§ II. Translationis historia, anniversarium festum.
P erscripta est translationis historia a Stephano Ecclesiæ Ulyssipponensis Præcentore, adhuc superstite Alfonso Henricio primo Lusitanorum Rege, qui eam curarat. Historiam hanc ex celeberrimi Alcobacensis cænobii vetusto codice, cui titulus Tertia pars Passionum, descriptam, nobis Madrito transmisit Don Thomas Tamayo de Vargas, Regis Catholici Historiographus, V. CL. testatus et in archivis majoris Ecclesiæ Ulyssipponensis extare.
9 Peragitur anniversaria celebritate illius Translationis memoria XV Septembris, officio duplici, quod Sixtus V Pontifex Maximus an. 1590, 24 Martii, approbqvit una cum aliis illius Ecclesiæ propriis officiis, quæ ad Romani Breviarii normam digesserat, diœcesanæ synodi suique Antistitis Georgei Dalmeida mandato, Petrus Laurentius de Tavora Ulyssiponensis Canonicus, qui in præfatione ad ipsum Sixtum V, inter alia ita scribit: Cum vero, particulari et antiquissimo usu ac jure, de translatione ejusdem sanctissimi Martyris Vincentii quotannis decimo septimo Kalendas Octobris sub duplici officio diem festum agat Olysiponensis Ecclesia, et eodem die Sacerdotum et totius ejus officium, totius populi fiat altera solemnis supplicatio in honorem ejusdem Martyris; proprium etiam officium hujus festi, alio antiquo dimisso, ea qua potui diligentia, pro ingenii mei tenuitate, (Breviarii reformati) composui, ut et translationis memoriam intermortuam refricarem, et antiquam totius populi devotionem erga suum Patronum, pene jam extinctam, iterum excitarem, erigerem, et augerem. Quapropter in Responsoriis aliquorum miraculorum hujus sancti Martyris, ut mos est Ecclesiæ, memoriam fecimus: sunt enim hæc miracula non apocrypha quidem, sed apud Ecclesiae archivium in membrana observata, antiquissimis et fide dignis testimoniis comprobata, et in antiqua altaris tabella optime depicta, litterisque aureis exarata. Lectiones vero desumpsimus ex historia religiosissimi et devotissimi Andreæ Resendii, qui, omnium consensu, optimus fuit et veritatis et antiquitatis indagator, qui etiam elegantissimi carminibus Vincentii triumphum decantavit. Hymnos vero partim ex Prudentio paucis additis et mutatis desumpsimus; partim vero ad instar historiæ fidem, tenui quidem marte, sed eo metro quo etiam aliquando Ecclesia utitur, sunt compositi. Cum vero in vigilia horum duorum festorum, ex consuetudine Archiepiscopatus, sub pena mortalis reatus omnibus indictum sit jejunium, officium Vigiliæ, ut morem servaremus Ecclesiæ Romanæ, adjunximus, et illud ipsum ex vigilia S. Laurentii desumpsimus. memoria in sacris Fastis.
10 Ad eumdem diem Martyrologium Lusitanicum a Patribus Societatis Jesu concinnatum: In civitate Ulyssippone, Translatio corporis præclari Martyris Vincentii, ex promontorio, quod ab eo nomen accepit in regno Algarbii, adeamdem urbem Ulyssipponensem, peracta studio Alfonsi Henricii primi Portugalliæ Regis, qui sacrum illum thesaurum collocari mandavit in Cathedrali ecclesia ejusdem urbis, paullo antea ab eo Mauris ereptæ; quæ cum sanctum Martyrem ceu peculiarem patronum veneretur, in perpetuum tanti beneficii monumentum, insignia sibi sumpsit navem, qua sacrum corpus isthuc fuit advectum.
11 Porro cum constaret in majori x de Ulyssipponensi asservari S. Vincentii exuvias, qua lamen ejus parte conditæ essent, cunctos latebat, seu qua majorum negligentia, sive potius nimia cura ejus loci notitia cum paucis communicata; quibus demortuis signorantia subrepserat. Cum vero anno 1614, in quodam xdis ejus sacello nescio quid innovari esset necesse, repertum conditorium est sacrorum pignorum cum epigraphe, quæ isthic repositas S. Vincentii reliquias testaretur, navi eo advectas, corvis duobus assectantibus. Magno deinde plausu et triumpho acta ad tres hebdomadas celebritas, quam fuse et eleganter describit superius citatus Franciscus Didacus de Aynsa-y-yriarte lib. 2, antiquit. Oscanar. cap. 18.
A miracula s. Vicentii, ulyssippone edita,
Auctore Stephano, Præcentore Ulyssipponensi. Ex veteribus MSS. eruta a D. Thoma Tamayo de Vargas, Regis Catholici Historiographo.
Inventæ S. Vincentii reliquiæ.
Scripturæ declarant Reges esse felices qui justa imperant; nihilque loquuntur rebus humanis esse commodius, quam si Deo miserante habeant potestatem, qui scientiam regendi populos consecuti sunt; illorum vero potentiam, qui Deum timent, diligunt, colunt; qui plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; qui suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum divinæ majestati famulari faciunt: non tam sibi præstatur, quam subditis. In his equidem laudum præconiis Regisb Alfonsi strenuitas admodum effulsit, qui suam potentiam ad Ec- Januarii Tom. III. clesiæ dilatationem adeo frequentibus bellis exercuit, ut nunc cum sit ætate maturus et sensu, non solum vicinis, sed etiam ceteris sedeat Regibus formidabilis; hostesque malint cum eo pacem aut amicitiam experiri, quam bellum; Lusitaniam quoque titulis adeo auxit, quod potissima pars ejus ab hostibus fidei libera populisque repleta fidelibus, uberes Domino gratias et sacrificia laudis exsolvit. Si loca quis diligens contemplator inspexerit, quæ Rex illustris aut divinis cultibus contulit et religioni, aut quæ mœnibus et populis ad regni firmamentum et hostium infirmationem seu ampliavit, seu denuo construxit; profecto fatebitur, quantum humano licebit judicio, ipsi divinam gratiam contigisse felicem. Cum ergo mec mea superet de beneficiis scribere proponentem, quæ patria nutu Dei, dum iste regnaret, accepit; omissis aliis, quibus nostri facultas ingenii minime sufficit, pauca interim quæ diebus illius civitatem Ulixbonam, per divinæ pietatis intuitum supra quam credi potest extollunt, relatu simplicis sermonis attingam.
