Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 13. siječnja

Bl. Godefrid iz Cappenberga, od grofa kanonik premonstratskoga reda

B. GODEFRIDUS CAPPENBERGENSIS, EX COMITE CANONICUS ORD. PRÆMONSTRAT

Sadržaj (30)
  1. Commentatione historica illustratus
  2. A Joanne gamansio Societatis Jesu.
  3. § I. Natalis B. Godefridi.
  4. § IV. Comitatus.
  5. § V. Comitatus sedes.
  6. § VIII. Conversio.
  7. § IX. Capenberga cænobium, Ecclesiæ Monasteriensis filia.
  8. § X. Catalogus Præpositorum Capenbergæ.
  9. § XI. Ecclesia Capenbergensis. Reliquiæ.
  10. § XII. Alia cænobia, a B. Godefrido et fratre ædificata.
  11. § XIII. Efficax B. Godefridi exemplum.
  12. Prologus auctoris.
  13. B. Godefridi vita in seculo acta.
  14. Conversio ejus, fratris, uxoris.
  15. S. Norberti virtutes, miracula, vaticinia.
  16. B. Godefridi varie probata constantia.
  17. Aliæ præclaræ ejus virtutes.
  18. CAPUT X. Humilitas, ægritudo, mors.
  19. CAPUT XI. Miracula post mortem.
  20. Translatæ Cappenbergam reliquiæ.
  21. B. Godefridi genealogia.
  22. De eodem b. Godefrido.
  23. Ex vita S. NORBERTI Cap. 32.
  24. Alia vita.
  25. CAPUT III. Virtutes religiosæ.
  26. Mors, miracula.
  27. § II. Infestatur a socero.
  28. § III. Franco raptor mortem ei minatur : famuli amicique varie obstrepunt.
  29. § IV. Religiosæ ejus virtutes.
  30. § V. Adversus dæmonem imperium.

§ IX. Capenberga cænobium, Ecclesiæ Monasteriensis filia.

Plura Godefridus cænobia condidit. Principem inter ea locum obtinet Capenberga, quæ Canisio in Martyrologio Capenburgum; Florario, Rolevinckio, Roberto de Monte, Campenberga dicitur, sed in veteribus diplomatis ac vita Cappenberga et Capenberga: quam vocem brevioris vitæ scriptor, ut supra nu. 20, diximus, Teutonica notatione speculationis montem interpretatur, a gæpen, sive kapen, intueri, aut spectare, et berg, quod montem significat. S. Norbertus montem sanctificationis dexteræ Domini indigitavit. Multis mons hic ostentis cælitus illustratus, aureæ columnæ, civitatis nive candidioris, Angeli præconio, Spiritus sancti descensu, clari luminis exortu, aliisque; ut alterum censeri Præmonstratum quæat. Ordinis certe in primo suo ortu in Germaniam adsciscendi, stabiliendi, lateque propagandi, dux auctorque Capenberga: S. Norberto quoque unice in deliciis fuit, qui ejus peculiaris habitus Præpositus; quem titulum, quod ipse vixit, nemo alius gessit, etsi indubie disciplinam domus quispiam curabat, Cuno primum, dein forte, qui Præpositus post creatus est, M. Otto.

42 Insigne Pilckmanni extat de Capenberga elogium, quod in Chron. Præmonst. adan. 1137, recitat Miræus:

In Westphalia præcipuum nostri ordinis monasterium est Cappenberg etc. Ex illo tamquam primario prodierunt diversa alia, utpote Clarholtz, (in dynastia Rhedensi, prope Lipstadium, ac fundatorem agnoscit Ludolphum de Steinfurt) Præpositura Canonicorum; sicut et Cappenberga ipsa adhuc Præpositura est, licet omnium aliarum sit mater Ecclesiarum. Item Præpositura dicta Vaerle prope Coesfeldiam in diœcesi Monasteriensi. Item Præpositura virorum dicta Scheida in Comitatu Marcano. Item abbatia Wedinghausen dicta prope oppidum et arcem Arnsberg. In hac abbatia ego nunc pro reformatione commoror. Ita Pilckmannus. Wesaliensem item Ecclesiam Capenbergæ filiam asserit Bibliotheca Præmonstrat. in synopsi monasteriorum quæ adhuc an. 1320, supererant. Item Servatius Lairveltz Opticæ regular. Spec. 112, ubi et aliam addit ejusdem filiam Sanctam-Vallem, cænobium quod quidam dicunt esse diœcesis Verdensis.

43 Usitatus pluribus Ecclesiis ad dignitatis eximiæ commendationem titulus est, ut filiæ dicantur Ecclesiæ Romanæ; Moguntina quidem specialis, ut auctor est Serarius lib. 1, cap. 1, rer. Mogunt. Coloniensis fidelis, ut Mersæus; Leodiensis unica, ut Guicciardinus. Minus hoc quidem, vetustum tamen Ecclesiæ Monasteriensis et Capenbergæ, ac mutuum decus, quod hæc, etsi libera, nullique obnoxia, illius dici se filiam voluit. Id Werneri Episcopi gratiæ datum: et paterno animo eam congregationem complexus ipse posterique Antistites. Fidem faciunt diplomata, quorum aliqua ex Ægidii Gelenii V. Cl. luculenta sacrarum antiquitatum penu deprompta, hic dare visum. Primum est Werneri, sive Warneri, qui ab anno circiter 1131, ad finem 1131, Mimigardevordensem rexit Ecclesiam; Cappenbergæ sepultus, licet sepulturæ locus ignoretur. Diploma sic habet:

44 Wernerus D. G. Monasteriensis Episcopus. Quia Episcopalis est officii religiosos quosque fovere, et eorum bona manutenere, vel etiam pro posse suo ampliare, quatenus illi tanto devotius, quanto liberius minusque indigenter, divinis laudibus insistere valeant; Notum facimus tam futuris quam præsentibus, quod felicis recordationis et sanctæ opinionis Comites de Capenberg Godefridus et Otto, cum seculo renuntiarent, et castrum in claustrum converterent, ministeriales centum et amplius, cum prædiis quibus inbeneficiati erant, cum uxoribus et parvulisomnique posteritatis spe. S. Paulo et Ecclesiæ Monasteriensi contulerunt, Dominicalia tantum quædam sua, quæ suis usibus specialiter deputarunt, fratribus Christo servituris assignantes. Postea desiderante me, et cum Prioribus nostris instante et satagente, Magister Otto Præpositus et D. Otto Fundator loci, ceterique Fratres ipsam Ecclesiam Capenbergensem, eatenus ab omni subjectione liberam, utpote de libero patrimonio fundatam, Monasteriensi Ecclesiæ in filiam concesserunt. Quo tandem impetrato Majores nostri, omnesque majoris Ecclesiæ Canonici, Ecclesiam Capenbergensem amore et beneficiis dignam judicarunt. Sique eorum consilio et unanimi consensu, Ecclesias Ahlen et Werne Ecclesiæ Capenbergensi donantes, stipendiis Fratrum illorum superaddidimus, ut in iis vices nostras fideliter agant, et universum fructum earum percipiant, liberam habentes facultatem prædicandi, poenitentias injungendi, Missas celebrandi, baptizandi, infirmos visitandi, mortuos sepeliendi, et omnia quæ ad curam Pastoralem spectant exequendi. Fecimus hæc pro salute animæ nostrae, et pro animabus prædecessorum nostrorum Canonicorum, vinculo anathematis innodantes seu Ecclesiasticos, seu seculares personas, quicumque modo seu repetendo, seu aliqua occasione inquietando præfatos Fratres vexare præsumpserint. Testes sunt Henricus majoris Ecclesiæ Præpositus. Albertus Decanus major. Engelbertus Præpositus. Baldeminus Lisbornensis Abbas. Gadeshalceus. Joannes. Anselmus Decanus in Wahrendorff. Hartwicus Cantor. Ernestus Cellerarius. Rabado custos. D. Udo, Wilhelmus, Canonici. Laici vero Nobiles, Richardus de Ahahausin, Theodoricus de Hamone, et frater ejus Weremboldus, Cossuinus, Rudolphus. Ministeriales vero, Bernhardus de Dulmania, Wolfardus villicus, Fridericus Dapifer, Gerwinus Pincerna, Rudolphus de Weinhovel, Ludolphus frater ejus. Lupertus de Ahlen, Hermanus de Dahte, Etmarus de Lunen, Boldemarus de Wischels, Hermannus de Sendenhorst, et alii quamplures. Acta sunt hæc an. Dominicæ Incarnationis MCXXXVIII. Alii scribunt anno sequente, ut proinde descriptum illud mendi suspicione non vacet.

