Četvoricu apostolskih muževa, obnovitelja drevne vjere i promicatelje pobožnosti, duguje naša Belgija Zlatnoj dolini, u nekoć Konstanckoj ili Vindoniskoj biskupiji: Audomara, Mumolina, Bertina i Bertrana. Audomar, biskup Thérouannea, Morina i Boulognea, slavi se 9. rujna; Mumolin ili Mumolen, biskup Noyona i Tournaia, 16. listopada; Bertin, opat u Saint-Bertinu, 3. rujna. Za Bertrana ili Bertranda, Ebertrana, Ebertrama, Bertrama, Bertramusa, u jedinom, i to ne osobito starom Kalendaru svetaca reda sv. Benedikta, nalazimo ovako upisano ime 24. siječnja: „Istoga dana sv. Ebertrana, opata samostana sv. Kvintina, druga bl. Mumolina.”
uaternos Belgica nostra Aureæ valli, in Constantiensi sive Vindonissensi olim diæccsi, viros Apostolicos, antiquæ religionis restauratores, propagatores pietatis, debet, Audomarum, Mummolinum, Bertinum, Bertrannum. Audomarus Teroanae Morinorum et Bononiae Episcopus, colitur 9 Septembris: Mummolinus, sive Mummolenus, Noviomensis et Tornacensis Antistes, 16 Octobris: Bertinus Sitiensis Abbas 3 Septembris. Bertranni, sive Bertrandi, Ebertranni, Ebertrami, Bertrami, Bertrammi, in unico, coque non admodum vetusto Kalendario Sanctorum ordinis S. Benedicti reperimus ita inscriptum IX Kal. Februarii nomen: Eodem die S. Ebertranni Abbatis monasterii S. Quintini, socii B. Mummolini.
2 Njegov rođendan za nebo Wion i Ménard nisu naveli; ipak su o njemu obojica u Dodatku Benediktova martirologija napisali ovako: „Ebertram iz Konstance, monah u Luxeuilu, kojega je njegov učitelj sv. Mumolin postavio za opata sv. Kvintina, ostario je u revnosti redovničkog života. Istaknuo se godine Gospodnje 680.” I du Saussay je ubrojio Bertrama i Momolena među svece čiji je rođendan za nebo nepoznat, premda je sv. Momolena naveo 16. listopada, gdje spominje i bl. Ebertrana; ali čini se da je obojicu smatrao različitima od onih prvih.
Četvrti dodatak Konstanckoj kronici u katalogu svetaca te biskupije ima ovako: „Sv. Ebertramije, upravitelj samostana sv. Kvintina, iz iste Zlatne doline.” Pogrešno je ista kronika u prvom poglavlju navela imena: „O sv. Bertinu, Numolinu i Ebortramiju. Bertin, opat u Luxeuilu, iz Zlatne doline blizu Konstance, napustivši vlastitu domovinu zajedno s Rumolinom i Ebortramijem, došao je k sv. Audomaru, biskupu Morina; poslani od njega da propovijedaju, vjerno su ispunili dužnost poslanstva.” Sv. Bertin nije bio opat u Luxeuilu, nego je u Luxeuilu od najranije dobi s Mumolinom i Bertranom bio poučavan u monaškoj stezi od sv. Eustazija (o kojem ćemo govoriti 29. ožujka).
2 Natalem ejus Wion et Menardus non expressere: de eo tamen in Appendice Benedicti Martyrologii ita ambo scripsere: Ebertramus Constantiensis, monachus Luxoviensis, a S. Mummolino magistro suo Abbas S. Quintini constitutus in zelo religionis consenuit. Claruit anno Domini 680. Saussaius quoque Bertrammium ac Mommolenum inter Sanctos, quorum ignotus esset natalis, recensuit: licet S. Mommolenum 16 Octob. retulisset, ubi et B. Ebertranni meminit: sed videtur ambos hosce diversos ab illis existimasse.
