§ III. Aliquæ ejusdem reliquiæ in Gallia.
Præpostere quo primum sint et quando asportatæ Roma S. Agnetis exwiæ, quærimus; postquam superiori capite ostensum est, a B. Baldrico non ex Urbe, sed e quopiam Galliarum loco Ultrajectum esse advectas. Historia Inventionis habet villam Viduam a Danis, classe piratica per Ligerim fluvium ascendentibus, demolitam in nihilum, ut in ipsius alvei ripa sitam: ac regium tunc temporis fiscum fuisse; regiaque munificentia monasterium inibi constructum, multis et regiæ dignitatis honoribus sublimatum, ut illud Rex Clodoveus, qui primum Regum Francorum a S. Remigio Remorum Archiepiscopo et catechizatus et baptizatus, jugo Christi colla subdidit, mox Christi honori construxit, multis locupletans possessionibus, plurimis et exaltans muneribus, Sanctorumque possessionibus ditavit innumeris, atque non modicam Deo servientium ibidem adunavit congregationem, etc.
20 Quæ cum primum legeremus, de loco quopiam circa Ultrajectum urbem sito accipiebamus, Ligerimque fluvium, qui in Breviario Ultrajectino Ligera dicitur, Leccam esse, qui a divertigio Rheni Orientale latus Batavorum insulæ ambit, olimque Galliarum ac Germaniarum crat limes, et accepit fortassis a legione quapiam certis stationibus disposita nomen. Sunt autem qui Ultrajectum, omnemque Batavorum et Frisonam gentem, imperio paruisse Clodovæi existiment; fideque Christiana, simul atque eam ipse suscepit, collustratam: quod neque ita abnorme, ut si veteris scriptoris testimonio probetur, credi non possit, cum Sigambri Batavis contermini, Franci fuerint, Francisve permisti; et in eorum provincia ad Tolpiacum, quod nunc Juliæ oppidum Zullich, victoria de Alemannis relata Christo se devoverit Clodovæus. Neque tamen id satis probatum antiquis monumentis, aut Francorum in ditione extitisse ante Pipini Herstalli Martellique tempora Ultrajectum aut aut fidei mysteriū imbutam gentem ante S. Willebrordi ætatem. Nam quod Abbas Urspergensis scribit S. Sigebertum S. Koniocho episcopatum Trajectensem dedisse, cum nullius id confirmet vetusti scriptoris auctoritate, et plura peccet in illius temporis Gallica historia, haud satis validum censeri argumentum debet, ut fateri cogamur Ultrajecti jam tum Episcopos fuisse; præsertim cum superius Trajectum tunc Antistites haberet, huic S. Remaclus a S. Sigeberto Rege post S. Amandum datus Episcopus, ut 3 Septemb. dicemus, videturque Remacli nomen in Koniochi detortum. tunc ethnicos: 21 Et si fuissent a Clodoveo I, isthic collocatæ S. Agnetis reliquiæ non ob Danorum incursiones solum defodi debuissent, sed multo potius ob Frisonum alienos a religione nostra animos, idque per aliquot secula. Nam in vita S. Willebrordi, quam 7 Novemb. dabimus, ita scribitur: Igitur vir Dei cum sociis, sicut prædiximus, navigavit, donec prospero cursu ad ostia Rheni fluminis vela deposuit, ibique optata telluris statione refocillati sunt; et mox ad castellum Trajectum, quod in ipsa fluminis ripa situm est, pervenerunt, in quo etiam post aliquod tempus, Deo donante, et fidei dono crescente, idem S. Willibrordus sedem episcopatus sui habuit. Sed quia eadem gens Frisonum, in quo idem ædificatum est castellum, cum Rege suo Radbodo paganis adhuc sorduit ritibus etc. Quare cum prior illa, de repertis circa Ultrajectum reliquiis, nobis arrideret sententia; rebamur pro Clodovei III, Clodovei I, positum esse nomen. Nam Clodoveus III Theodorico patri sub annum 690 successit, regnavitque annis 4, circa quod tempus domiti a Pipino Herstallo sunt Frisones. sed in Gallia Celtica,
22 Sed longe modo probabilius nobis videtur Ligerim hic accipi debere pro celeberrimo illo Galliæ fluvio, iuxta quem in monasterio quopiam, heroicis illis Clodovæi I temporibus condito, S. Agnetis, Sanctique Benigni Carnutum Episcopi depositæ reliquiæ; seculo nono dire Gallias infestantibus Danis, sive Normannis, defossæ; tandemque sub annum 961 aut 962 repertæ; et triennio post a Thiadboldo Comite pars earum donata B. Baldrico Trajectensi Episcopo, cujus erat apud S. Brunonem Archiepiscopum Coloniensem, ut magistri, præcipua auctoritas. Et fortasse S. Brunonis gratia inductus est Thiadboldus, ut piis ejus votis annueret, cum is non modo Ottonis Imperatoris frater, sed Lotharii Regis, et Hugonis Capeti Ducis Francorum avnunculus esset, et sub ea tempora in Galliam ad nepotes conciliandos venisset, ut ad vîtam S. Patrocli dictum hoc ipso die. aliquæ Parisios,
23 An isthic aliquæ relentæ S. Agnetis reliquiæ, ac deinde in Brolio-S. Benedicti depositæ, an quod vult Saussaius, huc Ultrajecto allatæ, in ambiguo est. Avectas Ultrajecto reliquias, nusquam Beka Hedave Ultrajectinarum rerum scriptores meminerunt, at Saussaius ita scribit hoc die: Triumphus S. Agnetis Virginis et Martyris illustrissimæ: cujus gloriosi agonis trophæa, et clara palmæ virginalis decora Patres sanctissimi atque præcipui Ambrosius videlicet et Augustinus, nec non Maximus Saurinensis et Gregorius Magnus, ambitioso quasi præconio mirifice celebrarunt. Hujus sacratissimum corpus diu post ejus passionem Roma in Gallias allatum, cum corpore S. Pontiani Martyris apud Trajectum a Baldrico ipsius loci Episcopo honorifice repositum fuit, Benedicto VIII Ecclesiæ præsidente. Hinc vero ad cœnobium de Brolio-Benedicti, ordinis Cisterciensis, diœcesis Ebroicensis, transvectum; potiori ex parte tandem Lutetiam Parisiorum tralatum, Pauli III, summi Pontificis permissu, in ecclesia S. Eustachii famosissima, quæ primum sub ejusdem sanctissimæ Virginis nuncupatione constructa claruit, magna solennitate collocatum est a Carolo Episcopo Margarensi, Abbate Magloriano, vices gerente Joannis Cardinalis du Bellay urbici Antistitis: ubi in hunc usque diem multa cum veneratione asservatur in lipsano theca argentea auro undique illita. Caput vero ejusdem gloriosæ Christi athletæ pretiosum Rotomagi in nobili S. Audoeni basilica condigno honore conditum, etiamnum custoditur: ad quam ex præmemorato cœnobio Broliensi fuit, ne furentium hæreticorum, qui eodem labente sæculo Gallicana sacraria, obvia quæque direptioni, vastaverunt, impiis ausibus subjaceret, auspicato traductum. Hæc ille. Sed fallitur in Benedicto Papa; non VIII circa ea tempora, sed V sedit. Rotomagi forte pars est capitis, cum et Romæ esse caput dicatur.
