Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 18. siječnja

O sv. Priski, djevici i mučenici, u Rimu

DE S. PRISCA VIRGINE ET MARTYRE, ROMÆ

Sadržaj (4)
  1. § I. S. Priscæ natalis, acta, æstas.
  2. § II. S. Priscæ ecclesia, reliquiæ.
  3. Spathæ, feræ, flamma superatæ.
  4. Cædes, sepultura, translatio.

§ I. S. Priscæ natalis, acta, æstas.

Nobilissimæ Virginis Priscæ natalem XVIII Januarii celebrant vetera Martyrologia. Nam Beda vulgatus, Ado, Notkerus, Bellinus: Eodem die natalis S. Priscæ virginis et Martyris. Paria Usuardus, et plurima MSS. quorum alia Virginem tantum, alia solum Martyrem prædicant, ut vetus Romanum, et Rabanus quoque; ac Wandelbertus:

Quinta et dena simul Prisca pro Martyre gaudet. At MS. Rhinawiense: Romæ S. Priscæ. Romanum: Eodem die S. Priscæ Virginis Martyris, quæ sub Claudio Imperatore post multa tormenta martyrio coronata est. Consentiunt fere Canisius, Florarium, aliaque MS. Maurolycus quoque, et Felicius, qui ab aliis XVII Februarii coli testatur.

2 Acta ejus scribit Galesinius a S. R. E. Notariis commendata esse litteris. Ea an genuina extent, haud compertum est nobis. Quæ damus, exhibuit vetustus codex MS. monasterii S. Maximini Treviris; quibus congruant quæ in nona Lectione hodierni officii recitat Ecclesia Romana, quæ Ferrarius in Catalogo SS. Italiæ, Antonius Gallonius libro de Virginibus Romanis, Silvanus Razzius tom. 1, de feminis sanctitate illustribus, Ribadeneira noster in Flore SS. Petrus de Natalib. lib. 2, cap. 96, alique tradiderunt. Ea compendio perstrinxit Galesinius in Martyrologio: Romæ S. Priscæ Virginis et Martyris. Hæc patre Consulari nata, tertium et decimum annum agens, Christianæ fidei accusata, Claudii Imperatoris jussu ad idolorum cultum impellitur, cui obfirmato animo restitit: quamobrem colaphis cæsa, in carcerem conjicitur: postridie inde educta cum in eadem fidei constantia permaneret, verberibus excruciata, et ferventi adipe fœde delibuta, rursus in custodiam detruditur: triduo post leoni exposita, nullo modo læsa, in ergastulum includitur; ubi inedia tridui fere spatio pene confecta in equuleo suspenditur: tum unguibus ferreis excarnificata, post in ignem posita, inde admirabiliter Dei ope servatur incolumis. Postremo extra urbem, præciso capite, virginitatis palmam martyrii corona cumulavit.

3 Ceterum omnino consimilia sunt hæc SS. Martinæ et Tatianæ actis, uti et 12 Januarii monuimus, nisi quod illæ sub Alexandro, Prisca sub Claudio oppetisse mortem scribatur. Alioquin paria illata supplicia, paribus portentis depulsa; par secutum tyranni exitium. Nec id quidem non alibi usitatum, ut scelerum artifex diabolus eadem artes crudelitatis subministrarit impiis, eadem doloris machinatus sit instrumenta. Neque omnipotens benignitas Numinis non et eadem et diversa, ut libitum esset, potuit suis et solatia afferre, et victoriæ insignia largiri. Martinæ quidem certe quæ retulimus, ubique memorantur, gesta; (nam Tatianæ, sive Datianæ minus apud Latinos celebre nomen) Priscæ Romanum, aliaque Breviaria, et scriptores reliqui, eodem ordine successuque certamina recensent.

4 Ætatis ei annos alii decem, alii undecim, plerique tredecim tribuant. Sub utro coronata Claudio sit, (primone qui quartus ab Augusto imperavit, ab anno vulgari Christi 41, ad 54, an secundo, qui ab anno 268, ad 270,) minus liquet. Sub secundo Gallonius et ceteri plerique maliunt: multamque ille Christianorum cædem edidit, ut XIX Januarii et alibi dicetur, Octavius Pancirolus ipso anno quo Romam S. Petrus appulit bimulam lustratam esse baptismo, interemptam undecim post annis, primam Latinarum Martyrum scribit.

5 Baronius in Notat. ad Martyrol. Roman. sententiæ ambigius hæret. Quod enim anno tertio Claudii occisa dicitur, ad secundum haud dubie pertinet; neque enim anno altero post S. Petri in Urbem adventum, qui Claudii I, tertius fuit, verisimile est edicta, cædes, conversiones tammirabiles esse factas, et Claudius annos 14, imperavit, cum hic narretur paullo post Priscæ necem et ipse extinctus, qui eam conscivit, Claudius. Secundus vero, etsi, ut Eutropius lib. 9 scribit, intra biennium imperii interierit, trium tamen annorum, si eos a Kalendis Januariis auspicere, spatia attigit; nam circiter 20 Martii videtur Imperator factus esse, dum Aureolus Mediolani ab exercitu obsidetur, idque Romam IX Kal. Apriles nuntiatum est, ut ex Trebellio Pollione constat: is erat annus Christi 268. Ovinio Paterno II, et Mariniano Coss. Idem deinde Trebellius: Atticiano et Orphito Coss. auspicia Claudiana favor divinus adjuvit. Consules fuere Flavius Antiochianus, sive Atticianus et Furius Orfitus anno 270, quo Claudius periit. Eo facit, quod idem Trebellius recitat, oraculum: Cum in Apennino (alii Aponino legunt, vel Aponi fonte) de se consuleret, responsum hujusmodi accepit:

Tertia dum Latio regnantem viderit æstas.

