Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 19. siječnja

O svetim afričkim mučenicima

DE SANCTIS MARTYRIBUS AFRIS

PAVLU, KVINTU, GERONCIJU, JANUARIJU, SATURNINU, SUKCESU, GERMANI, TERTULU ILI ZERTULU, TIBERITANU, MAJOLU, VIKTORIJANU, HONORATU, FORTUNATU, JULIJU, LUCIJU, MARKUZU ILI MARKISU, PUBLIJU, FELIKSU, KAJI, VITALU, KASIJANU, SEKUNDU, VIKTORU, PRIMU, SPANU ILI HISPANU, KACINANU ILI CEKUMARU, DRUGOM LUCIJU, SATURNINI, FLORIDI, KALISTI, MELONDIONU ILI MOLENDIONU, I DRUGIMA GOTOVO ŠEST STOTINA.

Jesu li ovi pogubljeni zajedno ili na različitim mjestima i u različita vremena, ipak u istoj Africi, nije jasno, jer su Djela ili uništena ili leže u skrovitosti. Donijet ćemo riječi martirologija dok netko ne iskopa što sigurnije. Rimski: „U Africi svetih mučenika Pavla, Geroncija, Januarija, Saturnina, Sukcesa, Pije, Germane, Julija i Kata”, za koje Baronije priznaje da ih je dodao Martirologiju iz drevnoga kodeksa sv. Cirijaka u Termama. Isto je Galesini preuzeo iz Bede, kako kaže: ali u tiskanom Bedi toga nema. Bedu također navode kartuzijanci iz Kölna i Kanizije: „U Africi, prema Bedi, sv. Pavla, Kvinta, Geroncija, Januarija, Saturnina, Sukcesa, Pije, Germane, Julija, Gaga.” Notker: „U Africi Pavla, Kvinta i veoma mnogih drugih mučenika.” Stari rukopis samostana u Rheinauu: „U Africi Pavla, Kvinta, Januarija, Germana.” Rukopisi samostana sv. Martina u Tournaiju i samostana u Liessiesu: „U Africi spomendan sv. Pavla, Hermeta, Kvinta, Geroncija, Januarija, Sukcesa, Valenta, Publija, Gagija, s drugih šest stotina.”

PAULO, QUINCTO, GERONTIO, JANUARIO, SATURNINO, SUCCESSO, GERMANA, TERTULO SIVE ZERTULO, TIBERITANO, MAIOLO, VICTORIANO, HONORATO, FORTUNATO, JULIO, LUCIO, MARCUSO SIVE MARCISSO, PUBLIO, FELICE, CAIA, VITALE, CASSIANO, SECUNDO, VICTORE, PRIMO, SPANO SIVE HISPANO, CACINANO SIVE CÆCUMARO, ALIO LUCIO, SATURNINA, FLORIDA, CALLISTA, MELONDIONE, SIVE MOLENDIONE, ET ALIIS FERE SEXCENTIS.

Simul hi an diversis locis ac temporibus, in eadem tamen Africa, interfecti sint, haud liquet, Actis vel abolitis vel in abdito latentibus. Verba Martyrologiorum dabimus, dum certiora quis eruat. Romanum: In Africa sanctorum Martyrum Pauli, Gerontii, Januarii, Saturnini, Successi, Piæ, Germanæ, Julii, et Cati, quæ fatetur Baronius se ex vertusto codice S. Cyriaci in Thermis adjecisse Martyrologio. Eadem Galesinius ex Beda, ut ait, deprompsit: ast in Beda vulgato non habentur. Bedam quoque Carthusiani Colonienses citant et Canisius: In Africa, secundum Bedam, SS. Pauli, Quincti, Geronti. Januarii, Saturnini, Successi, Piæ, Germanæ, Julii, Gagi. Notkerus: In Africa Pauli, Quincti, et plurimorum pridem aliis. Martyrum. MS. vetus monasterii Rhinaw. In Africa Pauli, Quincti, Januarii, Germani. MSS. monasteriorum S. Martini Tornaci, et Lætiensis: In Africa natalis SS. Pauli, Hermetis, Quincti, Gerontii, Januarii, Successi, Valentis, Publii, Gagii, cum aliis sexcentis.

