula s. Vicentii, ulyssippone edita,
  16. Inventæ S. Vincentii reliquiæ.
  17. Reliquiæ Ulyssipponem translatæ.
  18. Varia ad eas facta miracula.
  19. Aliæ curationes infirmorum.
  20. Res amissæ, ope S. Vincentii repertæ.
  21. Tempestates sedatæ, alia mortalibus concessa beneficia.
  22. De reliquiis s. Vincentii
  23. Barium in Appuliam translatis.
  24. Narratio translationis

ARCHIDIACONO CÆSARAUGUSTANO,

Valentiæ in Hispania.

Magna inter celebres aliquot Hispaniæ urbes de S. Vincentii gloriossimi Martyris natalibus contentio est; dum eum sibi Cæsaraugustani vendicant, Valentini repetunt, Osca suum esse clamitat. Neque sane hac pietatis dimicatio reprehendi merito potest. Nam si de profani poetæ ortu septem olim urbes certarunt; cur non tam illustris athletæ cunabulis sibi urbes nobilissimæ plurimum et splendoris accedere censeant et præxidi? Plures tamen videntur Scriptores secundum Oscam prountiare, suffragante quoque Breviario Romano. Acrius aliquando inter Lusitanos est Gallosque de ejusdem sancti Martyris exuvris certamen, de quo infra.

2 Natalem ejus ita prædicat Usuardus: Apud Valentiam civitatem Hispaniæ S. Vincentii Levitæ et Martyris, cujus certaminis triumphum, temporibus Diocletiani et Maximiani, post nimiam cedem ac gravia tormenta, textus ipsius passionis sub Datiano Præside completum esse declarat. Fusius Martyrologium Romanum: Valentiæ in Hispania Tarraconensi,

S. Vincentii Levitæ et Martyris, qui sub Datiano impiissimo Præside carceres, famem, equuleum distortiones membrorum, laminas candentes, cratem ferream ignitam, aliaque tormentorum genera perpessus, ad martyrii præmium evolavit in celum. Cujus passionis nobilem triumphum Prudentius luculenter versibus exequitur; et B. Augustinus ac S. Leo Papa summis laudibus commendant. Consentiunt cetera Martyrologia, et nonnulla quidem perquam prolixum elogium, ac quoddam veluti vitæ compendium exhibent.

3 Vetus MS. Martyrol. S. Hieronymi: Spania, alii Martyres in Martyrologiis conjuncti. Diaconi, et aliorum XVIII, Quintiliani, Cassiani, Matutini, Polvi, Urbani, Martialis, Fausti, Successi, Felicis, Pauli, Petri, Januarii, Primitivi, Eboti, Cediani, Optati, Frontonis, Julii. In MS. Dungalensi uidem referuntur. Hi sunt fortassis qui XVI Aprilis Cæsaraugustæ coronati martyrio seruntur octodecim sancti athletæ, et pleraque congruunt nomina; nisi quod pro pro Cassiano, Matutino, Fausto, Petro, Paulo, Januario, isthic recensentur Lupercus, Apodemius, et quatuor Fortunati: pro Eboto, Cediano, Julio, Eventius, Cæcilianus, Julia. Ast illi non Valentiæ, sed Cæsaraugustæ passi. Suspicetur quis lictores hoc esse, quos cælestibus portentis conversos S. Vincentii Acta tradunt. De iis rursum inferius, cum de SS. Orione, Memnone, etc. agetur. Idem MS. S. Hieronymi XX Januarii: Et in Spanis Vincenti. Iterumque XXI Janu. Vincentium memorat, hunc an alium, haud scimus.

4 Græci quoque hoc die isto eum elogio celebrant. Menæa:

Vincentium digne laudabo, Ut Diaconum et Martyrem Domini

Hic sub Maximiano Imperatore, Præside Domitiano, Augustopoli oriundus fuit. Captus vero cum Valerio Episcope, in urbem pertractus est quæ Valantia dicitur, atque in custodiam conjectus. Inde ad Domitianum raptus, virgis cæditur, et ferreis ungulis laniatur, ac suspensus lampadibus aduritur, subulisque ferreis et ignitis lancinatur. Sed cum illæsus permaneret Sanctus, lictores vero deficerent, Præses ipse desperabundus, blanditiis conatur eum pervertere. Sanctus autem in preces efflusus Deo spiritum reddidit. Sanctæ vero ejus reliquiæ ibidem sepultæ sunt a piis et religiosis hominibus. Eadem habet Maximus Cytheræus, at non usquequaque Actis Latinis consentanea.

5 Idem Græci XI Novembris, illius memoriam agunt, quo die Menologium: Eodem die natalis sancti Martyris Vicentii Diaconi apud Augustopolim Hispaniæ passi. Menæa vero:

Conjectus Vicentius in carcerem, patitur, Solutus vero carcere carnis, sursum currit.

Hic sanctus Martyr Vincentius in Augustopoli Hispaniæ, populum docebat cum Hilario Episcopo, eratque ipse Diaconus. Comprehensi ambo rapti sunt ad tribunal Datiani Præsidis, qui mox ferreis vinculis oneratos, in civitatem Valentiam pertrahi jubet, et fœtidissimo carceri mancipari. Post aliquot vero dies eductum Vicentium laniari jubet, crucisque in modum terræ affigi, et membratim cruciari. Inde vero avulsus torquetur, et flagellatur, lateraque ei ustulantur. Colluxatis deinde membris omnibus rursus ferreas virgas ignitas supra pectus excipit. Ac tum in carcerem conjectus, Angelico divinoque auxilio recreatus, mox spiritum Deo reddidit. Eadem omnino habet Cytheræus. Hic ex priori eorumdem Menæorum elogio corrigendum Hilarii Episcopi nomen, ex hoc in illo Domitiani Præsidis.

6 Acta S. Vincentii Joanni Hessels a Lovanio, viro severi alioquin et morosi judicii, omnibus modis placent. Non a Notariis quidem excepta, sed antiquissima tamen sunt. Ea ex vetustissimis codicibus Marchianensi, Audomarensi, Metensi cujus nobis Jacobus Sirmondus noster copiam fecit, Trevirensi S. Maximini, Ultrajectino S. Martini, S. Mariæ de Ripatorio, M. Velseri, cum Bonini Mombritii editione, et Agonibus Martyrum, collata hic damus. Eadem Græce descripsit Simeon Metaphrastes, quæ postliminio Latine reddita a Guilielmo Sirleto, atque ab Aloysio Lipomano et Laurentio Surio edita sunt. ex plurimis veteribus MSS.

SS. Vincentius et Valerius comprehenduntur. a Probabile satis est ad gloriam Vincentii Martyris, quod descriptis passionis ipsius gestis titulum invidit inimicus. Unde reddimusb fide plena relationem gestorum, quæ litterarum apicibus annotari Judex non immerito noluit, quia victum se erubescebat audiri. Naturalis siquidem providentia est male errantium, auferre de medio testimonium probitatis.

