Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · 22. siječnja

O sv. Vincenciju mučeniku

DE S. VINCENTIO MARTYRE

Sadržaj (24)
  1. Valentiæ in Hispania.
  2. S. Vincentius dire torquetur.
  3. S. Vincentius varie divinitus recreatus, tormentis superatis, moritur.
  4. De reliquiis s. Vincentii.
  5. § II. Aliæ in Gallia S. Vincentii reliquiæ.
  6. § III. Reliquiæ S. Vincentii Castrum allatæ: earum partes alio.
  7. Reliqulæ castrum delatæ. miracula.
  8. Eadem historia carmine descripta
  9. Auctore eodem Aimoino.
  10. Præfatio ad theotgerum monachum.
  11. Liber primus.
  12. Liber secundus.
  13. DE RELIQUIIS S. VINCENTIIin Lusitaniam translatis.
  14. § II. Translationis historia, anniversarium festum.
  15. A miracula s. Vicentii, ulyssippone edita,
  16. Inventæ S. Vincentii reliquiæ.
  17. Reliquiæ Ulyssipponem translatæ.
  18. Varia ad eas facta miracula.
  19. Aliæ curationes infirmorum.
  20. Res amissæ, ope S. Vincentii repertæ.
  21. Tempestates sedatæ, alia mortalibus concessa beneficia.
  22. De reliquiis s. Vincentii
  23. Barium in Appuliam translatis.
  24. Narratio translationis

§ III. Reliquiæ S. Vincentii Castrum allatæ: earum partes alio.

Castrum, sive Castra, aut Castras, urbs est Occitaniæ ad Acutum amnem sita; olim celebre ordinis Benedictini monasterium, sub Albigensi Episcopo, sed Joannes XXII Papa in Ecclesiam cathedralem excrit; Paulus III, an. 1536, 22 Novemb. de monachis seculares Canonicos esse sancivit. Huc S. Vincentii Martyris ex Hispania allatum sua ætate corpus testatur Aimoinus, qui Ludovici Pii ejusque filiorum vixit ætate, atque ipsam Translationem duobus libris descripsit, quos Jacobus Breulius typis vulgavit. Quam historiam Andreas Resendius Lusitanus in epistola ad Bartholomæum Kebedium false irridet: sed præter jocos, subinde parum modestos, vix argumentum profert ullum, quo fidem illius elidat. Utri tamen corpus possideant sancti Martyris, an utrique partem solum, an integrum, sed diversorum ejusdem nominis Sanctorum, nolumus quærere, nedum de tota ea controversia sententiam ferre. Certe non integras ejus reliquias Valentia Castrum, aut in Lusitaniam avectas, infra ostendemus, cum Valentinus Episcopus brachium ejus Bariensi Ecclesiæ in Appulia donarit.

18 Inventionis S. Vincentii anniversariam memoriam consignat in Martyrologio Gallicano Saussaius 27 Octobris cum prolixo elogio. Eodem die Molanus et Carthusiani Colon. in addit. ad Usuardum, Canisius, Galesinius: Ipso die Inventio corporis S. Vincentii Levitæ et Martyris. Vetus exemplar Martyrologii Usuardi, quod a 400 circiter annis exaratum asservatur in monasterio S. Germani Parisiis: Ipso die Inventio, seu Translatio, S. Vincentii Levitæ et Martyris. Declarat Galesinius in Notis ac Ferrarius se de ea Translatione per Audaldum facta scribere. Alioquin idem Galesinius 23 Septembris: Valentiæ in Hispania Inventio S. Vincentii Martyris. Citat in Notis tabulas Ecclesiæ Bergomensis. At Ferrarius, citans itidem tabulas ejusdem Ecclesiæ, nobis necdum visas, et Galesinium: Bergomi, inquit, Inventio corporis S. Vincentii.

19 Castri asservari S. Vincentii reliquias, a pluribus retro seculis, et publicis scriptis et miraculorum splendore testatum est. Partem carum aliquantulam sibi Ludovicus Philippi Augusti Regis Galliæ filius, S. Ludovici pater, expetiit et impetravit. Extant Simonis Montfortii piissimi invictissimique Comitis de ea re litteræ in archivo monasterii S. Germani, a Breulio editæ: Universis præsentes litteras inspecturis Simon Comes Leincestrensis, Dominus Montis fortis, Dei providentia Bituricensis et Bajocensis Vicarius, salutem in Domino. Cum charissimus Domnus noster Ludovicus cum multa precum instantia nos rogaret, quod nos ei dari faceremus aliquid de reliquiis B. Vincentii Martyris, cujus corpus sanctissimum in quadam ecclesia quæ in honorem ipsius fundata est apud Castras, quamdam villam nostram in diocesi Albiensi, per librorum auctoritatem, qui sunt in ecclesia prædicta, et miraculorum frequentiam, quæ per prædicti beatissimi Martyris merita gloriosa frequenter ibidem fiunt: nos devotionem prædicti Ludovici attendentes, utilitatem et promotionem, quam ipse contulit in negotio Jesu Christi, eidem dari fecimus de osse maxillæ prædicti Martyris gloriosi. In cujus rei testimonium præsentes litteras sigillo nostro fecimus sigillari. Datum Tholosæ in capella Domus militiæ templi.

20 Extant de earumdem reliquiarum donatione ibidem litteræ Abbatis Castrensis Willelmi, quas et Gültelmus Catellius citat lib. 2, cap. 23. Ex ita habent: Willelmus Dei misericordia dictus Abbas Castrensis, et totus Fratrum conventus, universis Christi fidelibus has litteras inspecturis æternam in Domino salutem, et dignam bonorum operum suorum remunerationem. Considerantes nobilis viri Domini Ludovici, flii illustris Regis Franciæ, Domini videlicet Philippi, constantem devotionem, et piam bone indolis affectionem, in petendo reliquias gloriosissimi Vincentii Levitæ et Martyris (qui passus est sub Daciano Præside in Valentia civitate Hispaniæ) facillem præbuimus sibi assensum; volentes caritative ejus vota, quæ a rationis tramite non discordabant, affectu prosequente complere: dedimus eidem gratis et spontanea voluntate quamdam partem maxillæ capitis pretiosissimi Martyris, ob honorem et reverentiam justæ petitionis et regiæ dignitatis ac majestatis. Datum apud Castras, ubi corpus jam dicti Martyris servatur, Dominica infra Octavas Dominicæ Ascensionis anno Incarnationis ejusdem mccxv, regnante Domno Philippo illustri Rego Francorum superius nominato. His litteris appensa sunt sigilla Abbatis, et Conventus Castrensis; primum hoc scripti continet: S. G. ABBATIS CASTRENSIS, alterum habet figuram capitis S. Vincentii impressam, cum hac in circuitu scriptura: SIGILLUM S. BENEDICTI CASTRIS.

21 Os faucis S. Vincentii, quod cum illa mandibula verisimile est conjunctum fuisse, in monasterio S. Germani repertum testatur Breulius; partemque ejus non majorem primo pollicis articulo, anno 1602, post multas preces donatam illustri feminæ Mariæ de Boussu, partiendam cum Duce quadam Hispana; partem quoque illius ossis dudum promissam, tandem eodem anno 1602, 21 April. traditam monasterio S. Vincentii Cenomanensi.

22 Cor ejusdem Sancti in oppido, quod Dunum-Regis appellant, asservabatur, quod Theobaldus Sancerræ Comes olim argento decorari jusserat. Oppidum anno 1362 obsedere hæretici ac deditione cepere, mozque contra fidem datam, ecclesiolam S. Vincentii, quæ sola in eo oppido existit, subestque parochiali et collegiatæ B. Stephani in suburbio sitæ xdi, omnibus ornamentis, sacraque supellectile spoliarunt. Cor S. Vincentii quidam a Priore Ecclesiæ S. Stephani sibi commissum clam servabat: sed proditus, multisque affectus verberibus, compulsus est tandem id illis tradere; qui argentum quidem diripuerunt, ipsum vero sacrum pignus publice in alio oppido combusserunt, unde suavissimus odor expiravit. Ita fere Breulius in Notis ad hane Translationem. Translatas porro Castrum reliquias S. Vincentii profitentur ipsi Valentini, ut testatur etiam Resendius, ac Franciscus Diagus lib. 6, Annal. regni Valentiæ cap. 6, ubi scribit, non solum natalem sancti Martyris celebrari 22 Januarii, sed et translationem reliquiarum in Galliam postridie; utrumque officio duplici, in Ecclesia Valentina.