2 Sicut igitur litteris et narratione majorum certissime creditum est, beatissimus athleta Dei Vincentius apud Valentiam martyrio coronatus, ibique sepultus fuit. Verum quando sub Rege Roderico fere per totam Hispaniam, Saracenis irruentibus, Christianitas interiret, quidam viri religiosi tutiora loca quærentes, in loco remotissimo versus Occidentem, qui Latine dicitur: AD CAPUT S. VINCENTII DE CORVO, Arabice verod EL KENICIET AL CORABII, id est, ECCLESIA CORVI, præfata Martyris ossacondiderunt; cellulasque quantas ille locus angustus et in mare porrectus excipere posset, exstruxerunt; in quibus a viris religiosis per aliquod tempus, ad honorem Dei, Martyri glorioso servitum est, et ejus obsequium, non sine divinis beneficiis, cum multa devotione peractum. At ubi præfatus Rex Alfonsus jam tunc a puero admodum commendabilis et famosæ indolis adolescens, sæpe victis hostibus, Regibus superatis, urbibus quoque vastatis et captis, Mauris esse terrori cœpisset; ad locum prænominatum, ut inde secum beatissimum corpus afferret, virtute tam fidei quam gentis armatus accessit. Sed Regis pia devotio non tam incuria seu minus perpesso labore, quam ipsius Martyris voluntate cassa est. Libet igitur super re ipsa Regis ipsis rationem attendere, qui dicit idcirco beatum Martyrem a Rege se nolle fuisse repertum, quia sibi placitum fuerat ab Ulixbonensi populo potius venerari, ete contra Regis animus Bracharæ, seu Colimbriæ, si repertum referret, condere proponebat: præsertim cum nondum pietas divina sibi contulerite Ulixbonam.
3 Regi tamen inutilis pii laboris curaf fuit. Nam placitam devotionis obtulit et orationis hostiam Domino, in memoriale altissimi Martyris: cujus ope atque suffragiis actum esse credibile est, quod eodem tempore quo Rex præfatus quamplurimos Christianos, quig Musarabes, quasi mixti Arabes, nuncupabantur, ab infidelium servitute terræ restituit Christianæ: inter quos duo fratres, viri religiosi, ætatis provectæ, habitus monachalis; qui in loco præfato, et servitio beatissimi Martyris suas ætates concorditer egerant, advecti sunt. Qui dum honeste et religiose Ulixbonæ vixissent, quamplures id maxime scire curantes, notitiam ubi ab antecessoribus B. Vincentium positum didicerant, diligentissime docuerunt. Unde post aliquod tempus cum jam haberetur certitudo definita locorum; et tandem, volente Deo, pacis fœdera inter Regem sæpe dictum, et Mauros, ad locum præfatum securius iter efficerent; quidam bono animo, et spiritu acti divino, navigia parant, collectisque necessariis maria tentant, pericula superant, et ad locum optatum felici navigatione perveniunt: ubi vigiliis et orationibus insistentes, circa loca præsignata terram aperiunt, corpusque præoptatum post multum laborem per divinam revelationem inveniunt, navique desiderabilem sarcinam imponentes, cum quibus gaudiis, quibus denique gratiarum actionibus, quam læti, quam hilares redeant, prosequi facile dictum non est. a Titulus horum miraculorum in MSS. erat: Incipiunt miracula S. Vincentii Martyris, edita Ulixbone a Magistro Stephano Sedis Ulixbonis Præcentore.b Hinc anno 1094, mense Julio natum; Comiti Henrico patri successisse an. 1112. virum bellicosissimum, primum Regem acclamatum supra 90 vixisse annos scribit Antonius Vasconcellius noster, quæ non congruunt cum iis quæ infra cap. 3, traduntur.c Videtur legendum, materia.d Scribendum fuit (ul nos monuit, semper cum honore nominandus, Adrianus Crommius noster, a quo non solum sacris litteris, sed et linguarium Syriacæ atque Arabicæ rudimentis imbuti olim sumus) AL CHORAB; id est, Ecclesia, vel congregatio, corvi.e Captam scribit Vasconcellius Ulyssipponem anno 1147, XIII Kal. Novemb. feria 6, die SS. Crispini et Crispiniani. Sed hi characteres non congruunt. Anno 1147, littera Dominicalis fuit E, ergo XIII Kal. Novemb. sive 20 Octobris incidit in fertam 2, SS. Crispini et Crispiniani festum, quod 25 Octobr. agitur, in sabbatum.g Quæ horum Muzarabum fuerit conditio exponit Mariana noster lib. 7, de reb. Hisp. cap. 15. Nostris quidem, inquit, quo primum tempore occupata a Barbaris et oppressa est Hispania, concessa a victoribus erat patriae religionis libertas Sacerdotes, monachi, sacræ Virgines, insigni veste discreti a ceteris, atque ex veteri ritu detonsi in publico conspiciebantur etc. Eadem fere Christianorum sub Turcis nunc conditio est. Sed Turcis ac Mauris immittores Calvinistæ sacra omnia evertunt, Sacerdotes Catholicos monachosque proscribunt, cænobia profanant, omne religionis exercitium adimunt.
Reliquiæ Ulyssipponem translatæ.
PRIMUM MIRACULUM. Illud silentio dandum non est, quod de sociis unus, qui aderat, sibi ipsi, quod accidit, evenisse confessus est: sibi videlicet de sacris ossibus quiddam, dum multo metu hostium carptim colligerentur, se furto tulisse. Quo facto tamdiu permansit visu privatus, quoad reliquis partibus partem quam tulerat trepidus admodum et mæstus adjungeret, statimque suum oculis officium, impetrata venia, redditum est.
5 II MIRACULUM. Sed certe cum nec hoc sine beneficio accidisse divino æstimandum est, quod mare circa partes illas ventis semper horret et undis, et tunc ita se mite redeuntibus et placabile præbuit, ac si nullis unquam solitum fuerit motibus agitari. Veniunt igitur Ulixbonæm, et agente Deo portus intrantes optatos læto remige littus attingunt, onusque sanctissimum piis humeris imponentese navi deponunt. Sed ne violentia quorumdam valeat inconsiderata nocere, sub nocte quasi clanculis gressibus ad memoriam B. Justæ Virginis occulte relatum est. Verum ubi civitati manifesto rei tam excellentis eventus innotuit, factus est concursus inermium et armatorum. Hi ad monasterium a Canonicorum regularium extra civitatem commorantium cum violentia litigant et contendunt debere deponi: alii saniori sententia reclamant ad cathedralem ecclesiam sanctissimum corpus oportere deferri. At verob Gonsalvus Egee, quem in illis diebus Rex antedictus militiæ præfeceratc Extrematuræ, vir utique strenuus et discretus, mandate medio violentiam et litigium tolli, Regisque super re tanta beneplacitum expectari. Tunc denique matris Ecclesiæ Decanus Robertus, vir Deo et populo civitatis acceptus, collectis sociis Canonicis, ne plebis commotio rem aliter verteret, hinc inde dispositis,d M. Personam ipsius Ecclesiæ, ubi primum in civitate sanctissimum corpus fuerat depositum, gratanter honoribus donant; ipsumque divino consulti favore piis manibus et lætis excipiunt, et cum totius civitatis veneratione et hymnis divinis et laudibus, ad majorem ecclesiam, dono nimirum colæsti lætantes, asportant, et veneratione debita collocatum piis affectibus, servitiis incessabilibus, quantum denique vis humana permittit, honorant.
