Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 13. siječnja

Bl. Godefrid iz Cappenberga, od grofa kanonik premonstratskoga reda

B. GODEFRIDUS CAPPENBERGENSIS, EX COMITE CANONICUS ORD. PRÆMONSTRAT

Sadržaj (30)
  1. Commentatione historica illustratus
  2. A Joanne gamansio Societatis Jesu.
  3. § I. Natalis B. Godefridi.
  4. § IV. Comitatus.
  5. § V. Comitatus sedes.
  6. § VIII. Conversio.
  7. § IX. Capenberga cænobium, Ecclesiæ Monasteriensis filia.
  8. § X. Catalogus Præpositorum Capenbergæ.
  9. § XI. Ecclesia Capenbergensis. Reliquiæ.
  10. § XII. Alia cænobia, a B. Godefrido et fratre ædificata.
  11. § XIII. Efficax B. Godefridi exemplum.
  12. Prologus auctoris.
  13. B. Godefridi vita in seculo acta.
  14. Conversio ejus, fratris, uxoris.
  15. S. Norberti virtutes, miracula, vaticinia.
  16. B. Godefridi varie probata constantia.
  17. Aliæ præclaræ ejus virtutes.
  18. CAPUT X. Humilitas, ægritudo, mors.
  19. CAPUT XI. Miracula post mortem.
  20. Translatæ Cappenbergam reliquiæ.
  21. B. Godefridi genealogia.
  22. De eodem b. Godefrido.
  23. Ex vita S. NORBERTI Cap. 32.
  24. Alia vita.
  25. CAPUT III. Virtutes religiosæ.
  26. Mors, miracula.
  27. § II. Infestatur a socero.
  28. § III. Franco raptor mortem ei minatur : famuli amicique varie obstrepunt.
  29. § IV. Religiosæ ejus virtutes.
  30. § V. Adversus dæmonem imperium.

Commentatione historica illustratus

A Joanne gamansio Societatis Jesu.

§ I. Natalis B. Godefridi.

Idus, seu XIII diem Januarii tum vita tum scriptores ceteri B. Godefrido natalem statuunt; et in primis MS. Florarium SS. ista habet hoc die: Godefridi Co mitis Camperbergensis. Canisius in Martyrol. Germanico: In monasterio Elstad beata memoria Godefridi Comitis Capenburgi. Ghinius in Natalib. SS. Canonicorum: Magdeburgi natalis B. Godefridi Comitis, errat in Magdeburgo, inde enim jam recesserat, inque itinere Ilmstadii, sive Elfstadii, mortuus, ut vita cap. 10. Novissime Joan. Chrysostomus vander Sterre Abbas S. Michaelis Antverpiæ in Natalib. SS. ord. Præmonstraten. In cenobio Ilmstadiano B. Godefridi ex Comite Cappenbergensi Canonici ordinis Præmonstratensis. Itemin Hagiologio et Sideribus. Cujus, et Serarii annotationes nobis usui, in loco notavimus. Mosander, Haræus, Fasti Mariani, hoc etiam die vitam compendio narrant.

2 Unde perperam ab Ferrario in generali Catalogo SS. refertur 7 Maii: In Germania S. Gothfridi Comitis Cappenbergensis et monachi. Citat quidem Martyrolog. monasticum, sed ejus auctor Wion nec verbo meminit; item Canisium, Cratepolium, seu Mersæum: sed hic diem certum non ponit, ille vero solum 13 Jan. Miræus in Fastis Belgicis de eodem 25 Novembris; non quod Godefrido, sed ipsius coævo, ejusdem exempli, patriæ, religionis, Comiti B. Ludovico Arnsteinio natalem adscribat, etsi per lapsum amanuensis, qui 25 Novembris, accepit pro 25 Octobris, seu vii Kalendas Novembris, vero natali B. Ludovici. Vander Sterre adjicit in Natalibus, 12 Feb. Capenbergæ susceptio nem, et 16 Septemb. Depositionem reliquiarum B. Godefridi; omittit vero celebriorem Translationem primam Ilmstadii factam 13 Januarii. De illis tamen extra vitam cap. 12 num. 37, 58, 59, nemo alius.

3 Ceterum jam undecimo post ejus obitum anno,

Christi 1138. Wernerus Monasteriensium Antistes publicis litteris, quas infra referemus, eum appellat felicis recordationis, et sanctæ opinionis. Otto Episcopus, sanctæ recordationis. Post vero vitæ scriptor passim, item omnes superius citati, excepto Florario, Baronius tom. 12, anno 1126. Spondanus, Serarius, alique cum sanctitatis præconio Beatum, aut beatæ memoriæ, Fasti Mariani Sanctum, appellant. Quibus accedit Wernerus Rolevingius Carthusiæ Coloniensis alumnus, scriptor eruditus et prius, quod tam Fasciculus temporum et alii sine nomine impressi libelli, quam inedita volumina testantur, quorum complura in MS. insigni Bibliotheca ejusdem Carthusiæ visuntur. Hic de Westphalorum laudibus l. 3, c. 8, sanctos viros, et reliquias Mestphaliæ recensens, addit: in Campenberch, cenobio ordinis Præmonstratensis, B. Gotfridus Comes. Mersæus quoque in Catalogo SS. Germaniæ: S. Godefridus Comes Cappenbergensis, vir juxta mundum clarus, in militia strenuus, consilio prudens, verum in timore Dei, et pietate non minus promptus et eximius. Claruit sub Henrico IV, Imperatore anno Domini 1124. Cum apud seculum esset clarissimus, et gloriam mundi vanam esse et caducam perpenderet, relictis omnibus, ipsum suum insigne ac permagnificum castrum in monasterium consecrari invitis suis fecit. Ipse deinde monasticum habitum sub S. Norberto assumpsit, et hujus sancti viri consilium et vestigia sequi non erubuit, neque tæduit. Factus est velut alter Wilhelmus ille Aquitanus Dux sub Carolo Magno. Hic Godefridus non sine sanctitatis opinione obiit. Utrum sit relatus inter Sanctos, sive de eo facta sit apotheosis, ignoratur.

4 Mosander et Serarius aiunt, quod quidem sciant, in Sanctos nondum relatum. Constat tamen certe allaboratum ab Archiepiscopo Moguntino jampridem, ut referretur. Utinam sicut S. Norberti cæpla canonizatio, et ob publicos motus intermissa, per Abbatem Parcensem juata Lovanium in Belgio, censura Molani excitatum, ut Miræus in Chronico Præmonstrat. ait ad an. 1578, est resuscitata, ita simili zelo gloriæ Sanctorum ordinis et patriæ gentis, de integro procuretur Godefridi. Ast Cappenberga accepimus, in publicis precibus invocari olim et celebrari solitum fuisse: quod tamen intermissum pridem sit; nec qua utrumque auctoritate factum sit, sciri.

Vita B. Godefridi e MSS. partim et impressis, est triplex. Prima prolixa satis, et, nisi omnia fallunt, primigenia. Auctor in prologo diversis locis vel metuit periculum ingratitudinis, si Dei magnalia in B. Godefrido professionis suæ filiis exhibita posteritati non commendentur; vel præcavet se suscepta commendatione, nulli alteri eadem tractaturó præjudicatum velle; vel arguit inertiam communem in tam diuturno silentio rerum præclare gestarum. Quæ omnia nihili sunt, alius ante si vitam conscripsit. Porro hanc Ilmstadio e MS. superioris cænobii Præmonstrat. primus revocavit in lucem ut Baronius prædicat tom. 12, lucis ipse jubar Germaniæ Ecclesiæ Nicolaus Serarius noster, adjectis pauculis notis. Ab eo accepta, uti in novissima Surii editione, hîc adfertur, sed aptius aliquanto capitibus et paragraphis interpuncta.