2 d Sed quoniam nobilem Martyris triumphum notitiæ fidelium tradere disponimus, dignum est ut et generis ipsius nobilitas breviter intimetur. Extitit enim patree Eutychio progenitus, qui fuitf Agresti nobilissimi Consulis flius:g mater vero ejus Enola, ex Osca urbe noscitur procreata. Qui a pueritia studiis litterarum traditus, superna providente clementia, quæ sibi eum prævidebat vas electionis futurum,h gemina scientia, sub B. Valerio Cæsaraugustæ civitatis Antistite efficacissime claruit; a quo etiam sanctitate insignis diaconii arcem suscepit. Et quoniam idem Episcopus impeditioris linguae fuisse dignoscitur, tradito doctrinæ ministerio venerabili Vincentio, ipse orationi et divinæ contemplationi sedulus insistebat. At vero memoratus Archidiaconus vices sæpe Pontificis diligenter et opportune exequebatur.

3 Cum igitur apud Cæsaraugustam civitatem, ut multorum sinceritas et i signata veritatis verba testantur, Daciano cuidam Præsidi gentili et sacri lego, a Dominis et Principibus suis, Diocletiano videlicet et Maximiano, sæviendi in Christianos forte occasio cecidisset, et ei oblatranti profanæ crudelitatis rabies aspirasset; Episcopos ac Presbyteros ceterosque sacri ordinis ministros, spiritu nequitiæ exagitatus, rapi præcepit. Protinus ergo Valerius Episcopus et Vincentius Archidiaconus k fidei soliditate, et spe fruendi victoria subnixi, in confessionem Deitatis alacriter l concurrerunt, tanto feliciores se futuros esse credentes, quanto acriora tyranni supplicia, pia longanimitate certasset evincere. Unde certaminis ac pœnarum dilatio, remunerationis eis videbatur diminutio.

4 At Datianus Judex Sanctos Dei m primo Valentiam sub carcerali custodia, et famis miseria, ac catenarum stridore pertrahi præcepit, ut eos vexatione n itineris frangeret, et facilius subigeret injuria, quos videbat non posse de pœna superari. Qui cum manibus et cervicibus immensa ferri pondera sustinerent, et per omnes artus jam tunc mortis supplicia paterentur; cumque o jam defecisse eos crederet jugi injuria, et tam diu a publica conversatione seclusos nec corpore prævalere nec spiritu, timens ne sævitiæ suæ damna pateretur, p produci jussit e carcere, nolens eos ante tormenta vitam finire: quibus proponebat quod nec mortuis parceret, si deorum suorum culturam suscipere renuissent. Hinc pavefactus ad conspectum eorum, quod integri corpore et viribus essent, et inter supplicia fortiores, ait suis: Ut quid istis largiori pastu indulsistis et potu? Mirabatur enim furore cæcus, robustiores esse quos Deus paverat.

5 Et mox conversus ad Episcopum: Quid agis inquit, tu, Valeri, quid sub nomine religionis contra Principes facis? Nescis quia qui regalia decreta spernunt, de vita periclitantur? Jusserunt Domini orbis et Principes ut diis libamina persolvatis, nolentes dignitatem veteris culturæ novis et inauditis legibus profanari. Unde quod monemus obsequenter attende, quatenus tuo exemplo inferiores facile suscipiant, quod te, qui religionis hujus cerneris esse Episcopus, viderint non sprevisse. Sed et tu Vincenti verbis meis salubriter obaudi, quem et nobilitas generis, et decor commendat gratissimæ juventutis. Itaque vestræ definitionis sententiam in commune edicite, ut aut consentientes honoribus amplificemini, aut contemnentes tormentorum supplicis subdamini.

6 Cumque reticeret Episcopus, erat enim miræ simplicitatis et innocentiæ; eruditis scientia, sed, ut præmisimus, impeditioris linguae; ait Vincentius: Si jubes, Pater, responsis Judicem aggrediar. Et B. Valerius, Dudum, inquit, fili charissime, divini verbi tibi curam commiseram; sed et nunc pro fide pro qua adstamus, responsa committo. Tunc Vincentius, centius, cujus mens tota jam erat coronae conscia, conversus ad Datianum, Hactenus, inquit, habitus a te sermo de neganda fide peroravit: sed nefarium apud Christianorum prudentiam esse cognosce, Deitatis cultum abnegando aliquatenus blasphemare. Et ne te longius protraham, profitemur nos Christianae religionis esse cultores, et unius ac veri Dei permanentis in secula famulos et testes. In ejus nomine contra exquisita caliditatis tuae argumenta spiritualia constanter arma pugnaturi accipimus, minas tuas et supplicia non metuentes, sed potius mortem pro veritate libentissime amplectentes. Suppliciis enim tuis erudimur ad coronam, morte deducimur ad vitam. Serviat proinde diaboliceæ crudelitati moritura caro in poenis, quoniam homo interior fidem intemeratam suo servabit auctori. Ille etenim venenatissimus serpens et insatiabilis homicida Christianam innocentiam tormentis et mortibus vos cogit appetere, qui Paradisi felicitatem primis invidens hominibus, immortalitatis spoliatos dignitate morti miserabiliter subdidit, ac substravit. Ipse malignitatis astu idola pro Deo coli instituit, dolens illuc hominem posse obediendo redire unde ipse superbiendo noscitur corruisse. Iste est, quem cum satellitibus suis a corporibus humanis divina invocatione ejicimus; cui vos sub vanissimis figmentis ritum profani cultus exsolvitis, et nova dementia creatori creaturam præfertis. a Michael Monachus in Sanctuario Capuano ait hunc prologum esse: at quæ numero 3, habentur, in illius Ecclesiæ officio, primae norem Lectionibus, quibus sancti Martyris Acta describuntur, contineri. In variis codicibus huic prologo illud præfigitur exordium: Sub Dioceliano et Maximiano Imperatoribus data persecutione, iis temporibus in Hispaniis, provincia Cesaraugustana, Datiano Præside, sanctus Martyr in sua confessione martyrium tulit, in civitate Valentia, die undecimo Kalendas Februarii.b MS. Met. fidem pl enam, relationemque famæ, quam etc.c Idem MS. veritatis, alii, pravitatis.d Ilæc ad 3 usque numerum, in quibusdam MSS. desunt.e Fulgo in omnibus MSS. Euticio.f Mombrit. Agessi, alii, Agressi; al. Aggressi.g Franciscus Didacus de Aynsa-y-Yriarte lib. 2, Antiquiat. Oscanarum cap. 12, tradit S. Vincentium fuisse S. Laurentii consanguineum, idque variorum auctorum testimoniis confirmat, quorum nonnulli Enolam ejus matrem, sororem faciunt S. Laurentii, quod tamen ipsi Aynsx non probatur. Cap. 10, ex antiquo Itreviario Ecclesiæ Tarraconensis ista profert: Vincentius nobilis genere, patre Eutychio Agressi nobilissimi Principis illio, et matre Enola, in urbe Osca ad portam Novam natus, et juxta forum conversatus est. Inde missus Cesaraugustam traditus est viro sanctissimo Valerio ejus civitatis Episcopo. Paullo deinde inferius ait loco cut Tabernis nomen, uno circiter ab urbe Osca militari, ex tare vetus Missale MS. in coque hanc de S. Vincentio orationem: Deus qui urbem Oscensem nativitate sacratissimi Martyris Vincentii decorasti; tribue, quassumus, ut confratres et plebem dictæ urbis, in domo qua natus est ejus solemnia celebrantes, ab omni adversitate custodias, et ipsius meritis ad gaudia aeterna perducas. Unde tiquet, domum in qua natus fuit, deinde consecratam fuisse.h Alia MSS. genuina. i Mombrit. Insignita. k MS. Aud. spo solidati. 1 Pleraque MSS. cucurrerunt. m Aynsa multorum scriptorum testimoniis docet, varia Sanctis, priusquam Valentiam mitterentur, irrogata fuisse supplicia. n Ostenditur etiamnum in suburbio Segorviensi diversorium, FUNDus dictum,e regione xenodochii, ubi noctem peregisse Sancti traduntur. Carifleno puteum S. Valerius elicuisse in Christi nomine fertur. o Idem auctor ab initio Mai ad finem Decembris in carcere detentos scribit, variis interea exagitatos urumnis. p Prima hæc quæstio, ut idem ait, habita est in loco qui S. Theclæ dicitur.