6 Deinde si sub finem Claudii I, Prisca occubuit, quis ille Episcopus Urbis Romæ, a quo ejus conditum corpus, Petro Apostolo superstite, sed exulante? Quæ tyranno inflicta dicitur cælitus mors, ulciscente Numine cædem Virginis, ea quoque sub Claudio II, illam certasse fidem facit, cujus feralem obitum ambigue ethnici scriptores memorant, ut consulto dissimulari ab iis, ut sæpe alibi, divinam vindictam intelligas. Aurelius Victor solum vitam ait Reip. dono dedisse; Eutropius morbo interiisse; Trebellius affectum morbo mortales reliquisse, et familiare virtutibus suis petiisse cœlum; Zosimus, quod in Romanos quoque pestis sævire cœpisset, cum alios complures in exercitu mortuos esse, tum etiam Claudium vivendi finem fecisse, at rursum Trebellius: Et Dexippus quidem Claudium non dicit occisum, sed tantum mortuum. Nec tamen addidit morbo, ut dubium sentire videatur.

7 At complura ecclesiæ S. Priscæ monumenta, ut an sub Clau testatur Baronius, memorant eam vivente Apostolo Petro dio seniore, sub Claudio seniore passam esse. Quod quidem, inquit, haud impossibile videri debet, (modo pro tertio anno decimus tertius restituatur) quandoquidem ante primam, quæ sub Nerone facta est, persecutionem, sæpe vexatos atque repressos Romæ fuisse Christianos verba Taciti lib. 15, Annal. demonstrare videntur, quibus ait: Repressaque in præsens exitialis superstitio rursus erumpebat. Hæc ille, agens de persecutione in eos a Nerone tunc excitata. Sic igitur haud adeo mirandum, si ultimis Claudii senioris temporibus S. Prisca martyrium passa dicatur. Ista Baronius. At Tacitus loco citato, solum videtur per Pontium Pilatum repressam, Christi supplicio, religionem Christianorum significare: in quo tamen vehementer fallitur, non cæpit tunc fides latissime propagari. Vexatos tamen a Claudio Christianos certum est, cum quod Act. 18, 2 dicitur, præcepisse Claudium discedere omnes Judaëos a Roma, id præcipue in Christianos latum sit, ut ex Suctonio colligitur in Claudio ita scribente cap. 25. Judaëos impulsore Christo assidue tumultuantes Roma expulit. In alios quoque licet Romani generis sævisse facile conjicet, qui meminerit quod Aurelius Victor scribit, non modo compressas ab eo famosas per Galliam Druidarum superstitiones, Romanorum videlicet sacrorum studio; sed Messallinam conjugem permissa a viro, vel arrogata immensa quadam licentia, adulteriis, cædibus, nuptarum virginumque prostitutionibus grassatam; haud multo mitiorem fuisse Agrippinam; libertos vero potestatem nactos summam, stupris, exilio, cæde, proscriptionibus, omnia fœdasse: ut non facile Christianæ sanctitati et innocentiæ, præsertim illustri in domo, tranquillitas fuisse, superstitionibus dedito et flagitiis omnibus connivente Principe, videatur.

8 Neque tamen, ut sub seniore Claudio interfecta sit.

ea est Prisca, quam ep. ad Romanos salutari Paulus jubet cap. 16, his verbis: Salutate Priscam et Aquilam adjutores meos in Christo Jesu. Nam et illa Nerone imperium jam administrante scripta est epistola, et secunda ad Timotheum ex Urbe, Neronis temporibus, data, cap. 4, iisdem in Asiam reversis atque Ephesi commorantibus salutem impertitur; suntque qui Act. 18, memorantur Roma extorres, Aquila, sive Acylas Judæus, genere Ponticus, et Priscilla, sive Prisca, ejus uxor; qui 8 Julii coluntur.

§ II. S. Priscæ ecclesia, reliquiæ.

S. Priscæ ecclesia Nomæ: Aquilæ Pontico ac Priscæ xdes fuisse in Aventino scribit Octavius Pancirolus, easque dedicatas in ecclesiam Christianorum. Et meminit S. Paulus domesticæ eorum ecclesiæ tam Romaæ quam Ephesi. In Romanam illam illatum est a S. Eutychiano Papa Priscæ Virginis corpus ex loco prioris sepulturæ ac martyrii, via Ostiensi; ipsaque xdes S. Priscæ nomine deinceps est appellata: inhabitata postmodum, ut idem Octavius auctor est, a monachis Græcis, quos ex Oriente fugarant Imperatores iconoclastæ. sæpius restaurata,

10 Hujus ecclesiæ meminit Anastasius Bibliothecarius in vita Adriani I. Tectum denique tituli B. Priscæ, quod jam casurum erat, et in ruinis positum, noviter fecit, ubi et vestem de stauracin fecit. Tandem Paschalis II, Papæ temporibus paullo post annum 1100, oratorium S. Priscæ vetustate consumptum, dirutum est, novaque condita ecclesia, ut infra ex Eadmero Anglo dicemus. Postea Callistus III, qui ab 8 April. an. 1455, ad 6 Aug. 1458 sedit, restituit S. Priscæ in Aventino templum; ut Platina et Bzøvius scribunt. Tandem Benedictus Justinianus ejusdem basilicæ frontem a solo restituit, altiusque et in nitidiorem sustulit formam, area dilatata. Confessionem quoque instauravit, et quod sub ea est sacellum, cujus ara ea esse existimatur, quam S. Petrus Apostolus dedicavit, ubi et SS. Aquilæ et Priscillæ, ac Priscæ Virginis condita fuere corpora. Aurato æinde laqueari eandem ornavit ædem. Ita Pancirolus reg. 9, eccles. 27. Testatur et Baronius isthic altare dici a S. Petro sacratum. Est vero inter antiquissimos Titulos, S. Priscæ Ecclesia.