6 Scriptor huc usque est anonymus, tamen Ecclesiæ Cappenbergensis Canonicus, omnium et suo ipsius præfantis testimonio: De B. Godefrido Comite Cappenbergensis cænobii, hoc est, loci nostri, fundatore. Paria habet num. 12, 32, 34 et aliis. Cappenbergæ tamen aut alibi locorum, vix cum B. Godefrido vixerit; quod gesta ejus a se observata nulla narret, quin adeo diserte præmitit: Conabimur ea quæ sub oculis Fratrum nostrorum acta vel dicta sunt, explanare. Et n. 23: Hæc senior noster, quæ assidue oculis suis intuitus est, veraci ac fideli mihi testimonio prosecutus est. Similia passim nu. 26, 37, 39, 46 et alibi. Verum tamen post B. Godefridi tam Cappenberga, quam e vita discessum, ibidem esse versatum, ex Fratrum Godefrido familiarium ejusque famulorum narratione crebro citata, et aliunde, comprobatur nu. 12 et 46. Nobis adhuc ignorantibus ejus transitum Cappenbergæ, cap. 11, num. 32 et alibi. Præterea ibidem adhuc an. 1149, vixit in posteriori translatione B. Godefridi cap. 12. Vossius l. 2. de Historicis Latinis cap. 49, scribit circa Lotharii II, Imperatoris tempora claruisse incerti nominis monachum Præmonstratensem, scriptorem vitæ æqualis sui Godefridi Comitis Cappenbergensis. Ast scriptor ipse num. 56, regnante Conradó, qui successor fuit Lotharii an. 1137, aut 1138 defuncti, factam esse primam translationem testatur an. 1148, quam postea vel cum ipsa vita primum conscripsit, vel saltem adscripsit.

7 Idem porro pluribus locis, de se loquens solo, multitudinis numero utitur; ac simul quæ Præmonstratensium totique Cappenbergensium familiæ communia, ut in proæmio metum communis ingratitudinis, publicæ negligentiæ ac taciturnitatis culpam, sibi cum auctoritate sumit expianda. Quod cum præsides congregationum ipsi facere, aut si alios facere jubent, illud plerumque præmonere soleant; videtur Cappenbergæ functus officio Præpositi. Quod etiam prope convincit altum ubique silentium de nutu jussuve majorum, quo adactus hanc sit scriptionem aggressus; quod fere nemo illius ævi scriptorum, si in cænobio sub aliena degit disciplina, non præfari solet. Tum illa num. 39. Nos etc. huic nostro Joseph (Godefrido) votis assiduis domum (Cappenbergensem) delegemus gubernandam. Neque ex temporis ratione alius fuit quam Otto eo nomine primus, ordine secundus isthic Præpositus, qui anno 1123, ut infra dicetur, Cappenbergam veniens, circa initia imperii Lotharii, dein ibidem ab anno 1135 Fratribus præfuit, potiore parte sub Conrado Rege usque ad annum 1135, quo mortuus ut infra. Ceterum hujus eruditionem produnt multa ex sacris profanisque litteris ad rerum splendorem, legentisque oblectationem, scriptioni eleganter aspersa.

8 Huic vitæ appendicem addidimus ex vita S. Norberti tum per Joan. Chrysostomum Abbatem post accuratam cum variis MSS. collationem edita, capita duo, quæ totam conversionem B. Godefridi illustrant; ideoque in MS. Ilmstadiano, quo usus Serarius, alterum saltem adjicitur; at sine vitæ illius citatione...

9 Altera vita MS. est e superiore, ut prologi finis, ac reliqua narratione verborum ac periodorum consensus ostendit, compendio quidem, sed accommodo, digesta, et præter rerum temporumque ordinem meliorem, etiam miraculo uno auctor. Scriptor se Canonicum Cappenbergensem innuit, cum Cappenbergam castrum Ecclesiam nostram, ejusque Comites nostros Comites appellat. Et forsan alibi etiam Episcopus fuit, quod addat: Plures de Fratribus nostris extra nos in diversis locis Episcopatus, Abbatias, Præposituras, Prælaturas, et dignitates alias sunt adepti, ubi illud extra nos interpretatur nonnemo præter nos. Sed refragari ipse videtur, cum Episcopos ab Ecclesia nostra assumptos dicit. Non ille Cappenbergensem, aliamve cujus erat professus, sed Ecclesiam propriam, peculiari nexu sibi Episcopo devinctam, nostram Ecclesiam potius appellaret. Dein illud extra nos, non ad solos Episcopos, sed ceteros etiam minores Antistites ibidem extenditur; adeoque magis probatur Præpositum Cappenbergæ fuisse, et quartum quidem ordine B. Hermannum Comitem de Are, qui susceptam an. 1171 Præposituram moriens anno 1210 reliquit.

10 Dato etiam fuisse Episcopum; ast ubi, aut quis fuit? Wernerus Monasteriensium XXI, ut aliquis suspicabatur, certe non fuit; quod nec ille Præmonstratensis, et jam anno 1132, defunctus, quo successorem accepit Fridericum, teste Frisingensi infra nullo modo attigerit tempora Episcopatus B. Isfridi, quem auctor inter alios citat Episcopum sibi æqualem vel superiorem. Is enim B. Evermodo Raceburgensi Episcopo circa annum 1177, mortuo subrogatus est. Ita Miræus in Chronico Præmonstrat. Helmoldus Annal. lib. 2, c. 26. Krantzius Metropol. l. 6, c. 40 et Wandaliæ lib. 3, cap. 42. Ex his emendandus in supplemento Surii Mosander, hanc ipsam vitam, mutato nonnihil stylo contractam, adferens, et asserens a contemporaneo B. Godefridi esse conscriptam.

11 Præter has duas, tertiam vitam MS. Latino versu, asservat vander Sterre. Quartam et recentem Historiæ SS. Præmonstratensium rhythmo Germanico conscriptæ inseruit Christophorus Pilckman, Abbas Steinfeldiæ domus Dei, et ordinis per Westphaliam Bohemiamque instaurator zelosus. Quintam denique dedit anno 1633 in Bibliotheca Præmonstratensi Joannes Pagius Theologus Parisiensis, Præmonstratensis Canonicus, et ordinis Syndicus. Ast eas ex prima MS. Serario, Mosandro, aliisque nove tantum collectas, omitimus: quidquid tamen aliunde inserunt excerpimus.

Godefridus, Godfridus, Gotfridus, Gofridus, Gaufridus, Gaudefridus etc. idem nomen inflexione tantum diversa, tum divinam vel bonam pacem, tum hominem pacis ejusmodi studiosum significat; duciturque a Teutonico Frid, quod pax, barbare Fredum est; cui propiora sunt Godefredus, Gothofredus, Gottofredus, Gaufredus etc. apud Lanovium in schediasmate de Cancellariis: item Manfredus, Fredegundis, Alfredus, etc. In legibus Ripuariorum 18 apud Hermannum Comitem Nuenarium, Fredum explicatur, compositio, qua quis pacem a Principe impetrat. Lazius l. 3, de migrat. gent. ait: Vrede, pax; Frid hodie: inde Freda, mulcta pro pace violata.

13 Porro nomen hoc isto ævo, viris illustribus familiare liare fuit; Electori Trevirensi, Comitibus Lovaniensi Barbato ejusque filio; Namurcensi, Arnsbergensi, aliis, et nominatim Duci Bullonio, qui, cum noster adhuc Godefridus admodum adolescens esset, in terram sanctam movit feliciter, ibâque decessit, cujus sigillo in vita Venerab. Petri Eremitæ per D'Oultremannum legitur incisum Codtfridus, antiqua orthographia, etiam Romana (ut Lips. de pronunt. ling. Lat. c. 13.) G in C aut K, non tam ob aliquam affinitatem, permutante, quam C seu K lenis et mollis, hactenus innominatæ litteræ, usum veterem attestante: quem exquisita Disceptatione philologica de natura et usu litterarumc. 7, Reverendiss. et Prænob. Ecclesiæ Monaster. Decanus, Mindensis Canon. D. BERNARDUS A MALLINCKROTT, asseruit nuper, ac dilucide ostendit in Germanicis Gott, Deus, geben, dare, etc. velut Kott, Keben pronuntiari solitis. In omnibus enim istis etsi G scribatur, tamen K lene effertur: qua in re quotquot idiomatis nostri cognitionem habent, sive superiores illi Germani sint, sive nostrates, Belgæve, suffragatores me habiturum confido. Ita ille, cujus eximia humanitate plurima nobis, ad hanc de B. Godefrido concinnandam commentationem, suppeditata sunt.

§ IV. Comitatus.