6 Currunt igitur prænominati regulares aliquid de reliquis pretiosi Martyris perituri, et regias aures rumoribus adeo lætis attingunt, ut inter illa quæ sibi prospera dum viveret, Dei favore, cedere consueverant, istud præcipue dicerent accidisse. Posses itaque lacrymas gaudii suas in regio vultu notare: posses in viro Catholico pium animum deprehendere, et commendare fidelem, quem adeo lætum tantas exsolvere grates, tantum divinam extollere videres et laudare clementiam; et merito: credidit enim id totum fieri ad suum felicitatis augmentum. Gaudet suam civitatem, terram scilicet benedictionis, Dei nutu, sua speciali militia potestati redditam Christianæ, suis temporibus tanto Martyre sublimari. Gaudet et insuper Ecclesiam, quam ipse ad honorem Dei et memoriam Beatæ Virginis Mariæ constituit et ditavit, manuque propria sumptuque fundatam ædificavit, et beneficiis amplioribus successu temporis ædificatam profecto dotavit, hanc, inquam, gaudet, aliis vicinitatis Ecclesiis, multis divinæ gratiæ dotibus, et his maxime præsentibus Martyris gloriosi reliquis excellentissime præferendam.
7 Vera igitur pietate et prudentia summopere motus, hortatur et mandat, quatenus viri commendabiles et strenui, ad locum, in quo fuerat sacrum corpus inventum, motu celeri properent, et quidquid aut pluveris, aut tumuli apparatus, aut ossium esset ex aliorum incuria derelictum, isti vigili cura, et omni diligentia reportarent. Quod totum ea festinatione et felicitate peractum est, qua constat hunc, qui hæc jubebat, hoc exoptasse. Revertunt enim qui missi fuerant, et sacros cineres, et ligna sepulchri et partem testæ capitalem, et cum reliquis partibus Ulixbonæ ingenti civium veneratione componunt. Sed quanta dulcedo miri odoris lignorum existat adhuc in præsentie die volentibus experiri, si propius admittantur, mira fragrantia et suavissimus odor occurrit.
a MS. habebat Quorum. Sed Canonicorum legendum.
b Hic fortassis filius fuit Egæ Monisii (quem Mariana Egam Nunnium vocat) viri optimi et fortissimi, qui Alfonsi I, pueritiam præceptis excoluit, adolescentiam consiliis rexit, regni initia fide industriaque adjuvit. Resendius et Lectiones officii Ulyssipponensis vocant Gonsalvum Viegam.
c Hac regio, cujus caput Ulyssippo, longe fertilissima segetis pecorisque.
d Resendius Munionem hunc vocat.
Varia ad eas facta miracula.
8 III MIRACULUM. Sed hoc prætereundum non est quod Magister Benedictus Præcentor noster, vir vita gravis et moribus nuper expertus est. Qui dum more solito ad altare, juxta quod ossa sanctissima posita sunt, orandi animo propius accessisset, tantæ se sensit et fragrantiæ et odoris suavitate perfusum, quod quasi stupore mentis et extasi tactus, orationi tamdiu se dedit, quoad odor ille quasi claritas fumi cujusdam abscederet.
9 Scribitur itaque dies, et grata memoria feliciter celebratur, in qua beatissimi corpus Vincentii ad Ulixbonensem Ecclesiam constat esse translatum: quæ translatio jocundaque statuitur XVII Kal. Octob. anno Domini a 1173, regni autem Regis Alfonsi 45, vitæ vero ejusdem Alfonsi anno 67, filioque Regis ejusdem Sancio conregnante,b 19 annorum adolescente, mirabilis indolis; ab urbis vero præfatæ captionec anno 26.
10 Cum igitur ad totius regni felicitatem attineat Martyris adeo gloriosi præsentia, maximo populus Ulixbonensis jugi tenetur debito, divinam clementiam super tam excellenti beneficio laudibus incessabilibus benedicere, multis gratiarum actionibus extollere, et per omnia sermone magnifico prædicare. Licet enim terram habeant virtute divina incomparabiliter bonam, nam, terram, inquam, omnium generum fructibus commendabilem, oleo, vino, frugibus abundantem, aere saluberrimam, undarum beneficio copiosam; præsenti tamen cœlestis generis dono ceteris potest nostro judicio suæ vicinitatis civitatibus anteponi. Propter præsens siquidem donum, is qui est majestate mirabilis, et in Sanctis suis gloriosus, mirifice magna, et magnifice mirabilia, per assuetæ bonitatis gratiam, diebus singulis operatur. Dæmonia siquidem ab obsessis corporibus effugari, mutos loqui, claudis gressum restitui, in mari periclitantibus subveniri, cæcos illuminari, sublatas furto pecunias mirabiliter reddi, mulieres a diutino sanguinis fluxu sanari, tortos membra rectos effici, ab humanis corporibus varios languores expelli, qui divinæ gratiæ aut beatissimi Martyris Vincentii meritis non adscribunt, non solum Dei beneficiorum ingrati, verum etiam a fidelium numero alienissimi sunt habendi. De prælibatis igitur miraculis ex ordine tractaturus, ne divina beneficia posterorum notitiam lateant, licet impediat copia proponentem, tamen sicut hæc et plurima gesta noscuntur, prout brevius possim, expediam. Cum ergo tantis audita miraculis, hinc inde populos fama contraheret, et hos ad videndum res mirabiles, illos ad glorificandum nomen Domini convocaret; plerosque tamen spes amplius properat, ut pietate divina, et Vincentii meritis, ad ægra corpora, seu mentes spiritu vexatas maligno, sanitas reducatur.