11 Corpus autem sanctissimæ Virginis testatur Pancirolus in eadem ejus basilica asservari, partes vestimentorum in Vaticana S. Petri ecclesia et S. Laurentii in Panisperna. At pridem in Galliam delatum esse os unum ejusdem Heroidis tradit Eadmerus lib. 4, historiæ Novorum: In diebus illis, inquit (dum nimirum Lugduni in Gallia exularet S. Anselmus, Henrico I, in Anglia regnante, anno Chr. 1103.) Gualo Episcopus Parisiacensis de Roma veniens ad nos, reliquias corporis beatæ Martyris Priscæ sibi Romaæ datas attulit, et inde mihi in præsentia Patris Anselmi partem aliquantulam dedit. Quæ pars dum admodum parva mihi visa fuisset, rogantem me ut donum Antistes augeret, Anselmus compescuit dicens sufficere quod habebam: Cum enim, inquiens, os ipsum de corpore illius sit, donec eo caruerit, integritatem sui non habebit. Quapropter si illud digne servaveris, et Dominæ, cujus est, qua potes devotione in illo servieris, tam gratanter officii tui munus accipiet, quam si toti corpori ejus deservires. Adquievi dicto, et quod acceperam diligenti custodia servo.

12 Idem Eadmerus, sive Edmerus, fusius id narrat in vita S. Anselmi, quam 21 April. dabimus: Inter hæc, inquit, venit ad nos Walo Episcopus Parisiensis, vir bene religiosus, et Ecclesiasticarum consuetudinum institutionibus ab ineunte ætate imbutus. Hic Romae notus et Apostolicæ legationis ministerio functus, familiaritate Patris Anselmi potiebatur. Igitur iste a Roma ad nos veniens, quorumdam Sanctorum reliquias secum ferebat, quas, ut certo comperimus, sibi Romae datas habebat. Itaque cum Anselmo me præsente loquens, innotuit ei quid reliiquiarum a Roma secum detulerit. Ad quod cum ille Deo gratias ageret, Episcopus unum os, quod de capite sanctæ Martyris Dei Priscæ esse asserebat, e pyxide protulit, et id qualiter adeptus fuerit illico subinferens, ait: Romae eram, et oratorium nominatæ Martyris, in quo beatissimus Apostolorum Princeps Petrus altare sacravit, vetustate consumptum dirutum est, et corpus Martyris, in nova recondendum ecclesia, me adstante levatum est. Igitur cum loci ipsius Cardinalis reliquias in suo jure haberet, et ipse idem mihi familiaris existeret, os istud, quod videtis, de sacro corpore sumptum, mihi pro signo mutui amoris dedit.

13 Finierat Præsul in istis. Ast ego earumdem reliquiarum amore illectus, ut ex ipso osse mihi partem daret, deprecari Episcopum coepi. Et ille: Accipe, inquit, et quantum inde primo conatu frangere poteris, tuum sit. Accepi, et en, extra quam sperabam, in principio mei conatus una mihi particula in dextra manu remansit. Cumque de parvitate ipsius mœrorem animi dissimulare nequirem, et ut semel adhuc frangere inde mihi liceret, magnopere gestirem, rupit desiderium meum Anselmus, et ait: Noli, noli; quod habes sufficiat tibi. In veritate quippe dico tibi, quia pro toto auro, quod Constantinopoli et ultra citrave habetur, non omitteret Domina ipsa, cujus est, quin illud sibi vindicaret in die resurrectionis cunctorum. Quamobrem si debitam illi reverentiam exhibueris, æque sufficiet ac si toti corpori ejus exhiberes. Quod ego audiens adquievi, et quam decentius potui, ipsum ex hoc hucusque servavi. De quo osse post plures dies Petrus quidam monachus Cluniacensis, vir suo tempore magnaæ auctoritatis, qui Camerarius erat Domini Papæ Urbani atque Paschalis, ad nos veniens, a me percunctatus est, quid sentiret. At ille, ubi me referente accepit, qualiter id adeptus fuerim, vera omnino esse confessus est quæ Episcopus inde dixerat, seque præsentem fuisse asseruit, quando idem os a corpore Martyris sublatum a Cardinali susceperat.