43 Sequitur nunc ejusdem rei attestatio seu Charta Domini Ottonis Præpositi Capenbergensis, post mortem Werneri Episcopi conscripta, ut innuunt ista, piæ memoriæ D. Wernero, et iterum erat vir in ejusmodi rebus valde prudens.

In nomine sanctæ et individuæ Trinitatis, Otto D. G. Capenbergensis Ecclesiæ Præpositus. Notum facimus tam futuris quam præsentibus, qualiter desiderante ac rogante ob honorem et amplificationem Episcopatus sui piæ memoriæ D. Wernero Monasteriensis Ecclesiæ Episcopo, tam ego quam dilectus frater noster Otto præfatæ Ecclesiæ nostrae devotus cum piïssimo germano suo Comite fundator, consensu omnium Fratrum, ipsam Ecclesiam nostram, eatenus ab omni subjectionis jure liberam, utpote de libero et amplo patrimonio fundatam, prænominatæ Monasteriensi Ecclesiæ in filiam concessimus. Quod ea intentione, ea spe et consilio fecimus, quatenus tam temporalis Episcopus, quam omnes ejus successores, sed et omnes Monasteriensis Ecclesiæ nostrae Fratres affectuosius et propensius diligerent, et quæcumque eorum studiosius manutenerent ac defensarent. Unde et idem Pater noster, ne ingratus videretur, quod voluntati ac desiderio ejus assensum præbuimus, ut erat vir in ejusmodi rebus valde prudens ac providus, mox ut ad ejus manum devenerunt, duas Ecclesias Ahlen et Werne Ecclesiæ nostrae donavit; et insuper facultates et possessiones ejusdem Ecclesiæ, ubi et quantum ei opportunum erat, pro remedio animæ suæ alacriter ampliavit, manutenuit, et defensavit. Nos igitur non solum de præsenti sed et de futuro solliciti, idicrco supramemoratæ concessionis tenorem præsentis chartæ monumento notum esse voluimus; ne quis succedentium Episcoporum, vel etiam successorum nostrorum, aut ipsius rei gestæ ignorantia, aut aliqua non simplici interpretatione, aliquod in hac re Ecclesiæ nostrae nocumentum quærat et inferat: quin potius, prædicti viri felicem devotionem imitando, bona omnia et studiose prævideat, mala omnia viriliter ab ea repellat. Hujus igitur paginæ observatoribus sit pax, et peccatorum remissio a Patre et Filio et Spiritu sancto, Amen.

46 Proximo diplomate præter Autistitum priorum et Præmonstratensium in Westphalia id temporis Præpositorum nomina, etiam Capenbergæ Borkensem Ecclesiam et prærogativam Filiæ confirmat Episcopus Otto; de quo Crant. Metrop. l. 7, c. 33. Monasteriensis Ecclesia Episcopum meruit, post Hermannum, insignem virum Bremensis Ecclesiæ Præpositum, natum de Benthem Comitem, de Capenberg Comitis propinquum.

In nomine sanctæ et individuæ Trinitatis, Otto D. G. Monasteriensis Episcopus. Quoniam generatio advenit, Notum facimus cunctis Christi fidelibus tam posteris quam modernis, quod sanctæ recordationis Comites Godefridus et Otto consanguinei nostri, cum pro salute animarum suarum seculo renuntiarent, centum et quinque ministeriales valde commendabiles, cum possessionibus quibus inbeneficiati erant, cum uxoribus et parvulis omnique posteritatis spe. S. Paulo Apostolo contulerunt, castrum Capenbergense in claustrum convertentes, et militiam secularem in militiam spiritualis exercitii commutantes. Dehinc post aliquot annorum curricula, cum cœnobium Capenbergense in religione proficere videretur, desiderante ac rogante piæ memoriæ D. Wernero Monasteriensis Ecclesiæ Episcopo, Magister Otto Capenbergensis Ecclesiæ Præpositus, et D. Otto ejusdem loci fundator, consensu omnium Fratrum, ipsam Ecclesiam Capenbergensem, eatenus ab omni subjectionis jure liberam, utpote de libero et amplo patrimonio fundatum, prænominatæ Ecclesiæ Monasteriensis in filiam concesserunt; ea utique spe, ut tam ipse venerandus Episcopus, quam ejus successores, et omnes Monasteriensis Ecclesiæ Fratres in Capenberg affectuosius semper ac propensius diligerent. Proinde jam dictus Episcopus ne videretur ingratus, quod ejus desiderio satisfactum fuerat, duas Ecclesias Ahlen et Werne, pro anima sua, pro animabus priorum suorum, omniumque majoris Ecclesiæ Canonicorum, jam dictis Fratribus contulit: quas Ecclesias iidem Fratres usque ad Præsulatus nostri tempora inconcusse et quiete possederunt, pro eo quod omnes D. Werneri successores, videlicet Fridericus, Ludovicus, Hermannus, venerabiles Episcopi, Fratribus de Capenberg favoribiles ac clementes extiterunt; memores bonorum quæ supradicti Comites S. Paulo contulerunt. Quocirca prædictas Ecclesias Ahle et Werne, earumque decanias, ab antecessoribus nostris Ecclesiæ Capenbergensi collatas, et tam ipsorum, quam etiam Romanorum Pontificum auctoritate confirmatas, sed et Ecclesiam Borck a prædecessore nostro Hermanno Fratribus ejusdem collatam; Nos quoque auctoritate nostri firmamus officii, paginam hanc sigillo nostro munientes; omnemque hominem, qui his contravenire et hæc temere tentaverit cassare, excommunicationis sententia in virtute Spiritus sancti obligantes. In quo facto facto nos antecessorum nostrorum vestigiis inhærere, et Capenbergensium Comitum, de quorum consanguinitatis linea descendimus, nos benigne memores esse intimamur; simulquē Capenbergensium Fratrum orationibus adjuvari præoptamus. Hujus rei testes sunt Hermannus Cappenbergensis Abbas. Wernerus Lisbuensis Abbas, aliique Prælati, videlicet Jordanus Varlarensis, Fridericus Claholtensis, Hermannus Schedensis, Magister Bernhardus Bremensis, Ulricus de Engeren. Datum in Capenberg, anno Dominicæ Incarnationis mcc.

47 Alen et Werne olim absque muris vici, hodie oppida sunt diœcesis Monasteriensis; ubi etiamnum Decani et Pastoris officio funguntur, curantque animas Canonici Capenbergenses: sed vicaria plerumque aliorum Sacerdotum opera, utriusque loci, Archidiaconique munus exercet ipse Præpositus. De his addunt Capenbergensium litteræ: Wernerus ex tam liberali donatione, suaque propensione in hanc Ecclesiam ei an. 1139, jus Archidiaconale, seu Bannum Ecclesiasticum, in Alen et Werne, perpetuis temporibus administrandum concessit, etiam in filiam Ecclesiæ Cathedralis Monasteriensis assumpsit.