II HISTORIA TRANSLATIONIS, AUCTORE AIMOINO MONACHO. PRÆFATIO AUCTORIS.

Dignis memoria sanctis Patribus, Domno Abbati 4 Bernoni,, ceterisque sub eo Fratribus, in pago Albiensi, et monasterio B. Benedicti, quod Castrum cognominatur, sub ejus regimine, regulari studio Deo comiliantibus, Aimoinus peccator, almi Germani Parisiorum Præsulis monachorum novissimus, præsentem prosperitatem, æternamque in Christo coronam.

Vestra, o amantissimi Patres, prudenti necnon et mirabili simplicitate comperta, non miror quod libuit sanctitati vestræ mihi modico tantum injungere negotium, quatenus adventum beati Levitæ et Martyris Christi Vincentii ad vos, ejusdemque adventus supernæ admonitionis caussam, litteris mandando, posteris futurisque seculis sciendum præberem. In quo etiam illud competenter exigitis, ut grandia paucis elucidem, seu pro vitando fastidio spatiosa brevi sermone contraham; quo omnibus legentibus hoc opus, Christo favente, probetur acceptius. Id quoque, quemadmodum de miraculis ejusdem Sancti, in itinere vel penes vos multiplici numerositate exhibitis, tantum ut ejus Inventio, ejusque ad vos Translatio certa dignoscatur, contingam. Sed quoniam me super hoc, quamvis indignum, dignanter tamen aggressi estis; fiat Domini pia semper voluntas, ipsiusque sancti et egregii testis consequens pro me ac frequens apud eum oratio. Neque fas sit me tot tantisque Præceptoribus digna, licet ab immerito, postulantibus inobedientem reperiri; vestra quoque pro me sanctitate divinam supplicante clementiam; ut quod meritis non præsumo, sanctarum precum sublevatus auxilio, non ego quidem, sed gratia Dei mecum, perficere possim.

Cum veteri MS. Ripatorii collatus. RELIQUÆ INVENTÆ DENUO RECEPTÆ.

Anno octingentesimo quinquagesimo quinto Incarnationis Domini nostri Jesu Christi, regnante orthodoxo Francorum Principe a Carolo Hludovici Imperatoris filia, in parte quadam regnorum ipsius, in Aquitania scilicet, et monasterio, quod vulgari appellationeb Conkittas vocitatur, Hildeberto cuidam monacho visio ostensa est, quam cœlitus monstratam sequentia declarabunt. Erat igitur idem vir simplex, ultra juvenilem ætatem tempus agens, senex moribus ac sanctæ patientiæ studiis eruditus. Habitum etiam monasticum (quem præsertim a tempore sui sacerdotii inhianter desideraverat) adeptus, talem se totius religionis præbuerat actibus; qui etiam præcedentium hujus vitæ Patrum sequens vestigia, multis et ipse foret in exemplum. Hic cum se aliquando post exsolutum vigiliarum debitum sopori dedisset, vox ei divina sic insonuit, dicens: Frater vigilas? Cui respondenti, Domine quid me vis? Surgens, inquit, vade, et aggredere Valentiam Hispaniarum: ac perquire extra muros ejusdem civitatis locum sepulturæ Vincentii Levitæ et Martyris. Cujus corpus, ecclesia, quæ desuper fuit, a paganis ob malignorum civium et circum habitantium pravam conversationem destructa, ibi absque ullo religionis honore, nullo, excepta matre, obstante tegmine, imbre madescit æthereo. Nam dignum est, scito, Dominique voluntas, ut idem gloriosus Dei amicus inde diligenter effossus, ad locum transferatur pacis cultusque legitimi. Quibus edictis, mox a conspectu videntis illa coelestis species hujusmodi visionem narrantis, una cum voce subducitur. Qui sopore depulso, et quod viderat vigilanti animo replicans, ad Dei rogandam pronus consurgit clementiam, quatenus per eum cunctorum opifex, quod ostenderat, dignaretur explere.

2 Erat alius in eodem monasterio religiosus sane monachus, æque Sacerdos et conversus, Audaldus nomine, speciali ei familiaritate connexus, ætate ac vitæ moribus pene consimilis:c cujus ab ore quæ dicuntur, et multo etiam ampliora nos in fide accepisse confidimus. Ad hunc primus memoratus conpresbyter Hildebertus accessit; et quod sibi revelatum fuerat secreta allocutione detegens, eum in hoc multis modis animando socium postulavit: hortatur amicum, precatur dilectum: Dei sanctique Martyris adfuturum repromittit auxilium; necnon et pro laboris sudore, æternæ recompensationis præmium pollicetur. Quibus auditis vir devotus, et attenti pectoris arcano receptis, confestim verbis favens sodalis, assensum libentissime præbuit: præsertim cum idem a quodam nobili Hispaniensi viro,d Bera nomine, frequenter audierit, quod ejusdem sancti Levitæ et Martyris corpus ab eodem loco cultoribus desolato facile in quamcumque partem a quolibet asportari posset. Convenitque utriusque eorum animus, ad tot terrarum intervalla percurrenda promptissimus, atque ad perferenda si qua etiam forent impedimenta paratissimus. Itaque Blandino ejusdem loci Abbati, reliquisque Fratribus suæ voluntatis rem patefaciunt: a quibus hoc agendi seu perficiendi eos oportebat expetere consilium. Processit sane omnium qui convenerant communis in hoc validusque animi ardor: quorum scilicet mentes virtus illustraverat superna, et æqualis spei perflaverat lætitia.

3 Hoc igitur accepto, ardentibus dumtaxat animis, divino (quod est magis fatendum) consulto, paratis omnibus exeunt cum duobus tantum famulis, hilares procedentes ad locum et opus sibi cœlitus intimatum. Gradientibus autem eis ac viam festino tramite accelerantibus, Hildebertus carnis incommodo pressus, assumptum iter quamquam invitus reliquit. Audaldus vero mœstus, ac deinde uno solo comite contentus, post multas, quas prolixum esset expedire, paganorum insidias, pariterque tribulationum variarum pressuras, ducente se Christo, audacter percurrens, tandem aliquando Valentiam superius nominatam civitatem aggreditur. Ubi diebus quatuor in ejus suburbio, a Christianis jam penitus derelicto, anxius dubiusque quid ageret immoratus, quinto die Zachariam quemdam Maurum, apud quem hospitabatur, conveniens, sciscitabatur ab eo privatim de re propter quam venerat, et utrum se in hoc adjuvare possit, denudatis secretis interrogat. Quo respondente se optime posse, atque locum ubi pretiosus Domini Martyr jacebat, ipsiusque monumenti tumbam adhue integram bene se nosse; Eamus, inquit Audaldus, et videamus utrumne ita sit, quemadmodum testaris. Quo aiente, Quid mihi dabis pecuniæ, si quod quæris ostendero? monachus ait: Parum quidem habeo: sed illud totum vel certe exinde quantum petieris incunctanter appendam. Unde prædictus Zacharias superno inscriptum, sanctique Martyris (ut credimus) obtentu moderatus, non amplius quam e quadraginta argenteos, solidos videlicet quinque, pretium postulavit. Quibus libenter tributis, simul ierunt ad locum, ubi maceriarum ecclesiæ tantum patebant ruinæ, atque ipsius sepulchri situm, ut fuerat, incontaminatum tituloque signatum repererunt. In quo erat super inscriptum, quod illic requiesceret sanctus Levita et Martyr Vincentius. Præclarorum quoque parentum nomina, patris Euticii, matris vero Enolæ, a quibus orbi agonista talis processerat, eidem epitaphio inter cætera refulgebant inserta. Ergo comperto seu denotato sarcophagi loco, die adhue multo domum reversi sunt, glorificante Audaldo Deum ac benedicente, qui itineris sui cursum ita prospere direxisset.