Comitis dignitate arci ditionique Cappenbergicæ annexa Godefridum excelluisse, præter vitæ scriptores, ipse Suevorum Princeps in Cæsareo conventu cap. 7, magnifice testatur: et Rolevinckius in laudibus Westphaliæ lib 1 cap. 1, inter Westphaliæ Comitatus, domus que illustres recenset Cappenberch. Erant autem isthic Comites, quales hodienum occurrunt, in una provincia plures, ejusdem tamen provinciæ Comites passim omnes vocantur, etsi portionem aliquam singuli, aut titulum dumtaxat obtineant. Ita prorsus Cappenbergensis in Westphaliæ provincia Comes Godefridus, vitæc. 1, Comitatus agebat officium, et in vita MS. S. Norbertic. 31, dicitur Comes quidam Westphaliæ præpotentissimus. Eo ergo tempore quando universa Westphalia in Episcopatus a Carolo Magno constitutos, Ducatus, Comitatusque dividebatur; ut modo, complures etiam Comites certo terrarum districtu in eadem Westphalia dominatum exercebant; velut etiamnum haud pauci exercent, vel seorsim singuli, vel pluribus in unum, ut terris, ita terrarum titulis per acta varia pactaque concurrentibus. Imo toto hoc commentario vitaque B. Godefridi aliquot Westphaliæ Comites nominantur, etiam hodie illustres. Complures item apud Historicos proprii Westphaliæ Saxoniæque Duces; Magnus ex Bilingiis, Godefrido adhuc puero, reliqua vero vita Lotharius Comes Suplinburgi et Arnsbergæ, tandem Imperator. His inferior, illis par aut superior ad inferioris Lupic tractum Comes Cappenbergensis arce et Comitatu suo, uti alia Westphaliæ parte aræ et stirps Arnsbergica eminebat, de qua cap. 4, etc. quod in stemmatis, quippe mortalium, assolet alternis fieri. Ideo vitæ S. Norberti cap. cit. titulus additur Godefrido Comitis Westphaliæ præpotentissimi; et ibidem Castrum Cappenbergense dominatum Westphaliæ tenere, et quidem totius, ut vita brevior habet; nimirum ampliorem præ reliquis, ac præcipue tota diæcesi Monasteriensi, in qua sola Cappenberga ad Comitatus, ac Stromberga ad vice comitatus, sive Burggraviatus sacri Romani Imperii dignitatem evecta erat, vide § 3.

15 Ad hæc Serarius notat. 6, observat vitæ S. Norbertic. 32, Godefridum vocari Principem: utique tum quia inter primores patriæ, tum quia regia stirpe natus, opulentia, dominatu, Principibus par erat aut major; quemadmodum ibidem Comes Campaniæ Theobaldus vocatur nobilissimus Franciæ Princeps. Et Godefridus ipse formularum gnarus, vitæc. 9, num. 42, ita Fridericum socerum Comitem Arnsbergium alloquitur: Princeps et unus ex hujus seculi primis ore vulgari nominaris.

16 Gentilitia quondam Cappenbergensium Comitum arma fuere: scutum aureum in summo latum modice lunato aut nullo fastigio; ad imum caneatius et pinnatum, ut fere prisca Samnitum, et posteriora veterum Nobilium. Mediam scuti regionem, tertiamque totius areæ partem implet fascia punicea, velut militare cingulum. Apici insidet adversa rectaque galea, quæ septcnis clathris diducta et illustrata, uti Marchionum solent; plumantibus corymbis ceu cristis, folia larga et reflexa exprimentibus, intecta; quibus miscellaneo coloris punicei aureique metalli jubare alternis effulgente exornatis, cassis ipse pone juxtimque ac parmula extima, pulchra diffusione ambitur. Eadem Ducum amplæ ac liberæ ditionis privilegio ita coronata est, ut ex aurea circulari bracteola, margaritisintexta, quatuor exsurgant aureæ quercus frondes, totidem echinis per aquæ intervalla prodeuntibus. Ab vertice cassidis erigunt sese, velut ad inferendum terrorem, gemina cornua aurea, dorsis obversis, scutario symbolo singula media obligante. Horum similiumque insignium ritus explanat Lipsius lib. 3, de milit. Rom. et plenius Silvester Petrasancta in Tesseris gentilit. cap. 26. Atque hæc genuina insignia hodie in Cappenbergensi curia Monasterii Westphaliæ, in cænobio ipso sepulchroque BB. Godefridi et Ottonis, depicta visuntur, solo scuto absque galea. Eadem ipsorum Comitum heredes adm. R. D. Cappenbergæ Præpositus, et RR. DD. Canonicorum conventus, etiamnum retinent. Iisdem consentiunt, citra extimum ornatum, insignia Episcopi Monasteriensis, atque urbis ipsins, nisi quod hæc cristis inornentur: Cathedralis vero Ecclesiæ imaginem S. Pauli umbilico tenus scuti fasciæ imminentem exhibent.

17 Elogia S. Norberti Icone 22, in scuto ovali (quod aliis quoque usurpatum, haud scio an ex veteri rei tesserariæ norma) fascias binas exhibent, scutique coronidem unionibus in summo ambitu confertam, quæ Comitum est propria. Serarius noster scutum argenteum duplici prasina fascia distinctum sculpi curavit; galeam quinques clathratam; inque apice brachia duo sursum elata, manibus protensis, typis scutariis manicata, interque ea globulum galeæ insidentem ac pavonina cauda fastigiatum.

§ V. Comitatus sedes.

Cappenberga, princeps Comitum sedes, in Westphalia, diæcesis Monasteriensis, a Luna ad Lupiam flumen sito oppido milliari ferme distat. Locus excelsus est, munitus et amœnus; ait Serarius Notat. 2, Castrum per totam Westphaliam opinatissimum; B. Hermannus de Scheida B. Godefrido æqualis infra; permagnæ honestatis ac spectabilitatis; vita numer. 23, positum loco spectabili, situque admodum salubri et delectabili; numer. 3, qualem sane primos arcium conditores ruri elegisse constat, et scriptis humanissime litteris describit BERNARDUS A MALLINCKROTT: Celebris, inquit, olim in Cappenbergæ tractu venatio, quam loci genius adhuc suadet, saltu spatioso undique coenobium ambiente, prospectusque plaga meridionali Marchiæ Comitatum versus, procul patente, in montes Westphalicos, agros, pagos, oppida complura, Tremoniam, Camenam, Unnam, Hammonem, Lunam etc. Ad saltus confinia, qua metropolim Monasterium respicit, adjacet planicies compascua duarum horarum longitudine, vulgo Die magheide: quæ in Speculo Saxonico inter præcipua regalia banna, id est districtus terrarum silvarumque et venatorum campos, vulgo Wildtbahn, refertur. Præterea isthic patriæ munimentum stetisse indicio est tum apparatus bellicus Friderici Arnsbergensis obsidionem molientis, in vita numer. 20, tum situs excelsior antiquitus munimentis eligi solitus; cujus generis in Monasteriensi ditione raris montibus, iisque parum editis insessæ, alterum tertiumve reperio; Strombergam, olim Burggraviatum Imperii, et Horstmariam, quæ potens dynastia fuit. Quartum illis montanum castrum accenseri potest Huneburgum, de quo § 6. Sub Magno Carolo Egbertus Saxoniæ cis Visurgim Comes habitavit in eadem praeterlabentis Lupiæ ora, seu, ut Uffingus in vita ejus conjugis S. Idæ 4 Sept. apud Surium, in provincia Dreni; quod nomen (etiam Francorum Annalibus usurpatum) adhuc obtinet tractus ille Monasteriensis Ecclesiæ, ad dexteram Lupiæ ripam a Cappenberga in finibus ejus sita, oppidum Lupiam usque, olim Bructerorum sedes. Hertveldiæ, vico Lupiæ imminente, basilica ab eodem Egberto Comite Westphaliæ constructa fuit, vicinisque ejus prædiis dotata, inque ea ipsi et uxori, isthic considere solitæ, monumentum sepulchrale locatum. Hovestadt adjacens Egberti curia fuisse creditur; et Eckelburg vicus cum arce, quasi Egberti Burgus. Neque Susatum amplius dimidia hora abest, jam ab Dagoberti Regis et S. Cuniberti ævo celebre.