48 Illud quoque præcellentiæ olim Capenbergensis Ecclesia habuisse scribitur, ut Præpositus ad electionem novi Episcopi Monasteriensis, non secus atque alius ex Prælatis ejus Ecclesiæ, suffragii edendi causas evocaretur. Præpositi Capenbergensis munus erat, Episcopium electum Archiepiscopo Coloniensi confirmandum suis litteris præsentare. Ad hæc, si Præpositus cum duobus Sacellanis dedicationi Ecclesiæ, aliisque summis festivitatibus in Choro interesset, Decano assidebat, ipsique et Sacellanis, ut ceteris, eo die oblationes erogabantur. Idem in Comitiis et conventibus Episcopo et Decano proximus erat. Denique si Canonicus Capenbergensis obiisset, ejus memoria velut Monasteriensis Ecclesiæ Canonici, ibidem peragebatur, et vicissim Monasteriensium Capenbergæ. Quæ vetustæ fraternitatis, ac filiationis, de qua jam egimus, argumenta sunt: sed in nullo hodie usu.

§ X. Catalogus Præpositorum Capenbergæ.

Operæ pretium fuerit, hic Capenbergæ Præpositorum nomina adjungere, partim ex Capenbergensium, partim D. Mallinckrott V. Cl. litteris:

I. S. Norbertus, postea Archiepiscopus Magdeburgensis; qui licet nomen Præpositi sibi non vendicarit, attamen monasterium hoc ipse per intervalla, tum per alios quibus id commisit, rexit, vitæque monasticæ fundamina jecit, auxiliante quodam fratre dicto Cuno, qui in absentia S. Norberti vices Præpositi supplevit, anno autem 1130, præposuit Ottonem I.

50 II. Magister Otto I, dictus Legatus: hic ob multiplicem ac variam rerum cognitionem et expèrientiam, ab Archiepiscopis, Episcopis, ceterisque Prælatis, ad ardua quævis negotia expedienda adhibitus fuit: diversas namque cum in Germania, tum in Italia, apud summum Pontificem, aliosque Magnates alibi legationes, summa industria ac laude, obivit, unde Legatus dictus. Quare ob felicem legationis expeditionem Princeps et Status patriae quadam vice notabilem ipsi pecuniæ summam, triginta scilicet puri et examinati argenti marcas, dono dederunt, quibus suorum consensu duas vineas in villa dicta Reimagen, alteram in plano, alteram vero in monte, qui Keldenich dicitur, sitam, comparavit; ut quicquid istic divini numinis largitate vini proveniret, in Capenbergensis Ecclesiæ utilitatem cederet. Sed istæ dictæ vineæ a successoribus per commutationem quamdam abelienatæ. Cum autem esset SS. Theologiae Doctor, sive Magister, uti tunc dicebantur, instructissimam librorum suppellectilem huic Ecclesiæ comparavit. Præfuit annis 22, sepultus ante altare S. Joannis Baptistæ, an. 1132.

51 Monet Mallinckrott ex aliis tabulis, ab anno 1133 ad 1143, præfuisse; quo anno III Kalend. Aprilis obiit. Idem Otto in defensione caenobii S. Maximini Trevirensis, sententiæ Conradi II, Regis datæ Spiræ pridie Nonas Januarii Indict. ix. an. MCXLVI, post S. Bernardum Clarævallensem, Fridelaum Augiensem, Benedictum Vicenburgensem, N. Morbacensem, præsens testis adscribitur: Magister Otto Præfectus Cappenbergensis, et post ipsum Gerlandus Floreffiensis. Illud Præfecti nomen, Ottoni Præposito, et Gerlando Abbati hic tributum, vix alibi, unaque locus dignior Capenbergensi, præ Floreffiensi, qui Pater Abbas et tertius universi ordinis. Quin et ipsa Floreffia aliquanto Capenberga prius Ordini accessit. Abbatem certe consecratum primum accepit a S. Norberto an. 1128, eumque unum ex iis Abbatibus sex, qui paullo post generale Capitulum primum celebrarunt; ut habet vita S. Norbertic. 47, hæc posterius suum Præpositum; ut est videre in hoc catalogo.

52 III. B. Otto Comitis Godefridi germanus frater, insignis cultor B. Virginis et S. Joannis Apostoli, laudabiliter præfuit annis 18, obiit anno 1172, sepultus in sanctuario. Ex alio indiculo D. Mallinckrott: Jam vero tertius Ecclesiæ nostrae Prælatus concordibus suffragiis designatus est D. Otto Comes, B. Godefridi germanus, pius fundator noster; qui officio cum annis fere 16 functus esset, ex hac vita migravit an. MCXXXI, vi Kal. Feb. attumulatus B. Godefrido in tumba, e regione summi altaris in superiori choro, (sanctuarium appellant) elevata atque extuberata: quæ quidem tumba ab eo tempore numquam aperta legitur. Prædictus D. Otto fundavit anno Domini 1122, cænobium Virginum juxta Wesaliam, olim dictum Averdorps, quod jam ob inæqualia tempora vel bellitumultus penitus destructum est. Alii Ottonis mortem consignant 23 Februar. De eo rursus infra.

53 IV. B. Hermannus Comes Arensis, ex Lothario et B. Hildegunde natus, fundator cænobii Marensis; summa cum laude præfuit annis 40, obiit anno 1210, 6 Augusti, sepultus in choro. De hoc citatus D. Mallinckrotti catalogus: Quartus Ecclesiæ nostrae gubernacula suscepit D. Hermannus Abbas, Merensis cænobii fundator: qui cum annis 40, admodum laudabiliter præfuisset, beato fine quievit anno a Redemptoris nostri exordio mccx, v Idus Augusti, sepultus in choro. Et hic quidem prælaturæ suæ tempore Abbatis nomen tenuit, quod statim a successoribus mutatum est: qua decaussa id factum, non constat.

V. Andreas, præfuit annis 22, an. 1232, sepultus in sacello B. Virginis.

VI. Hugo, præfuit annis 25, ad 1237, sepultus ante S. Joannis Baptistæ.

VII. Arnoldus, præfuit annis 13, moritur anno 1270, sepultus ante S. Nicolai.

VIII. Bruno, præfuit annis 2, mensibus 9, obiit anno 1273, 7 Octobris, sepultus ante S. Stephani.

IX. Ericus, præfuit annis 2, mensibus 6, sepultus in sacello B. Virginis anno 1275.

X. Hartlenus, præfuit annis 19, sepultus ante S. Augustini an. 1294.

XI. Otto III, præfuit annis 2, minus aliquot septimanis, sepultus ante S. Augustini anno 1296.

XII. Warmundus, præfuit annis 2, cum dimidio; moritur anno 1301, sepultus ante altare S. Stephani.

XIII. Joannes ab Eule, præfuit annis 4, et dimidio, sepultus ante S. Nicolai anno 1306.

XIV. Wenemarus, præfuit annis 2, cum dimidio, moritur anno 1308, sepultus ante S. Augustini.

XV. Theodoricus, præfuit annis 41, obiit anno 1319, sepultus in sacello Præpositi.

XVI. Ludovicus, præfuit annis 18, sepultus ante S. Augustini 1337.

XVII. Theodoricus ab Erm, præfuit annis 2, cum dimidio, sepultus in sacello D. Præpositi anno 1340.

XVIII. Wilhelmus, præfuit annis 2, sepultus ante S. Joannis Baptistæ an. 1342.

XIX. Hermannus, præfuit annis 25, sepultus in sacello B. Virginis anno 1367.

XX. Adolphus de Recke, præfuit annis 16, moritur anno 1383, tumulatus in sacello D. Præpositi.

XXI. Everardus Fridach, præfuit annis 5, sepultus in sacello D. Præpositi anno 1388.

XXII. Bernardus de Horst, præfuit annis 17, sepultus ante S. Nicolai anno 1405.

XXIII. Arnoldus de Boenen, præfuit annis 10, mensibus 7, moritur anno 1415, sepultus in sacello Præpositi.

XXIV. Fridericus Rogge, præfuit annis 29, mensibus 3, sepultus in sacello Præpositi an. 1444.

XXV. Hermannus de Konigsberg, præfuit annis 10, hebdomadibus 10, obiit anno 1435, sepultus ante altare sanctæ Crucis.

XXVI. Lambertus Deipenbroick, præfuit annis 13, 9 mensibus, et 9 diebus, obiit an. 1469.

XXVII. Bernardus a Galen, Decretorum Doctor, præfuit annis 14, mensibus 11, obiit anno 1484, sepultus in sacello Præpositi.

