B. Godefridi genealogia.
Porro de antiquis possessoribus Capenbergensis castri, qui de Magni Caroli et Widekindi Regis progenie per Imezam, quæ Xantis quiescit (quia, ut aiunt, sororis suæ filiam, Carolus tamquam pacis obsidem Widekindi filio dedit uxorem, et a cujus posteris curtem Wifde obtinemus) descendisse traduntur, quorum hodieque in multis excellens claret magnanimitas.
61 Unum hinc Hermannum Comitem una cum devotissima ejus conjuge Gerberge de Huneburg, Dei cultorem præcipuum, necessario inducimus, cujus stirpem ingenuam ad nos usque pertingentem silentio præterire pro gratiæ Christi commendatione non debemus. Deus enim omnipotens, cujus dispositio in sui ordinatione falli non potest, in hujus filiis hereditatem partituris, magnam suæ bonitatis ostendit evidentiam, dum omnibus nefariæ factionis traditione circumscriptis, vel unum internecioni subtrahendo futurorum utilitati reservare dignatus est.b Eckericus enim quidam potens et nobilis, cum eisdem filiis dominis suis fidele jurasset dominium, cepit denuo illis nil minus opinantibus, clandestinis machinationibus adversari, quærens quibus eos dolis extingueret, quorum dominio integram fidelitatem et ore firmaverat, et beneficiis obligatus debebat. Dispositis tandem insidiarum latibulis, eosc velut ipsius caussæ in Lunensi placito suffragaturos, humiliter, imo fraudulenter, evocavit. Sed nutu divino tertius qui et junior erat, pridie pedem sauciatus, proficisci nullatenus assensus est. Quid multa? Veniunt ad fraudis opertum, et ex medio nemoris, quod hactenus de cæde ipsa trahit vocabulumd Grevenlo, prosilientibus hinc inde militibus, bini cum duobus fidelissimis famulis interempti sunt. Pro quo scelere non longe post homicida perfidus, capite truncatus, et sursum versis pedibus ignominiose suspensus est. Solus Godefridus (hoc enim nomen erat superstitis) domi, ut diximus, residens, evasit, de quo noster Godefridus ortus et nuncupatus, regionis Westphaliæ lumen effulsit.
62 e Præterea factum est ut Comites Capenbergenses Godefridus et Otto relictis omnibus Christi se jugo subjicerent, et habentes juxta Sueviam castra duo Creinekke et Hilderadehusen, ministerialesque plurimos, et ad duo circiter millia mansos, his quoque omnibus, sicut et ceteris quantocyus exuxi festinarent. Proinde Fridericus Suevorum Dux opportunitatem nactus hos Comites adiit, flagitans, cognationis gratia (nam ipsius, horumque Comitum aviæ sorores fuerunt) ut memoratas possessiones ab ejus manu non elongarent, quia licet digne appretiari non sufficeret, libens tamen aliquantum pretii ad illorum offerret arbitrium. Cui tamquam cognato suo illustres viri plurimum benevolentiæ impenderunt, deditque solummodo marcas quingentas, et pro marcis centum, reliquias Joannis Apostoli, satis pertinaciter asseverans, hujus quantitatem pecuniæ, quam tantæ gratiæ thesaurum, se dare maluisse. Has igitur memorabiles reliquias venerabilis Otto, præcipuus Joannis dilector, nostræ lætabundus invexit Ecclesiæ, atque in capite reposuit deaurato, quibus et multo caritatis affectu reditus ad luminaria continua delegavit, et dimidiam ad minus argenti marcam emendis Fratrum piscibus, sed et ripa Rheni dimidiam vini carratam, ad festive celebrandam ejusdem Apostoli assumptionem deputavit. Similiter quoque in festo illius ad portam Latinam. Hæc itaque de patrono nostro tantisper libuit annotare, quatenus cum de thesauri hujus veritate non ambigitur, amplior cunctis fiducia ferventiorque devotio in beati Apostoli laudibus excitetur.
63 g Pater Comitum Godefridi et Ottonis Godefridus vocabatur, mater eorum Beatrix. Pater eorum de Westphalia oriundus fuit, mater vero de Suevia. Defuncto Godefrido patre eorum, Beatrix maritum accepit Henricum Comitemh de Ryetheke, fratrem videlicet Friderici Comitis i antiqui de Arnesberg. Jam dictus Comes Henricus procreavit de Beatrice Comitissa filiam nomine k Eileke, quam Eilekam uxorem duxit Comes Eigelmarus de Aldenburg, qui ex eadem Eileka filios genuit Henricum et Christianum Comites, et Ottonem fratrem eorum et Eilekam matrem Comitis Simonis de Tytneburg.
a Videantur cuipiam quæ sequuntur ab alio auctore altesta.
b Is in Buddeburgh arce habitabat. Extat ejus nominis arz (quæ in tabulis Mercatoris Bedborg dicitur) ad Lupiam, infra Lunam oppidum; eslque nobilis familiæ de Friðøg. Ast ejus, quam Eckericus tenuit, dicunt in silva Lohe extare vestigia.
c MS. Capenbergense habet ad convivium fuisse invitatos ab
EX VITA Eckerico, ut postea nimirum in placito. sive judicio, aut dicta judiciali apud veterem Lunam, sive Oldenlunen, sibi adessent.d Non quod Comitum cædem hæc vox significet, sed quod cum atea Loo diceretur, additum sit ut Comitum-loo, sive Greven-loo dicatur. Quid autem Loo significet haud satis inter scriptores convenit. Superioribus Gernanis lo. loo, lohe idem est quod flamma ardorve prunarum: ita quos Latini Comites ab alta flamma, ipsi ab Hohenlo, vel Hohenlco, et Hohenlohe vocant, ut Lazius alique observarunt. Inferioribus. ut Westfalis ac Belgis, vel silvam significat, ut hic et apud Divæmu lib. 2. rer. Brabantic. vel locum altum, ut vult Lipsius in Lovanio lib. 1, cap. 2, Goropius lib. 1, Origin. ait loca altiora, præcipue tamen aquis et vennis, id est, paludibus adjacentia, hac voce indicari. sic Loo-veen, Veen-loo. Loen quoque eadem notione usurpant; sic Stadtloen, Stadtloo, Westfaliæ oppidum. Sic Comitatus Lossensis in Belgio, vulgo Loen, quod utrimque paludibus Donnerslag et Peel emergat aliquanto altior. Borchloen in eodem oppidum, olim Locastria, quasi castrum-Loo. Sic Cambdenus in Britannia, Comitatus Cestriæ locum Stanlaw, exponil saxeum collem. Plurima in Belgio loca hac addila voce efferuntur, Tongerloo, Tessenderloo, Staveloo. Calloo, Westerloo. etc. Kilianus in Etymologico præter superiorem significationem ait Loo prise depressum dici: sed auclorem nullum profert.e Nec sequentia satis videntur cum prioribus cohærere. t Nalalem ejus, ut Deiparæ Virginis. Assumptionem vocat, quod, ut illa, ab obdormitione sua corpore quoque in cælos translatus credatur; quod alibi excutiemus. Utriusque festum Græci pertæcav appellant; quod proprie translatio est: quo modo Genebrardus in Kalendario Græco xxvi Septemb. (qui dies S. Joanni apud Græcos sacer est) hanc vocem etiam interpretatus est.g Tertia hæc est appendiæ, quæ aliunde assuta, ut priores, pars vitæ habita.h Ex hac familia ortus videtur Conradus de Ritbech Osnaburgensis Episcopus xxxii. Sunt qui hic Comitem de Ritberge legendum pulent. Est Ridberga archilustris in Westfalia non procul Lippia. Prisci cerle Ritbergenses Comites ex Arnsbergicis orti fuere, ut Kleinsorgius tradit. Ultima heres Adelheidis Ottoni Hoiensi Comiti nupta: ejus filius Conradus Ritbergica insignia ac titlulum sumpsil. Plura de Arnsbergicorum familia habet Celenius ad vitam S. Engelberti. i Hujus filius fuit Fredericus Bellicosus, B. Godefridi gener. De Henrico agit Godelinus xta. 6, cap. 58, an. 1111, aitque inter obsides ab Henrico V. Pontifici datos unum fuisse Henricum fratrem Frederici Comitis Westfalie de Arnsburg. k Reneccius in Appendixe chronici Alberti Stadensis, in stemnate Oldenburgico de hac scribit: Elica, alias Lucca, Comitissa Cappenbergensis. Sed fallitur: erat quidem Eilecæ mater, vidua Comitis Cappenbergensis. sed secundis ledis Comiti Ritbergensi nupta, cui Eilecam peperit.