11 IV MIRACULUM. Vidi ipse, et quæ præsens aderat multitudo quam maxima, puellam jam nubilem, ab Ulixbonæ parentibus ortam, ad ecclesiam, in qua præfatus Martyr Vincentius honoratur, aliorum officio deportatam. Quæ dum gestu perditi corporis et gutturis impedito munere gravis, innueret quod vellet ad altare deponi, a parentibus circumstans turba quæsivit, cujusnam morbi puellam tanta miseria fatigaret. Quibus referentibus, illam per aliquot dies ægritudinis magna molestia fuisse gravatam; demum insania tactam amisisse loquelam, et ideo se velle, cum jam ab ope humana deficeret, misericordiam implorare divinam. His, inquam, ita dicentibus, puella sacris reliquiis in oratione supponitur. Pro qua dum a populo circumstante piis lacrymis, et communibus votis oratur, quies insolita et quædam soporis dulcedo membra puellæ demulcet; ita tamen ut mitiori motu videretur ab assistentibus hinc inde moveri: unde mox seipsa fortior excitatur, restitutoque membrorum officio, cunctis præ mirabili eventu stupentibus, surgit, et os, quod culpa fuerat exigente ligatum, fit illico solvente Domino liberum, et ad laudem ipsius et gloriosissimi Martyris expeditum. Exclamat itaque, et sibi, dum semisopita jaceret, virum in albis apparuisse testatur, quærentique, quisnam esset, qui tam speciosus accederet? Ego sum, inquit, Vincentius, qui te saluti reddidi: manuque puellæ, ut sibi visum fuerat, apprehensa elevavit eam, præcipiens ut surgens eloqueretur quod sibi senserat ex dono divinæ bonitatis impensum. Quas igitur laudes, quas voces exultationis, quas lætitiæ lacrymas, signis undique civitatis sonantibus, vir, mulier, ætas omnis, civitas denique tota concurrens divinæ bonitati deprompserit, eo minus sufficientius nos constat effari, quo Dei magnalia excellentius humanum pectus excedunt.
12 V MIRACULUM. Per idem tempus quidam Ecclesiæ nostrae Canonicus ardore febrium jam multis diebus ita molestiæ accesserat et debilitati, ut vix ad ecclesiam, spe trahente salutis, valeret accedere: in qua dum pernoctasset, completis in oratione vigilii, domum sanitate reddita validus remeavit.
13 VI MIRACULUM. Simili modo quidam puerulus, magistri operis antedicti filius, per beatissimum Martyrem salutem adeptus est. Cujus facie læsa tanta in vultu deformitas apparebat, quod et læsuræ parentibus horrorem incuterent, et salutis desperatio non minime contristaret. Movit igitur devotionem parentum filii dolor, et, sicut moris est, cum desperatur humana divinam supplices opem implorant. Veniunt itaque ad S. Vincentium, lumen tam fide quam manibus ferentes, triennem puerum ante sacras reliquias statuunt, verba quibus Vincentium salutem exposcat, puerulum docent. Posses animo flecti, posses itaque mente compungi, videndo elinguem et balbulum flexis genibus, lacrymis fusis, adstantem, et hæc dicta cum parentibus iterantem: O S. Vincenti da mihi salutem; et tuus, dum vixero, servus existam. Hujuscemodi verbis aliquoties repetitis, sana quidem et formosa facies puero redditur, nec ulterius vultus tener ulla morbi notula maculatur.
14 VII MIRACULUM. Quædam interim mulier, sane fidelis et timorata, vicina prænominatæ moratur ecclesiæ, quæ multis annis fluxu sanguinis et magna molestia laborabat; præterquam imperitia medicorum consumpta pecunia nihil opis esse didicerat; fide et prece Vincentium adiit, sanitatem poposcit, et hoc modo recepit: siquidem post factam orationem, sibi quidem dormienti S. Vincentius apparuit,d ut vestes ablutas et mundas indueret; nihil ulterius mali, quod per decennium passa fuerat, habitura. Quæ verba præmissæ salutis effectus secutus est. Nam deinde mulier ab antedicta miseria liberata, clementiam Dei et Vincentii beneficium grato sermone glorificat, se sanam esse populo confitetur, cœlestem misericordiam prædicat, et gratiam hodie datæ sanitatis extollit.
a Ex his conficitur contra superius positam Vasconcelii nostri epocham, natum Alfonsum anno 1106, regnare capisse anno 1128.
b Natus is est anno 1154, 11 Novemberis, ut scribit Vasconceliius.
c Ea capta, ut supra dictum, an. 1147.
d Videtur deesse, præcipiens, aut quid simile.
Aliæ curationes infirmorum.
13 VIII MIRACULUM. In iisdem etiam diebus puelula quædam, octo sicut dicebatur annorum, ut a dæmonio liberaretur ad gloriosissimi Martyris suffragium parentibus comitata pervenit. Huic inerat hostis adeo molestus et gravis, ut eam ter aut quater in die intantum laborioso vexaret incursu, quod ægra membra vix proprius spiritus sustentaret. Hujus dolentis angustias, post aliquot vigilias noctium et orationes, illum intuitum fuisse credibile est, qui corruentes elevat, erigit omnes elisos, hostisque opprimentis violentia et improbitate depulsa per beatissimi Martyris preces puellam saluti restituit, securamque de cetero atque incolumem conservavit.
16 Sed et de duobus corvis, qui jam a múltis visi sunt sæpius alacri volatu sub arcum et testudinem anteriori ecclesiæ pervenisse; quidam irrisores et divinæ pietatis ingrati subsannant. At ego quidem illud æstimo multo fuisse incredibilius; sane incredibilius, quia mirabilius; et tamen verissimum est, quod inexpletæ avis edacitatis et gulæ dedita, naturae oblita voracis, potuit carnem sanctissimi Martyris ferro, flamma, pœnaque multiplici tritam; non solum non attingere, verum illæsam a ceteris avibus, et, quod magis est mirandum, a feris bestiis custodire. Potuitne nutu divino hæc avis etiam jéjuna sanctum Prophetam dies quadraginta cibare, et non potuit ad præfatam ecclesiam, vel propter testimonium sancti corporis advolare? Unde ut apertiore dementia divinis virtutibus invidentes aberrent, propositæ narrationis ordinem exequatur oratio; et quos nec res auditu vel visu mirabilis ad laudem divinæ majestatis inclinant, major incrudelitatis caussa. a....
17 IX MIRACULUM. Erat igitur Ulixbonæ septennis puella paralytica, quæ vultum habebat tanta deformitate distractum, ut amisso spiramine viæ naturalis, os ad aurium unam vi morbi retortum retracti aeris aeris vix flatum fere juxta tempus emitteret. Unde parentes illius, audito quod multos hujusmodi præfatus Martyr gloriosus a suis languoribus allevaret, puellam ad ecclesiam sæpedictam adducunt; oblationesque suas ad sacras reliquias in gemitu multo et cordis contritione deponunt: et ne sermonem diutius quam opus sit teneam, puellam divinæ clementiæ et beatissimo Vincentio, monitam, ut quantum posset supplex oret, exponunt. Nec mora: quasi stupefacta et visu novo conterrita, officioque revera non suo consurgens, hilaris tamen et sana, ore reddito et suo loco restituto, profatur, populoque qui præsens aderat admirante, confitetur ex ordine, qualiter B. Vincentius sibi apparuit, et propriæ manus contactu ægræ maxillæ apposito, faciem puellæ restituit et salutem. Fit igitur in urbe tota lætus ad sidera clamor, et in excelsis Domino gloriam et laudes vociferationis cum populo Clerus extollunt; Deum et Dominum Israel benedicunt, qui plebem suam per tanta miracula visitat et tam admirabilem genti facere in Martyre glorioso misericordiam. Miratur et prædicat populus faciem puellæ beatam, quæ tanta et tam sacra manu contingi meruit, et habere tam felici contactu salutem.