14 Pars quoque S. Priscæ reliquiarum Chimacum olim allata. Est Chimacum Belgii oppidum in Comitatu Hannoniæ Principatus titulo nobile. Hic collegium est Canonicorum in basilica S. Monegundi sacra, de qua 2 Julii agemus: ejus isthic reliquiæ in loculo argenteo inaurato, in altero S. Priscæ Virginis ac Martyris asservari solent, et singulæ a bonis Canonicis in solenni supplicatione circumferri. Utræque anno 1352, Francis oppidum incendio vastantibus perierunt. In medio tamen chori hæc visitur etiamnum inscriptio verbis Gallicis, quæ Latine sic sonant: Hic jacet nobilis vir Joannes Comes Suessionensis, Dominus Chimaci, qui corpus S. Priscæ Roma attulit et anno 1282 obiit. Hæc fere Miræus in Fastis Belgicis, et Molanus in Natalib. SS. Belgii ad 2 Julii. Quæ et Saussaius 18 Januarii recitat. Joannes ille tertius ejus nominis Comes Suessionensis, Dominus Chimaci, qui corpus S. Priscæ Roma attulit et anno 1282 obiit. Hæc fere Miræus in Fastis Belgicis, et Molanus in Natalib. SS. Belgii ad 2 Julii. Quæ et Saussaius 18 Januarii recitat. Joannes ille tertius ejus nominis Comes Suessionensis fuit, secundus Chimaci Dominus, quem titulum, vivo Joanne Bono patre, usurpavit. Mater illi Maria fuit, Rogerio Turrium et Chimaci Domino nata, ejusque heres. Duxit Joannes Margaritam Montfortiam, ex enque Joannem IV, et Radulphum suscepit. Totam eorum genealogiam deducit Andreas du Chesne lib. 4, historiæ Castilloneæ cap. 3, ubi Joannem ait circiter an. 1284 obiisse. ex MS. monasterii S. Maximini.

S. Priscæ comprehensio, prima in eam quæstio.

Regnante Claudio Cæsare, a incerto anno imperii ejus, proposuit ipse præceptum novum et pessimum in toto mundo, utant sacrificent Christiani, aut si non sacrificaverint morti tradantur. Direxit vero Præsides et Judices imbutos diabolica seductione. Erat enim enim præceptum propositum per ferventem comminationem, quatenus dissiparetur Christianorum cultus, novam propositionem sacrificiorum nequissimorum ac pollutorum deorum suorum demonstrans; quam præcepit Imperator fieri, et consentientes immolare honoris magni effici dignos; contemptores vero et nolentes immolare tormentis crudelibus affligi. Horum vero omnium ac talia perficientium Claudius Imperator sacrificia exhibebat in templo Apollinis, et jussit cum magno terrore comprehendi a militibus eos qui religionem Christianam habere noscuntur, viros ac mulieres, ut poenis afflicti sacrificarent diis.

2 Tunc erant maligni viri, qui directi sunt ad dissipandum cultum Christianorum: venientes autem ad quamdam Ecclesiam, ibi invenerunt B. Priscam orantem. Erat autem genere nobilis, pater ejus terb Consul, dives nimis. Hæc in undecimo anno erat bonorum operum et gratia Dei moribus ornata. Ministri vero Imperatoris dicunt ad eam: Dominus noster Claudius adamavit te, quatenus magno Deo Apollini sacrificium sponte offeras. Beata vero Prisca læto animo dixit ad eos: Prius ingrediar sanctam universalem Ecclesiam, ut commendem me Domino meo Jesu Christo, et sic cum pace proficiscamur. Oportet enim pro Christo et confundere indignum imperio Claudium, et victricem Salvatori nostri Jesu Christo assistere. Et in templum ingressa complevit petitionem suam.

2 Expleta vero oratione properavit cum eis ad Imperatorem. Ingressi vero ministri dixerunt Imperatori: Hæc imperii tui jussioni consentiens est. Imperator audiens gavisus est valde, et jussit eam in Palatium duci. Ingressa ea in Palatium, Imperator ait:c Magnus es Deus Apollo, et super omnes Deos gloriosus, qui hanc virginem genere præclaram, vultu decoram, mente serenam composuisti, et hæc dicens ait ad B. Priscam: Te etenim ad me venire disposui, ut Imperii mei potentiæ faciam te Dominam demonstrari. Ad hæc B. Prisca ait: Ego enim immolabo sine sanguine immaculato Deo et Domino meo Jesu Christo.

4 Imperator autem audiens hæc, et non intelligens quæ dixerat, jussit eam in templum Apollinis ingredi ut immolaret ei. Sancta vero jussa introire, hilari vultu dixit Imperatori: Ingredere tu et sacerdotes Apollinis, et videant quomodo omnipotens Dominus immaculata fidelium suorum sacrificia placabiliter accipit. Imperator vero jussit omnes adstantes prope prospicere quæ ab ea fiebant. Beata vero Prisca dixit: Gloria tibi Pater gloriose; te invoco, te deprecor, præcipita hoc immobile surdumque idolum: lutum enim est et fedat omnes sapientes in se, sed tu Deus exaudi me peccatricem ut cognoscat Imperator iste, quod vanam spem habet in idolis suis, quia alium Deum non debemus adorare nisi te solum. Et hæc ea orante, statim terræ motus factus est magnus, ita ut civitas concuteretur; et corruit Apollo et comminutus est: simili modo quarta pars templi destructa est, et oppressit multitudinem pagnorum cum sacerdotibus idolorum. Etenim terræ motu mediante, pavefactus Imperator fugam arripuit. Ait ad eum B. Prisca: Imperator sta et adjuva, quia confractus est Apollo, et congrega fragmenta ejus, in super sacerdotibus ejus oppressis ejusdem ruina, nunc veniat et adjuvet eos.