19 Supparem Cappenbergæ antiquitatem prodit brevioris vitæ prologus: Temporibus B. Ludgeri primi Episcopi Monasteriensis et Caroli Magni Regis inhabitabatur semper mons Cappenberg. Nec abhorret jam tum fuisse recensitum inter Firmitates, seu loca provinciæ firmiora, quæ uti et civitates, praeter domicilia ruri reliqua (recensentur non pauca in Actis SS. Ewaldorum, Swiberti, Ludgeri, ac veterum donationum litteris) provinciales Carolo ad Bocholdiam victori cessere, in quibus saltem ipsa Cappenberga est numeranda. Cujus etiamtum arcis antiquos possessores ab ejusdem Caroli sororis filia ortum traxisse tradit vita longiorc. 13. Quin id temporis montem istum saltumque a propriis Westphalorum Regulis, aut Widekindi Carolive Præfectis, habitatum; et asseclis frequentatum cum adhærente banno regio, seu venatorum campo, praeter varam situs, solique ultra flumen fertilissimi præstantiam, persuadet Francorum Dagoberti, Martelli, Pipini, Carolomanni, hac in Frisiam Saxoniamque prioribus annis sæpius iterata belli ac pacis expeditio. Neque infrequens Carolo Magno istac, Rheno ad Lupiam trajecto, transitus, qui variis locis apud du Chesne tom. 1, Histor. Francicæ astruitur. Annales ex MS. Tilii: Anno DCCLXXX fuit Synodus ad Duriam; et inde per actus, (id est, vias, ut Festus verbo actus. Varr. l. 4 de Ling. Lat. Actus iter in agris, quod agendo teritur, ut viæ qua vehebant) partibus Saxoniæ ad Lippeham; et Saxones voluerunt resistere, in loco qui dicitur Bothslotz, et non potuerunt, sed fugientes reliquerunt omnes civitates eorum, et Franci aperta via introeuntes in Westfaelos, conquisierunt omnes. Alii Annales ex MS. Loiselii: An. 779 iter per actus est partibus Saxoniæ ad Lippiaham. Transitur Rhenus fluvius, et Saxones voluerunt resistere in loco qui dicitur Bohhot, auxiliante Domino non prævaluerunt, sed ab inde fugientes reliquerunt omnes firmitates eorum, et Franci aperta est via, et introeuntes in Westfalaos conquisierunt eos omnes. Iterum Annales ex MS. Tilii: An. 785 Domnus Rex transiti ad Lippiaham et ingressus est Saxoniam, et misit filium suum contra Westphalos. Eginhartus in Annal. de eadem expeditione ait: An. 784, cum exercitu in loco, qui Lippeheim vocatur, Rhenum trajecit. Hic et alibi, ut posterioris loci varia est lectio Buoholz, Bouholtz, Bolhoz, Botolz, Bozols, Boucholt; ita quoque prioris, Lippia, Lippeam, Lippiam, Lippiham, Lippiaham, Lipihaam, id est notiore dialecto, ut Eginhartus Lippeheim. Utrumque designat Wernerus de laud. Westph. l. 2, c. 3. Anno 779 exercitu traducto in loco qui dicitur Lippekant prope Wesaliam, exadverso Saxones prope Bocholdiam castra posuerunt, volentes impedire Regem. Nimirum ut Roerort, Angerort, Iseloort, Roræ, Angeræ, Isalæ fluviorum, ora et extremum; ita Lupiæ Rheno se committentis ipsa crepido et adjacens utrimque ripa, Lupiæ angulus vel extremitas, seu Lippekant vernacule dicitur, ut alibi Mosæ tractus die Maeskant. Comes Nuenarius Comment. de Gallia Belg. inquit: Wesaliæ ad mœnia Lupia Rheno conjungitur. Hanc Caroli Magni temporibus Luppiæmundam vocatam comperi, quemadmodum Angræmunda, et Ruræmunda quoque dicuntur, nam ostium hoc modo Germani soliti sunt appellare, velut fluminis effluentis os, fauces, labrum. Præter ista Carolus, Rheno apud Lupiæ fines et fauces transmisso, nunc ad ejusdem et Paderæ fontes, per interjectum Cappenbergæ agrum pace belloque progreditur; nunc Tremoniæ sedem regiæ domus vel annonæ collocat, ut to. 4, Theatri Urbium dicitur; nunc Sigeburgum vicinum expugnat, recuperat; nunc Heresburgi hibernat cum uxore ac filiabus, etc.

20 Quod si eo jam ævo Cappenberga stetit, fit verisimile prius seculis aliquot, ante illa Frisiorum Saxonumque contra Francos diuturna bella, initio castellum fuisse veterumve Burgum, aut turrim, et stationem insignem priscorum Bructerorum, qui populi regionem Lupia Amisiaque fluviis præcinctam obtinuerunt, ut clarum est ex Tacito Annal. 1, Cluverio in Germania; quibus eadem regione post Chamavi et Angrivarii successere, Trajani Imp. ævo. Quod testatur et lætatur Tacitus de Germanorum moribus: Juxta Tencteros Bructeri olim occurrebant: nunc Chamavos et Angrivarios immigrasse (in eorum sedes) narratur (primo anno principatus Trajani an. Christi 97, quo anno de Germania istum librum conscripsit) Tacitus pulsis Bructeris ac penitus excisis vicinarum consensu nationum, seu superbiæ odio, seu prædæ dulcedine, seu favore quodam erga nos Deorum. Nam ne spectaculo quidem prælii invidere. Super lx millia non armis telisque Romanis, sed, quod magnificentius est, oblectationi oculisque ceciderunt. Prælii locus incertus, vicinus tamen alicui præsidio Romanorum, ut spectari potuerit. Qui tantæ cladi superfuere de Bructeris, Rheni ripam Agrippinæ appositam insedere ut Cluverius demonstrat Germ. l. 3, c. 13, ex Nazarii Panegyr. et Gregorius Turonensis l. 2, c. 9, de Arbogaste Theodosii Imperatoris Duce, inquit: Collecto ergo exercitu, transgressus Rhenum, (Agrippinæ Coloniæ, ut præmiserat) Bructeros ripæ proximos; pagum etiam quem Chamavi incolunt depopulatus est. Hinc conficitur, nec ab re, hisce Bructeris quia confines Chamavi, eos ab illo vetere Bructerorum excidio, Lupiam quoque transgressos, aliquam regionis partem, sive pagum insedisse; a quibus hodierni oppidi Camene, seu Caemen, milliari a Lupia distantis, velut altera ripa xquali spatio semoti montis aut burgi Chamavorum, Chamenburg et Chamenberg, nomen profluxerit. Primum integra voce permansit hactenus; alterum cum ætate unius litteræ mutationem per varium linguæ sermonisque flexum subiit, ut Campenberch, et Capenburgum nonnullis, ut infra § 9, Capenberg, et Capenberga usitatius appelletur. Neque litterula unica extrita et usu variata magis obstare potest, quam plures et litteræ et syllabæ alibi recisæ obstare censeantur, quo minus veterem primamque significationem retineant, ut Aliso, Elsen; Susatum, So est; Monasterium, Munster; et alia sexcenta. Porro quali gradatione a Siga et Sigambris (ut eruditi consentiunt, Junius in Batavia, Cluverius in Germ. l. 3, c. 8, 9) derivata sunt, Sigen, et Sigena Comitatus Nassovii oppidum, Sigeburgum, seu Sicamburgum, ut vocat Kærius in oblonga Rheni Tub. ad Roræ et Lenæ confluvium; Sigeberga illustris ad amnem Sigam Abbatia; simili prorsus a Chamavis Caemen, Camenburg, Camenberg, seu Capenburgum, Capenberga sunt propagata. Itaque si prius Bructerorum nullus illic burgus aut statio, certe Chamavorum fuit posterius, omnino opportuna ad fluvium, ditionem eorum lambentem aut interlabentem; in silva omnem fere provinciam obtinente; in monte totius regionis fere unico excelsoque et medio, ipsam Camenam, et ulteriora montium Sicambriæ, seu Westphaliæ et Surlandiæ; pagum Tortmannorum, sive Tremoniam, ut to. 4 Theatri Urb. ceteraque camporum et silvarum longissimo et latissimo ductu sub oculos subjiciente. Quem vita longiorc. 1, indicat istis verbis, loco spectabili; et vita brevior initio: Capenberch a situs sui qualitate, mons speculationis interp retatur interpretatur: quasi ex Gapen, et Kapen, quod accolis, etiam priscis, fuit spectare, et speculari, fere otiosorum more. Placuit vero ista ad etymologiam, in retustis plerumque incertam, utrique scriptori alludere.