S. Vincentius dire torquetur.

Exarsit ergo diabolus adversus Christianam fidem, et dum contemni se ac despici videt, ingemuit. Jamque præ ira poene extra se positus Datianus Præses dixit: Amovete hinc Episcopum istum. Justum est enim subire eum exilium, quoniam Imperiale contempsit edictum. a Gravioribus autem rebellem, qui in contumeliam publicam venit, exhibete tormentis. Animositati enim ejus video inferenda esse majora supplicia; quia quiequid sibi accessurum est pro poena, ipse præsumit ad gloriam. Applicate eum ad equuleum: membris distendite, et toto corpore dissipate.

Hanc poenam ante ipsa tormenta sustineat. Inter hæc Datianus Præses ait: Quid dicis Vincenti? vel ubi conspicis tuum jam miserabile corpus? At ille Deib præsentia roboratus, alacri vultu respondit: Hoc est quod semper optavi: hoc est quod votis omnibus exquisivi. Nemo mihi amicior, nec familiarior fuit. Tu solus meis maxime votis concordas. Ecce jam in sublime agor, et ipsos Principes tuos, seculo altior, despicio. Nolo gloriam mean minus, nec damna inferas laudi. Paratus est enim Dei servus ad omnia pro Salvatoris nomine sustinenda. Insurge ergo, et toto malignitatis tuæ spiritu debacclare; videbis me Dei virtute plus posse dum torqueor, quam possis ipse qui torques. Crudelitate, qua spiras, præstabis mihi gloriam; cum inter graviora suppliciorum meorum exitia vinceris. Unde ego jam singulariter gaudeo, quia dum patior vindicabor.

8 Clamare Datianus coepit, et in tortores ac carnifices suos virgis et fustibusc amplius desævire. Sicque Sancto a poena paullatim tuto, et de Dei auxilio securo, prius snos diabolus vexabat;d et vere, quos in potestate habebat. Ait ergo Vincentius: Quid dicis Datiane? Ecce jam de apparitoribus tuis vindicor. Ultionem mihi ipse in poena fecisti. Summa autem vocee minister diaboli rabidiores coepit intornare sermones, stridore dentium frendere; et dum Dei Martyrem lacerat, se potius ipse laniare. Tandemf cessavere torti carnifices; et defatigata lictorum manus, dum per Sancti latera pendet, victa defecit. Expalluit torquentium vultus, fortium robur emarcuit, sudorum rivis liquescentia membra tabuerunt: anhelum pectus fessis intremuit; ut putares eos potius in tormentis sancti Martyris torqueri.

9 Exanguis et ipse Datianus, pectore trementi, torvis et minacibus oculis,g clamare militibus coepit: Quid agitis? Non enim agnosco manus vestras. Homicidas pertinaciter obsitentes sæpe vicistis; paricidarum magorumque silentia alta rupistis; arcana quoque ipsa adulterorum vobis incumbentibus patefacta sunt: et quisquis pro confessione sui reatus mori timebat, in mortem sua confessione perductus est. Hodie, inquam, o milites Principum meorum, quod in contumeliam Imperatorum nostrorum dicitur, non possumus colihere, ut vel pro solo nostro pudore taceatur. Et qui alteros in confessionem mortis sue coegimus, huic silentium pro nostra contumelia nequimus imperare. Sed vos continete paullisper dexteras, vires resumite, ut improbum hostem, innovatus miles ad poenam durius coerceat. Rimelur acrior ungula intima costarum; et dolor interiora penetrans, gemitum reddere faciat, non contemptum.

10 Tunc denno subridens Vincentius Diaconus dixit: Hoc est sane quod legitur, Quia videntes non videbunt, et audientes non intelligent. Dominum enim Christum confiteor, filium altissimi Patris unici unicum, ipsum cum Patre et Spiritu sancto unum solum Deum esse profiteor. Quia ergo quæ vera sunt, fateor, negare me asseris, plane debes torquere si mentiar, sique deos Principes tuos dicam. Sed torque diutius confitentem, nec a mea obsecro poena cesses; ut vel sic possis probatam, licet sacrilego spiritu tuo, suspirare veritatem, ejusque me insuperabilem agnoscere confessorem. Nam quos jubes deos confiteri, idola sunt lignea et lapidea. Tu illorum testis, tuque mortuorum fias mortuus Pontifex: ego uni et vivo sacrifico Deo, qui est benedictus in sæcula.

11 At nimia Præses fervens insania, totaque facie humanitatis eversa, solam in corpus beati Martyris aciem luminum, venenumque pestiferorum fundebat oculorum, profluentem non jam a solis lateribus, sed a toto corpore sanguinem cernens. Erant enim viscerum interna patefacta. Nam juncturas e compagibus, diversitas tormentorum separaverat. Nihil erat unde jam suis posset irasci, sed quod vincebatur jam et ipse mirabatur. Ait autem: Miserere tui, Vincenti, ne florem perdas nunc primum vernantis ætatis, et in primis annis positus vitam tibi minuas longiorem. Parce suppliciis tuis, ut vel sero quæ supersunt tormenta luceris. At ille Spiritu sancto repletus ait: O virosa diaboli lingua, quid in me non facias, qui Deum et Dominum nostrum tentare voluisti? Non timeo supplicia quæcumque iratus impegeris. Hoc magis formidini est, quod fingis te velle misereri.h Percurrant denique omnes pœnæ: et si quid præstigiarum, si quid tuæ artis perversæ, si quid malignitatis viribus potueris, exere. Debes enim dulcem sub amarissimo veneno fidem et fortitudinem ab animo experiri i Christiano. Præstat quippe tolerantiam fortitudinis, qui suis in Evangelio loquitur: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animæ autem non habent quid faciant. Nihil ergo de suppliciis minuas, ut in omnibus te victum esse fatearis.