24 Diem quoque idem Saussaius, quo sunt e Broliensi ad Auduram amnem sito cœnobio, Parisios allatæ sanctæ reliquiæ, Martyrologio suo inscripsit, nempe XVIII Aprilis: Lutetiæ Parisiorum, inquit, susceptio reliquiarum S. Agnetis Virginis et Martyris, ex cœnobio Brolii-Benedicti diœcesis Ebroicensis, facta anno salutis 15343, in abbatiali ecclesia S. Maglorii Parisiensis per Carolum Episcopum Maigarensem, Abbatem Maglorianum, auctoritate Pauli Papæ III, et consensu Joannis Parisiensis Episcopi, magno cum pompæ Ecclesiasticæ triumpho.
25 Aliquas ejusdem sanctæ Virginis reliquias Meleduni repertas testatur Saussaius XXII Septembris: Dominica post festum S. Matthæi, inquit, facta est Meleduni ad Sequanam miraculosa inventio reliquiarum S. Gregorii Papæ, Beatorumque Aspasii et Blasii Episcoporum, B. Mariæ Magdalenæ, necnon S. Agnetis Virginis et Martyris: quæ in S. Petri cœnobio repositæ fuerant congruenti honore.
26 Habet Ecclesia S. Petri Metropolitana Coloniæ, inter alias illustres Divorum reliquias, ut testatur Erhardus Winhemius in Sacrario Agrippinæ, brachium S. Agnetis Virginis et Martyris: hujusne an alterius, haud fas nolis quærere est.
Bruxellæ, sunt reliquiarum S. Agnetis particulæ. In Sacrario domus professæ Societatis Jesu Antwerpiæ est S. Agnetis Virginis et Martyris dens et os fractum, nam de alia Agnete S. Ursulæ socia ante dictum.
Inventionis et translationis
Ss. Agnetis et Benigni Episc.
E Gallia Ultrajectum,
ex veteri ms. S. Pauli Ultrajecti.
Reliquiæ SS. Agnetis et Benigni defossæ, revelantur Amolwino rustico.
Tempore Danicæ infestationis, reliquiæ S. Agnetis et Benigni defossæ, revelantur Amolwino rustico.
Tempore, quo servente a Danorum crudelitate mucro persecutionis intantum Galliarum sævit in partes, ut exigentibus populi peccatis terram prope redigeret insolitudinem, incolis in captivitatem abductis; eadem tempestate loca Sanctorum, permittente Deo, pro vindicta scelerum passim usquequaque pessumdare non destitit. Villa vero Vidua (sic enim appellabatur ab incolis) ab hisdem Danis, classi piratica perb Ligerim fluvium ascendentibus, demolitur in nihilum, ut in ipsius alvei ripa sitam offendunt. Regius etonim tunc temporis erat fiscus, regiaque munificentia monasterium inibi constructum, multis et regiæ dignitatis honoribus sublimatum, ut illud Rexc Clodovæus, qui primus Regum Francorum a S. Remigio Remorum Archiepiscopo et catechizatus et baptizatus jugo Christi colla subdidit, mox Christi honori construxit, multis locupletans possessionibus, plurimis et exaltans muneribus, Sanctorumque patrociniis ditavit innumeris, atque non modicam Deo servientium ibidem adunavit congregationem. Inter plurima Sanctorum pignora, pretiosum Martyrem Benignum videlicetd Carnotensem Episcopum, una cum ter beata Martyre ac Virgine Agnete pretiosa ibidem locavit veneratione.
2 Supradicta quoque imminente persecutione provisores sacrarii, sanctarum reliquiarum thesaurum effossæ telluris in absconditis non differunt occulere. Nam, ut dictum est, ingruentes pagani locum paullo ante cœlo sublimatum solo subvertendo cœquant, vix et hodie prioris status vestigia superant, nec præsens ætas tantorum ædificiorum nisi recolit in paucis. Nam et nunc ecclesiola saltem paucis vel uno lætatur Presbytero, ubi tunc temporis monasterii claustris innumeri florere sanctæ religionis in agonia. Anno vero e primo imperii Ottonis Augusti Christianissimi, nono autemf Lotharii Regis, facta est divinitus revelatio sanctorum corporum B. Benigni Martyris atque Pontificis, nec non et S. Agnetis Virginis ac Martyris Christi; facta etenim hoc modo: Cum sæpe quidam ejusdem Ecclesiæ Presbyter cœlitus sit ammonitus in somnis super hujusmodi re, non credulus visioni negligentius æquo duxit in primis: sed divina dispensatio rebus in omnibus humanæ mentis modum excellens in ammirando quæque humiliora mundi eligens fortioribus in contumeliam, voluit et hæc per humilitatis personam in nostræ salutis venire notitiam.
3 Accidit autem ut quidam rusticus, jussu sui dominatoris, ad opus ædificii lignis succisis, junctis boum jugis, cum plaustro silvam adiret. Ipse quidem defessus labore, more rustici vehiculum ascendens, operi futuro vel paullisper recreaturus, sopori non suo succubuit. Mox adstitit ei S. Agnes in visione, vocans illum proprio nomine: Vigilas, vigilasne Amolwine? Sic enim appellatus est. Sum Agnes Virgo Christi; timere nóli: meis fidem adhibeto jussis: phantasma ne me credas esse. Non solum tu, sed et non modica pars terræ verum, quod tibi manifesto, comprobabit esse. Deus humilium amator per te despectum hominibus aliter sibi visum, rem hujusmodi mundo non dedignatur innotescere. Vade ergo, et dic Lamberto Presbytero, ne suimet ipsius in damnum diutius protelet corpus Benigni Martyris et meum terra effodiens in lucem proferre; ipse etenim est Carnotensis Episcopus, qui pro Christi nomine sanguinem effudit, meus et filiolus spiritualis extitit, quem de matre fonte regeneratum sublevans mihi adoptavi in filium, nunc et congratulor in cœlis adesse consocium. Sub ipsius ecclesiæ stillicidio, effossis terræ scrobibus Austrum versus, altare cum tabulis vitreis desuper collisis inveniet, circa quod sarcophagum Benigni, cujus ad caput et meum, reperiet. Si forte non per hæc signa velit tuis credere dictis, objiciens te vanis abuti, ut mendacem, somniis; adjicies et hæc nil timide, perduret ut inquirendo præcipe, quo te saltem in his comprobet, vera non falsa deprimere. Inter ipsum aperiendæ scrobis locum Ligerimque fluvium, partibus æquis ab alterutris in medium æque mensuratis, mediante etiam vineæ spatio, puteus ab inquirentibus ibidem invenitur in medio, supradicta Danorum tempestate incolis rebus variis ad tutelam immissis, obstructus. Quo emundato et in altum exundato, binæ boni meta illi nolæ reperiuntur in imo. His saltem expertis tibi ne titubet credere, nec in longum differat jussa peragere. Nostra etenim natalitia populo indicat celebrare. Natalem vero diem Benigni Martyris in vigilia sanctorum Apostolorum Petri et Pauli non ignoret indicare; meum autem orbi notum non opus habet cuiquam intimare. Hic ille spiritus Angelicus finem imponens sermoni recessit in sua.