4 Proinde dum quies noctis membris præsertim humanis blanditur, accepto lumine consurgentes soli secreto revertuntur ad tumulum: inveniuntque miræ pulcritudinis vas marmoreum undique (ut decebat) studiose studiose munitum, quod ultra quam credi potest inopinag facilitate simul ambo viribus insistentes aperiunt. Quid præterea admirationis pro incredibili ejus integritate, quidve conpunctionis seu lacrymarum, propter videlicet gaudium ac inexpertam aromaticæ suavitatis illic diffusam fragrantiam memoratus ille monachus, tanti boni repertor, inibi tunc persenserit, ineffabile, ipso jurejurando attestante, habetur. Hoc tamen luce clarius fulget, quod hujusmodi signis veluti quibusdam vocibus promulgatum fuerit, quod is qui quærebatur Dei Martyr et Levita Vincentius esset inventus. Qui extra multiplices et admirandas suppliciorum ejus injurias, ita (ut prælibavimus) integer liberque a putredinis labe repertus est; ut nullo modo in præparato sibi ad efferendum sacculo, nervis adhuc rigidis componi potuerit: nisi per artus (hoc ipsa cogente necessitate) dissolveretur complicatus. Quibus cum reverentia et tumore perfectis, ad hospitium deportatur, tempusque ac opportunitas exeundi patriamque revisendi præstolatur in dies.

5 Emptis denique palmarum ramis, et circa ipsum corpus ligatis, veluti hujusce rei gratia thesaurus occultaretur adquisitus, tantum tamque venerabile præmium levans, hoc onustus munere, haecque locupletatus margarita negotiator ille pauper ditissimus effectus, optatum iter dum tempus videt resumit. Cui Dominus rursus ostendere volens, quod quæsitum Vincentii Levitæ et Martyris corpus invenerit, sub nocte quadam dum super universos eumdemque Audaldum sopor solito vehementior irruisset; subito fulgor, haud dubium quin celo delapsus, omne replevit quo Sanctus inerat habitaculum; adeo ut hospes seorsum recubans nil aliud quam domum suam, volvente ignis edacitate, ardere putaret. Dumque clamores pavitans quis ignem succendisset emitteret; Audaldus veluti de itinere fessus, vix somni decussa quiete assurgit, vocesque clamantis hospitis accipiens, rem celitus administratam, ipso perfusus splendore tacitus timidusque attendit. At ubi in sese recollectus virtutem agnovit Altissimi; hospitem, utpote gentilitatis ritu ferocem, blando ne paveat demulcet affatu, ignem procul dubio a se accensum fuisse pronuntians. Hoc autem audito, sese ille intra cubiculi sui claustra continuit; nec est permissus dignusque inventus, qui facti miraculi mereretur nosse mysterium.

6 Monachus vero orto mane festine consurgens, quod residebat itineris maturius conficere satagit. Unde post aliquot dies Cæsaraugustam civitatem properanter aggressus, a quadem Deo devota muliercula prope ipsius urbis mœnia domum habente, misericordia hospitandi, utputa peregrinus, illa nocte suscipitur. Quæ sollicita, dum in occultiore parte suæ domus vigilans et tacens quiesceret, animadvertit memoratum monachum ante Sancti corpus lucentibus cereis psallenter astare. Itaque pulsato nocturnali tempore signo ad ecclesiam concita pergit: atque quod viderat per internuntium Episcopo civitatis intimavit. Qui festinans sarcinam sibi una cum palmis pudore sublato deportari jussit, monachum autem comprehendi mandavit. Ille vero paullo ante de necessariis viæ sumptibus meditans, propter emendos panes, ministro, quia erat mutus, domi relicto, ad forum processerat. Episcopus namque diviso fasce, et quæque inerant universis coram expositis, reperit sanctum intrinsecus latens pignus sacco diligenter insutum. Quod stupens niniumque admirans, et æstimans omnino quod erat plane alicujus sancti Martyris corpus, jussit illud auferri, atque in ecclesia B. Mariæ semper Virginis (quæ est mater ecclesiarum ejusdem urbis) veneranter recondi: in qua olim sub Valerio Pontifice idem Martyr strenuusque athleta archidiaconii arcem insignistenuerat.

7 His ita dolo peractis, Audaldus horum nescius cum panis edulio donum regreditur: inventoque (proh dolor!) hoc tristi facto, perculsus animi dolore, ad eumdem Episcopum, nomine Seniorem, lacrymis plenus accessit, conquerens cum eo de injuste sibi subducto corpusculo. Et meus, ait, meus fuerat ille propinquus in partibus Hispaniarum nuper mortuus ac sepultus. Cujus cadaver inter reliquorum parentum meorum exanimes artus componere malens, hæc terrarum spatia multis vexatus calamitatibus, Christo propitio peragrans evici: atque illud non parvo xenio dato, ex paganorum placata feritate redemi. Sed (proh nefas!) inquit, offendi Episcopum crudeliorem ethnicis. Quod enim eorum austeritas humanitus emollita pie quærenti concessit, hoc tua violentia improbe omnimodis exagitata rapit, impudenterque præsumit, et veluti insanus sanctum dicis corpus hominis peccatoris. Tune Episcopus inter hæc et alia nimis rabida permotus iracundia monachum teneri præcepit: inexquisita tormentorum genera virgarumque ei livores repromittens, nisi de quanam civitate vel loco eum furatus esset, seu quo nomine idem Sanctus censeretur, exponeret. Quod cum copisset, ac crudelius carnifice turpiter exercere perstitisset; Audaldus volens nolens et valde diu cæsus, ac per testiculos tandem suspensus, quasi visus est confiteri, quod ab Hispaniæ partibus illum deferret, quodque S. Marinus Martyr (hoc invento vocabulo) nomen haberet. Sicque (ut reliqua transeamus) Episcopo sacræ præda nefario invasore partim deluso, cum magno cordis ploratu fletuque plurimo pulsus, ad proprium locum monachus tristis verberibusque attritus revertitur. Quod monasterii sui Fratres audientes, nec credentes, Audaldum mendacii redarguerunt, nomenque illi gyrovagi imponentes, a se sequestrando, jamque etiam ipso sponte exeunte, repellunt: et ubicumque libeat licentiam ei, imo necessitatem tribuunt commorandi. Qui ad coenobium B. Benedicti, Castrum superius cognominatum, usque perveniens, ejusdem congregationis Abbati, viro religioso, Domno Gisleberto cæterisque Fratribus ibidem degentibus omnem sui itineris sive actus continentiam, qualiterque sibi sancti Levitæ et Martyris corpus sublatum fuerit, per ordinem explicavit. Qui nimirum attoniti, et pro his quæ dicebantur valde gavisi, Audaldum regulari more prius suscipiunt: ac deinde ille secum quamdiu adviveret habitandi locum concedunt: simulque deliberant, tempus ad hoc congruum opperientes, quatinus tantum ad se decus quandoque superna opitulante gratia transferre satagerent.