XXVIII. Ludolphus de Boenen, præfuit annis 8, obiit an. 1492, sepultus ante S. Annæ.

XXIX. Theodoricus de Oelden, præfuit annis 19, obiit an. 1511, sepultus in choro.

XXX. Godefridus Hane, præfuit annis 12, obiit ad 1323.

XXXI. Joannes Ketteler, præfuit annis 15, moritur anno 1538.

XXXII. Joannes Harman, præfuit annis 8, mensibus tribus, moritur an. 1536.

XXXIII. Hermannus Ketteler, præfuit annis 10, obiit anno 1356.

XXXIV. Conrardus Nagell, præfuit annis 16, moritur anno 1352.

XXXV. Godefridus de Velmede, præfuit annis 11, obiit an. 1583.

XXXVI. Wenemarus ab Hoete, præfuit annis 30, moritur an. 1613.

XXXVII. Theodorus ab Hane, præfuit annis 11, obiit anno 1624.

Huic successit R. D. Joannes Reinardus Schade, modernus Præpositus XXXVIII.

§ XI. Ecclesia Capenbergensis. Reliquiæ.

Capenbergæ, ut in ejusmodi arcibus, sacellum primitus fuit; eo Godefridi Capellanus Eppo, in vita nu. 40, Claustro ædificato, una sacellum B. Virgini (vetusne illud, an, quod potius reor, novum majus aptiusque?) dicatum ab Antistite, 15 Aug. 1122. Mox amplior capta construi basilica. Urgebat opus, ut alibi, Norbertus; acriusque ipsi Fundatores, rati sic firmius Dei cultum iri stabilitum. Ac tum quoque Godefridus ipse domum hospitalem, ut nu. 43, dicitur, per se construxit. Illius vero basilicæ, secundum Virginem Deiparam, Petrus et Paulus Apostoli, tutelares primum adoptati, ut patet ex Honorii II diplomate, quo ordinem Præmonstratensem an. 1126, Indict. 4, xiv Kal. Martii confirmavit, recitaturque a Pagio lib. 2, Biblioth. Præmon. cap. 28. Exin Joannes Evangelista præcipue Patronus habitus, ut ex vita nu. 61, patet, ob præclaras ejus allatas isthuc reliquias. Ex intra auream crucem inclusæ, quæ Crux S. Joannis Evangelistæ in Capenbergh ab antiquo dicta. Unde vero cum adepti thesaurum sint Capenbergenses, tum in vita nu. 61, traditur, tum veteri hac illius cænobii scriptura.

33 Noscant universi congregationis nostræ Fratres, quod imperante Henrico IV, fuit matrona quædam prænobilis, nomine Ulhildis, mater Henrici Ducis de Bavaria, qui filiam Lotharii Imperatoris duxit in conjugem. Hæc matrona clarissima mittens ad Imperatricem Constantinopolis materteram suam, petivit sibi dari portionem aliquam de multiplicibus, quibus illic abundare solent, reliquiis. Cujus illa acquiescens precibus inter cetera transmisit crucem auream, cum gemmis, et catenulis aureis; in qua reclusus est sanguis naturalis de corpore Christi effiusus, in tribus panniculis conglutinatus: capilli Domini nostri Jesu Christi: pars Crucis Christi: particula de tunica Domini: lacrymæ, quæ fluxerunt de corde Mariae matris Christi: crines B. Mariae: flores B. Mariae, quos in manu habuit, dum Angelus ei Christi Incarnationem nuntiavit: de vestibus ejusdem Beatæ Virginis: capilli, crines, et barba S. Joannis Evangelistæ: in tribus panniculis abundanter de sanguine B. Joannis Baptistæ: et reliquiæ S. Augustini, et S. Catharinæ. Hujus Ulhildis filiam, nomine Juttam, Fridericus Suevorum Dux duxit uxorem, obtinens cum filia crucem præfatam, quam in omnibus bellis collo suo appendit, propter victorias, quas consecutus est per eam.

56 His ista gestis factum est ut Comites de Capenberg Godefridus et Otto, relictis omnibus, Christi se jugo subjicerent, et habentes juxta Sueviam castra duo multum solemnia, ministeriales plurimos, et mansos ad duo millia; hæc Friderico Duci præfato, cognationis gratia, quia horum Comitum avia, et hujus mater sorores erant, benigne tradiderunt: quibus pro debita recompensa, licet modica, Dux idem Suevorum quadringentas reddidit marcas, et Crucem memoratam; quam jam dicti Comites incomparabiliter acceptabant libentius pecunia jam præscripta. Norbertus autem initiator ordinis nostri, et primus Ecclesiæ nostræ Pater, per pecuniam hujusmodi in Curia Romana confirmationem obtinuit nostri ordinis universi. Has igitur reliquias venerabilis Otto, Comes olim et tertius Ecclesiæ nostræ Prælatus, quia præcipuus B. Joannis dilector, ad nos lætabundus deduxit, reponens eas in capite deaurato: a quo successores ejus cum cruce separabant easdem. Crucem igitur prædictam auream cum gemmis, et catenulis aureis, et reliquiis memoratis, Ego Otto Comes jam dictus, cum piæ memoriæ fratre meo Godefrido Capenbergensis Ecclesiæ devotus fundator, toti Congregationi Capenbergensi conservandam in ea fide committo, qua Christus matrem suam sanctissimam charo suo Joanni in cruce pendens commendavit.

57 Hactenus MS. Capenbergense. Postrema ex syngrapha aliqua Ottonis sumpta, sed interpolata. Ea Crux cum catenulis et gemmis integra conservatur. Deaurato vero illi capiti versus sequentes inscripti:

Hic quod servetur de crine Joannis habetur.

Te prece pulsantes exaudi Sancte Joannes:

Tu pius Ottoni succurre precando datori.

De ceteris jam relatis reliquiis, ac similibus, agetur alibi. Apostoli præcipue ob sacros ejus pilos veneratio increbuit. Visuntur aliis locis capilli B. Virginis, S. Joannis Baptistæ, S. Mariae Magdalenæ, et aliorum Divorum, Christique ipsius. Imo et lacrymæ Christi, publica veneratione, officioque divino, tum alibi, tum in primis Origniaci ad Æsiam flumen in Picardia, præclaro nobilium Virginum cænobio, et Canonicorum colegio, coluntur. Ad hæc ipsius Joannis dentem venerabunda custodit, ac publice quotannis spectandum exponit Metensis Ecclesia, illuc, ipso vivente, a S. Patiente ejus discipulo allatum, ut 8 Januarii in hujus vita diximus. Sancti quoque Antonii Magni barba, Coloniæ Agrippinæ in S. Cuniberti æde asservatur ac circumfertur, annui sudoris prodigio ad statum urbis locum celebris. Petri Eremitæ barba Hui ad Mosam in pretio est.

38 Ulhildis porro, sive Wulfhildis, (quæ prima venerabile hoc pignus ex Oriente missum excepit) Maginone, sive Magno, Saxoniæ Duce, et Sophia Colomanni Hungarorum Regis sorore nata; Henrici IX, post Welfonem II, fratrem suum Bavariæ Ducis, uxor fuit: eumque Conradi, Henrici, et Welfonis, Judithæ, Sophiæ, Mathildis, et Wulfhildis patrem fecit, quos omnes vel factis vel conjugiis nobilitatos recenset Andreas Brunnerus noster Annal. Boic. parte 3. Juditha certe Friderico'Suevorum Duci, de quo supra actum, nupsit, eique Fridericum Imperatorem progenuit, supra sexum magnanima mulier.

59 Alias Capenberga Divorum reliquias habuit: ipse que eo permultas Colonia attulisse S. Norbertus existimatur. Verum pleræque ab Hassico milite an. 1634, 17 Maii dissipatæ contractæque sunt, incredibili immanitate, monasterio temploque expilato; atque ipsa eversa tumba, qua sanctissimorum Comitum Godefridi et Ottonis, quingentis prope annis corpora quieverant, intra sanctuarium; ac tunc eorum quoque ossa, fæde dispersa et conculcata sunt.