4 Expergefactus autem Amolwinus, ut sibi videbatur, a somno, diu secum an vigilando an dormiendo hæc agerentur, æstuavit in dubio. Plaustrum quoque non errans itineris ad ipsam arborem, quam pridie denotavit operi, reversus ad se tandem ut vidit perductum, credidit visioni, nec dubitat satis ammirans id divinitus effici. Nil morans mox incumbit operi, plaustrum onerat, reditum accelerare non tardat. Sequenti autem die affuit ei et idemg orama, more prioris solito, satis acerbe redarguens illum negligentiæ, minatur pœnas luere, si non satageret jussa peragere. Mox excussus a somno, timore percellitur; visa Presbytero nil immoratur intimare. Sed hujusmodires dum susurratur inter suos, non latet Thiadmarum operis magistrum. Ab illo namque gravi fustigatus verbere, prorsus impeditur ab itinere. Improperatur ei laboris ignavia, et ob id vana sibi fingere somnia, quo vacaret ab opere: violentius solito urgetur opera operi nolens volens addere.
5 Quid plura? Tertia autem die nec tertia visio deerat illi silvam versus iter agenti, hoc addens prioribus, eum ethis confortans consolationibus: Te verberatum ob mea jussa, inquit, nunc quod doles, inultum præterire non expavescas. Hæc tristitia tibi vertetur in gaudium, illi mœroris et doloris in cumulum: sentiet vel invitus et te vera dicere et per te doloris talionem incidere. Tu tamen ab incepto pedem ne retrahas, antequam cuncta per ordinem digeras. Sopor autem ut abscessit, haud immemor jussi, jugis illic cum plaustro relictis, cursus concito pedes recursum accelerans, clam seniori, rem ab integro soli semotim denudavit Presbytero.
a De nortmannorum, id est, Septemtrionalium virorum, ac nominatim Danorum, in Gallias incursionibus, plurima ex antiquis Scriptoribus habet Du Chesne in historia Normannica; et hic quoque in plurimorum Sanctorum gestis de iis actum.
b Ligeris, Gallice Loyre, clarus Galliæ amnis, et post Danubium inter Europæos longissimi cursus, in Oceanum Britannicum infra Nannetes se effundit. Ligera dicitur in veteri Breviario Ultrajectensi. Anno 833 mense Julio Ligerim adeuntes Northmanni, Nannetum urbem et monasterium S. Florentii ac vicina loca populati sunt ut in gestis Nortmannorum narrat du Chesne. Verismile est circa illud tempus esse gesta, quæ hic narrantur.
c Obiit Clodoveus I, sub annum Christi 314, anno regni 30; religionem Catholicam complexus anno 496, ut 1 Oct. ad vitam S. Remigii dicemus.
d Deest hic in catalogis Episcoporum Carnotensium vulgatis.
e Oto Imperator coronatus est Ronæ a Joanne XII Papa, anni 962 exordio.
f Lotharius Ludovici IV Transmarini filius, Rex Galliæ 12 Novemb. 954 inunctus est.
g MS. Ultraj. oroma sed bezæz legendum, id est, visio. MS. Rubæx-vallis; Sequenti autem die adfuit ei cadem matrona redarguens illum negligentie, et minatur etc.
Reliquiæ inventæ a Lamberto Presbytero.
Presbyter quoque non satis illi credulus, verba rustici minus æquo dijudicans postponit, audita mentem obtundit ad talia. Nec signis fidem adhibens auditis, studet caussam investigare veritatis. Sed non longe post, finitis matutinalibus hymnis, ut bonæ conversationis apud suos erat, nec vita conversationi discordabat, dum artubus strato locatis, somnus obrepsit; illi sopore leniter soporato visa est et Virgo ita forma eleganti, ut nil supra esset, assistere, negligentiarum illum haud leniter redarguens; ac nisi rustici verbis assentiret, atque jussa properanter adimpleret, minitans commissi piaculum non evadere. His dictis expergescens Presbyter non expers timoris huc illucque animum curas versabat in omnes, tamen adhuc mente vacillat si id divinitus acciderit: quærit Ecclesiæ refugium, bono utens consilio, rogat Dominum, ut si ejus placito hæc esset ammonitio, non defraudaretur vel iterum ammoneri denuo, vel, si præsumeret loqui, tertio. At ille non cassas effrerens preces, divinitus exauditur. Namque sequenti nocte tenebras rumpente diluculo, similiter admonetur ut pridie. Tertiæ etenim sub ipso noctis et auroræ crepusculo, quando tunc temporis solet quiescentibus somnus solito levior subrepere, dubius, ut sæpe testatus est, an in vigilatu prorsus, an in dormitu, vel somni sub nebula, illi jacenti, sed, ut verius affirmat, insomni S. Agnes astitit ei tertio. Sic enim seipsam seipsam appellans: Sum Agnes, inquit; quid diffidis Lamberte? Cur hæres meis intantum ammonitionibus assentire? Pelle timorem: ne paveas humanum offendere vultum, nec attendas in morando tui præceptoris, quem forte times ab hoste reditum. Solve metum, implendo jussum, Dominus aderit tecum. Hæc dicens, et cuncta signorum ac locorum iterans iterum monimenta, per rusticum prius denotata digessit in ordine.
7 Vix cessante visione soporis umbra disparuit ab illo; qui rerum haud dubius, gratiarum actionibus Deo peractis, mox et convocatis ipsius Ecclesiæ quos et novit ceteris mente saniores ac Deo fideliores, ipsis eandem visionem visionisque nuntium, ac omnem rei veritatem ab ordine digessit et explanat ad integrum. Qui omnes unanimi assensu consilium exhibitentes, effectum consilii secum, permittente Deo, peragere tentaverunt, quod et fecerunt. Illico operi accinguntur omnes, una cum Presbytero; sarculis terram loco designato nil morantes in altum effodere. Qua detecta, thesaurus terræ latebris diu occultus palam effertur in lucem. Nec ibidem signa defuere. Nam nec puteus sua celavit inquirentibus, sed cuncta, sicut fuerant prædicta, sunt ab hisdem in promptu reperta, scilicet fidelibus in testimonium, infidelibus in scandalum. Igitur inventis sanctorum corporum reliquiis, omnes Deo dederunt gloriam, tollentesque ab humo cum gaudio et honore parietibus ecclesiæ intulerunt. Nec mora: intulit Presbyter rem omnem ad integrum, reique nuntium non tacens, natalem Benigni Martyris diem ritu festivo celebrare, non jussi immemor, satis indixit populo.
8 Nec prælabitur impunitum, juxta S. Agnetis præsagium, quod præfatus Thiadmarus narrantem hujusmodi revelationis orama fustigavit indebitum. Unici pigneris improvisa morte statim subsequenti die graviter afflictus, vitam ac lucem in moerore luctus pro dolore nati duxit exosam: tantoque cruciatus dolore recolit se satis grande pauperis in verberibus perpetrasse flagitium, nec hoc posse præterire ullo modo inultum. Fatetur merito pœnam luere: properat primo sibi pauperem reconciliari; tunc merita Sanctorum supplici voto supplicans veniam mereri, ne plus suis sentiat id facinus divinitus ulcisci: seque devovit exinde nil tale perpetraturum, Deo propitio.