3 Et dæmon, qui in idolo habitabat, clamavit voce magna dicens: O Virgo Prisca, magni Dei qui in coelis est ancilla, quæ præcepta ejus custodis, et me denudasti ab habitaculo meo! Habitavi enim in eo annis sexaginta septem, et sub Claudio Cæsare annisd duodecim. Multi enim sanctorum Martyrum proficiscentes me minime manifestaverunt; et habens sub me spiritus nequissimos nonaginta tres, præcipiebam eis, et offerebat mihi unusquisque eorum animas ho-
minum quotidie quinquaginta. O Imperator attritor Christianorum, invenisti animam sanctam, per quam imperium tuum cum turpitudine finiretur, et hæc cum magna voce et lamentatione dæmon per aera clamans et stridens, quocumque proficiscebatur, te nebræ videbantur; et omnes eum prospicientes dubitatione repleti sunt.
6 Imperator vero non intelligens quod per divinam gratiam idolum comminutum est, jussit alapis faciem ejus cædi. Et dum diu cæderetur, carnifices defecerunt, et clamabant dicentes: Væ nobis peccatoribus! vere nos magis cruciamur quam hæc, ipsa vero illæsa permanens nos cædit. Deprecamur ergo te, Imperator, jube eam a nobis tolli. Imperator autem valde iratus contra eos, præcepit nimis cædere faciem B. Priscæ. Sancta vero Prisca respiciens in coelum dixit: Benedictus es Domine Jesu Christe, quia æternam gratiam das iis qui in te credunt. Et cum hanc orationem dedisset, circumdedit eam lumen splendidum, et venit vox de coelo dicens: Filia confide, et nolli timere, ego enim sum quem adoras et invocas Deum: non te deseram in perpetuum. His dictis Imperator amens effectus est valde.
a Hoc librarius quispiam addidit, vel quia notas numerorum assequi non potuit, vel quia solvere obortam sibi difficultatem Chronologicam non potuit. Si passa est S. Prisca sub Claudio seniore, contigut id anno Christi 34, Claudii 13, exeunte: sin sub juniore, 270, Christi, ejus imperii 3, itaque habet Petrus de Natal. lib. 2, cap. 96. B An is fortassis C. Vibius Priscus, qui anno Christi 44, iterum Consul fuit cum T. Statilio Tauro? nomen congruit, tempusque Claudii senioris.c Celebre Apollinis Palatini templum fuit, ab Augusto dedicatum, cujus aliæ in Urbe ædes.
d Hic numerus non potest nisi seniori Claudio convenire.
CAPUT II.
Iteratæ quæstiones, eversa idola.
Alio vero die sedens pro tribunali, dixit: Introducatur injusta Prisca et incantatrix, quatenus iterum videamus ejus incantationem. Ingressa autem, ei dixit Imperator: Consenti mihi, et sacrifica diis. At illa respondit: Cessa hominum sceleratissime, et fili patris tui diaboli. Non erubescis a puella superari, et mecum conculcari, cum me minime poteris inclinare ad sacrificandum idolis? Tunc iratus Imperator jussit exspoliari eam, et iterum a cædi. Sancta autem Prisca videbatur candida sicut nix, cujus splendebat corpus in tantum, quod nitor claritatis ejus caligare faciebat respicientes in eam. Beata autem Prisca cum cæderetur dicebat ad Dominum: Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me in certamine passionis meæ. Imperator audiens eam ista dicentem valde iratus dixit: Tuis maleficiis seduci me putas? B. Prisca dixit Imperatori: Pater tuus Sathanas princeps est omnium maleficiorum, fornicatores diligens, et maleficos amplectens. Imperator autem jussit eam amplius fustibus cædi. Sancta vero supplicia sibi inferenti subridens dixit: O injuste et damnande, judicio Dei iminice, et scrutator malorum, non sentis beneficia quæ ab æterno conditore in me efficiuntur, quasi insipiens es?

8 Limenius consanguineus Imperatoris dixit ei: Hæc polluta non propter gloriam Christianorum, et crucifixi hæc supplicia sustinet; sed illa sicut radius solis fulgens, sic omnia se putat obtinere. Tua nunc potestas hanc in crastinum jubeat in carcerem retrudi, et pinguedine adipum fervide dissolvens lavari, et sic coinquinamus ejus claritatem. Jussit vero Imperator statim eam mitti in carcerem usque in crastinum. Dum deducta in carcerem fuisset exclamavit coram populo voce magna, dicens: Gratias ago tibi Domini Jesu Christe, et obsecro sanctam tuam gratiam, custodi me Domine a nequissimo et contaminato Claudio, quia tuam bonitatem pro nihilo reputat. Per totam autem noctem in carcere hymnos erat Sancta canens et glorificans Deum. Voces autem multorum virorum audiebantur glorificantium Deum cum ipsa. Mane autem facto jussit suis ejicere eam
EX MSS.
cæditur ala- pis:
voce cælesti corroboratur.
a
iterum cædi- tur,
etiam fusti- bus:
psallit in car- cere:
visitur ab An- gelis et San- ctis.
130 de

Spathæ, feræ, flamma superatæ.

de carcere, antea autem adipibus et pinguedinibus eam perungi. Procedens autem de palatio Limenius odoratus est odorem suavitatis, et aromatum multorum repletus dixit comitibus suis: Odoratis et vos odorem nimium? At illi dixerunt: Odorem hunc dii fecerunt pro dilecta Prisca, et omnes dicebant, quia dii propitii apparuerunt ei. Venientes vero ad carcerem invenerunt B. Priscam sedentem in sede imperiali; et multitudo Angelorum erat circa, eam quorum non erat considerare claritatem. Ipsa vero tenebat tabulam, et legebat hæc: Quam magnificata sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti. Et timens Limenius, egressus est inde, et ambulavit in palatium et annuntiavit Imperatori mirabilia Dei magna. Imperator jussit eam venire in templum et sacrificare et vivere; aut, si non sacrificaret, feris traderetur. Beata autem Prisca dicebat: Viam mandatorum tuorum cucurri, justificationes tuas doce me; et discam mirabilia Deitatis tuæ. Libera me a suppliciis hominum, ut custodiam mandata tua. Hæc autem ea dicente, decreverunt subvertere sedem; viri autem stantes erga eam in albis nusquam comparuerunt.