§ XII. Alia cænobia, a B. Godefrido et fratre ædificata.

Alia Godefridi atque Ottonis studio ac facultatibus condita cænobia sunt, Ilmstandium præsertim ac Varlaria, Hujus nu. 10 et 31, mentio est, appellaturque Varlar, Varlare, Varle, Varlarense cænobium, et in diplomate Honorii II Vuallar, in vita breviore Valar, alibi Valarensis Ecclesia. Prædium fuit matronæ Monasteriensis, nobilis et opulentæ: in jus deinde Capenbergensium Comitum venit, structumque ab iis cænobium, cujus insignia S. Odulphi (de quo 12 Juniiagetur) referunt imaginem. Nova loco celebritas parta prælio memorabili, quo an. 1434, Waltramusde Moerse Ericum ab Hoia, Sedis Monasteriensis invasorem profligavit 18 Julii, qui anniversaria deinceps celebritate peragi cæpit. Ita ejus Ecclesiæ Necrologion: Ordinatum est hoc festum ipso die Arnulphi Confessoris ad honorem sanctæ et individuæ Trinitatis; et in crastino ejus festi memoria defunctorum, qui pro defensione Ecclesiæ, et in obedientia sanctæ Sedis Apostolicæ mortui sunt. Varlarensis cænobii fundationem hoc diplomate Egbertus Monasteriensis Antistes confirmavit:

61 In nomine sanctæ et individuæ Trinitatis. Veritas, quæ mentiri non potest, suos esse fratres per semetipsum asseruit, qui Patris sui cælestis voluntatem fecerint: nec de ipsius æterni Patris voluntate nos dubios reliquit, cum domos vel agros relinquenti, seque sequenti, hic centuplum, et in futuro æternam vitam promisit. Quod ego Egebertus Mimigardevordensis Ecclesiae, licet peccator, Episcopus, meis temporibus contigisse cum multis bonis gavisus sum; quando unus a ex terræ nostra nobilissimis, Otto videlicet, Godefridi Cappenbergensis Comitis filius, ab omnibus, quæ in mundo possidere videbatur, liberrime seb exuens, solumque Deum partem sibi in posterum eligens, ad principalem Ecclesiam Divi Pauli quæ est in Mimigardevordensi civitate, cum multis aliis bonis, quibus eumdem locum liberaliter et gloriose amplificavit, etiam Ecclesiam quæ est in Varle, cum omnibus ad eam pertinentibus, ob sui parentumque suorum, suique unanimi fratris Godefridi, æternam memoriam; ejusdem fratris, qui eodem zelo accensus fuerat, benignissimo consensu, subscripta determinatione contradidit. Ipse sane voluit et petivit,c ut nos petitioni ejus, quia justa fuerat, assensum præbuimus, ut in præfata Ecclesia secundum B. Augustini regulam canonicusd ac perpetuus ordo servetur, ita ut ejusdem monasterii Fratres liberam super Præposito suo electionem habeant: Episcopus eum investiat, nullique nisi soli Episcopo obedientiam servet. Si vero, quod absit, in electione sua Fratres partes fecerint, saniori parti Episcopus faveat. Baptizandi, prædicandi, sepeliendi libera ibi, sient justum est, habeatur licentia. Advocatus ibi nullus sit, nisi quem ipsi Fratres unanimiter elegerint: qui si incommodus vel inutilis fuerit, si semel, bis, vel tertio correctus non emendaverit, alium eligendi liberam habeant facultatem. Hanc traditionem, tam legitimam, tam ab omni calumnia absolutam, si quis tam nefarius, tam salutis suæ immemor, annullare, mutare, vel minima in parte labefactare præsumpserit, omnes suas sanctiones cassari et evacuari experiatur; in proditoris Judæ sorte deputetur; et perpetuo anathemati, nisi resipuerit, subjaceat. Quod ne attentare quis imposterum audeat, præsentem inde kartam conscribi, eamque Episcopali banno meo confirmari, communique tam B. Pauli, quam mei sigilli impressione insigniri procuravi, subscriptis idoneis testibus. Bruno majoris Ecclesiæ Præpositus. Guntranus Decanus. Engelbertus Custos. Gerhardus Magister scholarum. Henricus, Hermannus, Helmwardus Canonici liberi. Comes Engelbertus. Bernardus. Wicholdus. Hermanus et frater ejus Bernardus. Rudolphus, et frater ejus Ludolphus. Burchardus. Theodoricus, et frater ejus Werenboldus. Ministeriales, Hermannus Camerarius, Wolfhardus, Thietmarus, Bernhardus, Luitbertus, Geltmarus, Waltherus, Luitbertus, Bartholomæus, Bertramus, Ludegerus, Matzo, Rengerus, Hermannus, et quam plures alii. Actum Dominicæ Incarnationis anno MCXXIX, Indictione septima, regnante pio et victoriosissimo Rege Lothario, anno regni ejus quinto.

62 Primus Varlarensis Præpositus, ut loci annotationes habent, fuit ipse Otto fundator. Successit Henricus e Comitibus de Cosfeldt. Est autem Cosfeldia oppidum diæcesis Monasteriensis ad Berkelam fluvium, Wesaliam inter et Monasterium, horæ fere aut paullo ampliore itinere a Varlar cænobio distans: ubi non tantum jurisdictionem Archidiaconalem et utramque parochialem ecclesiam Varlarenses obtinent, sed in temporalibus etiam diversa possident, interque cetera duo molendina: quin et fundus ipse oppidi ad eosdem pertinet. Quo nomine plerique civium annue denarios aliquot persolvunt.

63 Ilmstadium quinque leucis Francofurto distat, in Wederavia, filia Præmonstrati, cui tamen (ut in Optica regularium, speculo 112, Servatius Lairveltz tradit.) Cella Dominorum, sive superior; prope Herbipolim sita, providet. Eloffstadium ab undenario numero Eloff, quod suavins vulgo munc Elff effertur, ei nomen factum quidam autumant, testante Serario. In vita breviore mendose, ut reor, Eldenstat, in Appendice Flostat, tum Elephstadt, Elepstat, Flostatense cænobium ex librariorum incuria; rectius alibi Elffstat, Elvestat, in Martyrologio Canisii Elstat, usitatius Ilmstat. Mortem hic Godefridus obiit. Pars magna reliquiarum ejus isthic asservata, ut ex vita nu. 57 et 58 liquet. Fundatum anno 1122 et deinceps, non 1119, ut Lairveltz scribit, qui quod Ottonem primum ibi Præpositum fuisse scribit, nullius vetusti scriptoris auctoritate confirmat. Operibus præfuisse dum construeretur, ex cap. 6. nu. 32, conjicias.

64 In tribus hisce cænobiis, multorum Fratrum et Sororum, ut infra ex S. Norberti vita dicetur, usque in hodiernum diem viget congregatio, et in cultu divino floret honesta religio. Gigas in catalogo Monasteriensium Episcoporum, in Theodorico: Hoc tempore Godefridus et Otto fratres germani, Comites Capenbergenses ordinem Præmonstratensem amplexi, arcem suam in monasterium converterunt; et præterea sex collegia e bonis suis, tria virorum, et totidem virginum fundarunt et sufficienter dotarunt. Fuere hæc virginum collegia, ut alia itidem principio ejus ordinis, vel solo pariete a virorum cænobiis interclusa, vel non magno certe intervallo disjuncta. Ilmstadiense extat etiamnum, diciturque, inferius, quia in valle situm, jactu lapidis a superiore semotum. Alterius ad pedem montis Capenbergæ rudera etiamnum conspiciuntur.