Festa profanantes, puniti.
Transactis autem dierum curriculis eumdem revolutum diem sollemniter populo celebrante sub tanti Patris ac Martyris honore, contigit ut clam e populo quidam mente protervus, nequam spiritus instigatus instinctu, qui semper adversatur Christianæ religionis augmento, conventum Ecclesiæ perturbans, diei festum exprobando, non modica in Presbyterum nil veritus sit exacerbare convicia: Cujus, inquit, ossa nescio sepulturam rimando si Presbyter e bustis eruerit, ejus honori festum feriando quis intantum desipiat ut celebrare satagat? Nemo meorum hodie vacabit ob id ab opere. Omnes nos hoc in agenda desipimus, atque digni ludibrio habiti sumus. His atque aliis incumbens improperiis, populum satis suspendit in dubio. Tandem reversus ad sua, suis feriatum interdixit otium; insuper junctis boum jugis quasi campum araturus adiit. Conjux vero textum ire telam nec distulit.
10 Statim autem ut sui planitiem attigit jugeri, parvipendens eo domum repedare in aratro, unus e bobus in caput præceps obvolutus casu cervicem illisit. Nec miser ille tali mente retunsus, offensu incurrit secundo. Par etenim parem pari subsequitur interitu, solvens domini supplicium. Nec damnum tertii moratur bovis dominum flagellare. Qui tandem vel invitus recognoscit in Sanctum Dei se graviter peccasse: pœnitet se incepti, festinat aratrum suspendere: dum autem accelerat juga disjungere boum, quartus inter manus labitur mortuus. Octo namque jugalibus campum ascendens, vix et aegre cum quatuor ad domum rediit, etiam eorum quartus in introitu domus casus impetu domino suo damnum ingerens occubuit. Nec tecta carent interim ultionis sorte: dolor luctusve intus forisque ingeminant undique. Nam uxor, cui nomen Leuduza, ubi assedit telæ, tramam in transversum staminis more texentium trajectura per licia, manum partemque brachii cubitum usque ossetenus reversa tam carne quam cute non sine magno dolore vix ad se retraxit debilem et prorsus inutilem. Fit quod planctibus ac luctui dent operam, qui festivis vacare dedignati sunt otiis. Tandem vel inviti, suorum usi consilio, Benigni beati Martyris suffragium expetunt: seipsos ejus in famulatum cum filiis ac possessionibus Ecclesiæ subjiciunt, ne amplius in se suosque pœna commissi saeviret in posterum.
11 Quædam etiam puella ejusdem diei solemnitate neglecta, cum instrumento muliebri, quod colum nominant, more rusticarum per atrium ecclesiæ vagabunda tornans fusum in nendo filum inutile dum spatiatur, subito coram omnibus humi prostrata decidit, contractis debilitatisque membris omnibus diri doloris magnitudine diu cruciata demum inopinate domum reportatur a suis: fit in tectis parentum ululatus, foris vicinorum pavor lacrymosus. Undique irruentes attoniti stupore circumstant semivivam, ac satis digne audacis facti scelus incusant; Deum tamen super his propitium fieri supplicant, cui facile est præstare gaudia, quæ votum transscendunt humanum. Quid plura? Post defleti reatus confessionem jam salus desperata non differtur a Deo, cui muneris usus hic potior quam nemo putet. Parentes eam, ut ipsa flendo rogavit, ecclesiæ parietibus intulerunt, Sanctorum patrociniis in famulam ipsius affectu subjicientes. Nec in longum differtur. Fit palam cujus meriti sint apud Deum Sancti. Membra jam præmortua priorem reformantur in statum. Sana surgit et exilit, adstante populo, quæ pœne exanimis ac jam a suis desperata, vix solo viva anhelitu repræsentatur ecclesiæ. His visis non solum parentes puellæ, verum plebs et omnis in laudem Dei gratias extollit. Et merito, qui tantis Sanctorum pignora declaravit miraculis, tantisque patriam sublimare dignatus est patrociniis.
Reliquiæ Ultrajectum translatæ.
Cui dubium his populum divinitus eruditum tanti diei sollennitatem otiis venerari feriatis? Conclamat et populi frequentia, testibus his signis Deum offendere, qui solemnem Sanctorum ultra nequam spiritus face succensus inficiatur colere? Corroboratur et id deifice subsequentibus plurimarum sanitatum miraculis, sique plus in orbem et in dies summa solennis diei reverentia cunctis inolevit circumquaque degentibus. Nec desunt medelæ languorum, tanti Patris ac tantæ Domnæ patrocinia devote colentibus. Plurimis omissis, non abs re tamen ducimus inserere lectioni, quod sub idem fere tempus S. Agnes item eidem Presbytero apparens in somnis, Cave ne circumveniaris, inquit, a monachis, excogitata fraude circa te furti dolum exercentibus. Duo etenim huc adventant orandi sub umbra, nostras sed inviolare reliquias res vera. Thiadboldum et Comitem huc cum nundinis antiqui fisci redhibitionem ammonebis reducere, locum in reparando tempus ac sumptus accelerans propere. Sin aliter, sentiet in proximo vel sui sui vel suorum non sine damno se periculum incidere. Nec plura locuta, recessit in sua. Presbyter autem ubi excutitur a somno, visione secum corde volutata, festinanter ad ecclesiam pergere tendit, reliquias Sanctorum vase vacuo super altare relicto, rem dissimulans, in apotheca frumenti secus altare retro posita clam reponit. Vix inde digressus, ecce duo monachi de a S. Juliano profecti, nequicquam astu freti adveniunt, petunt ab eo locum in ecclesia tempusque competens orandi, speciem religionis fuco falsitatis decolorant. Nec ille denegat, haud ignarus Sanctorum negotii, securus omnino sui. Quid plura? Fallere conaturi quasi nescium, falluntur ad integrum: tamen prosequuntur inceptum. Fracta autem ab illis reliquiarum theca, specie lusi spem offendunt inanem. Inde non sine pudore reversi cassato thesauri fasce vacui redierunt in sua. Presbyter vero repertis doli furtique vestigiis rei negotium retexit suis: nec monachi plus itidem celavere sciscitantibus. Deinde timoris reverentia magisque circa Sanctorum patrocinia successit indigenis.
13 Cum autem hæc ita se habent, Baldricum Trajectensem Episcopum res facta diu non latuit. Nam quod orbi novum ejus notitiam aufugit unquam? His ad earum inquisitionem animadversis, fervet animo, voti fervorem revelans Deo; diu nec patitur inexpertum, impatiens moræ, si possit pertinaci prece tanti pretii thesaurum adipisci. Missis etenim propere legatis Comiti Thiadboldo, quem sibi cana fides inextricabilius amicitiæ pignus experiri tentavit, hoc et experimentum esse reliquias Sanctorum noviter mundo divinitus declaratas sibi non denegare. Comes quoque quid mallet satis anxius anhelabat, an amico pareret, vel se suosque tantis patronis expoliaret: nam si vel quid locum amicitiæ negando vellet inficere, nequaquam assensum præberet affectui. Sed tandem, Deo volente, sed potius, ut ita dixerim, nolens donum donat expostulatum, nil dubius Deo et Sanctis non ad id datum displicere.