De eodem b. Godefrido.
Ex vita S. NORBERTI Cap. 32.
Eo tempore fama creberrime et celeberrime ob insignia tanti hominis percurrente, compunctus est paupertatis spiritu Comes quidam Westphaliæ præpotentissimus, GODEFRIDUS nomine; qui accessit ad eum, eo quod de eo multa audisset: sed cum adhuc majora, Spiritu saneto perdocente, qui per eum operabatur, invenisset, omne consilium suum et voluntatem ei aperuit. Et qui se totum jam Deo devoverat interius, sine mora de omnibus relinquendis, et de paupertate voluntaria amplectenda perdocetur exterius. Erat enim divès, potens in armis, utpote homo juvenis, in prædiis multis, servis et ancillis satis locupletatus, quibus statim omnibus abrenuntiatis, se et sua omnia Deo per manus hominis Dei disponenda contradidit; ea siquidem conventione interposita, ut propriæ domus, castri videlicet Capenbergensis, transmutaret fastigia, consecrandi gratia; ut ubi regnaverat vitiorum execratio, virtutum ibidem locum faceret divinae benedictionis consecratio.
2 Quid faceret juvenis certainem gravissimum bellaturus? Gravissimum bellum vere dixerim; quia erat illi uxor et frater eo junior, qui per omnem modum, quodeumque disposuerat facere, contradicebat. Contradicebant etiam homines sui a feudati, servi et ancillæ, et cuncti ministeriales ejus. Contradicebat Comes Fredericus pater uxoris suæ, atque ex magna parte eleemosynam quam fecerat, de dote filiæ suæ esse dicebat. Quid dicam? manus ejus contra hos omnes, et manus horum omnium contra eum. Geritur bellum non armis materialibus, sed fide; non contentionibus, sed ratione; non armatorum multitudine, sed Angelorum suffragio, et spe calesti galeatum, et superna loricatum virtute. Vicit tandem humilis importunitas, quam opportune plantaverat et comitabatur spes calestis beatitudinis et perfecta humilitas. Vicit quidem, quia uxor consensit; et frater, leonino furore deposito, agninam mansuetudinem assumpsit, et Religionis habitum, quem ipsum Comitem Godefridum velle noverat, uterque suscepit.
3 Gavisus est Pater Norbertus, gavisus est et Comes; et redditis omnibus Cæsari quæ Cæsaris erant, et quæ Dei Deo retentis, tres de propriis allodiis Ecclesias, ordinante Patre Norberto, construxit. In quibus Fratribus impositis, et Religione ordinata, cum Dei servitium eleganter impleretur, non defuit tentatio et malignorum spirituum persecutio. Nam Comes Fredericus, pater uxoris Comitis, ambitioni suæ indulgens, eo quod castrum Capenbergense dominatum Westphaliæ tenuerat, prætendens esse dotem filiæ suæ, comminatus est Fratribus, quod nisi quamcitius abscederent ab eo, omnes interficeret. Aliquoties etiam cum equitatu suo illuc usque accedebat, Patri Norberto comminans, quod si ipsium teneret, cum asino suo eum suspenderet, ut æqua lance experiretur, quis eorum ponderosior esset. Tam superbæ locutioni qui aderant Episcopi aut alii Principes contradicebant; et pro hoc etiam verbo iram Dei super eum comminabantur. Jam enim Pater ille Norbertus circa Rhenum, et ultra Rhenum apud omnes pluris habebatur; nec æque ferre poterant, si a quoquam comminaretur ei vel malediceretur.
4 Fratres vero Capenbergenses in arcto positi, nec ullum habentes liberatorem, præter Deum, de manu potentis et iniqui, miserunt ad Patrem suum ut adjuvaret eos, pariterque superbi hominis arrogantia verba nuntiantes. Quo nuntio accepto, collectis viribus fidei et spei in eum et per eum qui dixit: Confidite, ego vici mundum, ad ipsum se totum contulit, et publice pronuntiavit se cum asino suo terram illius ingressurum, et copiam sui se facturum. Quid multa? Quamvis iter longum esset, tamen asinum suum mutare noluit, sed transito Rheno, mox cum asino suo inermis et debilis terram illius Frederici Comitis intravit:b nec longe post atrocissimus ille hostis languore correptus interiit; et finem malitiæ simul reddidit et vitæ. Igitur animadvertendum est, quis et cujus miles iste fuerit, qui in asino residens, vibrato a longe iræ Dei gladio, in ultionem sui et Fratrum suorum, hostem perforavit, et de immani tyranno triumphum accepit. Sic pacatis omnibus, Fratribusque Deum timentibus electis, in tribus, ut præmissum est, Ecclesiis de eodem allodio servitium Dei omni tempore agendum ordinavit, videlicet Capenbergensem, Elophstadensem, et Varlarensem; in quibus multorum Fratrum et Sororum usque in hodiernum diem viget Congregatio, et in cultu divino floret honesta Religio.
a MSS. passim, feodati.
b Alia MSS. a Chrysostomo vander Sterre citata, hic habent: Dirupto ventris thorace idem Fredericus sedens in prandio medius crepuit.
Multa de tanto Patre narrari possunt, sed tamen plurima prætermittuntur; quia non contingit uni alicui scere cuncta quæ per eum Deus operatus est. Erat enim vere lucerna ardens, satis temporibus modernis spectabilis, lumen non sub modio, sed super montem positum: et tam in Germania quam in Francia magnum nomen ejus habebatur et manifestum. Unde contigit, ut cum in Franciam reverteretur, et fama de conversione supradieti Principis, mirantibus multis, divulgaretur; eo quod cum habitu in religionem mutasset, et castra et castrorum militiam, et totum Comitatum destruxisset; servitioque Dei cuncta mancipasset; exemplo hujus commotus et compunctus quidam nobilissimus Princeps Franciæ, Comes videlicet Theobaldus, hominem Dei adiit, de salute sua, et de remissione peccatorum suorum simili modo consilium quæsiturus. Considerans antem hominis Dei facundiam et vultus elegantiam, et maturitatem in verbis et responsis ejus, pietatis affectu mens ejus in amore dulcedinis Dei et omnis mansuetudinis tudinis sic perfusa est, ut statim seipsum totum, cum tota sua possessione, viri Dei subderet potestati. Erat enim et ipse homo prudens et bene doctus, et sanam doctrinam et sapientiam verborum Dei sapienter in corde suo et laudabiliter colligebat.
