uaternos Belgica nostra Aureæ valli, in Constantiensi sive Vindonissensi olim diæccsi, viros Apostolicos, antiquæ religionis restauratores, propagatores pietatis, debet, Audomarum, Mummolinum, Bertinum, Bertrannum. Audomarus Teroanae Morinorum et Bononiae Episcopus, colitur 9 Septembris: Mummolinus, sive Mummolenus, Noviomensis et Tornacensis Antistes, 16 Octobris: Bertinus Sitiensis Abbas 3 Septembris. Bertranni, sive Bertrandi, Ebertranni, Ebertrami, Bertrami, Bertrammi, in unico, coque non admodum vetusto Kalendario Sanctorum ordinis S. Benedicti reperimus ita inscriptum IX Kal. Februarii nomen: Eodem die S. Ebertranni Abbatis monasterii S. Quintini, socii B. Mummolini.
2 Natalem ejus Wion et Menardus non expressere: de eo tamen in Appendice Benedicti Martyrologii ita ambo scripsere: Ebertramus Constantiensis, monachus Luxoviensis, a S. Mummolino magistro suo Abbas S. Quintini constitutus in zelo religionis consenuit. Claruit anno Domini 680. Saussaius quoque Bertrammium ac Mommolenum inter Sanctos, quorum ignotus esset natalis, recensuit: licet S. Mommolenum 16 Octob. retulisset, ubi et B. Ebertranni meminit: sed videtur ambos hosce diversos ab illis existimasse.
Appendix quarta ad Chronicon Constantiense in catalogo Sanctorum illius diæccsi ita habet: S. Ebertramius monasterii S. Quintini Præfectus, ex eadem valle Aurea. Mendose idem Chronicon capite primo nomina expressit: De SS. Bertino, Numolino, et Ebortramio. Bertinus Abbas Luxoviensis, ex Valle Aurea prope Constantiam, cum Rumolino et Ebortramio propriam patriam relinquentes ad S. Audomarum Episcopum Morinensem venerunt; a quo ad prædicandum missi, officium legationis fideliter impleverunt. Non fuit S. Bertinus Abbas Luxoniensis, sed Luxovii a prima xtate cum Mummolino et Bertranno, a S. Eustasio (de quo 29 Martii agemus) monastica disciplina eruditus.
3 De eorum in Belgium adventu ista narrantur in Vita S. Bertini: Ergo cum jam Dominus militem suum mundo manifestius propalare disposuisset, ne in absconso lucerna tantæ claritatis lucens, tot mortalium spiritualia commercia differret; egressus tantum duobus commilitibus Mummolino et Ebertranno, magnæ scilicet sanctitatis viris tertius adjunctus, perfectus sanctæ Trinitatis cultor in Galliam usque pervenit. Videntes igitur prædicti sancti viri, Bertinus scilicet et socii ejus, ibidem messem quidem multam, tam, operarios autem paucos, cœperunt longe lateque verbum vitæ instanter per totam Galliam disseminare. Adhæserunt autem eis quamplures viri religiosi, qui ab eisdem a mane usque in vesperum æternæ vitæ pabulis reficiebantur. Nec minus quoque Palatini Proceres, intermissa ad tempus regali servitute, ad eos confluebant, eorumque modestam conversationem in recte vivendo ad exemplum sibi proponebant. Tempore illo Lotharius filius Ludovici Regis regni Francorum monarchiam gubernabat: cujus aures cum jam, suorum Procerum relatione, pulsaret SS. Bertini sociorumque ejus eximiæ conversationis crebra opinio, eos suis jussit adstare conspectibus. Quibus illatis, a Rege vir Domini Bertinus et ejus socii honorifice sunt suscepti, et longo tempore intra Regis palatium summa diligentia surrogati.
4 Post longum autem temporis intervallum praememorati viri S. Audomarum tunc Teroanensium Episcopum, cujus compatriota et consanguineus erat S. Bertinus, adierunt, ut ei in prædicando essent comites, quatenus in æterna retributione a Deo mererentur fieri æqualis gloriæ participes. Sanctus vero Audomarus eosdem Dei famulos gratifice recipiens, omnipotenti Deo gratias segit, qui tales sibi ad prædicandum Evangelium adjutores misit. Erant enim perfecti in fide Catholica, et in Ecclesiasticis disciplinis, atque in divina scriptura eruditi. Subibant igitur officium legationis suæ labore prædicationis continuo....
3 Interea decedente Achario Episcopo urbis Noviomæ, ad episcopatum ejusdem urbis venerabilis vir Mummolinus provehitur. Et Ebertramnus cœnobio S. Quintini a Mummolino præficitur. Eadem in vita S. Audomari narrantur, conjuncta semper pari trium sociorum laude: diciturque Mummolinus primum præfectus veteri monasterio in Morinis; eo vero ad episcopatum evecto, Bertinus. Chronologiam ad vitam SS. Bertini et Audomari discutiemus: nam qui ad Clotharium Clodovei II filium dicuntur accersiti, priusquam S. Audomarum adirent; iis deinde ac S. Audomaro bona sua ad monasterii constructionem donasse dicitur Adroaldus VIII. Idus Septembris, anno XI, Clodovei qui erat Christi DCLIV: at Clotharius anno DCLXX regnare cœpit. Agit de B. Bertranno Joannis Trithemius de viris illustribus ord. S. Benedicti lib. 3, cap. 108, ubi S. Mummolini discipulum vocat, quia fortassis in veteri monasterio, ut diximus, Abbas fuit Mummolinus, et sub eo monachi Bertinus et Bertrannus: alioquin condiscipuli fuerant in Luxoniensi asceterio. Est S. Quintini cœnobium in Veromanduis, ubi nunc munitissimum oppidum Francici juris. Illud porro ad B. Bertranni honorem facit, quod multi in Belgio nostro Bertranni ac Bertrandi nomine appellantur.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.