9 Imperator autem prospiciens vultum ejus alacriorem magis quam prius fuerat, dicit ad eam: Corripuisti temetipsam, et convertistite diis immolare benignis? Illa vero ad eum dixit: Imperator, mea conversio impleta est, quia me non suades in tuis controversiis adesse; liberata enim sum a vanitatibus tuis et impietatibus vanissimarum seductionum hujus seculi, præceptum accipiens a Domino Deo meo. Mihi autem adhærere Deo bonum est, et ponere in Domino Deo spem meam, qui veritatem continet, et nihil mihi deerit, quia omnipotens est Deus meus. Seductio sermonum tuorum jacula tenebrosa sunt, dirigentia in viam tetram. Me autem lætificat mors Sanctorum, qui me circumdederunt et omnia continuerunt, et obligaverunt patrem vestrum diabolum. præsentia sua terret damno-nem.

10 Imperator vero iratus dixit ad eam: Non moreris Prisca, sed ingressa sacrifica. Prisca dixit; Jubes me Imperator ingredi in templum? Ad hæc Imperator dixit: Ingredere, et sacrifica, ut non a feris pereas. S. Prisca dixit: Dei mei gratia largiente certanti mihi humili, et te jubente ingrediar. Cognovit vero daemon qui habitabat in idolo quia venit Sancta perdere eum, et clamavit voce magna, dicens: Væ mihi, quo fugiam a spiritu tuo, Deus coëli? Ignis me prosequitur a quatuor angulis templi. Ingressa est autem S. Prisca faciens crucem in Christi nomine, et respiciens statuam idoli, dixit Imperatori: Vide seductionem Imperator, oculos non videntes, aures non audientes, manus non palpantes, pedes non ambulantes, vana specie effigiem deornatam: vis ergo, Imperator, ut sacrificem ei? Imperator vero lætus effectus dixit: Vivas diis, quia consensisti mihi, et appropinquavit ad idolum B. Prisca, et dixit: Tibi dico qui habitas in hoc idolo surdo et muto, egredere. Hæc dicens ad idolum, orationem fudit ad Dominum, dicens: Rex æterne Deus, qui cœlos stabilisti, et terram fundasti, qui aquas condidisti, qui draconem contrivisti; te deprecor, Domine, ut non me deseras; sed suscipe deprecationem meam, et idolum hoc manu hominis factum destrue, et seductionem daemonis et omnis malitiæ plenum Claudium in diversis suppliciis cognoscere facias, quia tu es benedictus in saecula, Amen. Et mox tonitruum magnum factum est, et cecidit ignis de cœlo, et combussit sacerdotes de templo, et multitudo populi mortua est, et Imperatoris partem dexteram purpuræ combussit, et idolum in favillam redegit. Beata vero Prisca dixit: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonæ voluntatis. a Flagellis, ut explicat. Pet. de Natal.

Et iratus Imperator non considerans miraculum, neque virtutem invisibilis Dei, dixit ad Præfectum: Accipe hanc magam et de acutis uncinis ferreis totum ejus corpus facias dissipari, quatenus lucem citius sæculi istius derelinquat. Ego enim valde mœrore sum plenus, et quid faciam nescio. Præfectus autem suscipiens eam, mox ambulavit in prætorium et sedens pro tribunali præcepit introduci B. Priscam, dicens: Ingrediatur destructrix templi, et videam quid velit. Beata autem Prisca ingressa est in prætorium subridens. Præfectus autem dixit: Irrides me injusta quia adhuc permissa es vivere? Per solem mundissimum, faciam interiora tua projici canibus, si non sacrificaveris diis, ut videam quale solamen adhibebit tibi Christus tuus. B. Prisca dixit: O impie, non habeo irridere te de potentia Imperatoris tui, quia victus est a puella per Jesum Christum, et iterum me tibi tradidit? Præfectus dixit: Dominus est, et potestatem habens ideo tradidit te mihi, ut sacrifices, aut pœnis intereas. B. Prisca dixit: Ego non sacrifico; exerce pœnam, quantam vis. Tunc jussit Præfectus extendi eam, et cum spathis incidi membra ejus. Cum autem incideretur, clamavit dicens: Domine Jesu adjuva me, quia ad te confugi.

12 Præfectus amens effectus, jussit eam in carcerem miti. Ipsa autem constringens sanctum suum corpus, et capillis capitis sui muniens, citius ingressa est in carcerem. Præfectus autem in equo sedens profectus est ad carcerem, et invenit Sanctam iterum in se de sublimi sedentem et splendida facie sicut radium solis. Multum vero afflictus egressus est, et clausit carcerem et signavit annulo suo, et custodes fere quinquaginta dereliquit, et ambulavit ad Imperatorem. Erat autem B. Prisca psallens et glorificans Deum, et lumen magnum erat in habitaculo illo. Ingresso autem eo ad Imperatorem, invenit eam in palatio. Quem Imperator videns admiratus dixit: Quid huc venisti: Qui dixit: Sicut me jussit imperium tuum injustam Priscam pejus affligere, spathis incidendam ac ungulis radendam atque perituram; et nec mortua est, nec sacrificavit. Ecce quæ præcepta sunt mihi, feci; tuum est vero cogitare quid jubeas de ea. Imperator autem dixit ei: Patet fiducia securitatis ejus, quam habet per incantationes. Feris tradatur, ut discerpatur, et discerpta intereat. Præfectus tacuit.