18 X MIRACULUM. Hæret animus, et dum præ oculis plurima memoria digna et valde miranda concurrunt, de multis nimirum ignoro quod horum specialius debeat aliis anteponi. Quantum enim ad præsens, multis fortasse videbitur esse superfluum litteris commendare quamplurima, quæ recenti memoria per omnium ora notissima celebrentur. Satis enim esse communi notitia potest, quod operis ecclesiæ præfatæ magister gaudet, et per se, quanta potest eloquentia prædicat, qualiter a B. Vincentio salute donatus est. Verumtamen quia non solum magistro, sed et operi prænominato Martyr gloriosus consuluisse credendus est, ideirco videor homini datum divinæ debere clementiæ donum latius explicare. Iste cum esset ex regio mandato profectus, ut locum exquireret, unde facilius ad construendam ecclesiam lapides erui possent; (difficillime siquidem et multis impensis quadratos lapides Ulixbonæ contingit haberi) hoc, inquam, animo, dum loca lapidum circuit aptiora, mula, qua vectabatur, per aspera montis et devia gradiens, ita casu subito lapsa est, ut onus impositum a se longe dejiceret, et excussum hominem inter lapides aggravando sua mole desuper advolvente comprimeret. Accurrunt igitur qui propius aderant, et hominem levantes semivivum expediunt, et utrum integre vivat nomen mutando Magistri requirunt. Is vero dum dubitat, et de se miratur an vivat, respondet tandem quærentibus se nescium esse, quam partem læsi corporis major angustia molestaret; æquali quippe dolore quasi læsio una corpus attriverat; magis tamen de costarum compage soluta conqueritur. Post biduum igitur Ulixbonam æger admodum quoquo modo revectus adducitur, et desperata medicorum peritia, alienis manibus beatissimo Martyri præsentatur. Ubi dum suppliciter excubans noctem unam peregisset, mane facto redditis membris, depulsa molestia, sanus et incolumis domum gradu firmo revertitur; et quantam ex divina bonitate receperit gratiam grato animo et sermone lætifico suæ uxori et lætanti familiai protestatur.
19 XI MIRACULUM. Fuit eodem tempore juvenis quidam deb Uvimarannis, quartanis febribus adeo multo tempore tanta debilitate confectus, quod nihil proficientibus medicis extremo defectui cederet, horamque qua diem clauderet trepidus expectaret. Auditis tamen Dei et B. Vincentii mirabilibus, spem animo colligit, et Martyrem gloriosum adeundum proponit et vovit; et dum viam accelerat, antequam ad locum optatum perveniat, febrium longa molestia liberatur. Iter autem promissum matre grata per solvit, et Missæ oblationis donis expositis, quid sibi Martyr beatissimus egerit hodie coram populum Dominum glorificando declarat.
20 XII MIRACULUM. Tunc quoque temporis adolescentula, paucis ante diebus marito tradita, nervorum dissolutionem incurrit; et parte lateris unius amissa, parentum obsequio ad ecclesiam portatur, et ante sacras reliquias, spe salutis habendæ, prosternitur. Pro qua dum parentes orationem et lacrymas faciunt, puella se paullatim recolligit, et membra de locis quo jacuerat fortius elevat, et manu, quæ prius inutilis actui fuerat, collapsim mantellum humero superponit, ceterisque membris usui solito restitutis, quærenti matri, se per S. Vincentium hilarem esse respondet et sanam: manum in argumentum salutis extendit, pedibusque reddito gradu consurgit, dicens se esse sanatam, et velle domum, turba præsentium admirante, redire.
21 XIII MIRACULUM. Monetur tamen a Clericis, qui aderant, abstinere per triduum, et indicitur ne velit amplexibus uti mariti, donec vigiliis et orationibus dignam faciat Deo et glorioso Martyri de datæ salus recordatione memoriam. Quos audire recusans, dum a parentibus cum lætitia convivium apparatur, vetitis osculis et marito miscetur. Unde collatæ paullo ante sanitatis dono fraudata, nimirum, ut estimo, ad evidentiam inobedientiæ, etiam lingua præpedita, loquelam amisit. Tristior igitur unde cum salute venerat, ducitur; et post moram parvulam voto vitæ melioris effecto, iterato divinæ bonitatis dono facta sana reversa est. Sed et certo cum sit Martyr beatissimus in dandarum sanitatum miraculis valde beneficus, pauperum tamen est oppressorum in rebus furto seu aliis modis ablatis consolator, quam rei perditæ utilis restitutor.
a Aliquid hic deest.
b De Wimaranensi oppido, quod vulgo nunc Guimaraes vocant, dictum 10 Janu. ad vitam S. Gondisalvi cap. 1, litt. K. Quidam Araducam veterum esse volunt.
Res amissæ, ope S. Vincentii repertæ.
22 XIV MIRACULUM. Quidam namque in vicinia nostra moratur homo sine querela, Dei timidus et amicus, dives ante aliquos dies, et inter sui similes Extrematuræ milites rerum necessarium abundans. Sed, ut plerosque mortalium sors vitæ præsentis obvolvit, hujus quoque dies ultimos rebus sinistre cedentibus paupertas occupaverat et senectus. Viri tamen prudentis modestia pauperiem efficit, dum patienter sustinet, mitiorem. Sed hominis miseria successu temporis eo processit, ut bovem unam, totius possessiunculæ particulam, dum sine custodia montibus oberraret, amitteret. Quam dum per aliquos dies homo præfatus per viam et inviam anxius terram lustrando quæsisset rerum malarum tædio tactus, hyeme, jejunio, et inutili fractus erratu, positis genibus, ita lacrymis et gemitu verba præpediente profatur: O Martyr gloriose Vincenti, si constans et indubitabile verum est sanctissimas corporis tui reliquias esse Ulixbonæ, meam miseriam intuendo, mihi, obsecro, quod quæro restitue. Qui dicto statim mugitum bovis quasi de prope venientis attendit, et nebulis admodum spissis visum eripientibus sonos audiens iteratos, gressu meliore procedit, vaccamque oculis præsentatam gravidus plurimum et lætabundus agnoscit, secumque gratias referens Deo et Martyri glorioso, domum reducit.