8 Exacto denique tempore, annis scilicet octo et semis evolutis, ad Cæsaraugustam, Salomone sibi familiarissimof Cerdaniensi Comite mandante, ex se Fratres mittunt; qui sancti Levitæ et Martyris corpus, procurante hoc ipso Salomone reciperent, secumque Christo miserante deferrent. Salomoni namque hoc jamdudum compertum fuerat: (ut erat vir prudens atque boni cupidus) adg Regem majorem Cordubensem opportunitate accepta perrexerat, fingens inter reliqua quod apud Cæsaraugustam civitatem parens ipsius, vocabuloh Sugnarius, dum ab Hispaniæ partibus deferretur, a Seniore ejusdem civitatis Episcopo violenter sublatus detineretur. Ille vero exceptis aliis donariis sponte oblatis, ut corpus reddi juberet solidis centum expostulatis, ad i Regulum sæpe dictæ civitatis, nomine Abdilam, chartam facere mandat, imperans ut ipse totidem quoque solidis sumptis, Salomoni Comiti propinqui sui Sugnarii corpus restitui præciperet. Quibus sic expeditis, ac Principum animi8 taxata pecuniarum summa lucratis, Episcopus advocator, et cur tantam in mortuum, Imperatoria posthabita reverentia, exercuerit iniquitatem, velut reus majestatis, quique etiam etiam nec sibi reveritus fuerit, districte inquiritur. Quo omnia negante, et quod id non fecerit cum multis Dei Sanctorumque juramentis affirmante, Audaldus accedens constanti animo Episcopum fortiter convincere parat. Sed illis diu absque effectu, et, ut dicitur, muliebriter contendentibus, postquam diu est conflictum, et ut confiteretur blandis insuper invitationibus provocatum, Episcopus ad extremum veluti rebellis tormentis destinatur, eique quod ligato pedibus ejus vel collo fune per circuitum civitatis trahleretur, quodque illusus membratim demum dissiparetur, repromittitur, nisi data veritate a negandi duritia sibimet consulens resipisceret. Virtutes namque licet sub nomine S. Marini, transacto præscripti temporis spatio, illic frequenter ostensæ, animum illius in tantum Martyris amorem pertraxerant. Exterritus tamen hujusmodi minarum horrore, non solum quod gestum est confitetur, verum etiam et quod multis habebatur incognitum, quo videlicet illud sacrum corpus esset humatum, non sine dolore quidem gemebundus aperit. Qua de re animosiores redditi qui advenerant monachi, simulque fodiendi viribus sumptis, accedunt ad designatum Martyris vestigandum sepulchrum. Concertantibus autem eis utpote ad elaborandum instructis, pretiosum reperiunt elevantque celestis doni talentum. Cumque unus illorum, Ratbertus nomine, hæsitans dubitaret, idem an alius esset, atque loculum aperiendo certis signis Audaldo notis, hoc prius caute perspici debere contenderet; statim pede quem ad hoc promoverat infirmatur, plurimum sibi formicante genu cum tibia. Quo remanente reliqui hoc indicii signo satis certi redditi, corpus tantum procurant inventum, atque ad deportandum apte componunt. Tantoque potiti desiderio, ac post paullulum monacho pedis vigora pleniter recuperato, cum hymnis et gratiarum laudibus (prout ratio et loci qualitas dictabat) exeuntes, ad propria redire, Domino ducente, disponunt; cui est honor et potestas, virtus et imperium, in secula seculorum, Amen.

a Calvo scilicet.
b MS. Rip. Okatas.
c Ilinc ætatem AImoini licet agnoscere: uti et ex prolog. lib. 2.
d Editio Breulii Berta.
e MS. Ripat. sexaginta.
f Cerretani, vel Cerroetani, Hispanix citerioris populi, etiam Ptolemæo aliisque veteribus nominati; nunc sãb Catalaunix principalu censentur, ditio vulgo Cerdalla appellatur.
g Erat Corduba imperii Maurici sedes, ejusque Rex celeris Maurorum in Hispania seu Ducibus seu Regulis, ea saltem ætate, jura dabat. Erat tum Rex Mahomad Abderrahmani filius.
h MS. Rip. Signarius. i De Regibus Cæsaraugustanis consule Marianam nostrum lib. 10, de rebus Hispan. cap. 7. Diagus Abdilam hunc, qui aliis Abdalla dicitur, conjicit regnasse inter Muzam Aben Heazin, et Aben Alfage.

Reliqulæ castrum delatæ. miracula.

Hucusque de sancti corporis inventione, seu repetitione: nunc autem quæ restant, translationis et gestorum in ca miraculorum, sequens libellus cum subjecto excipiat.

Ergo quia hactenus, quæ circa hujus sancti Levitæ et Martyris inventionem seu corporis repetitionem gesta sunt, fideli stylo, Christo duce, digessimus: jam nunc quæ restant ipsius translationis et gestorum in ea miraculorum, brevi quemadmodum coepimus tractatu sollicite videamus. Neque enim effugari lectorem, multo magis vero ad ea quæ dicuntur invitari oportet, qualiter etsi sermo incultus exasperat, saltem succinctus demulceat. Ideoque omne hoc opus in duo etiam dividere voluimus corpora, licet quantitate exigua. Nobisque donari petimus, quicquid prætereunter in his excessimus, qui de multis pauca legentes, illa prorsus quæ fide ac relatione digna inventa habuimus, eis præsentibus qui viderant attestantibus, pii laboris studio, ipso in loco, scribere curavimus.

1 Siquidem illis ad a Balagnium oppidum, juxta fluviumb Segarim, cursim pervenientibus, in quadam insula solo contigua resederunt: statimque divulgatum est nobilis Levitæ et Martyris corpus adesse. Tunc conveniunt nonulli munera et obsequia pro posse offerentes. Inter quos mulier dudum cæca adducta est: quæ humi ante ipsas reliquias prostrata, lumen sibi donari poposcit: et aliquandiu flens, ac in oratione persistens, visum cunctis qui aderant cernentibus recepit, et semetipsam qualis venerat qualisque effecta esset admirans, aiebat: Gratias tibi Deus, tibique sancte Martyr, qui me tuæ virtutis ubertate dignam duxisti.

2 Profecti autem inde adc Bergam castellum celeri cursu iter dirigunt: ubi Dominus itidem præstito miraculo, quid meriti quidve gratiæ apud eum sanctus Levita et Martyr haberet clementer ostendit. Nam inter reliquos, gratissima ejus munera requirentes, adfuit quidam delatus claudus, totoque corpore ægrotus: qui coram reliquiis (ut in talibus contingere solet) coepit primum dolore valido affligi et in pavimento volutari: quod astantibus mirum videbatur. Sed paullo post, miserante Deo, per intercessionem B. Vincentii consolidatæ sunt bases pedum ejus, et directi gressus: ita ut lætitia sospitatis amica comitatus, per se ad suos sanus rediret.

3 Quia vero lucerna non debet abscondi, sed ut luceat super candelabrum poni, jam illud sanctum corpus tanto virtutum fulgore coruscum feretro aptantes, Salomone Comite prævio pacificoque ductore, Cerdaniam usque venerunt. Ibi enim propter occurrencees, et necessariam itineris quietem, salubri consideratione aliquantisper stare decreverant. Intrantesque quamdam ejusdem provinciæ villam, quæ a priscis cultoribus nomen Albis accepit, imposuerunt illud super altae ecclesiæ B. Mariæ Virginis. Quo innumera multitudine utriusque sexus per biduum confluente, reperti sunt inter eos contracti genibus duo, et una debilis mulier, cæcus unus, ac febricitantes, seu energumeni, ejus Sancti meritis ab omni infirmitatum gravedine liberati. Nec andivimus, quod ullus quocumque debilitatis morbo invasus, (si fideliter accessit) se vel advenisse, vel certe sine remedii medicina recessisse doluerit.

4 Pene igitur per singula mansionum loca patratis miraculis, ut, verbi gratia, ind Livia duobus claudis erectis, ine Carcasona extra urbem in ecclesia ipsi Levitæ et Martyri sacrata, dæmoniacis, infirmisque aliis non paucis curatis; jam læti Castrum, quo tendebatur, praecipui Patris Benedicti monasterium appropinquant. Sed qualis fuerit tanta exceptione dignus cum eracibus ac cereis omnibusque congruis ornatibus ille monachorum splendidus apparatus, necnon et devotissimus populi concursus, reor superfluum si exponi contendatur. Martyris itaque corpus servandum venerandumque in ecclesia almæ genitricis Dei Mariæ ante ipsius coenobii portam collocaverunt, ob devotam maxime feminarum frequentiam, quibus monasterii ipsius aditus ex antiqua Patrum ejusdem loci consuetudine denegatur. Decreverunt tamen novam basilicam in ejus honorem monasterio vicinam extruere, ad quam utriusque sexus personis devotis liber sit accessus.