65 Aliud Virginum cænobium a Godefrido et fratre ædificatum juxta Wesaliam, dictum olim Averdorps, vulgo das Hohecloister, id est, altum monasterium; cujus meminere Brunus to. 4, Theatri urbium, Bertius lib. 3, rer. Germanic. ms. Chronicon Cliviae, in Arnoldo xvii, Comitæ isthæc habet: Quo tempore Godefridus et Otto Comites de Cappenberch, e castro eorum Cappenberch ejusdem ordinis (Præmonstratensis) Abbatiam instituerunt: aliud quoque virginum monasterium monasterium extra muros Wesaliæ super Lippiam condiderunt. Eo post everso, Virgines intra oppidum resident, jam Canonicæ seculares.

§ XIII. Efficax B. Godefridi exemplum.

Nullos B. Godefridus e carnali conjugio liberos suscepit: at Christo plurimos peperit. Longum fuerit vel nomina percensere eorum, qui ejus moti exemplo religiosam vitam complexi sunt. Primarii Otto ejus germanus ac Jutta conjux fuere: de illo supra actum, ageturque rursus in vita. Hæc sacrum velamen, (Capenbergæ, ut creditur, sumpsit, ac cellulæ inclusa aliquamdiu vixit: unde eam raptor Franco vi abduxit, restituit Godefridus in vita cap. 4, num. 21. Qualis ea cellula fuerit, conjici potest ex vita Ludovici Arnsteinii, a Brawero nostro in Sideribus Germaniæ edita, ubi isthæc habentur: Paraturprimo omnium Dominæ Gudæ Comitissæ (de Bonneburg, in sinistro montis latere mansio specialis, ubi mutato habitu clausa semper, nusquam progrediens, strictioris cibi parcitate ante habitas delicias et numerosa quondam fercula redimebat. Per fenestram modicam divina frequenter auscultabat officia, psalmis et orationibus intenta. Porro Juta multa et opulenta prædia sibi retinuerat, quorum deinde colonos manumisit, fundique jus iis concessit. Ea existimantur fuisse quæ etiamnum libera prædia appellantur, juxta Beckumb diocesis Monasteriensis oppidum, vulgo die frey Beckumbsche hoffen. Post Hervordiam evocata, illustri Dominarum collegio (olim a B. Widekindo Angriæ fundato, translato dein Hervordiam cum ipsius beati Ducis ossibus) præfecta est Abbatissa.

67 Soror quoque B. Godefridi Beatrix, in eodem Præmonstratensi Virginum cenobio ad Capenbergæ pedem, cum cognata sua Alheide Comitissa de Oldenburg, sub sancta Virgine Hadwige Priorissa, quæ multis claruisse fertur miraculis, in religiosa disciplina et sanctitate omnem vitam traduxit.

68 Perpulit et Theobaldi Comitis animum Godefridi conversio, ut infra dicetur, ut et ipse seculum relinquere paratus esset. Silco Namurci Comitem Godefridum, quem vander Sterre Balduinum ex mss. Florefiensibus appellat. Hermannus Comes de Are et Meer, quartus Capenbergæ Præpositus, cum matre Hildegunde Comitissa Marensi, et Hadwige sorore; Ludovicus Arnsteinus cum Guda uxore; Henricus Arnsbergæ Comes B. Godefridi ex uxoris fratre nepos; non alia validius inducti ratione sunt, quam illius exemplo, ut insolita ac prope incredibili conspiratione, spe præcisa omni posteritatis, sese, arces avilas, amplissimos Comitatus, Deo consecrarent. Quid Godefridi famulos et clientes dicam? Quid B. Hermannum Scheidensem? Hic quidem certe, cum antea Judæus fuisset, hoc velutiteloconsossum sibi animum testatur in historia suæ conversionis, cujus fragmentum recitat vander Sterre ad vitam B. Hermanni Josephi Steinfeldensis. Eodem ex fonte, Comitum de Are, sive, ut hodie vocant, Nievenar, ac præcipue Theodorici in Steinfeldia dotanda, aliisque canobiis, munificentia.

AUCTORE ANONYMO ORD. PRÆMONST.

Edita a Nicolao Serario Soc. JESU.

Prologus auctoris.

Inæstimabilem beneficiorum Dei magnitudinem humani pectoris angustias excedentem propheta sanctus considerans, quodam loco compunctus ait: Miserationum Domini recordabor, laudem dicam ei super omnibus quæ retribuit nobis. Alius item Propheta supernæ donationis infinitas in se divitias obstupescens, nec dignas gratiarum actiones apud se invenire sufficiens: Quid retribuam, inquit, Domino pro omnibus, quæ retribuit mihi. Unde nos quoque auctori omnium de tot donis ac bonis suis ingrati esse mentuentes, divina quædam aggredimur commendare magnalia; nobis quidam, hoc est, nostræ professionis filiis specialius exhibita, generaliter vero piorum omnium utilitati non mediocriter profutura. Verum non sublimitate sermonis, sed in Spiritus sancti cooperante gratia, humili ac simplici eloquio dicenda dicemus; quippe qui nemus in domo Domini plantare legali decreto prohibemur. Solummodo res divinitus gestas memoriæ mendare intendimus, nullique meliori ac doctiori hæc eadem diligentius tractaturo præjudicamus. Unde nec æmulorum dentes luridos formidare debemus. Oculum enim columbinum, ut ait quidam Sanctorum, gratanter suscipit pulcherrima ac modestissima caritas; dentem vero caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas.

2 Enimvero nostram imprimis arguimus negligentem inertiam, et inertem negligentiam, quod hactenus de beato viro Godefrido Comite, Capenbergensis cenobii, hoc est, loci nostri fundatore, in laudem quippiam dicere negleximus, qui tamen tanti viri meritis et industria, ut parum dicam, omnibus hodie bonis repleti sumus. Non enim satis eloquor, quid de hoc viro parturiat cor meum, dum attendo et perpendo sanctissimæ conversationis ejus insignia, tanti viri tam voluntariam paupertatem, tam humilem simplicitatem, ac simplicem humilitatem, tam felicem denique omnium ipsius consummationem. Et ecce ter beatus iste Comes verus, quia verum Regem comitatus, et perseveranter imitatus est, ipse, inquam, in perenni tripudiat gloria, nobiscum autem memoria ejus cum benedictione perseverat in secula. Memoria enim illius, ut scriptum est, in compositione odoris facta, opus pigmentarii manet in seculum seculi, quasi mel, et ut musica in convivio vini. Conabimur itaque de hoc Sancto aliqua locuturi, et gratas compendii metas non excedere, et ea quæ sub oculis Fratrum nostrorum acta vel dicta sunt, piis ac timoratis auribus explanare.

B. Godefridi vita in seculo acta.

Temporibus gloriosi Henrici, qui hujus nominis quintus Romanum administravit imperium, fuit in Westphaliæ provincia electus ac dilectus Dei Godefridus, qui nobilissimis ac regiæ stirpis ortus parentibus, intimore Domini Comitatus agebat officium: pater ejus Godefridus, mater Beatrix dicebatur. Hic vero reverendissimus atque inter Dei amicos computari dignissimus, avum habuit Hermannum Comitem, qui ut majorum celeberrima relatione cognovimus, cum esset eleemosynator præcipuus, misericordiæ operibus intentus, a tumultu militaris insolentiæ quietissimus, adhuc vivens hujusmodi miraculum operatus est. Cœcus quidam in illius degebat eleemosyna, qui die quadam ostensum sibi divinitus asserebat, quod visum recepturus esset, si aquam, de qua manus Comes ablueret, oculis admovisset. Aquam igitur tulit, oculis adhibuit, protinus vidit. Ad a sepulchrum vero ejus hodieque nonnulla ostensarum virtutum demonstrantur indicia, quæ oculis meis vidi, quæque illic in testimonium reliquerunt hi, qui sanitate recuperata sospites inde reversi sunt.