14 Præsul igitur voti compos, gratiarum actiones Deo cum laudibus extollens, choro Clericorum conjuncto, populique frequentia, decuit ut Sanctos, occurrit in obviam, quos honore condigno susceptos infra Trajectensem Episcopalis Sedis aulam pridie Kalendarum Aprilium loco locavit in uno, sed singulis semotim in loculis, anno scilicet Incarnationis Domini nostri Jesu Christi nongentesimo sexagesimo quarto, Indictione septima, Sabbatorum quinta. Nunc etenim his gemmis Trajectum se gaudet esse decoratum; gaudet et se tanti talisque thesauri divitiis locupletatum, hauriens quotidie jocunditatem a Domino, pacis jubilum, salutis incrementum, vitiis medelam, animabus remedium, hostibus obstaculum, talibus pro se Deum interpellantibus, fovet exultans in gremio, quorum non titubat foveri patrocinio. Plebs et incolæ debitum honoris gestiunt impendere: nam quod voto supplici petunt, inde Deum laudant illis non denegari. Nec dubitandum sanæ fidei personis Beati Benigni Martyris nec non ter beatæ Martyris ac Virginis Agnetis gloriosa per merita cunctis illorum patrocinia colentibus divinitus præstari quicquid in nomine Salvatoris quæritur ab illis fide non dubia. Quapropter et nos qui eorum meritis adjuvari cupimus honorem diei festi devote celebrantes, pro nobis ipsos Deum interpellare sedulo supplicemus; quatemus coeleste gaudium, quod per nos assequi non valemus, ipsis intercedentibus una cum Sanctis omnibus obtinere mereamur, præstante Domino nostro Jesu Christo qui Sanctis suis nil negat, cum Patre ac Spiritu sancto regnans rerumque machinam gubernans sine seculorum termino, Amen. a Est S. Juliani monasterium in urbe Turonensi, quæ et ipsa ad Ligerim sita.
De reliquiis s. Agnetis
Constantinopolim, postea in Hispaniam translatis.
Constantinopolim quoque, et prius etiam quam in Belgicam Celticamve Galliam, S. Agnetis translatæ reliquiæ. Id Baronius in Notat. ad Martyrologium, temporibus Marciani Imp. factum tradit, itaque scribere Theodorum Lectorem. Verum hic lib. 2, collectancorum sub finem ista habet: Sub illius (Theodosii junioris, cui Marcianus anno 430, successit) imperio, depositæ sunt reliquiæ SS. Stephani, Laurentii, et Agnes, in martyrio S. Laurentii, vigesima prima Septembris; et celebratur isthic hactenus eo die ipsorum memoria. Ast in Græcorum Menæis ac Menologio nulla hoc die eorum mentio exstat; nec 27 Septembris, qui dies erat in Latina Theodori versione expressus.
2 De S. Stephani translatione separatim Nicephorus lib. 14, cap. 9. De S. Agnetis et S. Laurentii sequenti capite ita scribit: Fama sane obtinuit, in aliis quoque multis rebus Deum Reginæ huic (Pulcheriæ) futura prædixisse, maximæque religionis et pietatis ei atque ejus sororibus, quæ et ipsæ idem vitæ institutum coluere, testimonium perhibuisse. Nam et Laurentii Martyris, et Agnes reliquias inventas Constantinopolim intulit; ubi et ædem amplitudine maximam, elegantiaque pulcherrimam construxit. Cum vero illa imperium gereret, Gennadius autem Constantinopolitanæ Ecclesiæ præesset, reliquiæ S. Anastasiæ pharmaceutriæ Sirmio allatæ, etc; quæ postrema videntur indicare, priores reliquias adportatas Constantinopolim, priusquam imperium ipsa, fratre anno 430 defuncto, capesseret.
3 Antonius Vincentius Domeneccus in historia Sanctorum Catalauniæ tradit ex veteri MS. Ecclesiæ Manresanæ, illas S. Agnetis reliquias a Guilielmo Provinciæ Viennensis Comite, Constantinopoli, cum S. Antonii corpore, allatas in Galliam, inde ad monasterium, cui Bages nomen est, prope Manresam situm, postremo Manresam. Atque hæc quidem postrema translatio ut ex propriis ejus loci hausta monumentis, omnino fidem meretur: in prioribus multa sunt quæ merito possit curiosus lector suspectare. Nam XVII Januarii in translatione corporis S. Antonii, nulla S. Agnetis mentio facta: illad per Jocelinum, sive Jacelinum, Guillermi Comitis filium, non Guilielmum, allatum. Deinde innuit Domeneccus eumdem Guilielmum reliquias S. Agnetis donasse Legatis Regis Castellæ ejusque fratris Toletani Antistitis: et quidem Regem illum conjicit esse Alfonsum VI, qui Imperator dictus. At multo ante Alfonsi VI ætatem, qui ab anno 1108 ad 1139 regnum tenuit, allatæ sunt in Galliam S. Antonii exuviæ. Neque Alfonsus VI, fratrem habuit Episcopum Toletanum, sed Alfonsus VIII Sanctium. Quid quod Marciani Imperatoris sororem nuptam ait Duci Austriæ? Norici, (id deinde Austria appellatum) qui tunc status fuerit, Marciani imperio, patet ex principio vitæ S. Severini Noricorum Apostoli VIII Januarii: neque Noricum ad Imperium Byzantinum pertinebat. Ait Romanis abnuentibus reliquias dare, comminatum esse Marcianum, bello petiturum: si eæ illi vires fuissent, ut deportare in Italiam exercitum posset, potius iisdem Romanis contra Wandalos aliosque barbaros opem tulisset. Demum collocatas Constantinopoli fuisse reliquias scribit, in lavo aræ latere, quod jam ante dextrum S. Antonii corpus obtineret: cum supra ostenderimus longe post Constantinopolim hoc fuisse allatum, quod ne inventum quidem tunc erat.
4 Ea nobis ratio fuit, ut nequaquam verbum de verbo Domenecci expresserimus, sed compendio totam narrationem perstrinzerimus; certius fortasse quidpiam pronuntiaturi, si quem ille citat Manresanum codicem vidissemus.
NARRATIO TRANSLATIONIS, ex Antonio Vincentio Domenecco.
Sanctæ Virginis Agnetis Translationes plures, quo facilius de postrema explicemus, brevi omnes comprehendemus. Agnes fuit quædam Constantinopolitani Imperatoris Marciani sororis filia. Ea cum se ruri oblectaret, atque ex fonte, quem offenderat, capta aquæ specie et perspicuitate gustasset; repente correpta a genio malo, magno mærore avunculum Cæsarem perculit. Cui cum ob eam caussam placuisset supplicationes institui, exaudita vox est divinitus, quæ virginem, nisi Constantinopolim ejus Divæ, quæ ignem illæsa subiisset, allato corpore, negabat posse liberari. Responum obscurum, iteratis supplicationibus audita vox declaravit, eam esse Agnetem interpretata, ad Romam tumulo inclusam e marmore.