5 Sed quoniam poterat dubitari de prædicta ejus inventione et optata delatione, hoc omnipotens Deus ad cumulum suæ honitatis tali miraculo roborari voluit. In villa Videcellas, a monasterio tribus dumtaxat millibus distante, femina quædam ibidem adhuc degens, nomine Aitrudis, a vicino suo admonita est, ut deposito lanificii opere, in occursum susceptionis B. Vincentii Martyris cum aliis properaret. Quod illa facere facere recusans, cum cachinno dixit, esse potius corpus cujusdam Mauri Ethnici vel Hispani, quam Martyris. Et extemplo omnium privata membrorum officiis contrahitur, ac veluti cadaver miserabiliter in terram consternata, se mox expiraturam terribili voce proclamat, rogatque suos, ut ad Sancti templum deferatur. Ubi curru delata, per dies novem, aspicientibus multis, eamdem percussionis debilitatem sustinens mansit: atque post alios novem saluti reformata, valens, ut nunc quoque valet, exivit.

6 Enimvero frequentantibus locum plebibus, sive infirmis variis languoribus oppressis sanitatum medelam exquirentibus; a Cerdaniæ partibus quidam venientes, haud longe a monasterio propriis rebus expoliati, nudi ad Sanctum gemebundi flentesque perveniunt. Sed mirum in modum gratia supernæ accidit æquitatis, ut prædatores aliorsum fugere tentantes, adversa sibi profectione mirabiliter coacti, cum universis quæ abstulerant ad eumdem locum festinanter accederent. Et sese mutuo intuentes spoliatores ac spoliati, isti timere, hì vero multo amplius mirari cæperunt: volentibusque populis in reos consurgere, supplices rogarunt ne quid sibi mali ob Christi sanctique Martyris amorem inferrent. Quo impetrato omnia restituerunt: et Deum Sanctumque laudantes Vincentium, ad propria singuli repedant; isti de inventis, illi autem de venia gratis adquisita jocundi.

7 Nec silentio prætereundum, quod pari admiratione dignum est. Quidam enim ex Camerensi pago, causas orationis, inclinato jam die adveniens, lanceam suam uni arborum, quæ sunt ante memoratae basilicæ ingressum, servato religionis honore, innixam reliquit. Cumque ecclesiam sic exarmatus intrasset, et orationi devote insisteret, fur quidam lancea ejus rapta aufugit, domum suam non longe positam petens. Sed mente perturbatus, ad ejusdem viri tugurium, cujus erat hasta, infra triginta ferme leucas, jejunio ac itinere per totam noctem fatigatus devenit. Cumque sitiens paullulum aquæ peteret, mulier agnitam mariti hastam recipit, et furi reatum suum confitenti pepercit, non sine admiratione virtutis S. Vincentii, qui peregrini sui injuriam eo modo reparari curavit.

8 Quandoquidem de nova S. Vincentii Levitæ et Martyris fabricanda ecclesia mentionem fecimus, congruum est huic loco novum referre miraculum. Ad hanc enim constructionem confluentibus pariter plus quam ducentis viris cum muneribus, præter mulieres, parvulos, et infirmos. Inter quos fuit quidam cæcus rebusque pauper, qui ne in Sancti servitio vacuus appareret, lapidem non parvum sibi ex itinere a ductore dare poposcit, atque illum subito levatum collo supposuit. Cumque a plebe stultitiæ argueretur, ut qui rem impossibilem propter pondus attentaret, asseruit se numquam ab incepto quieturum, donec munus assumpti lapidis ad novi templi S. Vincentii, structuram detulisset. Nec mora, inter hæc verba, depulsa cæcitate visum recepit.

9 Vir venerabilis / Helisagar Tolosæ civitatis Episcopus his auditis virtutum signis, jure pastorali Clerum populumque hortatus est, ut qui vellent ad sancti Martyris orationem secum ire pararent. Qui dum decreto tempore pastor bonus ovium turmis circumseptus, a nono etiam milliario discalceatus, forma factus gregi, reverenter advenisset, quidam eorum digitos utriusque manus ab ipsa nativitate ita contractos et volæ hærentes habens, ut numquam explicari seu extendi valerent, post orationes et lacrymas coram sancto Martyre fusas, sensit eos solutos, manante tamen vivo cruore e locis quibus prius inhæserant. Quo viso Episcopus † universi qui cum eo erant, in laudes divinas prorumpunt, litanias, hymnos, et Te Deum laudamus lacrymosa voce psallentes, ipsasque manus sanguine litas jam gaudio magno deosculantes.

10 Quidam argentum sibi ad aliquod opus necessarium in sinu absconderat. Quod inverecunde mulier in latrocinandi arte perita extraxit. Sed manus ejus ipsum argentum continens statim obriguit ita ut eam nec aperire, nec ad se (cunctis videntibus) reducere valeret. Ipsa vero ad S. Vincentii sacras reliquias confugiens, et ibidem cum Fratribus aliisque fidelibus devote orans, curata est, manuque relaxata furatum argentum restituit.

11 Alius cæcam habens filiam a nativitate, eam medendi fretus fiducia, ad S. Vincentii divulgata passim patrocinia adducere statuit. Et ad monasterium usque veniens, ubi comperit ipsum sacrum corpus, propter timorem paganorum Nortmannorum, ad remotiorem et tutiorem locum transportatum fuisse, crebrius ingemiscens dicebat: Miserere Christe, miserere o Beatissime Vincenti. Miserere mihi misero, miserere huic filiæ meæ. His lacrymarum vocibus superna, quæ non dormitat, ad miserandum excitata clementia, continuo obtinentibus magni agonistæ precibus et fide parentis, lumen restituit puellæ.

12 Nortmannis autem, qui adg obsidendam Tolosam venerant, abscedentibus, monachi sanctum revehunt corpus; dignisque eo in loco, ubi prius fuerat, officiis venerandum reponunt.

13 Rursus puella quædam a nativitate cæca, indubitanter credens, interventu tanti Martyris se posse lumen recipere, sororem rogavit, ut ad eum quantocyus perduceretur. Quæ dum simul incederent, audierunt in terram procul remotam delatum fuisse. Ad quam propter rigorem hiemis et aspera juga montium non valentes pervenire; cæca sororem suam hortata est, ut ex cera quam secum tulerant candelas conficeret, easque saltem ad locum, quo sanctum corpus in itinere ad modicum pausarat, deferret. Audierat enim locum miraculis celebrem, ita ut etiam animalia ratione carentia illum contingentes debilia redderentur. Quod cum fecissent, atque se illic ambæ gementes prostravissent, fusa prece, quæ lucis nescia venerat mulier, coepit clamare se clare videre.

14 In eodem Albiensi pago fuit quidam piscator, nomine Ubidandus, qui cum videret socios suos piscatum pergentes, in præfato loco causa venerationis morari, eos increpabat dicens: Vellem arbores hujus silvæ universas adoraretis; qui omnium plateas viarum indiscreta consideratione, oratorii religione sacratis. Quibus dictis, illico petulans os ejus in aurem sursum convertitur, atque ultra quam dici potest monstruosum efficitur. Tuncque poenitens ad prædictum locum cucurrit, totoque extensus corpore se contumeliosum et blasphemum fuisse fatetur. Deinde ad ecclesiam, in qua sancti Levitæ et Martyris corpus excolebatur, velociter perrexit: eamque singulis horis dici vel noctis frequentavit, donec sanaretur.