23 XV MIRACULUM. Sed non minus mirabile pietatis extitit argumentum, quod quidam Ulixbonæ habitans in iisdem diebus expertus est. Hic ab amico depositam pecuniam quatuor aureorum conservandam receperat: erat autem homo rerum exilium, sed morum et vitæ fidelis abundans. Is et uxor manuum labore communi communi liberis victum et sibi parabant, nihil præter domum, qua se reciperent, possidentes. Contigit autem ut quidam familiariter noscens ad locum, in quo prædicta pecunia posita erat, jam cognitum et prænotatum accederet: aureisque furtive sublatis fugam tenuit, et se a Almada transmisso Tago recepit. Is autem qui pecuniam custodiæ, sicut putabat, fideli commiserat, post paucos dies aurum exigente necessitate requirit. Quod dum in promptub se civis antedictus habere putaret, et quæsitam minime reperiret, exangui vultu, linguaque præ dolore deficiente, respondet, pecuniam sibi furto esse sublatam. Uxor illico ejulatu flebili motam viciniam vertit in lacrymas, et miserabili voce conclamat, se miseram, non amplius a paupertatis incommodis emersuram. Ducitur ergo ante Prætorem homo miser in caussam, et quia cum amissa pecunia rei propriæ nihil amiserat, ipsam reddere juxta terræ consuetudinem judicatur. Tantis itaque malis anxius petit inducias: domum tristis revertitur, cum uxore quid facere debeat parum consilii habiturus. Quæ consultis sortilegis, dicit pecuniam jam ad Francosam usque fore delatam, quod oppidum vi distat Ulixbona dietis. Latronem itaque de viæ magnitudine persequi desperantes, domum suam quo possent pretio vendere proponebant, sub aliqua postmodum spelunca mansuri, victum panemque ostiatim ultima miseria petituri.
24 Redit tamen maritus-ad conjugem, et obortis lacrymis ita miserandam affatur: O mulier, inquit, ecce S. Vincentius petentibus miseris solatia confert et nobis videntibus nemo corde supplici et animo mundo ad præsentiam reliquiarum ejus accedit, qui secum optata remedia non reportet. Surgamus itaque, et, prout nostra facultas expetit, munus et animum potius offerentes, coram ipso lacrymas nostrae quærelæ ponamus; et nisi spes animum fallit, nostro dolori velox aderit sua pietate remedium. Placuit hic sermo duobus, et expositis quæ oblationi paraverant donis, vigilias celebrant; et parte noctis in orando peracta certam notitiam de rebus amissis accipiunt. Quidam enim marito per visum apparens: Vade, inquit, Almadam, et qui tibi de castello veniens primo occurrerit, is de tua pecunia te certum faciet. Navigat igitur mane facto, et citus ad locum præmonstratum adveniens statim hominem aureos habentem obviam habuit, et ab ipso prius amico more salvere jubetur. Scio, inquit qui furtum commiserat, quod tuos aureos quæris; sed si tacitum semper de nomine meo, et secretum habueris quod inde fuero tibi confessus, ego cum pecunia reddita tuæ te lætum uxori remittam. Data itaque fide et rei male gestæ taciturnitate promissa, partem quoque pecuniæ se daturum animo libenti spopondit. Sed et alius, Nequaquam, inquit, diutius inde quidquam mihi retinebo; quoniam ut hos male tuli, semper animus duris horroribus actus, quasi alienatione nova, remota quiete, vehementer obstupui. Recepit igitur aurum homo gaudens, et valde lætissimus domum regreditur, secumque sua solatia defert ad uxorem, de piisimi Martyris tanto beneficio gavisuram.
25 XVI MIRACULUM. Simili pietatis gratia quædam muliercula valde pauperrima, pannos ad lavandum susceptos, dum furto sublatos minime reperiret, ab exorato Martyre rediens, domi positos et ad plenum restitutos invenit.
26 Alia quoque, quæ in suburbio habitabat Ulixbonæ misera valde, decem aureos, quos ad redimendum filium ex eleemosyna Regis supradicti receperat, et subtractos non inveniens, fusa cum lacrymis oratione a B. Vincentio misericordiam petit, et domum reversa nutritum a se porcellum obviam habuit, prædictum aurum ore suo ad pedes dominæ suæ præsentantem.
Januarii Tom. III.
27 XVII MIRACULUM. Quidam autem eodem tempore pelliculas emere cirogillinas, et ut in eis operaretur, spe lucri, quidquid habebat in eis emendis expenderat. Quibus conservandis dum animum opere negligentiori impendit, ipsas alio curam agente habendis alienis sollicitiorem amittit: pro quibus urbe fere tota quærendis eversa, ad misericordiam beati Martyris implorandam consilio tandem meliore recurrit. Aderat tunc et suas agebat vigilias Ecclesiæ prænominatæ Magister scholarum, et sicut ab eodem confitente recepimus, ipse et sua societas præsens præfati negotiatoris verba hujusmodi risit; intendens enim oculos, et faciem commovens, ait: O S. Vincenti de tua præsentia nequaquam movebor, donec meas pelles mihi reddi præcipias. Prius igitur quam nox media fieret, propere surgens socios excitat, dicens se per B. Vincentium certum effectum, qua domo, et apud quem debeat hominem pelliculas invenire: quas ea certitudine scimus hominem invenisse, qua fidei constantia ex certa fiducia Martyrem gloriosum rem perditam precabatur. Sed certememoriter habendum est et valde pensandum, quam magni meriti apud Dominum sit beatissimus hujus Martyris spiritus, quantumque sua prece remittendis criminibus valeat animarum in celo, qui non solum corporibus a multiplici morbo sanandis, sed et rebus victui necessariis tantum valere monstratur in terris.
a Almada oppidum est castello nobile, ultra Tagum, e regione Ulyssipponis.
b Ita legendum conjicimus. Scriptum erat, ceteros.
Tempestates sedatæ, alia mortalibus concessa beneficia.
Verum et maria nullatenus beneficiorum illius expertia rerum eventu mirabilium ostenduntur. Quidam enim Ulixbonæ habitant, eorum hodie quæ dicturi sumus minime testes existerent, nisi data de periculis de tantis salute præsentem vitam Martyri glorioso deberent. Ii cum jam ad maris et terræ confinia littus et portum sibi facili navigatione promitterent, vis magna ventorum et violentium actus undarum contrarius, ruptis anchoræ funibus, miseros nautas in altum a conspectu telluris longe, frustra laborantibus remis, involvit: geminat autem adveniens nox obscura procellas, et duplicatis tenebris quorsum tenere naviculam debeat rector nimirum ignorat. Pars itaque lacrymans fundit aquas, et navim imbre marique gravatam evacuat: pars autem quod dulce domi reliquerat, memorat, et quod sui defuncti agat curam, exoptat. Tres ergo noctes et dies hyeme et tenebris indiscretos sine cibo potuque, nequaquam mortis incerti, vexantur. Enimvero etsi tempestate dilatam, certam tamen expectant per longa jejunia mortem. Tum denique S. Vincentium miserandis vocibus intonant, unanimes vota Vincentio faciunt: statimque auram prosperam, mari reddito, et aere clarificato recipiunt, et præter speratum mira celeritate in portus inferuntur optatos; et quam ad suas domos adeant ante B. Vincentio vota persolvunt, cujus de gratia et ineffabili pietate testantur, populo admirante, de periculorum immensitate salvatos. Verum uxores, et ut quæque periclitantibus proximior fuerat, vultu deformes et crine gentis suæ ritu, nænias egerunt, et Missis de more cantatis animos commendaverunt maritorum. Quibus vivis iterum apparentibus, omnem luctum in gaudia vertunt, et quantum de salute suorum Deo et beatissimo Martyri debeant, multarum actionibus gratiarum ostendunt.