2 Čini se da neke od tih šest stotina nabraja Martyrologium S. Hieronymi koji je prepisao Lovro iz Echternacha: „U Africi Pavla, Kvinta, Geroncija, Januarija, Saturnina, Sukcesa, Germane, Zertula i mnogih drugih, Tiberitana, Majola, Viktorijana, Honorata, Fortunata, Julija, Lucija, Markuza, Publija, Feliksa, Gaje, Vitala, Kasijana, Sekunda, Viktora, Prima, Spana, Kacinana, također Lucija, Saturnine, Floride, Kaliste, Melondiona.” Gotovo iste nabraja stari irski rukopis samostana u Donegalu: „Pavla, Kvinta, Geroncija, Januarija, Saturnina, Sukcesa... Gagije, Saturnine, Floride, Galize, Pije, Priskara, Tertula, Tiberija, Tanmajola, Viktorijana, Honorata, Fortunata, Julija, Lucija, rođendan sv. Germane, Marceisa... Publija, Feliksa, Vitala, Kasijana, Sekunda, Viktora, Prima, Hispana, Lucija, Cekumara, Molendiona.” Ispustili smo ono što je neprikladno umetnuto: „Marija i Marte, Lazarove sestre, i Pavla starca.”

2 Aliquos ex his sexcentis enumerare S. Hieronymi Martyrologium a Laurentio Epternacensi exaratum videtur: detur: In Africa, Pauli, Quinti, Geronti, Januari, Saturnini, Successi, Germanaæ, Zertuli, et aliorum multorum. Tiberitani, Maioli, Victoriani, Honorati, Fortunati, Juli, Luci, Marcusi, Pupli, Felicis, Gaiæ, Vitalis, Cassiani, Secundi, Victoris, Primi, Spani, Cacinani, item Luci, Saturninæ, Floridæ, Calistæ, Melondionis. Eosdem fere enumerat vetus MS. Hibernicum Conventus Dungalensis: Pauli, Quinti, Gerontii, Januarii, Saturnini, Successi,... Gagiæ, Saturninæ, Floridæ, Galizæ, Piæ, Priscari, Tertuli, Tiberi, Tanmajoli, Victoriani, Honorati, Fortunati, Julii, Lucii, nativitas S. Germanis, Marceissi,... Pupli, Felicis, Vitalis, Cassiani, Secundi, Victoris, Primi, Hispani, Luci, Cæcumari, Molendionis. Omisimus quæ haud apte interjecta: Marii et Marthæ sororis Lazari, et Pauli senis.

3 U nekim dakle imenima postoji razlika. Pija, koju navode Kanizije, kartuzijanci, Baronije i Galesini, čini se da pripada drugamo, kao što će se niže reći. Galesini i Kanizije pišu Gerancije, a to je Geroncije. S irskim rukopisom čini se da treba reći Tertul, koji je kod Lovre iz Echternacha Zertul, a onaj koji je kod ovoga Tiberitan, ispravno, kako smatramo, pogreškom prepisivača u drugom je rukopisu Tiberije, pri čemu je slog Tan pogrešno spojen s imenom Majola. U ovome je Marcis, u onome Markuz: raspravljati koje čitanje radije odabrati jedva je vrijedno truda. Radije biramo Kaju, osim ako ne bi radije rekao Kaj, negoli u drugom rukopisu Gagiju, kod kartuzijanaca Gaga, u rukopisima iz Tournaija i Liessiesa Gagija, a kod Baronija, Galesinija i Kanizija Kata. Span i Hispan su isto; jer su i stari Španjolsku nazivali Spania, kao i naši Spanien, premda i σπανός znači rijedak, dragocjen. Zar se umjesto Kacinan i Cekumar ne bi moglo naslutiti da treba čitati Cecinijan? Je li Molendion ili Melondion, jedva je važno; drugi bi nagađao da treba čitati Melandion ili Melandrion. Kalista se u jednom rukopisu naziva Calista, a u drugom Caliza.