Appendix quarta ad Chronicon Constantiense in catalogo Sanctorum illius diæccsi ita habet: S. Ebertramius monasterii S. Quintini Præfectus, ex eadem valle Aurea. Mendose idem Chronicon capite primo nomina expressit: De SS. Bertino, Numolino, et Ebortramio. Bertinus Abbas Luxoviensis, ex Valle Aurea prope Constantiam, cum Rumolino et Ebortramio propriam patriam relinquentes ad S. Audomarum Episcopum Morinensem venerunt; a quo ad prædicandum missi, officium legationis fideliter impleverunt. Non fuit S. Bertinus Abbas Luxoniensis, sed Luxovii a prima xtate cum Mummolino et Bertranno, a S. Eustasio (de quo 29 Martii agemus) monastica disciplina eruditus.
3 O njihovu dolasku u Belgiju pripovijeda se ovo u Životu sv. Bertina: „Dakle, kada je već Gospodin odlučio očitije objaviti svijetu svoga vojnika, da svjetiljka tolika sjaja, svijetleći u skrovitosti, ne bi odgađala duhovna zajedništva tolikih smrtnika, izišavši samo s dvojicom suboraca, Mumolinom i Ebertranom, muževa velike svetosti, priključen kao treći, savršeni štovatelj Presvetoga Trojstva stigao je sve u Galiju. Vidjevši dakle spomenuti sveti muževi, naime Bertin i njegovi drugovi, da je ondje žetva doduše velika, ali radnika malo, počeše nadaleko i naširoko ustrajno sijati riječ života po svoj Galiji. Njima su se pridružili mnogi pobožni ljudi, koje su oni od jutra do večeri okrepljivali hranom vječnoga života. Ništa manje su k njima dolazili i dvorski velikaši te, prekinuvši nakratko kraljevsku službu, uzimali za uzor njihov skromni način života u ispravnu življenju. U ono je vrijeme Lotar, sin kralja Ludovika, upravljao kraljevstvom Franaka; kada su do njegovih ušiju, po pripovijedanju njegovih velikaša, doprli česti glasovi o iznimnu načinu života sv. Bertina i njegovih drugova, zapovjedio je da stanu pred njegovo lice. Kada su bili dovedeni, kralj je Gospodnjega čovjeka Bertina i njegove drugove časno primio i dugo ih vremena u kraljevskom dvoru s najvećom brižnošću uzdržavao.”
3 De eorum in Belgium adventu ista narrantur in Vita S. Bertini: Ergo cum jam Dominus militem suum mundo manifestius propalare disposuisset, ne in absconso lucerna tantæ claritatis lucens, tot mortalium spiritualia commercia differret; egressus tantum duobus commilitibus Mummolino et Ebertranno, magnæ scilicet sanctitatis viris tertius adjunctus, perfectus sanctæ Trinitatis cultor in Galliam usque pervenit. Videntes igitur prædicti sancti viri, Bertinus scilicet et socii ejus, ibidem messem quidem multam, tam, operarios autem paucos, cœperunt longe lateque verbum vitæ instanter per totam Galliam disseminare. Adhæserunt autem eis quamplures viri religiosi, qui ab eisdem a mane usque in vesperum æternæ vitæ pabulis reficiebantur. Nec minus quoque Palatini Proceres, intermissa ad tempus regali servitute, ad eos confluebant, eorumque modestam conversationem in recte vivendo ad exemplum sibi proponebant. Tempore illo Lotharius filius Ludovici Regis regni Francorum monarchiam gubernabat: cujus aures cum jam, suorum Procerum relatione, pulsaret SS. Bertini sociorumque ejus eximiæ conversationis crebra opinio, eos suis jussit adstare conspectibus. Quibus illatis, a Rege vir Domini Bertinus et ejus socii honorifice sunt suscepti, et longo tempore intra Regis palatium summa diligentia surrogati.
4 Nakon dugoga pak vremenskog razdoblja spomenuti su muževi otišli k sv. Audomaru, tadašnjem biskupu Thérouannea, čiji je sunarodnjak i krvni srodnik bio sv. Bertin, da mu budu pratitelji u propovijedanju, kako bi u vječnoj naplati od Boga zaslužili postati dionicima jednake slave. Sveti je pak Audomar ljubazno primio te sluge Božje i zahvalio svemogućemu Bogu koji mu je poslao takve pomoćnike za propovijedanje Evanđelja. Bili su naime savršeni u katoličkoj vjeri i upućeni u crkvenu stegu te u Božje pismo. Preuzimali su dakle dužnost svoga poslanstva neprestanim naporom propovijedanja...