13 Mane autem facto direxit carnifices ad eam. Ingressa autem ea, Præfectus dixit: Imperator jussit te sacrificare; si vero non sacrificaveris, feris te tradendam. Beata autem Prisca effulgens sicut radius solis, dixit: Ego in nomine Domini Jesu Christi, qui passus est pro nobis in eum credentibus in gloria permanens, credo vincere te. Hæc audiens Præfectus nimis iratus dixit Imperatori: Obsecro Dominum meum ut veniat mecum in amphitheatrum. Imperator vero protinus ambulavit cum ipso; et fecerunt eam utrique inter feras jactari. Beata autem Prisca dixit: Videte et meum sacrificium. Præfectus dixit: Vide Imperator istam magam, quæ deos nostros comminuit: discerpatur a feris. Erat autem et alius leo immanissimus, qui quotidie comedebat a septem oves. Hic non comederat per dies quatuor, ut devoraret B. Priscam. Sedens autem Imperator et tristis existens, præcepit eam introire. Ingressa autem, sonus magnus factus est de cœlo, ita ut omnes paverent, et dixit ei Imperator: Crede et consenti mihi; per deos meos valde te diligo, dissolvens magnam iram quæ circumdedit te. Beata autem Prisca elevans oculos in cœlum dixit: Domine Jesu Christe, qui cognitionem deitatis tuæ manifestati, et Sanctos tuos coronasti, perfectam me in hoc certamine custodi. Ad Imperatorem autem dixit: O miser, cognosce quia magis consentio me a feris devorari, ut æternam vitam, quæ apud Christum est, merear, quam tuæ seductioni consentiens in laqueum incidam mortis æternæ. Imperator autem ferocissimum leonem jussit absolvi, ut eam devoraret. Et erat leo rugiens in cubili suo, ut omnes terreret. Ille qui eum nutriebat aperuit leoni, et egressus leo rugiit cursum arripiens, et ambulavit ad Sanctam, non terrorem ostendens, sed dilectionem; et inclinans se adorabat, osculabatur pedes ejus. Beata autem Prisca deprecans Deum dixit: Domine permittas cum eis communicare in peenali agone me existente, integram et sospitem conserves animam meam, in tua misericordia Deus meus, et hæc dicens ait Imperatori: Vide Imperator, quam mihi intulisti peñarum et ferarum virtutem, quia Christus, qui fecit cœlum et terram et omnia quæ in eis sunt, victoriosissimus est, ipsi enim subjiciuntur omnia, voluntate Patris. Imperator autem videns leonem mansuetum, et reverentiam amoris erga Sanctam facientem, dixit ad eam: Humilia temetipsam, et confitere diis; ipsi enim sunt qui te adjuvant. Beata vero Prisca dixit: Illi non possunt adjuvare seipsos, quomodo me adjuvant? In nomine Domini mei Jesu Christi per agonem meum et martyrium ad nihilum redacti sunt. Imperator jussit leonem ingredi in cubiculum suum, sed antequam ingrederetur impetum fecit in unum consanguineum Imperatoris, et interfecit eum. Tunc Imperator iratus jussit Sanctam in carcerem retrudi. Impulsa autem gratia Dei ambulavit dicens: Custodi me Domine a laqueo, quem statuerunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem.

14 Post tres vero dies jussit Imperator sacrificium facere in templum, et jussit adduci Sanctam, et venit B. Prisca splendida sicut sol. Dixitque ad eam Imperator: Crede et sacrifica, et salva eris. Beata Virgo respondit: Ego sacrifico, et credo in Domino meo Jesu Christo. Tunc Imperator iratus præcepit eam suspendi, etungulis radi. Attracta vero dicebat: Lætificasti me Domine in voluntate tua, et in opera manuum tuarum exultabo. Judicia tua, Domine, lumen verum æternum: quia et ingressæ sunt incisiones usque ad ossa ejus. Hæc autem ea dicente, statim indoluerunt brachia et ossa eorum qui eam cruciabant; et dixerunt ad Imperatorem: Precamur te Imperator, libera nos de peñis istis. Angeli enim Dei cruciant nos.

13 Imperator vero præcepit eam igni tradi et consumi. Ministri vero faciebant quæ jussa sibi fuerant ab Imperatore, et incendebant ignem copiosum, et jactaverunt eam in medium. Beata vero Prisca voce magna dixit: Domine qui de cœlo prospexisti, ut videas si est intelligens aut requirens Deum adjuva me ancillam tuam. Imperator autem valde tristis erat, quia vincebatur a puella. Et mox pluvia facta est magna, et sonitus venti, et dispersa est magna flamma, et incendit qui circumstabant omnes.