12 Post hæc Datianus dixit: Transferatur hic ad legitimam quæstionem, ac percurrat molestiora tormenta. Et si tam diu anima durare potest, inter supplicia vel membra deficiant. Vincere me iste non potest dum vivit. Vincentius respondens, O felicem me! inquit, istæ minæ tuæ ad laudem et gloriam mihi sunt; et terror asperior, cumulatior beatitudo. Quod ergo irasci te putas gravius, modo melius incipis misereri. Hinc ex eculeo assumptus Levita Vincentius, atque ad ignis patibulum raptus, tortores suos pœne ipse præveniens, moras carnificum arguendo ad pœna alacriter properabat. Jam enim truculentus minister proferri lectum cum k ferratis jusserat costis, et addita subter carbonum congerie, exurendum Dei Martyrem applicare. Intrepidus itaque Dei athleta, candentis ferri machinam ultro conscendit: torquetur, flagellatur, exuritur, et distensus membris crescit ad pœnam. Inseritur quoque pectori et membris depressa asperitas laminarum. Et decurrente inter ipsas candentis ferri acies liquore, stridens flamma arvina respergitur. Vulnera vulneribus infliguntur; tormentis tormenta deseviunt. Salis ignibus sparsi crepitantes minutiæ per membra dissiliunt: et jam non ad artus tantum sed ad ipsa viscerum abdita suppliciorum tela jaciuntur. Et quoniam integri corporis pars nulla supererat, quæ primum fuerat plaga illata, jam et ipsa renovatur. Manet Dei servus immotus, et erectis in cœlum luminibus Dominum precabatur l.

a MSS. Aud. et March. graviorem.
b Al. clementia.
c MS. Met. illo ipso furore bacchari.
d Al. et jure.
e MSS. S. Max. et Met. diabolus fremere.
f Al. cessere.
g Addunt nonnulla MSS. quasi in sua morte confusis.
h Alia MSS. incurrant. i MS. Aud. Christianam. k Al. ferreis. Al. serratis; favet Prudentius:

Serrata lectum regula Dente in frequenti exasperat.

1 Postquam in craticula dire excarnificatus est Sanctus, palo pedes ejus clavis afficos tradunt quidam, cumque non exiguo temporis spatio in isthoc perdurasse cruciatu.

S. Vincentius varie divinitus recreatus, tormentis superatis, moritur.

Interea Datianus de Vincentio beatissimo non recte sollicitus, recurrentibus militibus suis, quid ageret, quid diceret, inquirebat. Renuntiatur ab afflictis, et præ labore pœne mœrentibus, percurrisse illum universa a supplicia hilari vultu, spiritu fortiore, et pertinaci magis eum professione quam cœperat Christum Dominum confiteri. Heu, ait Datianus, vincimur. Sed hoc solum de suppliciis superest: si flecti pertinacia non potest, vel semper duret in pœna; spiritus, qui coerceri non potest, puniatur. Quærite, inquit, locum tenebrosum et oppressum urgente tectura, ab omni publica luce sepositum, perpetuaque nocte damnatum, reatui ejus peculiarem, extra videlicet carceres carcerem. Ibib fragmenta testarum exasperata passim congerite, ut quicquid jacentis corporis male incisa fractura tetigerit, illimatis infigat aculeis, et ipsa conversio laterum innovetur ad pœnam: ut id scilicet, quod commutatis artubus membra quærunt evadere. semper offendant. Divaricatis præterea et distensis cruribus, ligno pedes ejus constrigite, quatenus. discissis pœna artubus rebellis Principum expiret. Inde clausum relinquite in tenebris, ne oculis quidem respiret ad lucem. Nullus ibi hominum relinquatur, ne vel consortio alicujus sermonis animetur. Clausa et obserata sint omnia. Soliciti tantum estote ut quando defecerit nuntietur. Implent sine mora ministri quod Judex præceperat; et Dei athletam fortissimum horrendo recludunt ergastulo.

14 Sed cum prima quies fessos artus custodum somno vincente laxasset, quod Datianus pro pœna gravissimæ mortis intulerat, divinitus commutatur in gloriam. Carceris illius nox æternam accipit lucem. Flagrant cerei ultra solis fulgorem radiantes, laxatumque ligni roburc dissiluit, ac testarum asperitas fit florum redolentium jocunditas et mollities. Quibus invictissimus Dei athleta refectus, psalmum Deo et hymnum dicens, lætus exultat. Sicque solitudo horribilis Angelica relevaturd frequentia. Quorum caterva vallatus Martyr egregius venerando fovebatur obsequio, et mulcebatur alloquio. Agnosce, inquiunt, o Vincenti invictissime, pro cujus nomine fideliter decertasti. Ipse tibi revera coronam præparatam servat in cœlestibus, qui te victorem esse fecit in pœnis. Esto igitur jam securus de præmio, quia mox, deposito carnis onere, nostro addendus eris collegio. Dantur hinc laudes Deo, et resonante organo vocis Angelicæ modulata suavitas procul diffunditur.

15 Turbati vero subito expavere custodes, et ut vehementi stupore attoniti certius de miraculo explorare contendunt; clausas fores adeunt, et introspicientes per rimas Deitatis ministros siderea venustate coruscare cernebant: antrum tartareis tenebris pridem horribile, immensa luce splendere; testarum aculeos multipliciter florere, sanctumque Dei Martyrem solutis cunctis nexibus deambulantem psallere. Qui mox divino terrore atque respectu compuncti, relicto gentilitatis errore Christianæ religioni fideliter sese dedere, cupientes jam mente mutata devotionis suæ obsequia ei impendere, in cujus ante fuerant nece grassati. Venerat et multitudo vicina fidelium, dudum de ipsius mœsta suppliciis, sed jam de concessa colitus gloria alacris. Quibus B. Vincentius dixit: Nolite timere, laudesque Dei contemnendas, nolite putare. Imo propere irrumpite, et solatia Angelico obsequio ministrata oculis haurite securi. Ubi reliqueratis tenebras, gaudete lucem, et quem ingemiscere in suppliciis credebatis, in laudes veri Dei exultare gaudete. Laxata sunt vincula, crevere vires, corpus stramenta mollia refecerunt. Miramini potius, et veris asserite præconiis Christum in servis suis semper esse victorem. Renuntietur ergo Datiano, qua perfruor luce. Commentetur e si valet aliquid, et addat ad gloriam meam, de laudis titulo nihil defraudans, sed exercens quicquid adhuc furor bachantis invenerit. Siquidem solam illius misericordiam timeo, ne videatur velle ignoscere.