2 Legatione missa a Romanis propter religionem, virginis corpus, non precibus, viæ terrore auferri potuit. Delatum Constantinopolim, maxima leltitia, clarissima pompa ad ædem suam vehebatur. Cui cum propinquasset, illico jumenta attonita, non ultro, non citro agi poterant. Verum, cum se universi humi abjecissent, Deum obsecrantes, ad regiam sponte, quæ prope ab S. Sophiæ sita erat, recta iter capiunt. Erat in ea sacellum, in quod jussu Cæsaris illatæ saeræ exuviae, atque ad eas arreptitia illa perducta. Quæ illico humi collapsa, horam jacuit mortuæ similis. Terrorem angebat, susurrus teter atque horribilis: Quid me torques? quid pellis? quid exagitas Virgo sancta? Neque ita multo post pulsus exagitatusque est: illa, ingenti omnium gratulatione gaudioque liberata. Quærenti deinde avunculo Cæsari, quid illi factum esset, cum humi afflicta deliquio animi jaceret, confirmavit tenellam virginem sibi ita colloqui visam; sese Agnetem esse, jubere excedere turpem genium, reverti vetare. Tum visum evanisse. Cæsar religione compulsus, Agnetem subinde isthic honorifice condi, tumulum auro tegi, ornari gemnis imperavit. Hæctenus prima Translatio, sequitur altera.
3 Guilielmus Guilielmi filius Viennæ Comitis, adita religiose Hierosolyma, Constantinopolitano Imperatori biennium deinde convixerat. Quem cum sibi maximo amore obstrinxisset, ægreque pervicisset, ut reditum ei facere liceret in patriam, ab Imperatore, qui se, quod illi placuisset, id daturum esse juraverat, SS. Antonii et Agnetis corpora in patriam abstulit, quas in Deiparæ Virginis æde, loco qui Motta dicitur, collocavit, ubi ingentia dein facta miracula.
4 Tertia Castellæ Regis, ejusque fratris Toletani Præsulis rogatu per legatos, summa Guilielmi Comitis largitate facta est. Nam cum ossium partem insignem oratum venissent, pleraque data sunt, retenta solum isthic parte exigua, additæque D. Mauritii Theoborum Martyrum principis reliquiae. Legati superatis Pyrenæis magnis itineribus confecti, ad vicum S. Fructuosi, media leuca ab oppido Manresa, in canobio instituti Benedictini cum consedissent, cuperentque a viæ labore recreari, correpti morbo plerique ibi extincti sunt. Reliqui depositis in ea æde reliquiis his, Sanctorumque Fructuosi, Eulogii, Augurii, quas a Tarraconensibus, dum in Galliam proficiscerentur, impetrarant; spe ducti fore, ut deinde ex eo loco et contempto et devincto Romanæ Ecclesiæ, facilius reducerentur, quam si Manresæ collocavissent, domum profecti sunt.
3 Anno Christi 1372, Senatus Manresanus, magna ante contentione conatuque consumpto, demum a Guidone Portuensi Episcopo, summique Pontificis in Aragonia Legato a latere, potestate impetrata, 30 Augusti, magno apparatu, frequentissima prosecutione, Manresam SS. Fructuosi, Eulogii, Augurii, Mauritii, Agnetis ossa deportavit.
6 In ea translatione, vir magno corporis et veternoso stupore præditus, ut incedere nihil posset, cum præter ejus ædes pompa duceretur, Divos ipsos præcipueque,
Agnetem precatus, repente exiliit, et ad ædem sacram ipse prosectus est.
7 Non absimili beneficio, eodem die, paribus votis æcus visum recipit. videndi facultatem amissam funditus Amata, in suburbano habitans mulier, cum ejus ædes præterveherentur Divorum corpora, subito recuperavit, seque ad prosecutorum multitudinem adjunxit.
8 Neque vero morbi vitique ullum genus incuratum Febris et renum dolores curati. Divi nostri siverunt. Conflictabatur acerrima febri, renunque doloribus, Jacobus Desprat, institor Manresanus, Panormi in Sicilia. Ut primum D. Agneti lampadem argenteam ægroti frater promisit, velut dicto votoque citius convaluit: ac domum redux, votum persolvit. Plures iisdem curati sunt morbis.
9 Elizabetha Paguera ex summarum ædium fenestra prolapsa, suæ matri inspectanti concipiendi volti B. Agneti religionem periculo injecit suo, eodemque voto vicit periculum. Integerrima a patre cellerime accurrente ad filie, ut opinabatur, mortem, reducta est.
10 Radiola quædam fuit, febri pene extincta, a medicis deposita. Ejus frater Divis nummos vovet, eorumdem tumulis exornandis. Voto concepto, illa convalescere cæpit. Infantulus dies octo vixerat. Alfonsi Sabateri filiolus. Post eos dies obiit. Tres horas amplius sine vita jacuerat, votum Divis Martyribus a pia femina, quæ aderat, nuncupatum, eorum sumptuum, quos infantuli sepultura conficeret, ad Manresanos tumulos concinnandos convertendorum. Revixit multosque dein annos in vita fuit. Febricitans quidam cum conjuge ad Martyrum sepulchra vigilabat. Vident maxima lumina bina per fenestram ad sacrum altare devolare, quorum luce tota ædes ardere quodammodo videbatur. Hora dimilia hinc atque isthine luxerant, cum eodem aditu ambo in celum elabuntur, magna in conjugum animis luce relicta.
De miraculis s. Agnetis.
Multa extant magnaque S. Agnetis in mortales beneficia. Paucula hic promemus, præter ca quæ jam unte in historia translationis commemorata sunt. Ac primum in vita S. Bonifacii Lausanensis Episcopi, quam XIX Februarii dabimus, ista narrantur: Quidam Cardinalis ægrotabat Parisiis usque ad mortem, et Magister Guilielmus de Militon ministrabat ei, qui ait sociis suis: Vado parum quiescere, quia valde fatigatus sum, et egresso eo, confestim in visione apparuit venerabilis Bonifacius ipsi infirmo pontificalibus insignuiter adornatus, adducens secum quamdam Virginem pulcherrimam, monilibus decentissime redimitam. Ait autem Bonifacius ad infirmum: Domine quid facitis, et quomodo habetis? qui respondit: Valde debilis sum, et Episcopus signavit digito frontem ejus, et manu sua tersit faciem et pectus ipsius; atque ita data benedictione statim convaluit. Interea interrogante infirmo, Quæ esset ista puella, respondet Episcopus: Hæc est S. Agnes, et statim visio disparuit.