29 XVIII MIRACULUM. Hujus profecto Martyris gloriosi dignum est meritis imputare, quod navis a Alcobaciæ de consimili periculo naufragia maris evasit. Enimvero Domnus Abbas, communi provi-
aliquæ Romæ, dicta visitur, aliquæ sunt S. Vincentii reliquiæ: unde, quando, per quem allatæ, nec ipse tradit, nec nos alibi legimus. Peregrinus Merula in Sanctuario Cremonensi scribit isthic in parochiali S. Vincentii ecclesia, insigne os pectoris illius asservari. Barii in Appulia brachium extat in celeberrima toto orbe S. Nicolai Episcopi basilica. Id qua ratione isthuc pervenerit, ex veteri Legendario illius Ecclesiæ nobis transcripsit Antonius Beatillus noster, cui plurimum Barienses sui cives debent, ob S. Nicolai, Sanctique Sabini historiam accuratissime illustratam.
dens usui Fratrum, navim onerariam sale,b qui multum abundans est Alcobaciæ, repleri præceperat, et ad portum alium, ubi cariusc emittitur, apportari. Navis igitur, aura fallaci favente, portu exierat, et dum multum a terra longius agitur, subito intumens irruit ventus in vela contrarius: et turbine navim tanto perculsam involvit, ut horrendo undarum incursu navis ad scapulorum anfractus, et loca de quibus nullus evaderet, præceps inferretur. Tunc vero viri religiosi qui aderant, præsenti periculo territi, una clamore vociferantes, ad S. Vicentium preces emittunt, et ut eos de præsentia mortis eripiat ejulatu magno conclamant. Miro igitur modo oratione finita, statim procella cessante ventus in auram suavissimam verifitur; et navis in portum, ubi B. Vincentius honoratur, cum magna tranquillitate devehitur. Ubi de tanto metu securi ad beati Martyris præsentiam festinant, et multas illi de periculorum emersione grates exsolvunt, populoque quam præsentem mortem per meritum illius evaserint gratis sermonibus eloquuntur.
30 Sed etiam alii quamplures, qui sibi victum et vestitum piscando conquirunt, votis persæpe B. Vincentio factis, naves ab alto reducunt multitudine piscium admodum oneratas. His et aliis multis virtutum indiciis, navigantes Vincentium potentem maris appellant, et minus marina pericula timent quicumque frequenti memoria revocatum sibi propitium Martyrem efficiunt. Verum ad ea quæ per illum Dominus circa miseros operatur narrationem vertamus.
31 XIX MIRACULUM. Quidam autem multo tempore visum oculorum amiserat, et supplicanti Deo et glorioso Martyri, sanitas oculis diu perdita restituta est. Quod ipse, qui cænus fuerat, coram D. Gunsalvo præfato Tribuno militiæ, qui tunc suas vigilias ad beatum Martyrem celebrabat, confessus est.
energumena liberata;
32 XX MIRACULUM. Ipsaque eadem nocte puellula quædam muta et dæmoniaca, salute reddita sibi donata est.
33 XXI MIRACULUM. Sed et post paucos dies alius quidam a dæmonio saepe vexatus, mirabili gratia et memoria digna sanatus est. Iste ad petenda remedia nocte venerat, eadem forte qua Donnus Galdinus Procurator rerum et Magister militiæ Templi per regnum Portugalliae, vir utique gratiosus et illustris, suas vigilias una cum aliis multis militibus animo magnæ devotionis agebat. Contigit præfatum infirmum coram Magistro prænominato ante sacras reliquias sisti: et solito morbi venientis signo percepto, coepit emissa voce clamare, et contra violentiam invadentis hostis a consedentibus opem expetere. Cui Magister confidenter: Ne timeas, inquit, Villane, sed bonam fiduciam habe, et extendens manum arcam attinge; dicebat enim is qui a dæmonio vexabatur, quod per dextræ manus digitum minimum se solitus fuerat malignus spiritus occupare. Hanc itaque manum extendens tefigit arcam, in qua reliquiæ sacræ reponuntur et ab hoste paullulum respiravit. Ter igitur in ipsa nocte miserum hominem suus hostis exterruit, et arcæ sancte per mandatum præfati Magistri tactu, data per Martyrem securitate, perniciem hostis deinde sanus evasit.
34 XXII MIRACULUM. Alius quoque juvenis a multis diebus invalidus, ab umbilico inferius omnium usum membrorum amiserat; et de sanitate medicis desperantibus, ad præsentiam Martyris beatissimi, meliore consilio, per manus aliorum deductus est. Is cum suæ devotionis lacrymas et orationes beatissimo Martyri saepius obtulisset, ita sanus restitutus membris abscessit, ac si numquam fuisset aliqua molestia prægravatus.
35 XXIII MIRACULUM. Similiter alius, a dæmone frequenter in die correptus, intolerabiliter laborabat, et multis diebus et noctibus ad sanctum Martyrem excubans, et cum vigiliis diutissime factis orationibus, tandem donec viveret perpetuum corporis sui servitium Vincentio glorioso promisit, et nobiscum diutius morans ex toto præfata miseria liberatus est.
36 XXIV MIRACULUM. Alius itidem apud Turres moratur, intantum spiritu vitali defecerat per longam febrilis morbi molestiam, ut jam ultimum fatalis horæ terminum trepidus expectaret. Quem dum ultimus, ut timuit, angeret dolor, vicinis præsentibus se vovit ad S. Vincentium, si viveret, profecturum: et statim facto voto, cunctis qui aderant admirantibus, sanitati perfectissimæ redditus est. Cujus beneficii gratiam ipse postmodum, et alii quibus Martyris beatissimi donum notum extiterat, cum Ulixbonam pervenissent, debita gratiarum actione divulgare postmodum beati Martyris merita non cessarunt.
a Alcobacia nobile et opulentum ordinis Cisterciensis cænobium, ab Alfonso I, ædificatum.
b De salinis Lusitaniæ, salisque copia, agit Vasconcellius in Descriptione Lusitaniæ.