15 Hac itaque luce longe lateque diffusa, etiam a nativitate adducti cæci illuminabantur, surdis ac mutis sensus officia reddebantur, claudi curabantur, energumeni fugatis daemonibus mundabantur, et aliarum infirmitatum quacumque molestia aggravati, præsentes absentesque sani efficiebantur. Unde paupercula quædam a multo tempore luminibus privata, cum ad sanctum Martyrem duceretur, in medio itinere a ductoribus tædio et labore fessis derelicta, rogavit quemdam adstantium, ut saltem candelas (suæ orbitatis munuscula) ante sancti Martyris altare accensas offerret. Qui dum manu extenta eas accipere vult, ab ipsa muliere videntur; recollectoque brachio, jam non ductorem nec earum latorem quærit, sed hilaris et de die in diem clarius videns iter cæptum, etiam plerosque antevertens, perficit, et tandem ad sepulchrum B. Vincentii pervenit. Ubi candelis ardentibus, non per alium sed per se oblatis, plenam oculorum aciem recepit.

16 Huic simile est miracenlum inh Rotenensi pago, qui vulgo Rodinigus appellatur, patratum. Quidam contractus genibus cum ad S. Vincentium adduceretur, a suis ductoribus ignavis, pigris et inhumanis, in medio itinere solus et plorans derelictus est. Sed quia Dominus, de quacumque necessitatis angustia ad se clamantium preces misericorditer exaudire non cessat; extemplo miseratur miserum, ac coelesti perfusum medicamine, jacentem debilem facit erectum: adeo ut magnis passibus gradiens, suos desertores mox assequeretur. Illi autem tanto miraculo attoniti, seipsos accusare vehementerque redarguere coeperunt, quod coelestis remedii beneficio dignum, ita pigri inclementesque deseruissent.

17 Consuetudo, ut meminimus, præfatæ Congregationis fuit, et fœminæ omnes ab ingressu monasterii arcerentur. Idcirco ejusdem cenobii Fratres prudenter providerant, ut corpus B. Vincentii Levitæ et Martyris in basilica Dei genitricis Mariae poneretur, ad quam liber erat mulierum accessus. At vero successu temporis, conventu hujusmodi per dies cessante, intulerunt illud in seniorem monasterii ecclesiam, atque retro áltare B. Benedicti, donec ejus templum consummaretur, posuerunt. Post hæc mulier ab annis plurimis cæca conata est usque ad locum quo Sanctus jacebat ingredi: sed quidam obvians hanc repulit atque retrorsum mœstam abire coegit. Quæ suspirans, ac ad coelum oculos mentis erigens, sancti Martyris sibi provenire supplex orabat solatium. Sique inter lacrymarum flumina cæcitatem expulit.

18 In quodam loco eidem cœnobio adjacenti, qui Waldarii cella nuncupatur, hoc memorandum enituit virtutis præconium. Secus etenim ipsum locum diffusis militum copiis monachi i Hermengaudum Albiæ Comitem adierunt, orantes ut ab hostium invasione, equorumque depastione eorum sata protegeret. Nam in illis partibus perpauca extant prata. Qui quatuor k pallas ecclesiæ S. Vincentii a pauperibus mulierculis oblatas præcepit assumi, et totidem baculis seu perticis alligari, atque in circuitu florentis agri affigi, quatenus eo signo a messis direptione hostes temperarent. Sed unus eorum tale signum despiciens, palam unam cum baculo in terram excussit, et ab equo, quem in ipsa sata inducere nitebatur, versis calcibus in fronte percussus, spiritum exhalavit. Quo audito et per hostes diffamato, timor universos invadit, evidensque Dei judicium ac sancti Martyris meritum ubique valens prædicatur a cunctis.

19 Huic facto propemodum simile est quod sequitur. Nam Domno Alberico monacho cum Fratre Helia in pagum Impuriensem profecto, atque in villa suæ obedientiæ, Garricula nuncupata, commorante, supervenerunt hostes, qui pagum villamque, nemini parcentes, depopulati sunt. Quin etiam equos ipsius Alberici abduxerunt, nec impetrare potuit ut saltem unus, quem robustiorem noverat, redderetur. Sed ipsemet equus qui postulabatur, quasi vindex duplicis injuriæ, raptus, inquam, et justæ repetitionis, raptorem calcibus in nudo capite percussum, morti tradidit. Quo facto iniquitatis socii perterriti, non solum equos, verum etiam quicquid in eadem villa rapuerant relinquentes, aufugerunt.

20 Sequens exemplum de muto et surdo curato finem imponet. Georgius quidam vir illustris servum mutum et surdum habuit: qui cum ad sepulcrum S. Vincentii Levitæ et Martyris duceretur, nec amplius a monasterio quam duodecim ferme millibus distaret, cæpit loqui, loquentesque absque impedimento audire. Tunc comites rogavit, ut eum cito ad locum, ob referendas sancto Martyri grates perducerent. Quod et fecerunt, ad gloriam et laudem Dei et Domini nostri Jesu Christi, qui Sanctos suos mirabili potentia ubique triumphare facit; cujus honor et imperium sine fine permanet in secula seculorum, Amen.

a Conjicit Diagus, probabiliter, Balagarium esse, quod vulgo Balaguer dicitur, traditurque esse etiamnum læta pulcraque urbs.
b Hic est Sicoris, forte et Sicanus dictus veteribus, qui in Cerretanis ortus, per Ilergetes fluit; vulgo nunc Segre appellatur.
c Berga oppidum est ad Rubricatum amnem. Etiam Ptolemæxi avo notum fuisse, probabile est.
d Livia, oppidum perantiquum circa Sicoris fontes. Veterum Juliam Libycam pulant esse, quam Ptolemæxus Cerretanis, alii Sardonibus tribuunt: Diagus nunc Comilatu Cerretaniæ contineri scribit.
e Vetus et celebris Volcarum Tectosagum in Gallia Narbonensis urbs, Carcasso, et Carcassum, post Carcassona dicta.
f Memorat hunc religiosissimum Antistilem Catellius in catalogo Episcoporum Tolosatium, et Elisagar scribit.
g De hujus obsidionis tempore agit Catellius lib. 3, p. 338.
h Ruteni, vulgo Roverguois, pusilla gens, ut scribit Philibertus Monetus noster. Urbs eorum præcipua olim Segodunum, vulgo nunc Rutena, Gallice Rodes appellatur. Ejus Episcopus Bituricensi Metropolitæ subest. i De Comitibus Albigensibus agit Catellius lib. 2, cap. 10, ubi hunc Aimoini locum citat. k Mappas interpretatur Breulius; recle. Sic et Guilielmus Durandus in Rationali lib. 4, cap. 29.

Eadem historia carmine descripta

Auctore eodem Aimoino.

Præfatio ad theotgerum monachum.

Levitarum præcipuo, Domno Theotgero, juxta consonam sui nominis etymologiam, Deum gerenti, Aimoinus comminister salutem dicit.

Laudabili caritati vestræ, mi dulcissime Theotgere, frequenti studio circa mei curam satagenti, in omnibus parere devotus existens, inclino me tuus camelus sponte, ad injunctum mihi abs te onus ferendum. Rem siquidem novam et pro sui brevitate mirandam, prosaico opere expleto, me vestra dilectio de adventu beati Levitæ et Martyris Christi Vincentii facere cogit geminos rursus libellos: quos singulos tricenis modo versibus claudam, per denos etiam positis in unoquoque capitulis. Unde consultius eligo veluti recens scriptor videri, quam me vestro amori, mihi melle dulciori, quavis occasione ullo modo absentari.

Liber primus.

Bis quadringentis, decies quinisque volutis, Quatuor inque super Cyclis a Præsule Christo, Virgineo semperque sacro de germine nato, Audaldus fuerat tali de nomine notus In Castro monachus, communi lege probatus, Atque sacer sancti gestans Aaronis honorem. Hic uno comite assumpto perpessus amara Plura; sed in dulces convertens cuncta sapores, Institit audacter, quandoque Valentia civem Quo se susciperet, peregrino functus agone.