6 Sed vir Dei e converso videns generosi Principis cor nobile, nobilemque et devotam quam de seipso bene dividens offerebat oblationem, et holocaustum quod de cunctis rebus et divitiis faciebat, paucis diebus respondendi acceptis induciis, Domino Deo consilium hoc attentius commendabat. Intellexerat enim quod Princeps ille amplissimas haberet facultates, et castra quamplurima, nec cuncta facile possent destrui et mancipari cuidam Religioni, tum propter Regni imminutionem, tum propter multorum aliorum Principum nobilium, qui sub eodem Principe Principes feudati erant, destructionem. Audierat etiam, ipsum esse largissimum in dandis eleemosynis, in ecclesiis, claustris, et ceteris Religiosorum officinis ædificandis; addens quoque ceterarum necessitatum-grande subsidium. Audierat similiter hunc patrem esse orphanorum, sponsum viduarum, pauperum dapiferum, insuper solamen Lazarorum: nec in eo vir per omnia discretus, alterius consuetudinis vitam præsumebat ordinare, quem a Deo horum omnium ministrum considerabat electum fuisse.
7 Expectabat autem ille responsum de contemptu mundi et renuntiandis omnibus: cui homo Dei, accepto divinitus post datas inducias consilio: Non erit, inquit, ita: jugum enim Domini, ut cæpisti cum jugo conjugalis societatis portabis; et semen tuum cum benedictione patrum tuorum præcedentium terram tuam largissimam obtinebit: quia nobis non est licitum in te destruere, quæ de te divina dispositio ante omnia tempora in his novissimis temporibus voluit ordinare. Ad hæc intulit Princeps: Si sic, ait, necesse confirmas, Reverende Pater, ex Dei voluntate; Domini est terra, et plenitudo ejus, nec ex ea quisquam aliquid nisi per ipsum obtinere debet. Quia igitur ab ipso hoc præcipis, non habeo contradicere; sed certum tibi sit, quia nullam in matrimonium ducam, nisi quam Dominus Deus per te mihi voluerit copulare. Penset igitur quilibet auditor, quanta fuerit in viro virtus discretionis, qui de duobus Principibus alterum fecit cuncta relinquere; alteri vero præcepit, tamquam nihil habenti, cuncta possidere. Consideravit quippe in altero, quod aliena etiam ab egenis raperet: consideravit vero in altero, quod propria indigentibus largiri non cessaret.
Alia vita.
Auctore anonymo, a ex MSS.
B. Godefridi genus, vita in seculo acta.
Temporibusb B. Ludgeri primi Episcopi Monasteriensis, et Caroli Magni Regis, inhabitabatur semper mons Kappenberg. Qui mons quod aliquando divino mancipandus esset obsequio, longe ante per visiones fidelium revelatum est a Domino. Anno igitur Domini mcxxii castrum hoc Kappenberg fit domus religionis: a quo tempore plures de Fratribus nostris extra nos in diversis locis Episcopatus, Abbatias, Præposituras, Prælaturas, et dignitates alias sunt adepti, qui Ecclesias, quas rexerunt, in bonis pluribus perfecerunt. Episcoporum autem horum, quos ab Ecclesia nostra sic assumptos legimus, hæc sunt nomina: Norbertus Magdenburgensis Episcopus;c Hisfridus etd Evermoduse Ratenburgensis Episcopi; Walonusf Haveldensis Episcopus; Witgerusg Brandenburgensis Episcopus; Flogerush Sagensis Episcopus in Polonia. Et quia hujusmodi contigisse credimus nostrorum Comitum Godefridi et Ottonis meritis, quos nobis multoties subvenisse comperimus in angustiis, vitam eorumdem partim hic sub compendio notarecuravimus, per quam recte vivendi normam capiamus, et cunctos legentes ad similia provocemus.
2 Temporibus Henrici i gloriosi Principis, qui hujus nominis quartus Romanorum rexit imperium, fuit in Westphalia castrum nomine Kappenberg, quod a situs sui qualitate mons Sion, id est, speculationis interpretatur. Cujus antiqui possessores de Magni Caroli, et Widekindi Regis filio descenderunt, per Imezam, quæ Xantis quiescit: quam sororis suæ filiam Carolus tamquam pacis obsidem Widekindi Regis filio dedit uxorem. Ab his duobus mediate Fundatores nostri Godefridus et Otto Comites nobilissimi de regia stirpe descenderunt. Quorum pater Godefridus, de Westphalia natus, mater vero Beatrix de Suevia nata processerunt.
3 Hermannus Comes avus Godefridi et Ottonis, habens Gerbergim de Hunebergh uxorem devotissimam, fuit Dei cultor maximus, et eleemosynarum largitor præcipuus. In hujus eleemosyna quidam pauper degebat, qui die quadam divinitus sibi ostensum asserebat, quod visum reciperet, si aquam de qua Comes manus abluerat, admovisset oculis. Aquam igitur oculis apposuit, et protinus vidit.
4 Hujus tanti viri nepos Godefridus noster fuit, vir per omnia mansuetissimus, suavitate venerabilis, mirum in modum generosus, benignitate laudabilis, oculis stellantibus, facundus eloquio, prudens in consilio, militiæ exercitio strenuus; sed Regi supremo militare, nudamque crucem Christi bajulare quantocyus inardescens.
5 Cum aliquando suos aliena rapere conspiceret, omnipotentiam Salvatoris exoravit, dicens: Domine Jesu Christe, tuæ bonitatis altitudinem imploro, ut me de medio iniquitatis hujus eripias, et in die judicii paratum et immaculatum inveniri perficias. Scio enim, arbiter justissime, quod in meum redundat caput, quicquid a meis delinquitur; omnisque dissimulationis meæ negligentia tua districtione merito punietur. Cum cives Monasterienses adversus eum, adhuc habitu seculari detentum, bella moverent; unus ex ministris suis cum complicibus prædam copiosam animalium aggregavit; quam prædam stante in porta Comite tamquam gloriabundus adduxit. Cumque vir pius, æquitatis amicus, inquireret quid hoc esset, et rem didicisset ex ordine, continuo sancta indignatione permotus, ministris adstantibus ait: Ite, et iniquo prædoni dicite, ne nostros unquam præsumat adire conspectus, donec eis quos impie læsit satisfaciat, omnibus quæ rapuit ad integrum restitutis. Si enim homines civitatis illius ad præsens nobis, prout forte digni sumus, adversantur, numquid ob hoc præsumptor ille villanos et innocentes quosque nostri sub nominis umbra deprædabitur? Ad hæc ille perterritus, sua cuique cum multa sollicitudine resignavit.
a Vita hæc descripta est et veteri codice Carthusiæ Coloniensis, exarato per Simonem de Trajecto, Sacristam olim annis 40 et seniorem ejusdem Carthusiæ: collata cum alio veteri codice.
b S. Ludgeri vitam dabimus 26 Martii; obiit anno 809, quinque annis ante Carolum Magnum.
c Alias Isfridus. De eo agit Krantzius metrop. lib. 6, cap. 40, ubi et ejus recenset miracula.
d Secundus Raceburgensis Episcopus fuit; Isfridi decessor. De eo Krantzius metrop. lib. 6, cap. 28. Ejus et in vita S. Norberti mentio fil.
e Al. Raceburgenses, Raz-burgenses, Racisburgenses.
f Alias Havelburgensis, ad Havelum flumen, in Marchionatu Brandenburgensi, sub Archiepiscopatu Magdeburgensi.
g Ad idem flumen sila urbs hæc, a qua amplæ provinciæ nomen.
h Ignota nobis hæc in Polonia civilas, nisi Saganum Silesiæ sit. i Si genus nimirum spèces et dignitatem, non etiam facta: nam Ecclesiam immaniter vezavit arrogata sibi sacrarum investiturarum auctoritate. Henrico patri, 5 Octob. an. 1056 mortuo successit; obiit 7 Aug. 1106, imperio a filio spoliatus.