Probati viri genus est virtus: tamen illa ut veniens e corpore pulchro, ita et claro stemmate gratior est. Hoc decus Godefrido vitæ scriptor cap. 13, tribuit: Anti-qui possessores Cappenbergensis castri, de Magni Caroli et Widekindi Regis progenie per Imezam, quæ Xanctis quiescit, (quia, ut aiunt, sororis suæ filiam Carolus, tamquam pacis obsidem, Widekindi filio dedit uxorem, et a cujus posteris curtem Wifde obtinemus) descendisse traduntur. Scio illustrium cunabula frequenter veterum Imperatorum, Regum, ac in primis in Saxonicis Genealogiis Carolinorum et Witikindeorum insignibus prætexi, ut iis nacentes familiæ fabulis, ceu fasciis, involutæ, grandiores primo ortu appareant. Tamen eo argumento, velut comparato ad vetustam nobilitatem subruendam telo, passim magnificis natalibus pro libitu illudere, cum præter incertum præsumentis metum, ratio illos nulla confutat, hominis est, ut levissime dicam, rerum probabilium momenta haud serio expendentis. Quare Imeza Caroli Magni ex sorore neptis, etsi hactenus parum ex scriptoribus nota, haud tamen ideo temere explodenda; cum ejus familia jam ab annis 500, proprio nomine, maritique certo sepulturæ loco, certis posterorum fundis, ex longa temporum et majorum attestatione cognitis, confirmetur.

22 Pari argumentatione Brawerus utitur Annal. Trevirens. lib. 8, an. 809, non in Ada modo asserenda, sed et Officia. Adam e tenebris jam ante Lazius Bruschiusque eduxerant, prolata etiam sepulchri epigraphe, ADA ANCILLA CHRISTI, SOROR CAROLI MAGNI: clarius vero tum idem Brawerus in Annalibus, tum in Maximiniani cænobii defensione eam Zillesius vindicavit. Officiam, sive Efficiam ex MSS. Rutilensium codicibus Brawerus eruit, quam monasterii olim Benedictinorum post Carthusiensium, Treviros inter et Theodonis willam, fundamenta ad fastigium produxisse, ac in oratorio S. Stephani sepultam; ædemque a Leone Papa B. Xysto Papæ consecratam constans est et temporum serie propagata tradito. Porro Fauchetus in Antiquit. et Magistrat. Franciæ; et gemini Sammarthani in historia Genealogica Franciæ to. 1, l. 3, c. 3, recensent Caroli Magni sororos tres ex matre Bertha, Rothaidem, Adelheidem, tenella ætate extinctas, Metique sepultas; Giselam (aliis Itisbergam) Abbatissam, sanctæ conversationis feminam, quam a morte matris velut alteram matrem coluit idem frater Carolus, ut ad illius vitam 21 Maii dicetur, et tradit idem Bruschius iu monasterio Campidona; ubi plures adjungit ejusdem Berthæ ex Pipino filias, Adam ancillam Christi, Bertham Rolandi strenui Ducis matrem, Symphorianam Amberti Ducis conjugem, illustri prole secundam. Has omnes asserit Lazius de migrat. Gent. l. 3, in catalogo Carolingorum, (præter Adelheidem, cujus non meminit) Regis Pipini, qui Magno Carolo parens fuit, esse filias ex altera uxore Leutburgi, quam, non quidem harum parentem, legitimam tamen Pipini uxorem agnoscit Bruschius, et Leutburgim, vel Talatinam vocat, feminam Saxonicam. Ast ambo hallucinantur, cum prima et unica fuerit uxor Pipino Bertha, marito an. 768, 24 Septemb. defuncto, ad mensem Julium an. 783, superstes. Fauchetus et Sammarthani filias illas ex concubina susceptas volunt, si tamen vere Pipini filiæ fuerunt. At fuisse, duas saltem illas a Browero in lucem assertas, haudquaquam ambigo. Pro Symphoriana item, et Bertha, stant sui singulis liberi posterique, non improbati a Genealogis etiam præstantibus. Ambæ vero illæ innuptæ, cum primis tribus ex Bertha, Mosellam, inter Metim ac Treviros, vixve domiciliis, mortuæ sepulchris illustrarunt, atque ad ejus Rhenique margininem certos a parente Carolo fundos possederunt, Ecclesiis diversis postmodum consignatos. Harum quoque neptis ex Ludovico Pio, B. Ritzæ, item scriptoribus incognitæ, ad Confluentiam domos ac fundos exitisse testantur Ecclesiæ S. Castoris monumenta, ubi sepulta miraculis et cultu piorum claret. Proinde has omnes eo tantum argumento, quod ab Historicis, solos fere filios recensentibus, omittantur, natalium sedibus, fundis, tumulis, codicillis exturbare, iniquum est, ne dicam sacrilegum. Et cum filiæ Regum Francorum, vel suo vel parentum genio ductuque, ad Rheni et Mosellæ Ripuariam præcipue degerint, minus videri mirum debet Imezam nuptui traditam ultra Rhenum, juxtaque eum Xanctis esse sepultam.

23 Ceterum eadem Imeza num jam dictarum aliqua Caroli sororum, an alia consanguinea vel etiam affini tantum, quæ sororio nomine sæpius honorantur, orta sit, non liquet. Referunt Sammarthani genealogiæ Hugonis Capeti scriptorem (Pontum, ut arbitror, Thiardæum, scriptis clarum, Cabilonensem Episcopum) tradere, Bertam Carolomanni Suessionum et Germaniæ Regis filiam, a patrio Carolo Magno, Regi aut Duci Saxonum Widekindo post initam concordiam, fidemque Christi susceptam, in conjugium datam. Id tamen a me alibi necdium observatum; nec ullus filiæ Carolomanni, sed tantum filiorum, ut historici solent, meminit: cosque una cum Berta matre, Verona capta, in Franciam deductos adhac adolescentulos ait Paulus Emilius in Carolo Magno. Nec multo grandiores obiisse, videtur probare reliquæ ætatis in historicis silentium. Nihil alioquin obstat Berthæ et Imezæ nominum diversitas, cum ca in Genealogicis vix æstimetur, si rerum sit consensio; quæ aliqua apparet, eo quod vetus sit et frequens uxorem fratris ab altero fratre sororem dici.

24 Sive ergo Bertha fuerit Caroli fratria, sive Imeza sororis filia; eam ipse magno et seniori, post sancto, Widekindo, pacis tantum obsidem; sed uxorem ejus filio, ut ætate juvenili supparem, dedit. Ast utri filiorum? an Wigberto natu majori ac heredi in Westphalia? an Widekindo juniori, domino ditionis Salam inter et Albim, ut volunt Genealogi, Lazius, Grantzius, Emmius, Bertius in Germ. l. 2, cap. 11? De primo suadet Cappenberga, Westphaliæ pars, et ab illius patrimonio ampliore post decisa. Verum utrique sua conjux apud eosdem: Wigberto filia Rabbodi Regis Frisiorum Sinicilla, vel Smicilla, Widikindo Nilada, vel Inlada, suique ex illis liberi. Forte bello Saxonico, cujus dux fere et auctor Widekindus, dubio procul ætate jam maturus ac præstans robore, post annos plures composito, alterutrius filii uxor obierat, ut secundam duceret Imezam. Utut sit, illud conjugium confirmat, quod circa idem tempus, eodem Lapiæ tractu, vir potens et illustris Egbertus Comes Carolo Magno gratissimus, eoque favente et agente, ex ipsa Gallia Comitis summo loco nati filiam regali indole uxorem S. Idam acceperit, et cum ca Westphaliæ ab eodem Carolo præfectus ad Lapiam consederit, ut 4 Septembris dicemus. Quidni et Carolus neptem suam potentissimo Angariæ ac Westphaliæ Duci nuptum dederit? præsertim cum Ducum istorum ac popularium animis in pacem Christique fidem incertis et asperis, suaviter Deo ac Francorum genti adjungendis, nihil fuerit opportunius partibusque federatis jucundius?