16 Ad hanc renuntiationem exanguis et trepidus Datianusf in hæc verba prorupit: Et quid amplius faciemus. Victi sumus. Referatur itaque ad lectulum corpus, stramentisque mollioribus foveatur. Nolo enim gloriosiorem facere, si inter tormenta defecerit. Indulta pauxillum requies, attrita pœnis membra refoveat; et obducto in cicatricem hiatu vulnerum, denuo novis et exquisitis suppliciis innovatus et ipse subdatur. Verum Datiano inaniter tractante de supplicio, Christus clementer disponit de præmio. Delatus namque Dei Martyr ad lectulum, ac püs Sanctorum manibus in strati mollitie repositus, mox pretiosam resolutus in mortem, cœlo spiritum reddidit. Videres circumstantium frequentiam Sancti vestigia certatim deosculando prolambere, vulnera Ex MSS.g totius laceri corporis pia curicisitate palpare, sanguinem linteis excipere, sacra venerationeg posteris profuturum.

a Addit MS. lip. publica.
b Addunt MSS. Met. et S. Max. mucrones etc. Sumptum forte ex Prudentio, ita scribente:

Fragmenta testarum jubet Hirta impolitis angulis, Acuminata, informia, Tergo jacentis sternere. Totum cubile spiculis Armant dolores anxii; Insomne qui subter latus. Mocrone pulsent obvio.

Sed hæc de mucrone et acæ ipsarum testarum videntur accipienda.c MS. lip. dissolvitur.d Al. reverentia.e Addit MS. Met. adhuc diabolus.f Addunt MSS. Met. et S. Max. etiam ipse sibi male conscius, in se poenam sensit, dum in famulum Dei sævit. Tandem vox vera, etsi invita simplicitate prorupit. Aynsa ait, priusquam ad mollem lectum transferretur, perductum ad Datianum esse et benigne compellation; vulgataque per urbem fama. Præsidem paenitudine ductum velle Vincentii plagas curare, cumque humaniter habere, confluxisse ad deferenda Sancto obsequia Christianos complures: quos omnes tyrannus post Sancti mortem trucidavit.

Plerique vesterñ lineam Stillante tingunt sanguine, Tutamen ut sacrum suis Domi reservent posteris.

Conticescat igitur novitia impietas, neque adversus Sanctorum pignora debacchetur.

In corpus frustra sævit tyrannus, id religiose conditum.

Cognito igitur abscessu ejus, jam victus atque confusus Datianus dixit: Si non potui superare viventem, puniam vel defunctum. Non est spiritus qui repugnet, non est anima quæ vincere contendat: cum vacuo corpore nullum est certamen. In exangues artus corporis destituti novis suppliciis debacchabor. Satiabor nunc de paena, etsi mili non potuit provenire victoria. Projicite, inquit, illum in apertum campum nullo defendente obstaculo, ut cadaver exanime sepulturæ carens honcre, a feris et avibus penitus consumptum non comparat; ne forte Christiani eius tollentes. reliquias, Martyris sibi vindicent dignitatem. Expositum ergo ad supplicia sine tegmine venerabile corpus, Angelicis rursum excubiis et obsequiis honoratur. Non illud aliqua hominum, quæ forte corrumpi potuisset, manus servabat, non ipsa licet pia Sanctorum miseratio, quæ sibi tantum provenisse Martyrem in commune gaudebat. Et puto ob hoc divino instinctu humana negata esse obsequia, ut divina non deesse aliquatenus videretur custodia. Corvus itaque avis lenta et pigerrima, haud procul residens, quasi tetra sui specie lugentis habitum demonstrans, cum adventantes aves reliquas ac pernicibus metuendas alis quodam impetu eminus fugaret, advenientem subito immanem lupum incursu etiam non segni abegit a corpore. At ille reflexa cervice in aspectum sacri corporis stupefactus haerebat, et, ut credimus, custodiam mirabatur Angelicam. Reddita nunc nobis est antiquitatis historia, per avem similem. Nam qui ante Eliæ pleno ore cibos detulerat, nunc S. Vincentio Martyri jussa ministrat obsequia.

18 Territus ad hæc Datianus nuntio, dixit: Puto quia jam nec mortuum vincam. Cum enim eum acrius sæviens persequor, gloriosiorem mea sævitia facio. Sed si consumi in terra non potuit, demergatur in pelagus, ne erubescamus quotidie sub oculis omnium. Victoriam eius vel maria celabunt. Insuatur, inquit, complicitum cadaver in culco paricidæ, brevique fiscellæ impositum, ubi nautæ spatia longiora processerint, altioris sali fluctibus imprimatur; quatenus scilicet impasti pisces, siquid lacero superest corpori, vel lambendo consumant, aut belluino lacerotur ore, quem a lentitudo non attigit bestialis. Fidus præterea minister molam haud parvi ponderis annectere non negligat, ne forte unda mobili ad peregrina cadaver devectum litora, negatam assequatur aliquatenus sepulturam. Quin potius reciprocatum fluctibus, et ad scopulos frequenter illisum dispereat, ut nec mortuus inter saxa quiescat. Ecce quid agis sævissime Datiane? Facis et in alio elemento Martyrem nostrum esse gloriosum. Ergo ut jussum fuerat, justi cadaver insuitur, et cervicetenus constipatum duris ad molam funibus coarctatur. Tunc quidam Eumorphius, homo profanæ mentis et sacrilegi spiritus, qui in hoc ipsum Datiano funestum promiserat obsequium, collectis ex urbe nauticis viris, infandum scelus insistebat peragere: et facto agmine navem conscendens, promisso fidelis in crimine, socios spatia longa atque diffusa hortabatur transmittere. Quod incitati nautæ implere non differunt. At ubi eorum oculis montium sunt subducta cacumina, litusque omne evanuit, tímentes ne forte ad aliam provinciam deportarentur, in medium maris injectum fluctibus impresserunt. Et redeuntes ad Datianum hilares quasi suo Præsidi prima gaudia reportarent, plausu dissono perstrepebant, nautica vociferantes lascivia, subtractum ab oculis omnium esse Vincentium: et ob hoc quasi primi nuntii magis præcipites, summa cum celeritate festinabant redire.

19 Sed illos Datiani fortissimos remiges, Dei manu gubernante, beati Martyrisb corpus prævenerat; et quod altioris sali credebatur profundo teneri, jam ad portum sibi venerat quiescendi, ante quodammodo honorem reperiens sepulturæ, quam nuntiari potuisset expositum; ut divinis clarescentibus miraculis, Christi miles post mortem quoque ostenderetur invictus, quem nec supplicia vincere, nec maria quiverant. In die enim sui certaminis non est a pio Domino destitutus, quia dedit illi caput antiqui serpentis conterere, dum fideliter studuit in mandatis ejus decertare.