Conversio varie et graviter impugnata.
Vir Deo plenus Godefridus auxilio Dei fratrem suum Ottonem se juniorem, et tamquam leonem pro ordine ordine sævientem, ad sanctitatis propositum, quod ipse habebat, induxit; et conjugem suam, quæ omnino renitebatur, et quæ fuit unica Friderici Comitis de Arnsberg, per quam (quæ sola fuit heres) adepturus erat totum dominium sui soceri si secularis permansisset, sacrum sumere velamen adhortationibus salutaribus efficit, et castrum ipsum Kappenberg ac omnia sua Deo fideliter offerens, in die Petronillæ Virginis, usibus ea pauperum Christi delegavit: et præter plures Ecclesias Sororum, quas fecit, tria cœnobia Fratrum in Kappenberg, in Valar, et in Elvenstat, construxit, quæ singula prædiis suis locupletavit. In quibus ordinavit, ut Fratres usu adipis et carnium abstinerent.
7 Pro causas his ministeriales sui, et servi infimi, nimis illum pulsaverunt conviciis, dicentes eum amentem esse factum, quod sequeretur falsarium et impostorem illum Norbertum, ad cujus instinctum tam sublimem hujus mundi gloriam stulte desereret, et eos quasi desolatos et acephalos relinqueret. Quibus inter alia multa sic respondit: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ad Patrem vado.
8 Et licet præmissa et his similia sustineret a suis, Principes tamen in remotis positi, admirantes de factis ejus, summe venerabantur eum. Et Imperator Henricus consanguineus suus, ad quem prius ante conversionem solemniter et in comitatu magno venire consueverat, et ad quem post conversionem, quando Fratrum poscebat utilitas, pauper, egenus, et crine deformis, cum paucis venerat, quam cito vidit Comitem, rejectis cunectis quæ ad manus erant, eum gratiosissime recepit, ruens in ejus amplexus, exclamans atque dicens: O cognate dilectissime, Deo nostro gratias immensas ago, quod te hodie videre merui; nec enim hac die talem, tantum, tamque mihi præcipuum virum me visurum existimavi.
9 Fridericus Comes profanus, avaritiæ facibus accensus, infremuit, fallacia commenta exquisivit, dicens filiam suam artē circumventam; hæreditatis quoque debitæ portionem fraudulenta illi seductione sublatam. Qua occasione diversis virum sanctum affecit injuriis, multisque vexavit contumeliis, affirmans Kappenberg, quod filiæ suæ dotem esse dicebat, et quod dominatum totius Westphaliæ tenuerat, eamdem filiam privari non debere.
10 His diebus Comitum, Marchionum, aliorumque conventus Nobilium apud Trajectum coram Henrico Imperatore fuit congregatus; inter quos Fridericus Comes de Arfsberg venerat memoratus. Dum ergo tractatis negotiis consederent, ecce unus Suevorum Princeps, dissimulans se omnino agnoscere quis esset Fridericus, cœpit illum facetissima urbanitate in illius Senatus audientia confutare, hoc modo Godefridi ejusdemque germani conversionem inducens: Paullulum, inquit, Heroes et commilitones, dignemini advertere. Auditum est et celebri sermone vulgatum in finibus nostris memorabile gratiæ Dei miraculum, quod videlicet Kappenbergenses duo Comites, divina inspiratione compuneti omnia sua et se ipsos Deo reddidere, felices nimirum viri illi, qui nostris temporibus universis Christi fidelibus magnificum sanctitatis et voluntariæ paupertatis largiti sunt exemplum. Sed ecce (o nefas!) quidam in vicinia illa filius diaboli, Fridericus nomine de Arnesberg, tantæ sanctitatis bonum, ut fama est, impedire nititur; atque nubilo coactus avaritiæ, in ipsum Deum, quod nullus ambigit Christianus, infelicia bella machinatur. Ego vero si Deo nostro hic pessimus mortalium aliquando prævaluerit, minus libenter illi Deo me deinceps serviturum profiteor, qui tantam sui nominis propulsare noluerit injuriam. Inter hæc irrisoria Principis verba infelix ille gravissima confusione dejectus, huc et illuc vultum declinavit, loquentis aspectum ferre nonsustinens, nec in tali conventu proconscientiæ impietate velmutire præsumens.
11 Erat autem Fridericus ille talis, qui semper captivos, compeditos, incarceratos multos habuit, quibus in hora mortis suæ ad nullius preces clementiam exhibebat, nec per confusionem præmissam se emandavit. Nam P. Norberto comminatus est, sic intonans, quod si ipsum haberet, cum asino suo eum suspenderet ut æqua lance probaret quis eorum ponderosior esset; et Fratres universos, nunc minando, nunc cum militari manu terminis eorum proximando, tantis aliquando terroribus concusserat, ut unanimiter cum Godefrido et P. Norberto, facta invicem confessione, tamquam oves occisionis cervices pararent, et portis ultro apertis martyrium indubitanter atque alacriter expectarent. Sed eumdem per viam qua venerat, omni labore frustratum, nec voluntate mutatum, Dominus redire coegit.
12 Cujus postea mentum vir Dei in magna multitudinis frequentia, collatis hinc inde multis sermonibus, apprehendit, dicens: Miser homo, quid tantopere caducis et infimis rebus exæstuas? Velis nolis, jam tempus imminet, quo resolveris in pulverem. Sic vir Dei pro Christo mori summum gaudium æstimavit. Ait enim: Opto siquidem, ut quemadmodum scopa longo usu detrita novissime flammis injicitur, sic corpus meum Christi exhaustum servitio, tribulationis demum igne consummetur.
13 Dum Fridericus impius juxta viri Dei verbum, seitum et dignum recepisset interitum, quem unus de Fratribus ante denuntiatam ejus mortem a leone horrendo deglutiri per visum agnovit; ecce Franco quidam scelestus conjugem beati viri, quæ jam sacrum velamen sumpserat, diabolico rapuit instinctu. Cui vir Dei inermis uxorem repetens occurrit: cumque Franco insaniens ad occidendum virum Dei gladium arriperet, idem vir Dei, tamquam agnus ad occisionem ductus, sine voce adstitit, et cervicem protinus tetendit: sed nutu divino territus ille ferire non potuit. Tandem vir Dei raptam suam, variis laboribus requisitam, cellulæ restituit, et raptor ille non longe post lancea perfossus interiit. Ex his fit fama, quæ volat ad Mosam, quod Godefridum de habitu pœniteret, religionem et Fratres abjecisset, et uxorem resumpsisset.