4 Post longum autem temporis intervallum praememorati viri S. Audomarum tunc Teroanensium Episcopum, cujus compatriota et consanguineus erat S. Bertinus, adierunt, ut ei in prædicando essent comites, quatenus in æterna retributione a Deo mererentur fieri æqualis gloriæ participes. Sanctus vero Audomarus eosdem Dei famulos gratifice recipiens, omnipotenti Deo gratias segit, qui tales sibi ad prædicandum Evangelium adjutores misit. Erant enim perfecti in fide Catholica, et in Ecclesiasticis disciplinis, atque in divina scriptura eruditi. Subibant igitur officium legationis suæ labore prædicationis continuo....
3 U međuvremenu, kada je preminuo Aharije, biskup grada Noyona, za biskupa toga istoga grada uzdignut je časni muž Mumolin. A Ebertramna je Mumolin postavio za poglavara samostana sv. Kvintina. Isto se pripovijeda u Životu sv. Audomara, uvijek uz združenu i jednaku pohvalu trojice drugova: i kaže se da je Mumolin najprije bio upravitelj staroga samostana u Morinima, a kada je on uzdignut na biskupstvo, Bertin. Kronologiju ćemo raspraviti uz život sv. Bertina i sv. Audomara: jer oni za koje se kaže da su bili pozvani Klotaru, sinu Klodovika II., prije nego što su otišli k sv. Audomaru, njima je i sv. Audomaru, kako se kaže, svoja dobra za izgradnju samostana darovao Adroald 6. rujna, 11. godine Klodovika, koja je bila 654. godina Kristova, a Klotar je počeo kraljevati 670. godine. O bl. Bertranu govori Ivan Tritemije u De viris illustribus ord. S. Benedicti, 3. knjiga, pogl. 108., gdje ga naziva učenikom sv. Mumolina, jer je možda u starom samostanu, kako smo rekli, Mumolin bio opat, a pod njim monasi Bertin i Bertran; inače su bili školski drugovi u samostanu u Luxeuilu. Samostan sv. Kvintina nalazi se u Vermandoisu, gdje je sada vrlo utvrđen grad pod francuskom vlašću. A na čast bl. Bertranu služi i to što se mnogi u našoj Belgiji zovu imenom Bertran i Bertrand.
3 Interea decedente Achario Episcopo urbis Noviomæ, ad episcopatum ejusdem urbis venerabilis vir Mummolinus provehitur. Et Ebertramnus cœnobio S. Quintini a Mummolino præficitur. Eadem in vita S. Audomari narrantur, conjuncta semper pari trium sociorum laude: diciturque Mummolinus primum præfectus veteri monasterio in Morinis; eo vero ad episcopatum evecto, Bertinus. Chronologiam ad vitam SS. Bertini et Audomari discutiemus: nam qui ad Clotharium Clodovei II filium dicuntur accersiti, priusquam S. Audomarum adirent; iis deinde ac S. Audomaro bona sua ad monasterii constructionem donasse dicitur Adroaldus VIII. Idus Septembris, anno XI, Clodovei qui erat Christi DCLIV: at Clotharius anno DCLXX regnare cœpit. Agit de B. Bertranno Joannis Trithemius de viris illustribus ord. S. Benedicti lib. 3, cap. 108, ubi S. Mummolini discipulum vocat, quia fortassis in veteri monasterio, ut diximus, Abbas fuit Mummolinus, et sub eo monachi Bertinus et Bertrannus: alioquin condiscipuli fuerant in Luxoniensi asceterio. Est S. Quintini cœnobium in Veromanduis, ubi nunc munitissimum oppidum Francici juris. Illud porro ad B. Bertranni honorem facit, quod multi in Belgio nostro Bertranni ac Bertrandi nomine appellantur.
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.