De reliquiis s. Vincentii
Barium in Appuliam translatis.
Cuom in Lusitaniam sunt S. Vincentii ac deinde in Galliam reliquiæ translatæ, non omnino nullum sibi ejus pignus Valentia retinuit. Nam cum variæ, ut fit, illius urbis Ecclesiæ partem sibi exuviarum aliquam vindicassent, fuit quod seculo octavo ad promontorium Sacrum et centum post annis Castrum, ac deinde in Italiam quoque deportaretur, ut mox dicemus, nisi quis velit redonatum Valentinis postmodum aliquid a Castrensibus. Nam quod quidam disputant, si metu Abderamenis avectæ in Lusitaniam sunt, nihil reperire postea Audaldum potuisse; neque enim partem solum rapturos fuisse profugos illos, parte veluti in prædam relicta Barbaris, id nos magnopere non movet. Non enim universi profugere tunc Valentia cives, nec qui profugere omnium sacra et supellectilem Ecclesiarum in sua habuerunt potestate, sed unius fortassis ædis aut cænobii. Quod contra scribit Aimoinus integrum corpus ab Audaldo repertum, suis adhuc vinctum nervis, non est ejusmodi ut cogat nos fateri nullam illius abfuisse partem. Vidimus saepe sceleton veluti integri corporis humani et colligatum, etsi brachiorum pars, costæ aliquot, aliaque ossa deessent.
2 Non ergo tam gloriosi Martyris pignore omni Italia quoque, etsi suorum sat locuples, imo ceteras ditans provincias thesauris, caret. Aliquas Capuam a duobus monachis deportatas S. Vincentii reliquias, supra ex Sigeberto retulimus: sed eas nunc Mediomatricum in Gallia Belgica urbs possidet. Romæ ternæ sunt SS.
Narratio translationis
Brachii S. Vincentii Martyris,
Ex MS. Bariensi eruta ab Antonio Beatillo Societ. JESU.
Non multis evolutis temporibus a collocatione corporis beatissimi a Nicolai in ipsius Bariensi basilica, accidit ut Episcopusb Valentinæ civitatis Barium veniret, veniret, quatenus cum aliqua navi dictæ civitatis cum suis compatriotis sepulchrum Christi pergeret ad visendum, cujus causa a sua venerat patria. Quo Dominoc Eliæ Barinæd et Canusinæ Sedis Archiepiscopo nuntiato, accersito suo Archidiacono jussit prædictum honorifice hospitari Episcopum in eujusdam concivis honoratum hospitium.
2 Enimvero navibus transfretandi moram facientibus, gravi languore Episcopus infirmatur. Cui Dominus Elias sæpenumero suos medicos misit; atque de suis bonis obsequebatur illi quotidie. Episcopus judicatur ad mortem: qui cernens se in articulo mortis manere, misit cum reverentia, et fecit sibi accersiri Dominum Eliam sæpedictum Antistitem, ut in suis manibus se et sua committeret. Hoc præfatus audiens Dominus, ipsum adire minime e fecit: sed comitatus turba Clericorum, domum ubi ægrotus jacebat, adveniens, more talium benedictionem cum signo Crucis super eum expandit. Infirmus Episcopus ejus dexteram manu apprehendens atque nimia devotione deosculans, taliter affatus est: Desiderium meum, Pater venerande, Hierosolymam pergendi multis transactis fuit curriculis; sed tum maxima dignitate mei episcopatus, et variis intervenientibus officiis nostrae provinciæ, tum consanguineorum meorum obstaculis, timore longi itineris incipere adhuc minime potui. Sed video me adeo durissima adstrictum infirmitate, ut quod jam concupivi minime possim perficere. Confiteor igitur de commissis ante vestram præsentiam, Pater et Domine, et a vestris sacratis manibus corpus Christi accipiam nunc devote.
3 Quo facto aperta voce coram omnibus, quamvis obsistente infirmitate, aiebat: Mea pro dignitate et maxima devotione brachium S. Vincentii Levitæ in capsellula asporto argentea, quod supra omnem meum thesaurum pretiosius habeo. Sed quia tempus meæ resolutionis, quod ex quo sexagenarius fueram concupivi, ut essem cum Christo, agnosco; placet mihi ut prædictum brachium in ecclesia B. Nicolai servetur; et illud volo semper hic esse in memoriam mei, ut orationibus et sacrificiis vestræ Ecclesiæ mea semper fruatur anima. His dictis, in manibus Domini Eliæ illud tradidit, dicens: Si, Domine Pater, obiero, taliter sit ut prædictum est; sin autem ad sospitatem rediero, mecum accipere nulla sit mora. Quod Dominus Archiepiscopus coram omnibus firma voluntate promisit.
4 Tertio die post hæc spiritus Episcopi evolavit ad cœlum. Corpus nimia cum honorificentia in ecclesia B. Nicolai deducitur; atque celebratis, ut mos est Christianorum, officiis, in pace sepultum est. Statim Dominus Elias solenniter processione præparata, tintinabulis fortiter crepitantibus, cum illa multitudine clericorum laicorumque, accipiens S. Vincentii brachium, cum brachio S. Thomæ Apostoli collocavit, in loco in quo requiescit corpus S. Nicolai, ubi nunc honorificentius permanent in laudem et gloriam summi Dei.
a Fuit an. 1087. Barium allatum S. Nicolai Episcopi corpus.
b Posset querri fueritne hic Episcopus Valentiæ Segalaunorum in Gallia, an Valentiæ Contestanorum in Hispania Tarraconensi. Erat hæc quidem eo tempore in Maurorum potestate, suos tamen habere Episcopos Musarabas potuit, ut alix urbes: et quia isthic olim mortem oppetiit S. Vincentius, eam visus est scriptor intellexisse cum simpliciter Valentiam dixit.
c Fuit Elias monachus Cavensis, deinde Abbas Barii in cornobio S. Benedicti, ac tandem an. 1089, electus illius urbis Archiepiscopus, ab ipso Urbano II, mense Octobri ejusdem anni consecratus in nova Archiepiscopati Barii ecclesia, Vixit in episcopatu annos 15, menses 7, 22 dies: obiit 23 Maii 1105. Basilicam S. Nicolai, cum adhuc esset Abbas, inchoavit, ex eleemosynis quæ in dies offerebantur, eamque multis pretiosis donariis, et Sanctorum reliquiis ornavit. Ita Antonius Beatillus noster in Catalogo Archiepiscoporum Barension.
d Uniti sunt episcopatus illi sub annum 848, ut idem auctor est Beatillus.
e Pottus distulit legendum, aut quid simile.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.