16 Et iratus Imperator præcepit comam capitis ejus radi. Fecerunt ministri quæ eis præcepta sunt, et raserunt caput ejus. Illa dixit: Scriptum est in Apostolo: Mulier si habuerit comam, gloria ejus est. Tu autem comam capitis mei, quam dedit mihi Deus, amputasti. Auferat Deus regnum tuum a te. Imperator vero jussit eam ambulare in templum, et clausit januam templi, et annulo suo signavit, et ingressus est palatium suum. Sancta vero mansit glorificans Deum per totam noctem et diem. Imperator et sacerdotes omni die ingrediebantur in templum; et minime ingrediebantur ad illam, quia audiebantur voces Angelorum multorum. Imperator autem dicebat ad eos qui cum ipso erant: Magnus est Deus noster, quem colimus; omnes deos congregavit ut instruant et muniant Priscam. Die autem tertia, fieri præcepit immolationem taurorum. Turbæ autem aperientes portam templi, viderunt B. Priscam sedentem in sede, et cum ea existentem cœtum Angelorum, quorum pulchritudo enarrari non potest, viderunt autem Deum illorum in terram cecidisse et in pulverem redactum esse. Stupefactus autem Imperator dixit ad eam: Ubi est Deus noster? S. Prisca dixit: Et non vides, quia in pulverem redactus est? a Pel. de Nat. ovem unicam habet.

Cædes, sepultura, translatio.

Imperator ad hæc nimis iratus jussit duci eam foras civitatem, et gladio caput ejus amputari. Sancta autem Prisca Martyr gaudens in exitu laboriosi hujus seculi oravit, dicens: Domine Jesu Christe liberator omnium, te laudo et adoro, te deprecor, et tibi supplico, qui liberasti me de multis malis quæ mihi ostensa sunt, salva me Domine Jesu Christe, apud quem non est personarum acceptio, perfectam me in tui nominis confessione jube suscipi in tuam gloriam, ut splendide effugiam malum quo circumdata sum. Redde vero maligno Claudio, sicut operatus est in me ancillam tuam. Et hæc dicens dixit carnificibus: In quo directi estis complete jussa vobis, et finivit vitam B. Prisca per gladium, et vox de cœlo facta est dicens: Quia certasti pro nomine meo Prisca, ingredere in regnum cœlorum cum omnibus Sanctis. Et facta hac voce carnifices ceciderunt in facies suas et mortui sunt.

18 Tunc nuntiatum est a Episcopo urbis Romæ per quemdam Christianum, ubi sedebat absconsus, quomodo vel qualiter S. Priscam foris Romam deportaverunt, via Ostiensi miliario ab urbe plus minus decimo, et ubi eam decollaverunt, et sic dimiserunt eam. Tunc Episcopus hoc cum audivit ambulavit cum ipso qui ei nuntiaverat, et ibi eam invenerunt jacentem, et unam quidem aquilam sedentem ad caput ejus et aliam sedentem ad pedes custodientem corpus ejus, ne a feris tangeretur. Caput vero lucidum splendida facie risit in spiritu sancto. Episcopus ipse, et qui cum eo venerat foderunt sepulchrum ejus et ibi eam sepelierunt.

19 Hoc autem audiens Imperator, percussus est dolore cordis eadem die, et sicut rabidus canis carnes suas comedebat, et gemens et tremens djcebat: Miserere mei Deus Christianorum. Scio quia transgressus sum præcepta tua Christe et blasphemavi te, nomen tuum persecutus sum, et in tuam ancillam ingratus peccavi. Juste a te crurior; tu sicut feci retribuisti mihi. Exspiravit cum supplicio multum discerptus et dilaniatus, et vox de cœlo facta est: Ingredere Imperator in clibanum gehennæ, vade in tenebras exteriores, tibi enim præparata sunt tenebrosa peñarum loca, ad quæ natus es. Factus est autem terra motus magnus, et crediderunt in eadem die de iis, qui erant in urbe Roma, pro voce quæ facta est de cœlo, numero plusquam quinque millia, exceptis parvulis et mulieribus. Completum est autem martyrium S. Priscæ mense Januario die octava decima.

20 Post non multum vero tempus, fabricaverunt ibi ecclesiam fideles Christi, et ibi servierunt Domino die noctuque. Jacuit autem ibidem venerabile ejus corpus usque ad tempusb.... Imperatoris, et sic per gratiam Christi revelatum est sanctissimo et revelatum est sanctissimo et reverendissimo Præsuli Sedis Apostolicæ Urbis Romæ Eutychiano, et fecit conventum cum Clericis, et fidelibus laicis, et fecit præparari sarcophagum miræ pulchritudinis; et sic ipse ambulavit cum omni clero Romano, et ibi ubi erat revelata apparuit, et foderunt, et ibi eam invenerunt; et sic diligentes cum magna devotione, et veneratione levaverunt beatissimum et sanctissimum corpus B. Priscæ Virginis et Martyris, et deduxerunt ipsam ad urbem Romam cum hymnis et canticis spiritualibus, juxta Arcum Romanum in ecclesia sanctorum sanctorum Martyrum Aquilæ et Priscæ, ibique posuerunt sanctissimum corpus ejus, laudantes et glorificantes omnipotentem Deum qui est in cælis, cui est honor et gloria cum Deo Patre in unitate Spiritus sancti in secula seculorum. Amen.

a Vel quispiam a S. Petro Romæ relictus, cum ipse in exilium pelleretur; vel si sub Claudio juniore contigit, S. Felix.
b MS. habebat. Antonii, an forte usque ad consulatum Aureliani Imp. III. et Avonii Marcellini? eo anno (qui erat Christi 275), factus dicitur Pontifex S. Eutychianus, quod examinabimus 8 Decemb.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

18. siječnja Kalendar godine