3 In quibusdam ergo nominibus discrepentia est. Pia a Canisio, Carthusianis, Baronio, Galesinio relata, alio videtur pertinere, ut infra dicetur. Gerantium scribunt Galesinius et Canisius, qui Gerontius est. Tertulus dicendus videtur cum MS. Hibernico, qui Laurentio Epternacensi Zertulus, at qui huic Tiberitanus, recte, ut opinamur, menda librarii in altero MS. Tiberius est, Tan syllaba ad Maioli nomen perperam adnexa. Huic Marcissus, illi Marcusus est: disputare utram præferas lectionem, vix dignum opera. Caiam malumus, nisi Caium potius dixeris, quam alterum MS. Gagiam, Carthusiani Gagum; MSS. Tornacense, et Lætien.

Gagium; Baronius, Galesinius, Canisius, Catum. Spanus et Hispanus eadem sunt; quippe Spania dicta etiam veteribus quæ Hispania, et nostratibus Spanien. quamquam et σπεξύος varus, pretiosus. Pro Cacinano et Cæcumaro, an non Cæcinianum augurere legendum? Molendion sit, an Melondion vix interest; Melandion, aut Melandryon, alius conjectetur legendum. Callista in uno MS. Calista, in altio Caliza appelatur.

4 U posljednjem izdanju Martirologija na rubu je dopisano da se čini kako su ovi podnijeli mučeništvo godine 302. Ali Franjo Bivarius uz kroniku Flavija Dekstra pod godinom 138, br. 5, smatra da je Germana, koja se ovdje nabraja, jedna od devet kćeri blizanki kneza Katelija, odnosno Gaja Atilija, sestra sv. Kviterije (o kojoj ćemo govoriti 22. svibnja); ali kad su se sestre na mig anđela međusobno razišle, prešavši more preselila se u Afriku i ondje za obranu Kristove vjere s još osam drugova položila život; te da su tih osam drugova oni koje je Baronije vratio u Rimski martirologij. Navodi Julijanovu kroniku, koju još nismo vidjeli, u kojoj kaže da stoji ovo: „Sv. Germana, njihova sestra, trpi u Kartagi u Africi.” Te nesigurne navode nemamo namjeru ni slijediti ni pobijati. Slijedio ih je naš Antun Vasconcellos u Descriptio regni Lusitaniæ, pišući da su druge sestre drugdje podnijele smrt za Krista, a Germana u Kartagi u Africi. Ali nitko od drugih ne tvrdi da su ovi mučenici stupili u borbu u Kartagi, nego jedino u Africi.

4 In postrema editione Martyrologii adscriptum est in margine, hos anno 302, videri subiisse martyrium. At Franciscus Bivarius ad Fl. Dextri chronicon an. 138, nu. 5, Germanam, quæ hic recensetur, unam esse exstimat ex novemqeminis Catellii, five C. Attilii, Reguli filiabus S. Quiteriæ, (de qua XXII Maii agemus) sororem; sed quando a sese invicem sorores nutu Angeli discesserunt, mari transacto in Africam migrasse, ibique pro Christi fide tuenda cum aliis octo sociis vitam posuisse; hosque octo socios esse, quos Baronius Martyrologio Romano restituit. Citat Juliani chronicon, necdum nobis visum, in quo hæc haberi ait: S. Germana soror harum, Carthagine in Africa patitur. Incerta hæc nec sequi nec refutare animus est. Secutus est Antonius Vasconcellius noster in Descriptione regni Lusitaniæ, scribens alias sorores ulibi mortem pro Christo obiisse, Germanam Carthagine in Africa. Ast hos Martyres Carthagine invisse certamen, aliorum nemo asserit, sed in Africa duxtaxat.

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

19. siječnja Kalendar godine