2 Quod faceret Mauri Zachariæ culminis hospes, Denudat secreta sui jam pectoris olii: Esset quodque Dei Levitæ Martyris atque Vincenti Hispanias solo delapsus amore: Hinc precibus blandis animum mentemque relambens, Mercatur Maurum cupidi nummis argenti. Denique surgentes monumenti septa requirunt: Quæ manifesta nitent titula hoc: VINCENTIUS 18TIC MARTYRII LEVITA JACET FUNDATUS HONORE. Nomina namque genus signabant scripta parentum.

3 His igitur caussis signorum nocte revisis, Viribus admissis fodiunt tumbamque recludunt. Educuntque sacrum corpus, famulante lucerna, Indice ceelesti facti dulcedine veri, Quæ super excrescens aromata cuncta subibat. Cumque ligaturis expletis his opus esset Utitur Audaldus suta sindone cuculla. Inde domum læti redeunt lucentibus astris, Audaldo expectante diem patriam repetendi, Quod hilaris fecit, nactus post tempus amicum.

Liber secundus.

Cæsar-in-Augusta Senioris fraude relicta, Omissis necnon aliis, ob dicere longum, Ad Castrum, bellam Patris cellam Benedicti, Perveniat Christi Martyr Levitaque sanctus. Cujus in adventu fuerint quæ gaudia, nullus Ora gerens centum poterit depromere verbis. A monachis pulchra serie susceptio qualis Extiterit, solus qui testis novit Jesus: Aptis aurifluis ornatibus undique fusis Gemmivomo ad celos usque inradiante virore.

2 Tunc risisse fuit, mulier, cui talia fastus, Et sancti corpus Levitæ credere nolens; Esse magis Maurum contendens forte putentem: Protinus in terram membris prostrata caducis Contrahitur, vitæ sublata spe fugientis. Sed Sancto deducta, fide nascente, medetur; Et pedibus, plaustro veniens, curata recessit. Primitus hoc signo tanta virtute patrato, Post quoque, quæ numerus nescit, sunt plura secuta, Prosaico nec non partim sermone notata.

3 Namque monasterii ante fores Genitricis in aula Ista sub immenso gerebantur munere Christi, Dum fieret Sancto templum proprio sub honore; Quo placidus demum migraret jure sepultum, Masculus atque simul veniens quod femina adiret. Interea placuit defluxa temporis urna, Inde levare sacrum corpus, digneque locari Post altare pii Patris sancti Benedicti: Quo meriti pleno cultu veneratur honoris, Assiduis signis virtutum rite coruscans.

Præstante Rege regum et Domino dominorum Jesu Christo, bono et benigno Salvatore mundi: qui cum Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per infinita secula seculorum, Amen.

DE RELIQUIIS S. VINCENTIIin Lusitaniam translatis.

§ I. Reliquiæ S. Vincentii devectæ Ulyssipponem.

Ulyssippo cum aliis permultis, inquit Antonius Vasconcellius noster, tum precipue Vincentii Martyris invictissimi corpore, nobilis est; quem Alfonsus Henricius Lusitanorum Rex pientissimus, majori in templo, ad custodiam simul et ornamentum, non sine pompa celebri reposuit. Adstipulantur scriptores plurimi, etsi Diagus aliique repugnent. Et Resendius quidem Aimoini narrationem ut fabulosam respuit. Quin utrisque vel pars corporis magni Vincentii, vel cognominis cujuspiam Divi corpus integrum singulis contigerit, minime ambigimus; præsertim ob illustria utrobique patrata Sancti invocatione miracula: sine quibus neque Audaldo monacho, fere incredibilia de Cæsaraugustani Antistitis crudelitate narranti, certa omnino fides fortassis haberetur; neque Musarabibus monachis, rem sola majorum traditione acceptam memorantibus.

2 De his totaque translatione ita scribit Resendius: Non proferemus monachilia furta, sed regni publicos annaleis, et Alphonsi Henrici, primi Lusitanorum Regis historiam, non modo hanc quæ Lusitana lingua circumfertur, a Duarte Galvano viro nobili et eruditionis variæ, non tam compositam, quam in epitomen redactam, sed antiquam, ab ipsius Regis temporibus Latine, ut illa ferebant tempora, scriptam, quæ a Sanctæ Crucis Conimbricensis, ubi idem Rex sepultus est, Canonicis reverenter adservatur. In his ergo legimus Alphonsum Henricum in Orichiensi agro memorabili prælio Ismarium, aliosque quatuor Saracenorum Reges fudisse, et exutos castris, multis millibus interemptis, fugasse. Cui Conimbricam reverso, obcurrisse S. Theotonium gratulabundum. Qui quorum inter captivos vidisset aliquam multos, qui se Christianos esse dicerent, Muzarabas vocatos, hoc est, ut interpretantur, mixtos Arabas, petiisse a Rege, ut libertate donarentur. Quos ad se vocatos, quorum interrogasset Rex, quinam, aut unde gentium essent, respondisse, origine quidem se Valentinos, incolas vero promontorii fuisse illius, quod in Algarbii finibus mari prominet. Eorum majores Valentia simul cum corpore sacratissimi Martyris Vincentii aufugisse, metu adventantis Abderamenis, illoque in promontorio consedisse, domosque ibi pauperes inædificasse, juxta sacellum, ubi sancti Martyris corpus custodirent. Illique eos mansisse, donec Maurus quidam potens venationis causae eo deveniens, eorum parenteis obcidisset, se pueros captivos fuisse abductos. Signum rei certæ illud se posse dicere, si domunculæ permanerent, aut corvi saltem, qui sacellum illud familiariter frequentarent, a tempore quo Martyr beatissimus illuc adplicuisset, unde factum esset ut Mauri promontorium illud Corvorum montem adpellarent, id etiamdum pristino more facerent. Regem his auditis, incensum cupiditate, iniisse consilium, probasseque fieri aliquot dierum inducias. Eoque quorum ivisset frustra, loci facie situ jam deformata, infecta re tunc quidem revertisse.

3 Verum debellatis postea paullatim Saracenis, captaque Olisipone, exarsisse desiderio inveniendi Martyris, eaque gratia construxisse Canonicorum cænobium, Divoque Vincentio nuncupasse. Anno tandem a capta Olisipone vigesimo sexto, Allibo Jacob Hispalensi Regi inducias in quinquennium postulanti, sola hujus rei gratia concessisse, ac misisse ad promontorium Saracenis jam vacuum viros armatos in navi, unaque ex Muzarabibus illis seniores, qui locorum melius recordarentur. Ibi suppliciter adorato Numine, domuncularum ac sacelli, corvorum indicio, tandem reperisse vestigia, multisque fossionibus aperta terra, et ruderibus expurgatis, invenisse ligneum sacri corporis conditorium, subtus dirutam sacelli aram. Quumque inter colligendum semiputre conditorium, ex iis qui aderant unus clam parvum os abscondisset, lymphatum ac cæcum corruisse, donec quod in sinu absconderat, deprompsisset. Inde corpus impositum navi quorum esset, corvos duos, alterum in prora, alterum in puppi consedisse, tamquam familiareis Divi alumnos, neque inde revolasse, verum comitatos in navi sanctas Patroni reliquias. Tandem adplicuisse Olisiponi, juxta fanum Divarum Justæ et Rufinæ, quo loci porta urbis etiam nunc est, S. Vincentii adpellata. Eo enim usque mare tunc erat, quod paullatim postea propulsum, ampliandæ urbi locum reliquit. Tunc noctis silentio, vitandi tumultus causa, deportatum corpus ad fanum Justæ. Orto tamen die quorum increbuisset fama, concurrisse armatam multitudinem, diversis studiis, parumque abfuisse, quin ventum esset ad arma. Adcurrisse tunc Consalvum Viegam militiæ regiæ præfectum, et seditionem composisse, expectandamque Regis eo tempore absentis voluntatem persuasisse. Robertum denique summi templi Decanum, suo et Capituli nomine, secreto convenisse Munionem Divæ Justæ Rectorem, impetrasseque ut corpus ad summum templum deferri permitteret. Regem quod factum esset, non improbasse, licet in animo haberet in Canonicorum cænobio sancto Martyri a se nuncupato illud conlocare. Nec quievisse illum, sed misisse denuo ad promontorium, qui num quid adhuc superesset solertius scrutarentur. Inventam adhuc calvariæ partem, et conditorii fragmenta aliquot. Regem ob gestæ rei memoriam Olisiponi urbi insignia dedisse, navem juxta malum Divi Martyris imaginem gestantem, ac duos corvos, alterum in prora, alterum in puppi considenteis. Et in loco ubi sanctum corpus diu latuerat, curasse templum nobile ædificari, et nomen promontorio immutasse, atque ut S. Vincentii post id vocaretur effecisse. Hæc summa est historiæ Lusitanorum.