23 Hinc primi Capenbergæ possessores nati; et non una tantum sobole serieque: cum infra Otto Episcopus Monasteriensis, Comes de Benthem, dicat se de Cappenbergensium Comitum consanguinitatis linea descendere, eosque consanguineos nostros appellet. Vitæ quoque Scriptor ait: Quorum hodieque in multis excellens claret magnanimitas. Unum hinc Hermannum Comitem, una cum devotissima ejus conjuge Gerberge de Huneburg, Dei cultorem præcipuum necessario inducimus. Unus hic ex multis, probus in paucis, miraculis clarus in vivis Hermannus, avus B. Godefridi, de quo in vita cap. 1.

26 Avia paterna fuit Gerbergis de Huneburg. Litteræ Ludovici Pii apud Crusium in Annal. Suevicis p. 2, l. 1, cap. 12, et in Vindiciis Eccles. Wirtenbergiæ, bergiæ, testantur arcem Huneburgum, altero ab Hala Suevorum milliari, ejusdem Imperatoris jussu destructam, in fabricam ecclesiæ cænobii Murrhartensis ab ipso fundati cessisse, interque ceteras res donatos XXX ministros, et post: Nomina autem ministrorum ex arce Hunneburgo, deinde: Necnon alios strenuos Equites ejus arcis Diethanum, Waldmarum, Tilum, et Widekindum. Ex istis ministerialibus vel Equitibus, nobilitatis gradu præstantioribus, an ex Comitibus de Honburg et Hohenburg in eisdem Vindiciis et Metropoli Hundii, et alibi celebratis, Gerbergis orta sit, incertum. Secundum probabilius videri potest, ex confirmatione fundationis monasterii Alpirsbacensis ord. S. Benedicti facta per Henricum V, Argentinæ an. 1123, ubi inter complures Comites medius adducitur Folmarus Comes de Huneburc, qui Gerberge nostra ætate aliquanto posterior, B. Godefridi æqualis fuit. Reliqui certe, qui in eodem diplomate testes adhibentur, Alsatiæ vicinarumque ditiorum Comites Ducesque: ut conjici queat, et Folmarum, et Gerbergim ex eodem tractu oriundos fuisse.

27 At propius ex ipsa Westphalia Hermanno adduci conjux Huneburgica potuit. Nam (ut suis nos litteris docuit sæpius laudatus BERNARDUS a MALLINCKROTT. V. Cl.) haud procul Horstmaria, in eodem montium seu collium tractu, quo arx illa Monasteriensis Episcopi sita est, in parochia Laer celebri a primitiis fidei Christianæ (ibi per SS. Ewaldos cum miraculo plantatæ, teste Wernero Rolevinck ejusdem loci cive de Westphaliæ laudibus l. 2, c. 1, et l. 3, c. 8, aliisque) visuntur etiamnum expressissima vestigia destructi castri Huneborg, pro istius seculi more triplici gyrato murorum ambitu quondam muniti; quod ex parte dominum agnoscit sororium meum Gasparem Valken, dominum in Rokel et Laer; isque locus hodie et multis retro annis est fagis obsitus. Nec dubito illic antiquitus familiam de Huneburg sedes habuisse, et cognomen traxisse. Vulgus nostrum opinatur ab Hunnis aliquando isthic considentibus appellationem mansisse: (idem et in Huneburgo Sueviæ refert Crusius.) Comites an Barones fuerint, et quæ occasio destructionis, dicere non habeo. Nec fuit priscis temporibus tam accurata distinctio, quin sæpe iidem hoc loco Comites, alio Domini vel dynastæ appellentur. Quia tamen in diceesi tota Monasteriensi, præter Cappenbergenses Comites et Strombergæ Burggravios, nullos alios reperio; (forte tamen erunt Benthemii, pro usu ejus temporis ex parte inter Comites referendi: inferior enim Comitatus Ultrajectino Episcopo in spiritualibus fuit subditus) et Vechtenses, Alhusenses, Horstmarienses, Lonenses, Ottenstainenses, Gemenses, non nisi titulum Domini usurparunt; putarim etiam ad eamdem classem Huneburgicos pertinere.

28 Hermanno porro ac Gerbergi tres nati filii: priores duo intercepti insidiis ac trucidati sunt, utc. 13. Eorum alter Otto fuerit, parens Gerbergis Abbatissæ sanctissimæ, de qua cap. 2. At Godefridus horum frater, deinde uxorem duxit Beatricem de Suevia, quæ Beatum nostrum ei peperit. Mater vero Beatricis, avia Godefridi, Comitissa de Hohenloe juxta Sueviam, soror fuit aviæ Friderici II, Sueviæ Ducis. Vide infra cap. 13, num. 61. Beato denique ipsi Godefrido nupta nobilissimæ domus Arnsbergensis filia. Adeo ut mirum non sit eum cum fratre tum Henrico Casari, tum Friderico Sueviæ Duci, utrique ex regia Francorum et Suevorum stirpe oriundo, aliisque antiquitate ac dignitate præstantissimis familiis, per matrem, uxoremque agnatum censeri; et ab Egberto Episcopo infra virum nobilissimum ex terra nostra, seu Westphalia, vocari.

29 Genealogiam vero, etsi imperfectam, locupletius tamen exhìbet antiquum Capenbergæ MS. Carolus Magnus sororis suæ filiam, Imezam nomine, Widekindi Regis filio, uti pacis obsidem, in matrimonium dedisse scribitur: ex his (post plures generationes) nascitur Hermannus primus, Comes in Capenberg,

Fundatorum avus, qui duxit Gerbergem ex nobilissima familia Huneborg, sive Humberg, ex qua dictus Comes Hermannus suscepit tres filios, quorum natu minimus Godefridus dictus, Godefridi Fundatoris pater; duo majores, quorum nomina non constant, ab Eckerico occisi sunt in silva Grevenlo. De quibus superstes Godefridus uxorem duxit ex Suevia, nomine Beatricem, ex qua genuit Godefridum et Ottonem filios, item filias duas, Beatricem et Gerbergem; illa hic in cænobio Virginum sacro velamine suscepto vixit et mortua fuit: hæc clam abducta nupsit nobili cuidam Wernero de Erperode. Porro defuncto Godefrido B. Godefridi patre, vidua nupsit Henrico Comiti de Rietbeck, fratri Comitis Friderici in Arnsberg. Ex hac Comes Henricus suscepit unicam filiam, nomine Eleicam, quæ postea matrimonio juneta Engelmaro Comiti de Oldenborg, peperit Henricum, Christianum, et Ottonem fratres, et Eleicam matrem Simonis comitis in Teckeburg. Godefridus autem monasterii Capenbergensis fundator duxit filiam Friderici Comitis in Arnsberg, nomine Juttam, ex qua nullam prolem suscepit. Otto autem in cælibatu ordinem ingressus fuit.

Hanc vita explanate docet cap. 11. Idibus Januarii migravit ad Christum anno Dominicæ incarnationis MCXVVI, ætatis autem ferme suæ XXX. Consentit minor vita, atque Anselmus Gemblac. in auctario ad Sigebertum. Verum annus ille accipiendus est veteri Gallicanæ Ecclesiæ ritu annum a Paschate ordientis; qui calculus Monasterii et Cappenbergæ ad an. 1310, viquit, quo demum abrogatus in Synodo Coloniensi sub Henrico Archiepiscopo, ut in S. Engelberti vita tradit Gelenius. Non ergo juxta modernam Romanamque aram, anno 1126, ut Baronius tom. 12, Mudtzardus Histor. Eccles. Belgicæ to. 2, Vander Sterre in vita S. Norberti Belgice scripta lib. 3, cap. 1, sed anno 1127, diem suum obiit B. Godefridus.