20 Interea sanetus Martyr quemdam virum in eestasi conveniens, se deportatum ad litus indicat, locumque, in quo jacebat, demonstrat. Qui de visione aliquantulum hæsitans, dum tardius tanto funeri monstratum exhibere parat obsequium;c commonita in somnis quæ quædam vidua, nomine Jonica, ætate et sanctitate plenissima, vera signa quiescentis corporis accepit, scilicet ubi illad reciprocatum fluctibus mollis arena tumulaverat, et elementi ipsius prolambente congerie ad honorem sepulturæ famulanda servierat. Quam visionem non ignorans divinitus sibi esse manifestatam, pluribus Christianæ religionis clam innotescere studuit, et ut ad negotium sibi coelitus ostensum una pergerent, sollerter eos exhortari curavit. Venit ergo ad locum, et quasi rætegens certa oculis signa in curvo litore expedita intentione dirigitur. Mox B. Vincentii corpus inter ipsa soli aquarumque commercia reperiunt, quem divina miracula pro suae sanctitatis merito et terris clarificaverant et pelago. Itaque propter gentilium furorem non valentes eum digno venerationis tumulare cultu, ad quamdam parvulam detulerunt basilicam sepeliendum. Tandem autem cessante perfidorum crudelitate, ac fidelium crescente devotione, beatissimus Martyr ad sepulturæ honorificentiam inde levatus, digna cum reverentia deportatur, et sub sacro altari extra muros ejusdem civitatis Valentiae ad quietem reponitur. Ubi meritis ipsius divina multipliciter præstantur beneficia ad laudem et gloriam nominis Christi, qui cum Patre et Spiritu saneto vivit et regnat Deus per infinita secula seculorum, Amen.

a MS. Aul. feritas, al. lentitudo.
b Aynsa scribit, saxum ipsum, cui sacrum corpus fuerat alligatum, ex vndis emersisse, alque instur spunæ adnatasse ad littus cum corpore: quod conspicati nautæ non sint ausi prox sacro quodam stupore altingere.
c Octavius Pancirolus in Thesauris absconditis alm. æ Urbis reg. 3, eccl. 11, scribit suise Martyris corpus primum ab Angelis sepultum; hanc apparitionem sedata persecutione esse faclam. Sed refellitur ex Actis.

De reliquiis s. Vincentii.

§ 1. Stola S. Vincentii allata Parisios, dicatum ei cænobium, quod nunc S. Germani.

Multi, tum aliis in provinciis, tum in Hispania præsertim, Vincentii Martyres fuere: et inest ipso in nomine omen quoddam felicitatis. Hinc pluribus locis quæ habentur illius nominis reliquæ, aliorum vel abolitis, vel ignoratis alicubi Actis, celeberrimi illius Cæsaraugustani Archdiaconi existimatæ sunt. Quæ tamen præcipua de illis feruntur, promere hic constituimus, et sunt nonnulla extra controversiam. Ac de iis quidem, quæ in Galliam translatæ, ita scribit Saussanus:

2 Porro ejusdem sacratissimum corpus potiori ex parte, una cum stola qua ornatus beatus Archilevita Valerio Antistiti ad aram ministrabat, a Childeberto Rege Christianissimo orthodoxæ fidei in Hispania vindice, e Valentia, ubi ille agonem gloriosum expleverat, in Gallias pro majori parte advectum, in nova basilica sacræ ipsius Martyris memoriæ consecrata prope muros Parisienses, ab eodem Rege ingenti cum gloria collocatum fuit, regiæ urbi ut non solum esset ornamento, sed itidem perenni munimento. Pars vero altera illius reliquiarum postea ex Hispania sub Saracenorum invasione, in Italiam ad conservandum deportata, et Capuæ reposita; hinc a B. Theoderico Metensi Episcopo, beneficio Othonis Imperatoris sui consanguinei, ad Metensem urbem transvecta est atque honorificentissime condita, ea in basilica, quam ad tanti athletæ cultum præmemoratus Antistes extruxit et sacravit. Ceterum caput ejusdem Martyris pridem antea a S. Domnolo Episcopo Cenomanensi (qui pretioso hoc munere a prædicto Rege Childeberto donari promeritus est) ad Cenomanensem delata civitatem, congruo decore collocatum fuerat in suburbicaria ecclesia, quam ad ipsius venerationem proprio sub titulo ejusdem Martyris, pius ille Antistes construxerat: quæ hodieque tanti tutelaris nuncupatione pollet, et felici patrocinio, insigni adeo fulta pignore, gloriatur.

3 De singulis separatim agemus; ac primo de iis reliquiis, quas attulisse Parisios Childebertus memoratur. Ejus Hispanicam expeditionem ita describit S. Gregorius Turonensis lib. 3, hist. Franc. cap. 29. Post hæc Childebertus Rex in Hispaniam abiit, quam ingressus cum Clothario, Cæsaraugustanam civitatem cum exercitu vallant atque obsident. At illi in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, ut induti ciliciis, abstinentes a cibis et poculis, cum tunica B. Vincentii Martyris muros civitatis psallendo circuirent. Mulieres quoque amictæ nigris palliis, dissoluta cæsarie, superposito cinere, ut eas putares virorum funeribus deservire, plangendo sequebantur. Et ita totam spem locus ille ad Domini misericordiam retulit, ut diceretur ibidem Ninivitarum jejunium celebrari: nec æstimaretur aliud posse fieri, nisi eorum precibus divina misericordia inflecteretur. Hi autem qui obsidebant, nescientes quid obsessi agerent, cum viderent sic murum circuiri, putabant eos aliquid agere maleficii. Tunc adprehensum unum de civitate rusticum, ipsi interrogant quid hoc esset quod agerent? Qui ait: Tunicam B. Vincentii deportant, et cum ipsa ut eis Dominus misereatur, exorant. Quod illi timentes, se ab ea civitate removerunt: tamen acquisita maxima Hispaniæ parte, cum magnis spoliis in Gallias redierunt.

4 Eadem in gestis Francorum epitomatis narrantur, sed ibi dicuntur Franci in Spaniam ingressi, ipsam terram vastantes succendisse, interficientes populum etc. Cæsaraugustani, non fæminæ solum, sed et viri, aspersisse capiti cinerem: Episcopus a Regibus evocatus ad colloquium, cum muneribus occurrisse: postulasse ab eo Childebertus ut ei reliquias B. Vincentii daret: ac Parisios veniens ecclesiam in honorem ejusdem sancti Martyris ædificasse. Idem scribit Ado in Chronico ad an. 327, additque eamdem ipsam stolam in eadem ipsa ecclesia reposuisse. Sigebertus id refert ad annum 342, uti et Baronius, Franciscus Didacus de Aynsa-y-Yriarte tradit diebus 18, obsessam fuisse Cæsaraugustam: tunicæ partem isthic retentam, etiamnum asservari: esse byssinam, auro intertextam, candidam, sancti Martyris sanguine respersam.