4 Ista Resendius, qui addit spectari passim insignia, et picturas vetustas, gestæ rei testes; subditque aliud testimonium Rasæ Arabis: Rases Maurus, inquit, Dalharab Marrochiorum Miramolini, ac Cordubæ Regis historicus, Hispaniæ vetustates scribere est adortus, ut Regum Saracenorum, qui in Hispania regnarunt, annaleis, qui etiam nunc exstant, concinnaret. Libri titulus est: Incipit liber Rasæ, historici Dalharab Marrochiorum Miramolini Cordubæque Regis, quem ipsius jussu composuit. Versus est in linguam Lusitanam ex Arabica, per me Magistrum Machometum Saracenum, nobilem architectum. Et scribebat mecum Ægidius Petri, Clericus Domini Petri Joannidæ Portellensis, patris Domini Joannis Avolini. Is igitur Rases, de montibus, fluminibus, et urbibus Hispaniæ, de priscis Hispanorum Regibus ante Romanos, de Romanis ac Gothis, nonnulla commode, permulta inépte, quo pacto ethnici scriptores atque poetæ, de rebus sacris divinæ Scripturæ, quasi per somnium, loquuti sunt, omnia fabulis involventes. Ut tamen ad Saracenorum Regum compertiora sibi tempora devenit, non contemnendus scriptor judicandus est. Ergo de Abderamene hujus nominis quarto Saracenorum Regum undevigesimo, hæc ad verbum:

5 Æra Arabum centesima trigesima octava, Abderame Moabiæ filius, in Hispaniam venit. Et debellato interfectoque Joseph, regnum Hispaniæ invasit. Dixit Abdemelich filius Abib, se interrogasse nutritium Abderamenis, et de illo veritatem exquisisse, quo patre, quove ortus esset genere. Nutritium respondisse, Patrem Abderamenis fuisse Moabian virum rusticum agricolam. Ad quem quum casu Miramolinus divertisset, hospitio hilariter adceptum, motumque hospitis humanitate, eum secum duxisse. Moabian tam industrie ac sapienter se gessisse, ut brevi inter Miramolini familiares et amicos primus fuerit. Deinde interjectis nonnullis, quæ ad rem non faciunt, sequitur: Hic Abderamen urbeis omneis et oppida, quæ Saraceni habebant in Hispania, in suam potestatem redegit. Bellum quoque intulit Christianis. Ac Hispali profectus, expugnavit Bexam, Eboram, Sanctirenam, Olisiponem, totumque Algarbium. Addixitque mirum in modum Hispaniæ Christianos. Nec fuit civitas, aut oppidum munitum, quod se tueri adversus potentiam ejus posset. Sed habitatores desertis civitatibus confugiebant ad Asturiæ monteis. Hic omneis Hispaniæ ecclesias, quas adhuc integras invenit, destruxit. Erant autem multæ et egregie fabricatæ, tam a Græcorum, quam a Romanorum temporibus. Hic omnia corpora illorum in quos Christiani credunt, quosque venerantur, Sanctosque adpellant, rapta de ecclesiis comburi faciebat. Quo viso, Christiani, ut quique poterant, cum talibus his rebus fugiebant ad monteis, et tuta atque inadcessa loca. Itaque pleraque omnia quæ in Hispania erant, secundum Christianorum fidem religiose culta, ad Asturiæ montanæ sunt deportata. Quum autem adpropinquasset Valentiæ, Christiani, qui ibi habitabant, habebant ibi corpus quujusdam hominis mortui, cui nomen erat Vincentius; et ipsi adorabant illum, quasi Deum. Et qui corpus in potestate habebant, persuadebant vulgo, quod ille homo cæcos faciebat videre, mutos loqui, et claudos recte ambulare: ac sic dementabant, stultam gentem. Quum autem cognoverunt de Abderamenis adventu, timuerunt ne hæc fallacia detegeretur, et fugerunt, corpus illius hominis secum portantes. Et dixit Allibohaces eques ille bonus Fæcensis, se quum die quadam cum suo comitatu venationis caussa venisset ad oram maris in Algarbio, in fine montis qui mare illud ingreditur, invenisse ibi corpus illius hominis, cum iis qui cum illo fugerant a Valentia, qui ibi domunculas fecerant, in quibus habitabant. Et homines quidem obcidisse, pueros autem duxisse captivos, corpus vero hominis illius ibi reliquisse. Hæc Rases.

6 Ejusdem Rasæ testimonio utitur Mariana noster lib. 7, de reb. Hisp. cap. 6. Salutis, inquit, anno septingentesimo quinquagesimo nono, imperii Arabum centesimo quadragesimo secundo, Mauri omnes in Hispania sub unius imperium revocati, novumque regnum fundatum, Abderrahmano Abenhumeia, cui Adahil deinde cognomen est factum, conditore; imperique jugum excussum, quod Syriæ Caliphæ, Africæ Miramamolini, captæ primum Hispaniæ imposuerunt. Una Valentia; Edetanorum in Hispania Tarraconensi urbs, in fide veteri perstans, Abderrahmani armis et obsidione fatigata, tandem novi Regis jugum subiit. Christiani ejus urbis cives, barbari victoris metu, et ne religio ludibrio esset hostibus nominis Christiani, Vincentii Martyriis ossa, quæ tamquam Deum adorabant, et miraculorum fama celebris erat (sic Rasis Arabs loquitur, homo Maurus) secum fugientes asportarunt in extremæ Lusitaniæ partem eam, qua promontorium Sacrum excurrit in mare. Eos Allibohazes Phutensis, dum venationi studet, repertos occidit: pueros captivos abduxit: quorum indicio ubi sacra ossa relicta essent postmodum est demonstratum. Loco certe ab ea re promontorii D. VINCENTII nomen est factum. Idem de translationis Ulyssipponem reliquiis Mariana lib. 11, cap. 16. Lusitanus Rex inter bellicos tumultus Christianæ pietatis memor, ipse quidem ex promontorio Sacro, quo, ut præsens locum lustraret, se bis contulit. D. Vincentii Martyris ossa Olisiponem in templum maximum transferenda curavit, atque perfecit anno millesimo centesimo octogesimo tertio. Decennio prius id factum infra dicetur. Idem Mariana lib. 4, cap. 12. Corpus ejus (S. Vincentii) ex promontorio Sacro, quo fuerat delatum metu Maurorum Hispaniam universam vastantium (unde illi promontorio D. Vincentii nomen) Alfonsus primus Rex Lusitaniæ Olisiponem transtulit, ejus provinciæ urbem primariam.

7 In vita S. Antonii de Padua, quam 13 Junii dabimus, istæc habentur: In Hispaniis, civitate Ulixbona, quæ ad Occidentalem regni Portugalliæ plagam, in extremis terræ finibus sita est; quædam prægrandis ecclesia in honore Virginis gloriosæ genitricis Dei Mariæ fabricata consistit, in qua pretiosum B. Vincentii Martyris corpus honorifice requiescit. Subscribunt Joannes Marietta lib. 2, cap. 12. Carillus, Aynsa, et alii plerique rerum Hispanicarum scriptores.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

22. siječnja Kalendar godine