4 Hujus itaque tanti viri nepos Godefridus noster, ab ipsis jam adolescentiæ primordiis coepit Deo devotus existere, et scintillante in se flamma inspirationis divinæ, omni sæculari dignitati, universæque suæ facultati satagebat renuntiare. Fuit enim vir mansuetissimus, suavitate venerabilis, benignitate laudabilis, oculis stellantibus mirum in modum gratiosus, facundus eloquio, prudens in consilio, militiæ quidem exercitio strenuus, sed Regi supremo militare, nudamque crucem Christi nudus bajulare inardescens quantocyus.

5 Interim vero si quando militari apparatu, seu bellico bellico procinctu, personæ suæ necessitate detentus fuit, se ab omni circum manentium injuria vel infestatione cohibuit. Cum autem interdum discursantes milites prædari, et aliena, ut assolet, usurpare conspiceret, attestante quodam familiari ejus tunc ministro, postmodum autem Fratre nostro, manus ad cælum expandit, lacrymas fudit, hisque verbis omnipotentiam Salvatoris exoravit dicens: Domine Jesu Christe tuæ bonitatis altitudinem tuam imploro, ut me de medio iniquitatis hujus eripias, et in die illo paratum et immaculatum inveniri præcipias. Scio enim, arbiter justissime, quod in meum redundat caput, quicquid a meis delinquitur, omnisque dissimulationis meæ negligentia, tua merito districtione punietur. Cujus petitionis fructu quemadmodum privatus non fuerit, (nec enim Dominus privabit bonis eos, qui ambulant in innocentia,) subsequentium rerum tam fidelis quam mirabilis declarabit historia. a Nulla sepulchi, publicæ venerationis, anathematum superest memoria: nec mirum, post tot bellorum tempestates.

Conversio ejus, fratris, uxoris.

Igitur dum habitaret in castro quod Capenberg dicitur, loco nimirum spectabili, situque ipso admodum salubri et delectabili, de loco eodem quod divino quandoque mancipandus esset servitio, diversis fidelissimarum visionum ostensionibus revelatum est a Domino. Presbiter enim quidam, Wiemannus nomine, in visu noctis aspexit quasi columnam auream in Capenberg exsurgere, atque ipsius cæli fastigia penetrare. Quo visu divinæ laudationis claritudinem illic exercendam frequenter intellexit, et astantibus quod futurum erat, verissime longeante prænuntiavit.

7 Unus præterea ex amicis felicissimi Comitis, Egobertus nomine, cum esset in itinere proficiscens ad Comitem, noctu vidit Capenberg urbem fore nive candidiorem, quæ usque ad alta nubium sublimiter conscendens, ipsum cæli cacumen vertice pulsare videbatur.

8 Quid referam de a patrui illius filia, quæ Gerbergis nuncupata, Monasteriensisb cænobii extitit Albatissa? Hæc ergo multa religione venerabilis cum beatum virum unice diligeret, et tam pro ipso, quam pro subditis frequentium orationum excubaret pervigilio; quodam tempore somno parumper arrepto, vidit sibi juvenem vultu sidereo renitentem, et verba hæc sæpius ejus in auribus iterantem: Locus Capenbergensis habitationis quam idoneus foret conventui spiritualis congregationis; Quod illa jocundissime audiens (jam enim diu idipsum concupierat) cum beato viro retulisset, ille prudenter atque humiliter in hunc modum respondit: Neptis dilectissima, potens est Dominus Deus hoc pro suo velle ordinare, nam ego id per me nequaquam sufficio adimplere.

9 Et revera divina hoc providentia juxta verbum ejus consequenter adimplevit, nec beatum virum sui cordis tam pio fraudavit desiderio. Apparuit enim in Westphalia sub ipso fere tempore eximium quoddam jubar Ecclesiæ, memorabilis ille Dei præco Norbertus, vir nimirum admirabilis gratiæ, prædulcis eloquentiæ, summæ continentiæ, informator ac propagator religionis Canonicæ, servorum Christi aggregator, cænobiorum non paucorum fundator, tam habitu quam voce strenuissimus veræ pænitentiæ prædicator, ac per omnia illius propheticæ jussionis executor, qua dicitur: Parate viam Domini, rectas facite in solitudine semitas Dei nostri. De hujus porro vitæ sanctitate, Archiepiscopatus dignitate, sancti quoque transitus felicitate, si quis ad plenum dicere voluerit, singularis profecto libri, ad hoc solum instituti, magnitudine opus erit. Tanti ergo prædicatoris cum circumquaque fragraret opinio, vir beatus una cum germano fratre venerabili Domino Ottone sitienter præconem salutis adiit, verbum exhortationis devotus accepit, actumque est Deo miserante, uti etiam præfatus Otto sensim atque gradatim seculum calcare inciperet, idemque sanctitatis propositum, quod in beato fratre suo jam dudum eminebat, arriperet. Quid multis immorer? Uterque paullo post, mutato seculari habitu, tonsuram religionis cum habitu sacræ professionis assumpsit: uterque sub regula B. Augustini, ac sub obedientia memorati Fratris Norberti, Domino militare devovit. Vir Deo dignus Godefridus conjugem suam Friderici Comitis filiam, sacrum sumere velamen adhortationibus piis ac salutaribus effecit.

10 Ipse quoque cum esset major natu cum unanimi fratris consensu castrum ipsum Capenberg, et omnia sua Deo fideliter offerens, in die B. Petronillæ Virginis usibus ea pauperum Christi delegavit, tria videlicet exstruens cænobia, hoc est Capenberg, Varlar, Elofstad, quæ singula prædiis suis copiose locupletans, eadem sub memorati Patris Norberti ordinavit providentia.

a Gelenius in S. Engelberti vita lib. 3, cap. 42, tradit Ottonis Bavari filiam, Henrici Crassi sororem; Ottoni B. Godefridi patruo nuptam fuisse, ei videlicet qui cum altero fratre ab Eckerico trucidatus.
b S. Marie, Trans aquas dicti, ordinis Benedictini. Aliud isthic ejusdem ordinis cænobium, S. Agidii, sed posterius fundatum. Transaquense Lothario Saxone anno 1121. Theodoricum Antistitem reducente, cum pluribus aliis ædificiis conflagrasse creditur: Gerbergis studio, piuque Antistitis; forte et Godefridi liberalitate restauratum.

S. Norberti virtutes, miracula, vaticinia.

Placuit itaque Spiritui Sancto, qui in præcone veritatis habitabat, quique per illum loquens in agro Dominico fructus mirabiles operari dignatus est; placuit, inquam, ei, ut in prænotatis cænobiis Fratres regulam Beati profiterentur Augustini, eo quidem tenore, uti regulam eamdem aliquanto districtius, a quam eatenus usitatum fuerat, observarent, esu scilicet adipis et carnium abstinendo, austeriore quoque habitub pænitentiæ rigorem exhibitendo. Nam et amicus Sponsi Joannes non exquisitis, imo naturalibus et sylvestribus cibis pastus est, et ab ipso Salvatore coram turbis ad eremum confluentibus, de vestitus asperitate laudatus est. Et ecce hic ordo noster, divina prosequente clementia, longe lateque protenditur, et, ut vere confidimus, multo latius in futurum protendetur. Unde nec ambigere præsumimus, quin sancto dictante Spiritu, et inchoatus fuerit, et divinæ ordinationis nutu promulgatus. Numquid enim non vineam istam in brachio excelso ipse Dominus, dux itineris transtulit Ægypto? Nonne ipse gentes, hoc est, prædones, et iniquos hujus loci habitatores ejecit a conspectu nostro? Radices vineæ hujus ipse plantavit, quæ jam usque ad mare, imo et ultra mare palmites suos, opitulatione dexteræ cælestis, extendit? Vereamur ergo id quod sequitur in psalmo, videlicet, ne singularis ferus, hoc est, antiquus noster adversarius, vineam hanc dextera Dei plantatam exterminet. Quod utique idem exterminator, quo pacto, nisi quorumdam cænobiorum nostrorum scissura et singularitate magis efficere solet? Contra orandus est vineæ plantator atque mundator, uti palmites suos dignanter excolat; incensa igni et suffossa ab increpatione sui vultus perire concedat; vineam tenellam ac novellam in abundantia suæ benedictionis quandoque perficiat.