5 Aimoinus quoque eamdem expeditionem, reliquiarumque Translationem, aliquanto distinctius describit lib. 2, de gestis Francorum cap. 19, Childebertus Rex, qui anterioribus annis Hispaniam ingressus Toletum urbem ceperat, Clotharium fratrem suum, cum quo fœdus firmaverat, sollicitavit in adjumentum sui; quo ejus fretus societate eamdem provinciam sibi subacturus aggrederetur. Quo cum valido exercitus adventante supplemento, viribus conjunctis Cæsaraugustam usque accesserunt: a cujus urbis ingressu prohibiti, obsidionem adoriuntur. Et resistentibus oppidanis, cum summa vi utrimque decerneretur; tandem Hispani ipsa obsidionis dispositione, et Francorum feroci perterriti animositate, animos a prælio revocaverunt, ac tota mentis intentione ad Christi misericordiam implorandam conversi, assumptis Crucibus cum Letania murum obambulantes circuire coperunt. Quod Reges cernentes, aliquod maleficium exercere suspicati sunt: captumque quemdam ex rusticis sollicitius interrogant, cujus religionis habitatores civitatis essent, aut quid urbem circumeundo præ cantationibus agerent. Quibus ille: Cives, ait, Christiani sunt; nunc ut sui misereatur Dominus exorant. Cui Reges: Vade, inquiunt, die Episcopo urbis, ut ad nos nihil hæsitans veniat. Quem advenientem Childebertus taliter alloquitur: Christianæ, inquit, religionis ac unius veri Dei vos agnoscentes esse cultores, parcere vobis decrevimus, si assensum nostrae petitioni tu, qui Antistitis in loco fungeris officio, præbens, nobis S. Vincentii reliquias contuleris: qui (ut beatissimus Germanus Parisiacæ, nostrae videlicet, urbis Episcopus nobis sæpissime retulit) in hac urbe, ut multorum synceritas et signata veritatis verba testantur, eximius Levita enituit. Pontifex nil moratus ejusdem inclyti Levitæ ac Martyris stolam, id est, tunicam, Regibus offert. Quam illi condigno honore suscipientes, obsidionem juxta promissum solvunt, et devastata omni provincia cum spoliis et ingenti præda nativum repetunt solum.

6 Quibusdam deinde interjectis, cap. 20, ista sublit: Verum Childebertus acceptam B. Vincentii stolam Parrisiis defert: ædificatamque solo tenus, secundum beatissimi Germani dispositionem, basilicam, nomini ejusdem sancti Levitæ ac Martyris dedicare fecit: in qua non minimam vasorum partem, quæ eum a Toleto asportasse supra memoravimus, cum capsis Evangeliorum, cruces quoque mirifici operis, aliaque devotus excellentissima contulit munera.

7 Hac Aimoinus, qui Childeberti diploma, sive, ut vocat, pragmaticum, subjungit, quo varias huic cænobio possessiones ac privilegia largitur. De ecclesiæ vero illius dedicatione lib. 2, cap. 29, ita scribit: Defuncto gloriosissimo Rege Childeberto, 49 postquam regnare coeperat anno, nondum quidem dedicata vel consecrata S. Vincentii, quam fabricaverat, ecclesia; gloriosus Clotharius Rex non dignum ducens hoc fore procrastinandum, conferre curavit cum beatissimo Germano, unaque cum Ultrogotha Regina præfati inclyti Childeberti uxori, necnon et cum Crothberga et Crothsinda ejus afflnibus, quatenus ipsa cum digno honore consecraretur a beatissimo Germano, ut in die dedicationis ex rebus propriis ipsi ecclesiæ dotem honorifice conferrent. Quod et fecerunt, et scripto suo corroboraverunt.

8 Datum est illud Childeberti diploma anno regni ejus 48; qui erat Christi 359, die 6 Decembris; ipse anno anno sequenti decessit: ac tenuit deinde Francorum regni monarchiam Clotharius biennio, quo tempore dedicatio facta ecclesiæ est. Ejus dedicationis anniversariam memoriam suo Martyrologio inscripsit Usuardus, ejusdem cænobii monachus, 23 Decembris: Parisiis dedicatio basilicæ in honore sanctæ Crucis et S. Vincentii Martyris: et depositio Domni Childeberti Regis: Eadem Galesinius, Canisius, Florarium. Saussaius quoque: Lutetiæ Parisiorum dedicatio basilicæ suburbanæ in honore sanctæ Crucis et S. Martyris Vincentii, fundatæ per Childebertum Regem Christianissimum, qui redux ab Hispania cum triumpho, stolam ipsius beati Archilevitæ, quam ex Cæsaraugusta attulerat, necnon minimam vasorum partem, quæ asportaverat a Toleto, cum capsis Evangeliorum, crucibusque mirifici operis, aliisque excellentissimis muneribus ibidem ad cultum deitatis veneranter reposuit. Consecravit hanc illustrem basilicam S. Germanus Episcopus Parisiensis, cujus hortatu illam Rex ipse Childebertus regali magnificentia ædificaverat. In qua demum ipse S. Germanus tumulatus, iis prodigiis refulsit, quibus illustratam ecclesiam cum cænobio et suburbio suum in titulum et tutelam vendicavit. Vitam ipsius S. Germani Parisiensis Episcopi dabimus 28 Maii.

9 An præter stolam S. Vincentii, sive tunicam, aut tunicæ partem, alias ejus reliquias attulerit Parisios ex Hispania Childebertus, non tradunt antiqui, quos quidem viderimus. Ipse Childebertus in suo pragmatico soltum dicit se Sancti reliquias de Spania apportasse; nec quæ illæ fuerint exponit. Asserit Saussaius supra, sacratissimum corpus potiori ex parte, una cum stola advexisse, et quidem Valentia, ubi ille agonem gloriosum expleverat; cum nemo veterum tradat Valentia, sed Cæsaraugusta obsessa, reliquias cum abstulisse. Nam quod Childebertum Regem Christianissimum orthodoxæ fidei in Hispania vindicem appellat, luculentior laudatio est, quam ut tribui Regi illi fraternis odiis, nepotumque cæde impiato merito possit. Prior quidem expeditio Hispanica suscepta ab eo est, ut injuriam sorori Chlotildi factam vindicaret, quam suus conjux Amalaricus Rex Arianus, ob Catholicæ fidei constantiam, indignis modis vexabat. Secundæ expeditionis causas S. Gregorius Turonensis non prodit; Aimoinus illam unicam scribit fuisse, ut eamdem provinciam sibi subacturus aggrederetur.

§ II. Aliæ in Gallia S. Vincentii reliquiæ.

