PAULO, QUINCTO, GERONTIO, JANUARIO, SATURNINO, SUCCESSO, GERMANA, TERTULO SIVE ZERTULO, TIBERITANO, MAIOLO, VICTORIANO, HONORATO, FORTUNATO, JULIO, LUCIO, MARCUSO SIVE MARCISSO, PUBLIO, FELICE, CAIA, VITALE, CASSIANO, SECUNDO, VICTORE, PRIMO, SPANO SIVE HISPANO, CACINANO SIVE CÆCUMARO, ALIO LUCIO, SATURNINA, FLORIDA, CALLISTA, MELONDIONE, SIVE MOLENDIONE, ET ALIIS FERE SEXCENTIS.
Simul hi an diversis locis ac temporibus, in eadem tamen Africa, interfecti sint, haud liquet, Actis vel abolitis vel in abdito latentibus. Verba Martyrologiorum dabimus, dum certiora quis eruat. Romanum: In Africa sanctorum Martyrum Pauli, Gerontii, Januarii, Saturnini, Successi, Piæ, Germanæ, Julii, et Cati, quæ fatetur Baronius se ex vertusto codice S. Cyriaci in Thermis adjecisse Martyrologio. Eadem Galesinius ex Beda, ut ait, deprompsit: ast in Beda vulgato non habentur. Bedam quoque Carthusiani Colonienses citant et Canisius: In Africa, secundum Bedam, SS. Pauli, Quincti, Geronti. Januarii, Saturnini, Successi, Piæ, Germanæ, Julii, Gagi. Notkerus: In Africa Pauli, Quincti, et plurimorum pridem aliis. Martyrum. MS. vetus monasterii Rhinaw. In Africa Pauli, Quincti, Januarii, Germani. MSS. monasteriorum S. Martini Tornaci, et Lætiensis: In Africa natalis SS. Pauli, Hermetis, Quincti, Gerontii, Januarii, Successi, Valentis, Publii, Gagii, cum aliis sexcentis.
2 Aliquos ex his sexcentis enumerare S. Hieronymi Martyrologium a Laurentio Epternacensi exaratum videtur: detur: In Africa, Pauli, Quinti, Geronti, Januari, Saturnini, Successi, Germanaæ, Zertuli, et aliorum multorum. Tiberitani, Maioli, Victoriani, Honorati, Fortunati, Juli, Luci, Marcusi, Pupli, Felicis, Gaiæ, Vitalis, Cassiani, Secundi, Victoris, Primi, Spani, Cacinani, item Luci, Saturninæ, Floridæ, Calistæ, Melondionis. Eosdem fere enumerat vetus MS. Hibernicum Conventus Dungalensis: Pauli, Quinti, Gerontii, Januarii, Saturnini, Successi,... Gagiæ, Saturninæ, Floridæ, Galizæ, Piæ, Priscari, Tertuli, Tiberi, Tanmajoli, Victoriani, Honorati, Fortunati, Julii, Lucii, nativitas S. Germanis, Marceissi,... Pupli, Felicis, Vitalis, Cassiani, Secundi, Victoris, Primi, Hispani, Luci, Cæcumari, Molendionis. Omisimus quæ haud apte interjecta: Marii et Marthæ sororis Lazari, et Pauli senis.
3 In quibusdam ergo nominibus discrepentia est. Pia a Canisio, Carthusianis, Baronio, Galesinio relata, alio videtur pertinere, ut infra dicetur. Gerantium scribunt Galesinius et Canisius, qui Gerontius est. Tertulus dicendus videtur cum MS. Hibernico, qui Laurentio Epternacensi Zertulus, at qui huic Tiberitanus, recte, ut opinamur, menda librarii in altero MS. Tiberius est, Tan syllaba ad Maioli nomen perperam adnexa. Huic Marcissus, illi Marcusus est: disputare utram præferas lectionem, vix dignum opera. Caiam malumus, nisi Caium potius dixeris, quam alterum MS. Gagiam, Carthusiani Gagum; MSS. Tornacense, et Lætien.
Gagium; Baronius, Galesinius, Canisius, Catum. Spanus et Hispanus eadem sunt; quippe Spania dicta etiam veteribus quæ Hispania, et nostratibus Spanien. quamquam et σπεξύος varus, pretiosus. Pro Cacinano et Cæcumaro, an non Cæcinianum augurere legendum? Molendion sit, an Melondion vix interest; Melandion, aut Melandryon, alius conjectetur legendum. Callista in uno MS. Calista, in altio Caliza appelatur.
4 In postrema editione Martyrologii adscriptum est in margine, hos anno 302, videri subiisse martyrium. At Franciscus Bivarius ad Fl. Dextri chronicon an. 138, nu. 5, Germanam, quæ hic recensetur, unam esse exstimat ex novemqeminis Catellii, five C. Attilii, Reguli filiabus S. Quiteriæ, (de qua XXII Maii agemus) sororem; sed quando a sese invicem sorores nutu Angeli discesserunt, mari transacto in Africam migrasse, ibique pro Christi fide tuenda cum aliis octo sociis vitam posuisse; hosque octo socios esse, quos Baronius Martyrologio Romano restituit. Citat Juliani chronicon, necdum nobis visum, in quo hæc haberi ait: S. Germana soror harum, Carthagine in Africa patitur. Incerta hæc nec sequi nec refutare animus est. Secutus est Antonius Vasconcellius noster in Descriptione regni Lusitaniæ, scribens alias sorores ulibi mortem pro Christo obiisse, Germanam Carthagine in Africa. Ast hos Martyres Carthagine invisse certamen, aliorum nemo asserit, sed in Africa duxtaxat.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.