2 Singulari pietate S. Agnetem coluit S. Birgitta: quare saepenumero ei apparuisse Virgo legitur, eamque calestibus monitis imbuisse. Libro 3, Revelat. cap. 12, pro Episcopo quodam orantem docet, homines saepe gratiae Dei, qua ad virtutis studiom trahuntur, resistere, et periculose disserre bonorum operum studiom in finem vitæ. Eodem libro cap. 3, hortatur Birgittam, ut Dei matrem studiose colat et cam diligat; quam et lilio comparat; ut locum illum exponit Consalveus Durantus in Notis, Libro 4, cap. 11, pro ea Deiparæ Virginis supplicat Agnes. Eodem libro, cap. 17, piae et honestæ vitæ præceptiones illi tradit, uti et cap. 20; at 124, imponit illi coronam ex septem lapidibus pretiosis, ob patienter toleratas afflictiones. In revelationibus Extravagantibus cap. 63, his Birgittam Dei Mater verbis affatur: Sta ergo stabilis, et obedi Agneti in consiliis quæ dat tibi in spirituali visione, et Magistro tuo, qui ambo informant te de uno spiritu; et obediens alteri eorum, obedis ambobus.
3 Magnum inesse in ejus patrocinio ad castimoniam tendam præsidium, manifestum fit ex eo quod commemorat Auctor historiæ Lombardicæ Jacobus de Voragine, haud ille quidem maximæ semper fidei; sed quod ex illo huc depromimus, recitat et Claudius Rota ord. Prædicatorum: Quidam vir nomine Paulinus in ecclesia S. Agnetis sacerdotii fungens officio, mira cœpit carnis tentatione vexari. Sed cum Deum offendere nollet, a Summo Pontifice licentiam petiit contrahendi. Cujus bonitatem et simplicitatem Papa considerans, annulum ei cum smaragdo dedit, et jussit ut imagini formosæ B. Agnetis, quæ in sua ecclesia depicta erat, ex parte sua præciperet ut se permitteret desponsari. Cumque hoc Sacerdos imagini imperaret, illa continuo digitum annularem porrigens, et annulo suscepto digitum retrahens, omnes tentationes a Sacerdote fugavit. Prædictus autem annulus adhuc dicitur in ejus digito apparere. Alibi tamen legitur, quod cum ecclesia B. Agnetis rueret, Papa cuidam Sacerdoti dixit, se sibi velle quamdam sponsam custodiendam et nutriendam, scilicet ecclesiam S. Agnetis, committere: dansque ei annulum jussit ut dictam imaginem desponsaret. Quam illa extendente et retrahente digitum desponsavit. Hæc illi; quæ etsi necessariis stabilita temporum notis, ac testimoniis non sunt; ideoque minus ad fidem faciendam accommodata; tamen quia et desponsatæ Ecclesiæ a Sanctis leguntur, et Cælitibus se aut Deiparæ Cælitum Reginæ, simili velut arrha spiritualis connubii, in eorum statuis imaginibusve, quidam obstrinxerunt, respuere omnino non possunus.
4 F. Paulus Aznar in libro exercitiorum spiritualium scribit Ordinis sanctissimæ Trinitatis primariam Præsidem ac Patronam S. Agnetem esse. De eo ordine plenius agemus XVII Decembris ad vitam B. Joannis de Matta, et B. Felicis, IV Novemberis, primorum illius congregationis parentum.
Alia miracula
ex Thom. a Kempis post ser. 8, ad Novit.
§ I. Ope S. Agnetis pulsa ægritudo.
Frater quidam domus nostræ, capitis dolorem frequenter patiebatur, et ideo nonnumquam exire chorum cogebatur. Habebat autem specialem devotionem ad S. Agnetem venerabilem Virginem, a Patronam nostram, multæ pietatis dulcedine affluentem. Desideravit ergo ingenti cordis affectu sacras reliquias ejus visitare in Trajecto, quæ ibidem in arca argentea, auro tecta, in ecclesia Cathedrali S. Martini, honorifice conservantur. Contigit ergo, ut cum Priore suo pergeret, ad præfatum summæ reverentiæ locum visitandum, et veniens ad præfatæ cathedralis Ecclesiæ aulam multis Sanctorum reliquiis decenter ornatam, petiit a custode sibi ostendi beatissimæ Agnetis arcam, ob devotionis suæ instantiam diu desideratam. Tunc sanctarum reliquiarum custos ait: Non facile licet mihi reserare pretiosam S. Agnetis arcam: sed libenter vobisb antiquam almæ Virginis capsulam ostendam, in qua sacræ reliquiæ ejus diu requieverunt, ad Dei laudem et gloriam. Quod Frater audiens lætatus est consolatus, expectans honorabilem sibi loculum præsetandum. Quo viso et aperto, inclinavit se reverenter, et osculans sanctum serinium intromisit caput suum confidenter, sperans sibi auxilium meritis S. Agnetis affuturum inhæsitanter. His igitur actis, maximas gratias egit Deo et S. Agneti Virgini, quod patentibus oculis suis hæc meruisset intueri. Qui ex hoc tempore et deinceps, a pristinis doloribus relevatus est, non solum in corpore, sed etiam ampliori devotione profecit in mente: atque reliquum vitæ suæ tempus, jucundo et felici agone, in fervore spiritus bene terminavit.
2 Alius quidam Frater, cum in profecto S. Agnetis ad refectorium legisset, accidit ei improvise, quod postea solus comedens, os piscis in ore ejus frangeretur; et palato tam fixe inhæreret, ut acumen ejus nec extrahere, nec expuere tunc valeret. Quapropter contrastatus valde, et timens periculum vocis, ex hac læsione sibi imminere; expectavit patienter horam vespertinam de S. Agnete solenniter in choro decantandam. Cumque cantor responsorium, Pulchra facie, altius incepisset, et conventus chori lætis vocibus, ad honorem S. Agnetis, residium prosequeretur, devote cantando et laudando, cœpit Frater læsus pariter concinere, et S. Agnetem dilectam et benignam patronam suam suppliciter invocare, ut in ea lora sibi subveniret et de ista læsione liberaret. Et (o mira Dei clementia, et quam ineffabilis virtus ejus et potentia, qui non deserit sperantes in se, de quacumque tribulatione clamaverint ad eum!) statim namque, cum hæc verba, cum conventu cantaret, Intercede pro omnibus nobis; sensit quemdam pruritum in palato gutturis, cœpitque parum tussire; et in instanti, cum saliva oris, exspuit aculeum piscis, sine dolore sui gutturis. Tunc alacer effectus, gratias egit Deo, et S. Agneti Virgini, quod tam cito meruisset exaudiri et curari. Finitis autem vesperis, mansit silenter in choro, prosternens se humiliter super scabellum pedum suorum, osculando pavimentum asserum, ex intimo cordis affectu, congratulans in secreto de tanto beneficio, meritis S. Agnetis sibi collato. Deinde magis volens certificari de præsenti facto, quæsvit aculeum piscis ex ore projectum, et invenit eum in arena prolapsum: quem secum tollens ad cellam, posuit juxta S. Agnetis imaginem, ob ejus specialem dilectionem perpetuo recolendam. Cujus sacro patrocinio, pius Dominus ab omni periculo nos semper et ubique dignetur custodire, et in bona conversatione cum omnibus nobis in oratione commendatis, conservare, Amen.