31 Cum enim ante mortem Capenberga cum fratre Præmonstratum sit missus, ut dicitur cap. 10, num. 48, ac post annum revocatus ad Norbertum jam Archiepiscopum, num. 49, inchoato an. 1126, 13 Janu. obiisse non potuit; quod anni istius æstate primum electus sit in Archiepiscopum Norbertus, ut paullo post vitæ contextus docebit, et ipsa narratio mortis, quæ illi obvenit an. 1134, feria 4 Pentecostes, VIII Idus Junii, seu, ut inscriptio sepulchralis habet, anno eodem 6 Junii: et consentiunt Anselmus Gemblacensis, Urspergens. Trithem. in Chronico Hirsaug. Baronius to. 12. Ex quo necessum est, ut Norberto electo, sub autunni finem, ante natalem Domini adfuerit; atque inde Patris accepta benedictione, Imstadium declinans, ibidem anni sequentis 1127, die 13, decesserit. Quia si a tempore obitus S. Norberti anni præcedentes usque ad annum 1126, relegantur, octo plane anni minus uno mense conficientur, quibus præfuit Archiepiscopus; corumque primus erit annus idem 1126, quo, ut ex vita relata mortis dies sexta Junii indicat, eodem mense, aut sequente ineunte ante annos octo electus, ac xv Kalend. Augusti, seu 18 Julii, ut Biblioth. Præmonstr. tradit lib. 2, c. 32, die Dominica, deductus est in Cathedram Archiepiscopalem. Quæ in vita cap. 41, satis probantur ferventi studio Canonicorum Magdeburgensis Capituli, Spiræ in comitiis coram Rege Lothario ac principibus de tribus sibi propositis S. Norbertum in vestigio eligentium. Non potuit, inquit scriptor, se homo debilis defendere, non licuit ei cogitare, nec cogitando quiquam de se ordinare: sed quam cito raptus est, a Rege fuit laudatus, et ab omnibus astantibus approbatus, ab ipso etiam Romanæ Ecclesiæ Legato confirmatus. Deducitur homo onus grave aggravatum secum portans, deducitur ad locum quem non noverat: trahitur, inquam, etc. Itaque eligentium fervorem, mox abducentium, ardor excepit. Ista evolventi patet, perperam in Biblioth. Præmonst. S. Norberto Archiepiscopo tribui annos octo minus uno mense, ac ana statui annum mortis 1134, 6 Junii, et ingressus in Archiepiscopatum an. 1127. Inter enim utrumque terminum medii sunt tantum anni septem uno mense minus, cum octoni esse deberent uno mense minus, vel ultimus saltem annorum imperfectus, ut vult Baron. to. 12.

32 Neque illis octo annis adjici debent menses aliquot, ut vult auctor vitæ Belgicæ S. Norberti lib. 3, c. 1, quod in Candida militia se fusius ait probaturum. In vita enim et impressa ubique octonis tantum annis ipsius Archiepiscopatus definitur, nulla mensium accessione qui ad septenos autundenos excurrerent facile, si Norberti mors octavo anno Episcopatus finito, vel mox finiendo, in sextum Junii incidit manifesto vitæ testimonio: adeo ut etiam novem annos uno mense minus, neque octo tantum Archiepiscopus dici debuerit vixisse. Dein ratio petita ex vita B. Godefridi morientis anno 1126, 13 Jan. et ante mortem accedentis Norbertum jam archiepiscopum, infirma est; quod ille annus, ævi istius Ecclesiæque computu, eodem modo explicari debeat, et ita explicatus distincto ordine initia Archiepiscopatus, finemque reddat. Denique an. 1125, quo electum refert citata vita, et Historia Eccles. Mudtzardi to. 2, et Elogia S. Norberti Icone 25, cujusque caussa illos aliquot posteriores illius anni menses adjicere oportet, Norbertus in Westphalia Capenbergæ, et ad Rhenum et ulibi versatus est. Inde Præmonstratum veniens, Ratisbonam Romamque eodem anno abiit, eoque exeante reversus, dein Spiram profiscitur anno 1126, et archiepiscopus eligitur. Adstipulantur ex cænobio Steingadensi ord. Præm. in Bavaria Tabulæ gestorum S. Norberti compendiariæ apud Servatium Lairveltz in Optica regular. Speculo CXI. Anno dehine 1126, in Archiepiscopatum Parthenopolitanæ, alias Magdeburgensis, Ecclesiæ electus est Spiræ. Item Dodechinus Mariani Chronicon ad ann. 1200, continuans: Anno 1126 Arnoldus Spirensis Episcopus obiit, pro quo Sigefridus constituitur, Norbertus vir religiosus Ecclesiæ apud Wormatiam præfieitur. Ubi electionis locum variat, urbemque cujus Ecclesiæ præfectus, reticet: sed hanc Magdeburgum, illum Spiram fuisse, ex ceterorum consensu liquet. Neque isto tempore Wormatiæ vel Cathedra vacabat, teste Bruschio to. 1, de Germ. Episc. et Eisingreinio in Episc. Spirens. vel aliquis erat, aut alias fuit Norbertus. Pater ex catalogis Episcoporum Wormatien. apud Bruschium, Democharem, Cl. Robertum, Mersæum, Bertium, Eisingrein. At si apud Dodechinum postrema prioribus, juxta rei gestæ seriem, præponantur, istud etiam clarius eluceret. Arnoldus Magdeburgensis Episcopus occiditur. Norbertus vir religiosus Ecclesiæ, apud Wormatiam, præfieitur. Ista confirmat Trithemius in Hirsaug. an. 1127. Mortuo Archiepiscopo præfato Ruttgero, et Arnoldo qui Episcopatum invaserat a civibus interfecto; clerici ad Imperatorem nuntios mittentes, Episcopum sibi dari petunt. Casu Norbertus isthic adfuit. Grantzius in Metrop. l. 6, c. 12, Magdeburgensis Ecclesia ad initium regni Lotharii tumultuabatur super Episcopis; tres enim de ejus Pontificatu contenderunt. Horum itaque unus Arnoldus, et ideo a Dodechino dictus Episcopus, etsi catalogus Magdeburgensis eum non recenseat apud Crantzium et atios. Præfuit nihilominus Ecclesiæ Merseburgensi, ut testatur Albertus Stadensis, et una in anno electionis S. Norberti consentit. Anno MCXXVI Arnoldus Merseburgensis Episcopus occiditur. Rotchero successit Norbertus in Sedem Magdeburgensem. Et Compilatio Historica to. 1, Pistorii Scriptorum Germaniæ: An. Domini 1126, Norbertus Archiepiscopus in Magdeborch claruit.

33 Atque hünc refelluntur ceteri, qui ineuntem Archiepiscopatum ejus referunt vel ad an. millesimum centesimum vigesimum septimum, ut Robertus Sigeberti continuator, Baronius tom. 12, vel an. 1128, ut Trithemius in Hirsaug. Miræus in Præmonst. Chronico. Post hæc tandem Godefridus Præmonstrato evocatus, ad Archiepiscopum Norbertum an. 1126, accedit in autumno; et cum benedictione dimissus, Imstadii decedit an. 1127, 13 Januar. ut etiam in Chronico Belgico Miræus annotat: Godefridus Capenbergensis in Westphalia olim Comes etc. in Domino obdormit.

34 Eo nunc fatali anno stabilito, in promptu est natalis designatio. Si enim anno 1127, 13 Janu. annos ferme 30 natus moritur, ergo an. Christi 1097, nascitur moriturus.

§ VIII. Conversio.