14 In die Assumptionis B. Mariae Virginis, quando noster ambitus consecratus est, quis digne commemoret quales tentationum impetus, quantos impulsionum fluctus evicerit, aliis hinc eum trahentibus, aliis inde retrahentibus, ac mira improbitate suggerentibus, ne tantæ honestatis, tantæque spectabilitatis locum desereret? Cum et ipse Antistes, carnem sapiens, alterius ei mansionis concambium repromitteret? Sed Christi miles nec terrore terreri potuit, nec turbine frangi. Ait enim: Nulla seram ratione, ut deinceps de hoc castro mundanæ vanitati serviatur. Mihi credite, etiamsi quadruplo tantum possessionum recompensationes offerrentur, numquam castrum hoc seculi negotiis occupari consentirem. Ministeriales etiam centum et quinque, uxores et liberos eorum, omnes copiose inbeneficiatos, cum aliis donationibus gloriosis, Monasteriensi donavit Ecclesiæ: præter alia multa, quæ Ecclesiæ Coloniensi, aliisque locis, prout locorum provisores oravere, contradidit.
CAPUT III. Virtutes religiosæ.
Postquam vero a concussione dura respirare datum est illi, claustroque fovere pacificos sensus, quam tunc purgatissimis moribus enituerit, Deum testor quod humani sermonis inopia nullatenus explicabit. Iste Sanctus mira pollebat abstinentia, et frequentius tantum solo pane et aqua se pavit. Qui cum simul ad reflectionem communem discumberet, aut cum oraret, aut verbum Dei audiret, pro desiderio æternorum uberrimis atque creberrimis lacrymarum marum profluebat rivulis. Studebat insuper in omnibus despectum sui appetere, indigna quæque et extrema servitia in tantum non abhorrere, quasi se cloacarium exhiberet. Oblatam insuper sibi a Fratribus venerationem humiliter declinavit: leprosos aut ægrotos quosque non despexit, et de sordidissimo vase infirmitatis potum sumpsit: caritatis etiam et eleemosynæ tantum habebat amorem, ut domum hospitalem per se ipsum construeret, ubi pedes pauperum abluit, nummos et eleemosynas distribuit, circa omnes cor gestans paternum: nomen Comitis sibi dari tamquam venenum respuit: inimicos insuper omnes propter Deum dilexit: obtrectatorum injurias patientissime sustulit: et Fredericum Comitem prædictum cum putore magno expirantem Davidico more planxit, fundatus enim erat supra firmam petram.
16 Cum Fratres quidam tepidi de rigore ordinis modicum relaxando illi suggererent, vir Dei, Spiritu sancto plenus, respondit: Qui magnum fluvium, navigio transmeare proponunt, longe superius a destinata ripa navigare incipiunt, quia fluminis violentia retorquentur: ita et nos Fratres, qui hoc mare magnum et spatiosum manibus pertransire contendimus, ubi sunt reptilia quorum non est numerus, ad jugem nostrum ascensum roboremus propositum, quia humanæ torpor negligentiæ semper in descensu est: et vereor plurimum ne, quia qui modica negligit paullatim defluit, ordo in futurum descendendo, ad pristinum teporem relabatur.
17 Exhortationis etiam tanta gratia diffusa erat in labiis, ut B. Norbertus de ipso gratulatoris dixerit: Postquam ego in prædicationis cursu defecero lassatus, Godefridum filium meum pro me suscitabo, more cervorum, qui cum venatoris instantia se super vires lassari senserint, pro se certos alios exagitandos suscitare memorantur. Hunc Patrem Norbertum B. Bernardus Abbas, ob prædicationis dulcedinem, cælestem fistulam appellat.
18 Fuit vir magnæ sanctitatis et gravitatis, quem eo anno quo venit ad ordinem, hostis malignus multis tentationibus infestavit; ita ut ipsum dæmonem scapulis suis insidentem, et ab omni devotione retardantem continuo sentiret eumdem. Etiam idem Frater cum orando se coram altari prosterneret, et divinum auxilium invocaret, frequentius vidit dæmonem deformem, habitu vultuque teterrimum: quotiescumque sic affligebatur, currebat et inquirebat sancti viri præsentiam: quo viso ab eo dæmon fugit; et mirabile tam corporis quam spiritus refrigerium sensit. Si vero Frater iste Comitem præsentem videre non potuit, ex tunc quam cito vocem ejus audivit, gratiam, ut prius, recepit. Novit insuper vir Dei per Spiritum sanctum, nullo mortalium sibi revelante, quantas Frater iste molestias hujusmodi pateretur: ad hunc ergo tempore passionis talis frequenter properat, eumque per annum agonizantem egregie consolando roborat.
19 Denique ut ad summi Patriarchæ obedientiam sibi non deesset obedientia, dictum est illi a P. Norberto: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram, quam monstravero tibi. Ad quod sine mora implendum paruit, et discessurus una cum D. Ottone fratre suo ait: O ecce frater mi, si quid hactenus residuum fuit, quod non perfecta renuntiatione calcavimus, jam funditus in Christi nomine totum deseramus, et ad iter obedientiæ alacriter properemus. Venit igitur ad locum vere juxta nomen suum a Domino præmonstratum ubi et origo ordinis nostri cœpit: illic cum fratre suo est Acolythus ordinatus, ibique Fratres uterque quam plurimos Angelicæ suæ conversationis roboraverunt exemplo. Nam omnes Fratres humilitate prævenire certabant, sicut eos prius dignitate seculari præcesserant.
20 Præterea vir iste sanctus mirabili et inæstimabili ad Christum transeundi flagrabat desiderio: nam et frequenter sociis in itinere pausantibus, ipse quemadmodum in exequiis mortuorum membra componi solet, manus suas et brachia componebat supinus, dicens clamore cordis intimo: O si veniat hora illa transitus nostri! o si ad hanc horam aptare me digneris Domine Deus meus! Propter quod Deus properavit educere eum de medio iniquitatis.
Mors, miracula.
Post annum revocatus a Præmonstrato ad Norbertum, jam Archiepiscopum Magdeburgensem, cum seculi pompam vel strepitum sancti viri ægre ferret aspectus. Domino jam electum suum remunerare disponente, lenta coepit pulsari ægritudine, acceptaque P. Norberti benedictione, ad Elvenstadense declinavit cœnobium: ubi languoris molestia cum per dies ingravesceret, aderat ei germanus suus cum aliis Fratribus, quibus ipse transitum suum se jam jamque desiderare perhibebat. Cumque adstantium unus diceret: Absit Domine, nequaquam nos desolatos reliqueris; vir beatus velut indignante vultu respondit: Eia Frater, quid est quod loqueris? ut quid oro habitum pœnitentiæ suscepimus, ut quid etiam pro Christo tota die mortificari contendimus, si non per labores hos quantocyus ad Christum emigrare contendimus? Optandum est mihi via leniori pergere, atque ad aspectum vultus Christi, quem semper optavi, maturius pervenire. Ad hæc dicta cum germanus ejus gravi se mœrore luctuque conficeret; consolans eum vir beatus, inter alia multa sic ait: Idcirco, mi frater, universa propter Deum abdicavimus, quia nos morituros certissime noveramus; nec poterimus operum nostrorum retributionem desideratam percipere, nisi contigerit hinc per mortis gustum exire.