a Erat quippe Thomas a Kempis Canonicus regularis in domo Montis S. Agnetis, leuca una distantis ab urbe Swollensi in Transisulana inferioris Germaniae provincia. In ejus monasterii chronico, quod Herbertus Rosweydus noster typis vulgavit. ad an. 1412, de Oetherto Wilde ita scribitur: Ilic de civitate Zwollensi ex probis valde parentibus natus, S. Agnetem Virginem, Patronam nostram, speciali devotione dilexit. Et fuit, ut ibidem cap. 12, traditur, anno 1412, 8 Aprilis, feria 6, intra octavas Paschæ consecrata illius cænobii ecclesia in honorem S. Agnetis.
b Ea deinde ad Montem S. Agnetis allata, ut idem testatur Auctor cap. 28 Eodem anno 1461, inquit, impetravit venerabilis Prior noster Georgius Domus nostræ a Canonicis majoris EcclesieTrajectensis antiquam arcam ligneam santissimæ Agnetis Virginis et Martyris carissimæ Patronæ domus nostræ, sine reliquis tamen ejus.... Hanc sanctam arcam reportaverunt secum duo Fratres nostri in Sacerdotes consecrati. F. Henricus Brunonis, et F. Theodericus Wanninck, pergentes de Trajecto navigio per Hollandiam, non sine periculo et timore turbidi maris; sed auxilio Dei, et meritis S. Agnetis Virginis protecti et a periculis salvi pervenerunt ad portum salutis. Et intra paucos dies apportaverunt arcam in Monte S. Agnetis Virginis in profesto Scholasticæ Virginis. Quod audientes Fratres nostri et omnes familiares laici gavisi sunt valde. Atque cum magna devotione et reverentia portata est arca in ecclesiam, et reposita in sanctuario Chori juxta summum altare, sub arcu muri Aquilonaris. In hac humili ac lignea arcaæres laminis et auro circumtecta quieverunt sacra ejus ossa ccc annis et fere quinquaginta, donec ei fabricaretur nova pulcherrima arca argentea, auro adornata, a Canonicis majoris Ecclesie. S. Martini.... Post longum igitur tempus, cum magno desiderio et amicorum instantia, venerabilis Prior et Pater noster Georgius petiit et impetravit a Capitulo et Canonicis majoris Ecclesie, antiquam arcam S Agnetis Virginis, diu a Conventu nostro desideratam, anno Domini mccclxxi. Ejus petendæ occasionem præbuit hæc curatio. Al quod dicit trecentis annis et fere quinquaginta in priori illa arca quievisse sanctæ Virginis ossa: fortassis 400, et fere 50, leqendum: tot enim fluxerunt a 31 Martii 964 ad 9 Febru. 1414. Nisi si quis velit aliam factam sub annum 1064 translationem.
§ II. Pecunia amissa recuperata.
Fuit in civitate Swollensi civis quidam; Hermannus de Oever nominatus, dives et honestus, pius et misericors misericors super pauperes, atque in hospitali sancti Spiritus fidelis infirmorum et egenorum procurator. Hic quadam turbatione orta in civitate contra eum et quosdam concives ejus, confugit ad monasterium nostrum in monte S. Agnetis Virginis, hospitandi gratia. Qui pro sua probitate et mansuetudine susceptus est, et benigne tractatus, cum multa caritate et fraterna benevolentia. Modico autem tempore transacto, didicit CONFITEOR legere, et Sacerdoti ad Missam ministrare, licet jam senex esset, et litteras penitus ignoraret. Quod cum tanta diligentia et devotione fecit, ut aliis aliunde occupatis, sæpe bis vel ter uno die Sacerdotibus ad Missam libenter et alacriter ministraret. Siquidem venerabili Patri nostro a Wilhelmo Vorniken tunc temporis Priori domus nostræ, speciali amatori S. Agnetis, frequenter infra summam Missam, choro canente, ipse retro in ecclesia superpelliceo indutus, magno cum affectu ministravit. Accidit autem quadam vice, ut ipse quasdam pecunias ex cella, in qua morabatur, perderet: de quibus vehementer doluit, mirans quis hoc fecisset: nondum enim sua resignaverat, sed sicut hospes et amicus fidelis, inter Fratres in ambitu claustri habitabat. Nam infra meridianum prandium, quidam alienus et ignotus, latenter per senestram apertam, cameram ejus intravit: et quantum sibi placuit, furatus est, et cito recessit. Prandio itaque facto, cum Hermannus post gratias dietas cellam suam intraret, pecunias suas quærens non reperit; et satis contristatus, uni Conversorum, Fratri Joanni de Eme sibi familiari, conquerendo dixit: O bone dilecte, Frater Joannes, sunt hic fures in domo? Qui ait: Non utique, bone Hermanne. Tunc ille furtum sibi jam factum revelavit, dicens: Perdidi pecunias, quas habui in cella, et modo infra prandium sunt secrete furatae. Cui Frater Joannes consolando tristem, respondit: Non cogites bone amice, quod aliquis Fratrum nostrorum, aut ex familiaribus domus hujus, hoc fecerit: sed forte aliquis extraneus hospes, qui hortum pomarii intravit, tentatus hoc egit, sicut quandoque præteritis temporibus experti sumus, vestibus occulte furatis. Audiens autem hæc venerabilis Pater et Prior noster Wilhelmus, contristatus est valde, et omnes Fratres de damno boni viri, ex confusione furti doluerunt. Tunc quidam Fratrum nostrorum, ipsi magis familiares, consolando, et ad patientiam hortando, dixerunt ei: O Hermanne carissime, sitis modo patiens in isto, quia forte Dominus Deus noster non vult, quod occupetis amplius cor vestrum cum pecuniis istis. Faciatis ergo nunc de necessitate virtutem: et offeratis eas Deo et S. Agneti, pro salute animæ vestræ. Et si postea contigerit vos iterum eas acquirere, quod non velitis inde aliquid retinere: sed ad cultum Dei et ministerium S. Agnetis omnia provenire debeant. Fecit bono animo et pia intentione, quod consultum est; vovens sponte omnia Deo plene, et B. Mariae Virgini, et S. Agneti patronæ Ecclesiæ nostræ, brevi tempore consecratae. Igitur oblatione ista votiva consummata, venit post triduum nuntius bonus de Swollis, missus a Dominob Joanne de Haerlem, tunc Rectore devotarum Sororum Beguinarum, dicens: Fratres non sitis solliciti et tristes de pecuniis perditis, cito eas recipietis Deo favente. His auditis gavisus est Hermannus, et cum ea Prior noster, et totus conventus. Quis autem fuerit iste fur et raptor, Clericus an laicus, hucusque nescitur. Nam speratur, quod penituit, et Domino Joanni secreto, ut ad monasterium omnia remitteret supplicavit, quod etiam tacito nomine fideliter fecit. Empta sunt autem et parata de pecuniis illis receptis, ad S. Agnetis honorem, duo ornamenta sacerdotalia, et calix unus argenteus deauratus, titulo Hermanni de Oever, sub pede calicis inscripto.
a Hic on. 1408, factus est secundus Prior Montis S. Agnetis; initio anni 1425, quartus Prior in Windesem.
b Thomas a Kempis cap. 12, refert eum intersuisse consecrationi ecclevie Montis S. Agnetis.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.