Allatum tamen in Galliam S. Vincentii caput, sive ab eodem Childeberto, ut vult Saussaius, seu quo alio, ejus certe xstate. Constat id ex S. Domnoli Cenomanensis Episcopi vita, quam 16 Maii dabimus, in qua isthæc habentur: Extruxit autem sanctæ Ecclesiæ amator devotissimus monasterium quoddam in suburbio civitatis suæ; tum ut ejus urbis esset munimentum, tum ut posset Domino animas lucrifacere: idque in honorem sanctorum Martyrum Vincentii et Laurentii consecravit. Ipsi autem consecrationi adesse voluit memoratum Germanum Episcopum, ut amborum solenni dedicatione ad majorem populus devotionem incitaretur. In ejus vero consecratione, de rebus Ecclesiæ suæ multa testamento ei legavit atque confirmavit, permittente et favente Chilperico Francorum Rege ejusque Principibus; multis etiam id suggerentibus Episcopis, inprimis autem S. Germano; Clero quoque populoque ut id faceret adhortante. Subscripsit autem sua manu et approbavit B. Germanus pluresque alii Episcopi. Porro in eadem ecclesia caput B. Vincentii Martyris, et magnam craticulæ partem, in qua S. Laurentius assatus est, honorifice reposuit: monachos etiam sub cura et moderatione Leusi Abbatis, quem ipse præfecit, ad regulæ præscriptum illic degere Dominoque servire voluit. Tanto autem amore beatissimum Germanum Episcopum complectebatur, ut in eaipsa SS. Vincentii et Laurentii Martyrum ecclesia sepulturæ locum ei præpararit: ubi tamen postea, ob certas quasdam caussas, non S. Germanus, sed ipsemet digne humatus est. Hæc ibi. Verum aut non integrum isthic sancti Martyris caput fuit, aut post ad Castrense cænobium advetum est, cum illud Castris ad Claramvallem transferri curarit Conradus Cardinalis Portuensis, ubi etiamnum asservatur, ut authenticis testimoniis probat Jacobus Breulius, qui et diploma Conradi recitat datum an. 1224, pridie Kal. Maii. Alias Cenomanis reliquias S. Vincentii donatas § sequenti dicemus. Franciscus Diagus lib. 6, annal. regni Valentiæ cap. 6, contendit, alterius Martyris Vincentii caput fuisse Cenomanos ad S. Domnolum allatum.

11 Alibi quoque in Gallia S. Vincentii reliquiæ nonmullæ in veneratione habentur. Nam S. Gregorius Turonensis lib. 1, de gloria Martyrum cap. 90, ita scribit: Vincentius vel Levita vel Martyr Hispanis martyrium consummavit. Apud terminum vero Pictavum vicus est in Arbatilico, nomine Becciaco, in quo ejus habentur reliquiæ. Cujus solennitas xi Kal. mensis undecimi celebratur. Sed incolæ loci, et præcipue Archipresbyter, errorem nescio quem passus, ante diem eam voluit celebrari. Dictis igitur Missis cum ad convivium resident, ecce unus ex energumenis clamare copît ac dicere: Currite cives, egredimini a vico, exite obviam B. Vincentio: ecce ad vigilias venit: ecce festa ejus crastino habituri estis die. Hæc eo dicente, renovant solennia, et tota nocte in vigiliis excubant. Mane autem facto, dum Missarum solennia celebrarentur, et hic energumenus, qui adventum Sancti prædixit, et alii cum eo duo mundati sunt. Sed et duo paralytici ipsa die directi sunt, et sic a festivitate cum lætitia est discessum.

12 Cum autem reliquiæ ejus a quibusdam peregrinis deferrentur, ad Ceratensem Turonicæ urbis vicum accesserunt, ibique ad tugurium cujusdam pauperis deferentes suscepti sunt. In crastino autem duo paralytici super hæc pignora acceperunt gressum, unusque caecus lumen recepit.

13 Haud procul autem ab illo vico est alius vicus, quem Orbaniacum vocant, in cujus ecclesia hujus sancti habentur reliquiæ: quæ cum a furibus ablatæ fuissent, et ipse qui easdem abstulerat in Biturico cuidam Abbati accepto pretio reliquisset; revelatum est Abbati, ut eas loco, unde dimotæ fuerant, restauraret. Nihilominus et Archipresbytero huic monasterio propinquo per visum manifestatum est, ne penitus moras innecteret ad restituendum. Quas acceptas cum psallendo deferret, homo quidam, qui per annum integrum oppressus gravi aegritudine decumbebat, inter suorum deportatus manus, ut velum quo sanctæ tegebantur favillæ, adorans suppliciter osculatus est, mox compressa infirmitate sanatus, exequiis martyrialibus cum ceteris est secutus.

14 Hæc S. Gregorius. Excusi libri habent xi Kal. undecimi mensis agi ejus celebritatem solere: restituimus xi Kal. ex fide Martyrologiorum, et omnium Ecclesiarum usu. Vicum Ceratensem urbis Turonicæ, MS. Rip. Ceratinsim vocat; Orbaniacum, Orbani.

15 Theodoricus Metensis in Gallia Belgica Episcopus Ottonem 1, in Italiam comitatus, cum alias inde Sanctorum reliquias, tum S. Vincentii, attulit; cujus etiam honori monasterium condidit. Qua de re Sigebertus ad annum 970. Deodericus Mettensium Episcopus Ottonem 1, in Italiam comitatus, cum alias inde Sanctorum reliquias, tum S. Vincentii, attulit; cujus etiam honori monasterium condidit. Qua de re Sigebertus ad annum 970. Deodericus Mettensium Episcopus, Imperatori sanguine, dilectione, ac familiaritate ceteris devinctior, dum in Italiacæ expeditione per triennium sub eo militaret, multa corpora et pignora Sanctorum de diversis Italiæ locis quocumque potuit modo collegit: primum a Marsia S. Elpidium..... a Corduno pignora Vincentii Martyris et Levitæ, ab Hispania olim a duobus monachis Capuam, a Capua illuc deportata..... Hæc omnia cum parte catenæ S. Petri Apôstoli, cum capillis ejusdem, et sanguine S. Stephani Protomatyris, et parte de craticula S. Laurentii rentii Martyris a Papa Joanne sibi donata, cum aliis multis Sanctorum pignoribus Præsul Deodericus in Galliam hoc anno transtulit, et in ecclesia S. Vincentii Martyris a se in insula urbis constructa locavit. Hinc refellas quod supra scriptis Saussaius, ab ipso Theodorico esse Capua sublata. Porro de Theodorico, cujus natalis recolitur 18 Julii, sæpius alibi agetur.

16 Joannes Cognatus Historiæ Tornacensis lib. 3, cap. 36, testatur aliquas quoque S. Vincentii reliquias in cathedrali Tornacensi ecclesia asservari. Fuerunt et in sacrario Bruxellensi gloriosorum piissimorumque Principum nostrorum Alberti et Isabellæ, aliquæ ejusdem sancti Martyris exuviæ. Glaber Rodulphus lib. 3, hist. cap. 2, de Roberto Galliæ Rege ita scribit: Obtulit Robertus Rex, inquit, immensa munera auri atque argenti et pretiosarum gemmarum Henrico; centum insuper equos honestissime phaleratos. At ille cernens amici liberalitatem, suscepit ex illis tantum librum Evangelii, aureis lapidibus pretiosis insertum, ac phylacterium simile factum, continens dentem S. Vincentii Levitæ et Martyris. Unde hunc dentem acceperit Robertus, ubi cum S. Henricus collocarit, nos latet.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

22. siječnja Kalendar godine