Exemplo prius quam sermonibus Norberti (et vero illud efficacius est) provocatus ad studium eximiæ pietatis est Godefridus. Num ante inter eos notitia intercesserit, sive ex convictu in Aula Cæsaris, sive quod non longe a Sanctis Cliviæ oppido (ubi Præpositus fuerat Norbertus, et ipse illustri in eodem tractu familia ortus) aberat Capenberga; et habebat Godefridus ad Wesaliam Sanctos prope amplas possessiones; non habeo pronuntiare. Unum constat ex Norberti vita, fama creberrime ac celeberrime ob insignia tanti hominis percurrente, compunctum esse paupertatis spiritu Comitem quemdam Westphaliæ præpotentissimum, Godefridum nomine, qui accessit ad eum eo quod de eo multa audisset. Audierat vero tum fortassis admirandam ejus conversionem, tum quæ gesserat Coloniæ, cum isthuc anno 1121, Septembri mense profectus, ut reliquias novo quod meditabatur Præmonstrati templo obtineret, ut in historia Inventionis S. Gereonis, apud Surium 24 Novemb. commemorat, qui adfuit, Rudolphus Abbas. Ibi, ut in ipsiusmet vita Norberti cap. 22, dicitur, libentius in sermone et confessione audiebatur, quod ipsum prius juvenem noverant, et modo mirabiliter immutatum videbant: et quia populorum consuetudo novitatis imitatrix esse solet, multi ad verbum et exhortationem ipsius tam laici quam Clerici concurrentes, imitatores paupertatis Christi effecti, ipsum secuti sunt. Triginta secum Præmonstratum duxit. An cum tunc convenerit Godefridus non statuo. Jacta in ejus animo tum semina videntur, quæ deinceps in ueberrimos fructus adoleverunt. Et cæpit vel inde fortassis conjugis fratrisque, haud perinde subito expugnari faciles, paullatim animos sollicitare.

36 Serio tandem absoluteque anno 1122, Deo se, illosque ac bona mancipavit; quo, ut brevioris vitæ prologus habet, castrum Cappenberg fit domus religionis. Qui tum adesse potuerit Norbertus, perspiciet qui vitam illius legerit. Colonia Præmonstratum reversus an. 1121, ipsa die natalis Domini regulam S. Augustini cum suis professus est, ut cap. 23 refertur. Dein Christi crucifixi apparitione templi ædificandi loco designato cap. 26, fundamentum effossum per Episcopum Laudunensem consecratum cap. 27. Tum exivit denique ad prædicandum, exivit iterum seminare semen non suum, sed Dominicum; relictis qui præessent coepto operi, relictis qui præessent reliquis omnibus, cap. 28, ac visitata ex itinere, ut reor, Floressia, monasterio inchoato 25 Januarii, ejusdem anni 1121, sive, ut nunc inimus calculum, 1122, ad Mosæ Rhenique tractum iterum perrexit: patet ex cap. 2, vitæ Godefridi nu. 9, ubi hæc habentur: Apparuit in Westphalia sub ipso fere tempore eximium quoddam jubar Ecclesiæ, memorabilis ille Dei præco Norbertus. Ejus crebris adhortationibus cessit Otto Godefridi frater. Uxori quoque, ne divino Spiritui ultra repugnaret, ipse tandem persuasit Godefridus: qui 31 Maii, anno ætatis suæ 26, Christi 1122, Capenbergam Deo in Præmonstratensi familiæ domicilium obtulit. Adstipulantur Mersæus in catalogo, et Miræus in Chronico Præmonstratensi et Belgico, certaque traditio Ecclesiæ Capenbergensis, atque antiqui numerales versus, quos, ut alia complura, ad laudem sui sancti fundatoris humanissime Canonici Capenbergenses nobis submisere: reLLIgIone nItet DIgne norIbertVs aVIta: CappenbergIaCI ChrIsto fiIt CopIa CastrI.

37 Auctor Bibliothecae Præmonstratensis id anno 1123, factum scribit tum in B. Godefridi, tum in S. Norberti vita, citatque Chronicon, quod Cappenbergense, alibi Westphaliæ appellat: sed quæ ex eo depromit, sumpla sunt ex vita B. Godefridi, ab ipso anni adjectione interpolata: Apparuit, inquit, in Westphalia circa hæc tempora, anno scilicet Domini 1123, eximium quoddam jubar Ecclesiæ, memorabilis ille Dei præco Norbertus. Hinc vero illi sic sentiendi occasione, quod cum iv Kalend. Maii, aut, ut in titulo capitis decimi octavi habet, quarto die Maii, consecrationem ecclesiæ Præmonstratensis anno 1122, contigisse existimet, non videatur Norbertus, qui interfuit, abire postea in Westphaliam potuisse, ibique Godefridum convenire, ac fratrem ejus diu reluctantem ad religiosam vitam inducere, et tandem 31 Maii iisdem omnia sua Deo offerentibus adesse: quare id in annum sequentem transtulit. Ast illam ecclesiæ Præmonstratensis dedicationem mensi Maio præmature nimis adscribit. Norbertus enim Colonia reversus, ac professione in Nativitate Domini 1121, nuncupata, capit tandem templum moliri; de quo eadem Bibliotheca et ipsa Sancti vita cap. 27: Crevit celerrime ædificium, et sub tempore novem mensium perfectum et consummatum est, et a supradicto Episcopo Laudunensi consecratum. Cum ergo non prius quam Januario aut Februario mense captum sit, quomodo inde ad proximum Maium novem intercesserint menses? Verisimilius est, Octobri aut Novembri mense absolutum dedicatumque. Elenim et cum ipso dedicationis die, per affluentis populi impetum motum esset altare majus, et lapis dissolutus, neque proinde sacris idoneus, iterandæ consecrationi in Octavis B. Martini diem secreto cum Episcopo instituit Norbertus. Haud ergo pridem ante prior illa facta consecratio erat: neque enim templi ita celeriter extructi et consecrati usus diu exoptatus, tanto intervallo, a Maio in Novembrem, differretur.

38 In die vero Assumptionis beatissimæ Virginis Mariæ, ut scribit auctor vitæ cap. 4, n. 23, quæ summa nobis est solennitas, hujus loci ambitus ab Antistite est consecratus; eodem ipso anno, ut Mersæus et Miræus scribunt, traduntque Capenbergenses, Antistes autem ille Theodoricus de Winzenburgh fuit, qui aliis Henricus. Is olim legitime electus, sed ab Henrico IV schismatico Cesare Burchardum intrudente exturbatus; et ab Henrico V iterum; Burchardo tandem, dum Constantinopolim ab Imperatore mittitur Legatus, in itinere extincto, vel prioris electionis auctoritate, vel nova Capituli suffragatione restitutus est, anno (ut plerique consentiunt) 1121, civium contumacia gravibus malis perdomita a Ludero Saxone, aliisque Principibus; arma fortassis etiam jungente B. Godefrido, cujus virtutem bellicam et cum îpsis Monasteriensibus simultates vitæ auctor memorat. Tradunt hæc Urspergensis, Gobelinus, Crantzius, Mersæus, aliique, et nonnulli quidem satis intricate. In ea Theodorici restitutione, fortaito incendio Ecclesia cathedralis parsque urbis maxima conflagravit. Quare ipse, ut Crantzius scribit, reparationi structurarum, et reformationi morum plurimum necessariæ institit, perfecitque ad bonum modum, priusquam finem vivendi faceret; quem secit anno 1127, Episcopis pluribus fatali.

39 Qui vero ab Antistite consecratus dicitur loci ambitus, is claustrum solum cum sacello quodam B. Virgini dicato complectitur. Ecclesia enim post ædificata est reliqua jam arce ad religiosum conventum aptata, celebraturque ejus dedicatio X Septembris. Eodem prorsus anno modoque Floreffiæ initio cænobii Norbertus ecclesiam parvam cum dormitorio, seu ambitu claustroque dormitoriis fere substrui solito, ædificavit.

40 Godefridus paullo post cum fratre, ut in vitac. 2, n. 9, dicitur, mutato seculari habitu, tonsuram religionis cum habitu sacræ professionis assumpsit. Non tamen simul ac castrum oblatum Deo 31 Maii, vel dicatus ambitus ac sacellum 13 Augusti. Sed ut trium cænobiorum, quæ moliebatur, utilitatibus expeditius consuleret, socerique et aliorum adversariorum retunderet impetus, laica tantisper veste, obsequiis et comitatu famulorum, sed modesto, usus est; ut vita locis pluribus docet. Nam num. 31, dicitur gladio adhuc accinctus ivisse ad visitandum Varlarense cænobium cum famulo suo Giselberto, et cap. 8, nu. 40. Oportebat quodam tempore hunc Dei servum, adhuc ferentem gladium cum Fratrum ita poposcisset utilitas, ad Imperatoris Henrici cognati sui venire colloquium. Plura idgenus occurrunt. Tandem anno, ut conjicere licet, 1124, sacram vestem induit, comamque attondit.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

13. siječnja Kalendar godine