22 Dein cum sacri olei liquore fuisset inunctus, pacis osculum dedit Fratribus universis, ita dicens: Ego quidem zelo ordinis et divini honoris quosdam vehementius quandoque allocutus sum: a unde si quem offendi de vobis, quæso mihi dignetur ignoscere. His dictis non sermone responsum est, sed fletibus, et contristatis omnibus paullo post sic fratri locutus est: Frater mi, audio vocem dicentem, Exite obviam ei. Et facto iterum intervallo, cum frater, qui ei sedulus assidebat, ab eo inquireret, quid spei haberet; vir sanctus Latino sermone respondit: Habeo spem magnam; jam enim pro toto mundo paullo diutius in hoc nollem demorari exilio. Post hæc paullulum conquievit, apertisque mentis oculis, cum ingenti subito exultatione dicebat: Veniunt nuntii Domini Creatoris mei. Quo dicto, Idibus Januarii migravit ad Christum, anno Dominicæ Incarnationis mcxxvi, ætatis autem ferme suæ trigesimo.
23 Porro Gerbergis Abbatissa, patrui sui filia, de qua præfati sumus, unice sanctum virum dilexit: quem discedentem a se sæpius monuit, ut vel vivus vel mortuus eam in brevi visitaret. Ipsi ergo in suo transitu, facto in diœcesi Maguntinensi, apparuit in Monasterio miro decore redimitus, aureoque diademate coronatus. Quem illa, transitum ejus ignorans, requisivit, dicens: Quid est, dilectissime, quod sic coronatus incedis? Et ille: Noveris me modo, sine dilationis instertitio, sine ullo gravis examinationis periculo, ad summi Regis migrasse palatium, ideoque tamquam Regis filius beata immortalitate vestitum. Quod ne aliqualiter dubites, ecce scripturam in diademate meo digestam agnosce. Respexit, attendit, et hoc modo digestum legit: Induit me Dominus vestimento salutis, et indumento lætitiæ circumdedut me, et tamquam sponsam decoravit me corona. Tunc illa divinum oraculum advertit hoc AECTORE ANONYMO, EX MSS.esse, statimque Fratribus in Kappenberg hujusmodi transitum intimavit, et Missas pro eo celebrari fecit. Postea ad decem dies Dominus Otto Comes veniens, felicem fratris transitum eadem hora, qua nepti apparuit, cum lætitia omnibus nuntiavit.Templum mutavit, Conversis castra dicavit, Laudeque perpetua psallere fecit ea.opera misericordiæ.NOT. 33.Tum manibus plenis sua distribuebat egenis, Mandans assidue Fratribus,c ut viduæcDolor dentium ejus patrocinio curatus:
24 Est locus dictus Eltene, in quo habitat Sanctimonialium multitudo; quarum una acerrimo dolore dentium laborabat, quæ cum nullum haberet remedium, venit in mentem ejus B. Godefridus, quem dum viveret agnovit. Hunc ergo toto cordis affectu coepit implorare, quatenus suis apud Deum precibus tanto subveniret dolori. Mira res; nam mox dolor omnis aufugit. Eodem quoque dolore quidam de Fratribus nostris vexabatur, qui sancto viro adhue viventi familiaris fuit: hic quam cito nostrum invocavit patronum, curatus est.Sustentarentur; inopes omnes alerentur:dilerum:Fovit enim miserosd ut proprios pueros:ilem alia gravis ægritudo:23 Fuit apud Kappenberg pastor quidam religiosam ducens vitam. Is quodam tempore usque ad mortem infirmatus est, et in ipso languore positus multitudinis malignorum spirituum phantasiis pulsabatur. Cum igitur jam tandem esset desperatus, nocte per se priore est admonitus, quatenus locum sepulturæ ejusdem Godefridi Comitis visitaret, et de bona viri eleemosyna reficeretur: fecit hoc, et mox sensit se toto corpore sanum, fugitque subito phantasticus error ab ipso.2 Omnes pupillas, majores atque pusillas, Ut pater excoluit, dum super his doluit. Præcepti finis dilectio de peregrinis Sanctum commovit: nam domus his patuit; Hisc et opem victus impendit vir benedictus, Vir cœcis oculus, debilibus baculus, Patronus patrum, pia consolatio matrum, Vir robur juvenilem, præsidiumque senum, Vir sacer et justus, quamvis pietate venustus, Vir bonus et patiens, nil reprobum faciens:eNOT. 54.Cujus honestatis dotes vel strenuitatis Quomodo dinumero cum careant numero?NOT. 53.26 Fuit Sacerdos quidam de Fratribus nostris, quemb fistulæ per multos dies adeo debilitaverant, quod vix moveri potuit: hic alienis manibus ad ecclesiam portabatur. Interea dies anniversarius Godefridi Comitis occurrit: et ecce Frater iste difficulter repens ad ecclesiam pro vigiliis viro Dei celebrandis pervenit in chorum. Ubi medullis intimis, ac totus perfusus lacrymis, salutis flagitabat auctorem, quatenus interventu viri Dei sospitatem recipere mereretur. Oravit et exauditus est: nam indilate Godefrido subveniente, sensim mox properat vanescere morbus, projicitur baculus, subsequiturque salus.Ipse domum struxit, ad quam pius agmina duxit Membrorum Domini, quæ modo commemini. Hisque pedes lavit, mensam cum pane locavit, Nummos distribuit cuilibet, ut potuit.alia item. bNec suffecit ei, quod egentum pauperiei Mens sale condita subveniebat ita; Quin et inops factus, ad Fratris pauperis actus Sese dejiceret, cunctaque perficeret.obedientia.Quidam ab eo excitatus ad preces.Cunctis pareret,f quæ Patris norma juberet,g Jussis Prealati promptulus areta pati, Cujus ad edicta patriaque domoque relicta, Devotus nimium pertulit exilium.cAngelicus vultu, venerandus paupere cultu, 50 Pauper, pauperibus umbra, medela, cibus.aa Hanc vitam sero nacti sumus, studio D. MALLINCROBOTT V. CL. Canonicorumque Capenbergensium: nam propinquos rivulos frustra conseclati, cum jam prior pars hujus commentationis subjecta esset prælo, eo recurrimus, hausturi liberius, de fonte. Verum erat codex ille Capenbergensis ita et a tineis exesus, et vestustate ipsa pene absumptus ac mendis refertus, ut subinde eruere genuinam lectionem vix licuerit. Auctor, Capenbergensis Canonicus fuit; idem fortassis qui priorem vitam scripsit: presse sane eanm metro reddidit, ast ordine fere concinniori. Et quod reliquiarum nulla hic mentio fil, conjicere licet ante earum translationem esse scriptam.b MS. auctore.c d MS. et.e MS. ex ope.f MS. quia.g MS. jussit.
§ II. Infestatur a socero.