12 Ipse autem præfatus Pater Norbertus præ ceteris Capenbergense cænobium affectuosius diligebat; de quo etiam loco, quod non silebo, in conventu Fratrum aliquando residens asserebat: Fratres, inquit, carissimi, cum aliquando non longe hinc positus essem, vidi certissime super locum hunc descendentem Spiritum sanctum. Contemplabar quoque alio tempore magnae claritatis lumen in circuitu loci hujus exortum atque diffusum. Proinde, dilectissimi, glorificate ficate Deum nostrum, quia hic profecto est mons sanctificationis illius, mons, inquam, est, quem acquisivit dextera ejus. Hæc ego in eodem Fratrum conventu positus audivi, ne quis forte perfidia nobilosus, perspicue derogare præsumat veritati.

13 Audivi nihilominus eumdem orthodoxæ veritatis assertorem in communi Capitulo hæc, quæ sequuntur, prosequentem: Scio, inquit, unum ex professionis nostrae Fratribus, cui de regula nostra studiosius indaganti, non quidem suis meritis, imo confratrum suorum orationibus. Beatus visus est Augustinus, qui auream regulam a latere suo dexfro prolatam illi porrexit, seque ipsum luculento ei sermone intimavit, dicens: Quem vides, Augustinus ego sum, Hipponensis Episcopus. Ecce habes regulam, quam ego conscripsi, sub qua si bene militaverint confratres tui, filii mei, securi Christo astabunt in extremi terrore judicii. Et quidem ista humiliter tamquam de alio prosecutus est: nos tamen ipsum fuisse, cui hoc revelatum est, indubitanter advertimus.

14 Sed et duo illius magnalia, quæ in hoc gesta sunt loco, dignum non arbitror præterire silentio. Quodam tempore famem Westphaliæ affuturam, et ipsos etiam Fratres parumper castigaturam in spiritu prædixit; quæ juxta viri Dei præscientiam adeo gravis evenit,c ut plerosque dira inediæ calamitas extingueret.

13 Accidit ergo die quadam Fratribus ad refectionem ituris, cum hospitibus ac pauperibus erogarent quicquid sibi abstinendo subtraherent, ut panis deesset alimonia, ita ut etiam unde fieret inveniri non posset. Cumque vir Dei sæpius intimasset quod scriptum est: Non affliget Dominus fame animam justi; ecce subito per fideles suos Dominus tantam panis abundantiam transmisit, quod Fratres et sufficienter refecti sunt et advenientibus cum alacritate obtulerunt. Atque postmodum ex die illa numquam Fratribus defecerunt opportuna subsidia.

16 Tempore item alio cum vir sanctus quemdam vellet ex Fratribus pro causas monasterii destinare, inveniens illum valida prostratum febre, injunxit ei caussam obedientiæ in virtute Christi, solo verbo usus imperii: Vade, inquit, et revertere, jamque amplius noli febricitare. Statim ergo Frater recuperatis viribus perfecit quantocyus, quod a Patre sancto fuerat jussus. Ita viri Dei sermo et causam obtinuit, et morbum diutinum repente fugavit.

17 In prædicto quoque loco Frater erat laudabilis, cui amicus fidelissimus, pro cujus defuncti anima multis invigilaverat precibus, nocte quadam astitit, eique familiari colloquio dixit: Frater mi, gratias tibi ago, quod hactenus etiam cum ceteri amici vel affines immemores essent mei, tu nostri memoriam nullatenus omisisti. Et nunc adhortor, ut stabilis et immobilis in tuo persistas proposito, nec de ordine vestro, tamquam alium potiorem inventurus, fluctues animo, quia nimirum salubriorem, animæque tuæ commodiorem tibi demonstrare non valeo. Nam et huc veni nuntiare tuæ caritati, quod orationes confratrum tuorum quotidie recitantur super altare aureum, quod est ante oculos Domini. Hortor quoque, ne unquam obedientiæ subterfugias imperium. Nulla enim virtute, coram Deo, sublimus ac fructuosius consequeris meritum.

18 Ait Propheta, quod lingua canum Dei sit ex inimicis ab ipso. Conversi enim ex inimicis Judæis multi facti sunt, et hodie fuunt lingua canum, pro domo Domini contra inimicos latrantes. Et quasi quæreres, Unde tantum bonum; respondet; Ab ipso, hoc est, a gratia ejus, non a seipsis. Hoc diximus propter gratiam, quam operatus est Deus in Fratre in tempore nostrod Hebræo, qui post multos errorum circuitus, Dei munere præventus, cœpit ardenti desiderio fidem Christianam inquirere. Disputabat ergo cum Christianis, conferens de Lege ac Prophetis, cui cum diceret ex verbis Apostoli, quod velamen maneret super cor ejus, cogitabat, hoc non melius tolli, quam signaculo crucis: cœpituque signare se, occulte tamen propter metum Judæorum. Et quia Judæi signa petunt, jejuniis et orationibus intentus cœpit efflagitare signum a Domino, quo posset advertere, si Dei gratiam percipere mereretur. Quod cum obnixius ageret, ecce videt se Christi throno assistentem, et crucem auream super humerum Dominicum refulgentem, cernensque quosdam ex Judæis prope astare: Nonne, inquit, recognoscetis ipsum hunc esse, de quo Isaias loquitur: Et factus est principatus super humerum ejus? Talique signo jam plene conversus satagebat aliquos etiam suorum de Judaica liberrare perfidia, et veniens Mogontiam in domum cognatorum, germanum suum admodum parvulum manu apprehensum de medio Judæorum callide foras civitatem tentabat educere. Sed operante maligno per plateas gyrando una cum puero cœpit errare, ita ut portam, quam egrederetur, invenire non posset. Cumque nimis in ambulando gyrovagus vexaretur, intelligens demum ex maligno hunc fieri errorem, crucis vexillo frontem armavit, et mox apertis oculis portam inveniens lætabundus aufugit. Sique secum erepto puero in brevi de hinc baptismi gratiam percepit cum illo, ac presequente cælesti dono, simul cum eodem non longe post, nostrae militiæ societati adunatus est.

a Quid Regulæ S. Augustini superadditum sit a Norberto, docet ejus vita cap 24, Jacobus de Vitriaco histor. Occident. cap. 22. Biblioth. Præmonst. lib. 1, cap. 5.
b Laneo videlicet ac niveo; quia, ut ipsemet ait vitæ cap. 24, auctoritate et usu Ecclesie penitentes in laneis sunt. Solent certe majores nostri peregrinationes vovere obeundas nudis pedibus, in laneis, sive absque lineis vestibus. Trius alioquin solis minis pellibus induerat se Norbertus; quem habitum in concilio Friteslariensi coram Legato Apostolico accusatus, mutavit.
c Urspergensis: An. 1125, hyemem asperrimam, ver tempestuosum, fames validissima ac mortalitas sævissima secutae, tantam stragem per universas provincias, maxime tamen de vulgaribus dederunt, ut pene tertia pars populi notaretur occubuisse. Post refert, feria quarta Pentecostes 28 Maii, fruges vitesque pruina; et quidquid reliquum fuit, 16 Junii tempestate et piuvia instar diluvii effusa subversum fuisse. De cadem fame ejusque caussis agit Robertus de Monte. Cœpit ergo anno 1125, carior esse annona, sequenti grassata est fames.
d Hic est B. Hermannus; qui Coloniæ natus, (nam non nisi an. 1423, ea urbe interdictum Judæis) vir doctus, disputatione cum Ruperto Tuitiensi aliisque habita conversus, institutum Præmonstratense complexus, Scheidano ejusdem ordinis cenobio in Comitatu Marcano præfectus, sanctissime vixit. Corpus de tumulo elevatum a Joanne Gelenio Archiepiscopi Coloniensis in spiritualibus Vicario: cujus frater Ægidius V. Cl. plura de eo in Fastis SS. Coloniensium brevi editurus.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

13. siječnja Kalendar godine