ALIA VITA METRICASed quia (ceu nostis) semper fremit invidus hostis, Hæc minime patitur, talia persequitur.AUCTORE ANONYMO,Commovet arma foris, a jacit intus tela doloris, Scandala molitur, quæ valet aggreditur.aA ex pervetusto MS. Capenbergensi.Suscitat et quemdam, personam dico pavendam, Armis terribilem, nequitiis habilem.§ 1. B. Godefridus se suaque Deo dicat.Iste virum miræ laudis præsumpsit adire, Armis concutere, fraudibus appetere.Præfatio.Ipsius ille tamen fuerat socer, unde juvamen Debebat potius fæderis ut socius.bSed fraudis gnarum, prædonis pectus avarum, Intuitu scelerum non reputat generum.Socer eum armis infestat;u. Godefridi genus,Ingerit imo minas, terrores, atque rapinas, Lecta militia tendit ad exitia.contemptus mundi,At summus custos, solitus defendere justos, Elusit tumidum, reppulit et cupidum.Qui Saulis more multo bachchando furore, In famulum Domini sævit inops animi.Sed veluti David Saulis molimina cavit, Sic reprobi facinus destituit Dominus.Insuper antiquus draco suadet quod vir iniquusbIn generum placitat, fictitium recitat.Nam subtracta sibi deposcit debita scribi, Invidia tabens, nil rationis habens.bb fictum ab eo debitum in judicio exigit.75 Nam plus debebat is, debita qui repetebat; Quodque brevi spatio deseruit ratio.Nam vir facundus, nulli virtute secundus, Accitus placito, non tamen ex merito;Certius est certo quod claruit ore diserto, Ostenditquec reum qui maculavit eum,cd Prannum confutans, nulla formidine e nutans,d e
Refellit eum Godefridus,Sed ratione potens, justitiaque nitens.Franco deveheret, nec revehi sineret:AUCTORESic pro te, Christe, Sanctus sustollitur iste,Obvius est factus raptori flens homo sanctus ANONYMO,Per mala perficiens, dura pie patiens.150..... Forte via: mens patet ecce pia.EX MSS.Ut sit enim dignus lauro, par redditur auro,Quippe furens ille cum dat a convicia mille,aFlamma quod ex varia purificat scoria.Inque Dei famulum vertitur ad capulum,Mortem minanti jugulum præbet./Hostis et invitus licetf insidiando peritus,Mucronem stringens, ut perficiat scelus ingens;Auget ei meritum, dum parat interitum.Iste paratb tumulum sanguinis in titulum.Quot tentamentis impugnat, tot documentisUt Comes hoc gessit, dextram miser ille repressit;bErudit hunc nolens et nimis inde dolens.Nec peragens odium, continuit gladium.At virtus mentem quia corripit insipientem,Iste tamen voto fervens ac pectore totoSic miserans miserum corripit hic socerum:Testis erat roseus, sanguine purpureus.ejus avaritiam redarguit.Quid miser insanis! quam gloria vexat inanis,Jure coronatur, cui mens tam firma dabatur,Urit avaritiæ pestis et invidiæ!Cuique fides valida, spes erat et solida.Divitias quare sic insectaris avare?Intus vexabant famuli, qui cœpta vetabant;Quis status est hominis? nonne putredo, cinis?Dumque reclamabant, murmura multa dabant,gNum quamvis dives fueris per secula vives?Dicentes: Quare præsumis hoc tolerare?An quis opum cumulum detulit ad tumulum?Hic vecors nimium perdidit ingenium.A famulis stultus habetur./Restat nonne mori? mors cui, dic, parcit honori?En desolamur, et tamquam decapitamur.Inferni pænas inculcat,100 Qualescumque sumus nonneh favilla et humus?Quis jam (pro facinus) noster erit dominus?cAt non pœnarum dolor i exeruciabat avarum:c Hunc captivemus igitur, vinclisque donemus,Flammeus inde vigor, frigoris inde rigor.Dum sensus redeat, sic neque desipiat.Sic malus arctatur, ut frigorē nunc patiatur,Multum delinquit, qui sic sua membra relinquit,Alterutretque vicem flamma rotando picem.Quo magis evaderet seu caput et gereret.kIllic vermis edit morsu, draco vipera lædit,Sic sic pulsatus doctoris verna beatus Semper ubi fletus continuusque metus.Omnia sustinuit, sique pie monuit.Dentes cum strident, stridores tartara rident:At noster Præsul non rectus denuo consul,Tempore nunc placito talia perspicito.Sancto consuluit, institit, et voluit,lProspice ne quæstus turpis tibi præparet æstus,Utd servaretur locus hic, aliusque daretur,dEt l quæ supplicia nutrit avaritia.Laude Dei resonus propositoque bonus.Membris eductus si veneris ad loca luctus,Dicens, Westfalis fieri dispendia, talis Episcopo arcis dedicationemStringit te penitus mors sine spe reditus.Ac tam magnifici perditione loci:dissuadenti resistil.mTum gratis fundes lacrymas, vel pectora tundes:Hoc acclamabant reliqui, Sanctumque gravabant,Nam quis tunc redimit, mors ibi non perimit,Ipsum dum variis detraherent studiis.Tortor ubi durat, nec votum flebile curat,Sed frustra nisi,e veluti cedrum ParadisieDæmonis in facie sulphura cum glacie?Possent concutere, quo minus excutere.Nunc quos fraudasti vel inique despoliasti,Dum patuit telis, pulsabaturque querelis,His sua restitue, deque tuo tribue.Omnibus eminuit, nil mali sustinuit.hortatur ad penitentiam.Sic rogo procura mala devitare futura;Stabat fundatus in petra vir memoratus,Sic metuenda pave, jamque cavenda cave.Flamina non metuens, flumina despiciens.Defle commissum, sic evasurus abyssum:Et respondit eis, tamquam vere Pharisæis:Invenies etiam fructibus his veniam.Frustra nitimini, me famulum DominiSic incantabat sapiens, aspisque negabatA voto cœpto deflectere, sicut inepto:Auditum crebris sueta tegi tenebris.Reddere disposui, quod bene proposui.125 Hic docet æterna; placet illi tetra caverna,Ipsum castellum, de quo violentia, bellum,Cordis tartarea dum latet in fovea.Cædes, et varia prodierant spolia,nn Cujus erat finis qualem dictavit n....Ipsum mutabo penitus, Christoque dicabo,Qui reprobum stygio destinat exitio.Ut resonent in eo cantica digna Deo.volet audita ejus morte.At servus Domini, comperta morte tyranni,Nullius terror, sed nec cujuslibet error,Fletibus incubuit, utque David doluit:Hoc a corde meo tollet, agente Deo.Agnoscens vere talem tormenta manere,Num debebo pati, prædones ut sceleratiQui non pœnituit raptave restituit.Hic latebras quærant, priscaque fœda gerant?Sic erat affectus pietatis flendo retectus,Num debebo pati, plures ut despoliati,Qui super hunc doluit, huic mala quæ voluit.Ob mala quæ tulerant, limina nostra terant,Ecce sequar morum, quos patrum vita piorumSe deplorantes, et in altum vociferantes,Nobis proponit, pagina ceu meminit.Ut judex Dominus puniat hoc facinus;Perdit primatum Samuel, populique reatumSe lamentantes, et amaro corde precantes,Votis attenuat, ne mala gens pereat.Ut locus hic pereat, et Comes intereat?Hæc cum bacchatur, Moysem lapidare minatur;Num precor ista sinam, non propulsando rapinam?Ille tamen precibus præstat opem trucibus.Absit: non patiar, ne reus efficiar.Hæc exempla boni sectatur vita patroni,Tantum, Rex Christe, tibi complaceat locus iste,Sanctis præfatis æquiparanda satis.Quem tibi syncero munus amore fero.Sed neque solamen subtraxit, dulcequef....fCum prædux humilis spem tribuit famulis,Dicens: Gaudete potius, Dominumque timete;En ego reddo Deo me Dominoque meo.Et mihi jungantur, caput et sua membra sequantur:Me quisquis sequitur, par meus efficitur.Servi personae paritas datur æqua coronæ;Quin etiam potior, si fuerit probior.Una fides, unus baptismus, et Deus unus,Quantumvis humilem reddit ei similem.Hæc attendentes, ad Christum vertite mentes,Qui sine persona dat sua cuique bona.His accenduntur quidam, Dominumque sequuntur,Quidame famulis funt religiosi.Mirantes equidem verba virique fidem.
a MS. jacet.
b Solum in priori vita dicitur Fredericus arcem Capenbergam veluti filiæ dolem repetiisse.
c MS. cum.
d Forte pravum.
e MS. natum.
f MS. invidiando.
g MS. Nam.
h MS. favillat humus. i MS. exeruciebat. k MS. Illis. l MS. quia. m MS. Tam. n Quod hic deest, legi in MS. non potuit, uti nec quæ infertus.
§ III. Franco raptor mortem ei minatur : famuli amicique varie obstrepunt.
Hic nec omittatur quod Martyr jure vocatur Ille Dei famulus, cujus erat jugulus Ensi prædonis in spe subjectus agonis, In spe martyrii non pavidus gladii. Matronamque sibi cum jam rapuisset, eamqne
AUCTOREa MS. convivia.b Forte jugulum.c Prior vita non memorat eo procaciæ venisse famulos, ut vinciendum conclamarent.ANONYMO,d MS. reservaretur. e In MS. additum erat, sunt: perperam.EX MS.f Forte famen.
§ IV. Religiosæ ejus virtutes.
Huic fuit indulta lacrymarum gratia multa, Flebat enim secum, vota ferendo precum. 225 Quin etiam flebat, quando Conventus edebat, Illic ipse sedens, atque parumper edens. Nam jejunabat crebro, corpusque domabat, Hausit amara libens, sæpe fluenta bibens; Et sunt mirati Fratres lamenta Beati, Quod nec desineret, quando cibum caperet.
a At secum fatur aliquis: Cur sic lacrymatur? Æstimo propterea quod videt obsequia Christi fervere, lætatur et ipse videre, Hic ubi jam pridem nemo putare quidem Posset, tale bonum fieri de monte latronum, Prædonumque domo? Sanctusb ob hoc flet homo.
Aut etiam plangit, et eum dolor intimus angit, Pro desiderio, quo cupit exilio Tentus præsenti, convivere Cunctipotenti, Mundo posthabito, corpore deposito. Nec consolatur, penitus donec mereatur Hoc fungi dono perpetuoque bono.
Aut vice pleraque pro causas plangit utraque, Nunc grates memorans, nuncque mori properans. Et merito: namque causasam commendat utramque Cum titulo fidei gratia multa Dei.
c Hæc mihi narravit,c qui præsens ista notavit Quæ retuli meditans pluribus et recitans.
Constans ipse satis in proposito pietatis, 250 Segnibus obstabatd dogmaque tale dabat: Omni nos hora nitamur ad anteriora; Præstet ubique rigor propositique vigor. Nemo lassetur, ad fortia quisque paretur, Nemo resolvatur; ampla corona datur.
Afficior grate super ordinis integritate, De lapsu vero sedulo mæstus ero.
Normam prætendo super ordine non metuendo: Exemplum capiat quilibet, ut sapiat.
Nonne trahunt proram sursum per fluminis oram, Qui se navigioc crediderint fluvio.
Cur? quia pelluntur undis, minimeque sinuntur Undarum strepitu currere pro libitu.
Impetus undarum, vehemens impulsus aquarum Cursum navis agit,f inferiusque trahit.
Exemplo tali, Fratres, in spirituali Ordine res geritur, si bene perspicitur.
Ecce laboramus, ut in ordine proficiamus, Licet propositum, nil agitur vetitum.
Relligio floret, dilectio mutua fervet, Omnes prospiciunt, avia despiciunt.
Sed post fervorem timeo restare teporem; Ultimo prospicio prona tibi hoc vitio Vos vexilliferi, constantes atque severi, Non cum segnitie stemus in hac acie.
g 275 Cum galea, scuto, gladiog fungamur acuto Sit simul in dextra lancea cum pharetra.
Loricæ tegumen, teli non desit acumen; Hac ne militia vos feriant vita.
Tergum non demus, magis hostis terga fugemus, Ut quod iter teneat posteritas videat.
Quod si sectari non vult, nobis reputari Pro culpa nequeat, cum via dux pateat.
Sancti vexati sunt olim, nec superati, Nullo supplicio, vel prece, vel pretio: Horum miremur vestigia, nec pigritemur Spe confortati quæque molesta pati.
Sic est affatus nutantes iste Beatus, Accendens tepidos, et solidans trepidos.
Vere laudandus vir plane magnificandus, Qui verbo movit, utiliter docuit.
h Sed quis miretur, si dogmate clarus habetur Vir tam conspicuus, moribus innocuus? Ejus doctrina fuit afflictis medicina, Dulcia persuadens, pneumatis i imbre madens. Pectore jucundo clarebat et ore rotundo, Multos ædificans, cordaque lætificans. Ipseque Norbertus sacro Pater ore disertus Munus id obstupuit, quod minime tacuit. Nam congaudendo dixit: Cum multa dicendo 300 Lassatus fuero, spe maculatus ero; Hic quod facundus lingua, sensuque profundus, Pro me Doctor erit; hoc equidem poterit. Nam socium lassus ut suscitat in grege cervus, Cum fugit in vanum qui timet ora canum. Hic excurret ita pro me, linguaque perita Multis proficiet, instruet, erudiet.
Vir sacer audivit, quod custodire cupivit; Nam non fugit eum, sic docuisse Deum: Quod sum mansuetus, humili quoque corde quietus, Ex me colligite, discite, conspicite. Restat mansuetis internæ pausa quietis, Qui fuerint humiles corde, mihi similes.
Præterea mitis fuit hic sine turbine litis, Vocibus his parens, atque tumore carens.
Quanto nobilitas major seclique potestas, Tanto præ famulis claruit hic humilis.
Turbidus expavit dum quis k nomen replicavit Antiquum Comitis: Quidque, rogo, facitis? Quid me turbatis? inquit, talique gravatis Nomine, l quod vereor, quoque minus moveor?
Multum quippe mali gessi sub nomine tali, Hoc m nomen Comitis obstitit illicitis.
Hoc lamentandum nunc est, fletuque piandum, Ut maculas animæ purificent lacrymæ.
325 Amodo jam vester famulus vocor atque minister, Qui n nova proposui, pristina postposui.
a Forte Ac.b MS. ab.c MS. quia.d MS. dogma tale.e MS. crediderit.f MS. inferius trahit.g MS. fungamus.h MS. Si. i MS. inde. k MS. nomine. l MS. qui. m MS. nomine. n MS. modo.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.