Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost

✠

Acta Sanctorum · Svezak III · Svezak III

Dodatak uz 23. siječnja

AD XXIII JANUARII

Sadržaj (2)
  1. Ad xxij Januarii.
  2. De s. Sophia ep.

DE S. ILDEFONSO EP.

NOT. 6. Pap. 149, col. 1 post num. 4, adde 3 Celebratur in Ecclesia Zamorensi xxvi Maii officio duplici secundæ classis Inventio S. Ildefonsi, ut patet ex ordine recitandi divini officii pro Ecclesiis Hispaniæ. Eodem die Philippus Ferrarius: Zamoræ in Hispania Translatio S. Ildefonsi Episcopi Toletani. Ejusdem celebritatis meminit Joannes Marietta lib 8, de SS. Hispan. cap. 34.

Ad xxij Januarii.

NOT. 7. Pag. 175, col. 1, inter Prætermissos, de S. Leonilla vidua et Martyre lin. 2. Hæc est mater SS. Speusippi, Melasippi, Elasippi, corrige Hæc est avia SS. etc.

Cingulum urbs est Piceni a Labieno Pompeinarum partium Duce exædificata, ut Cæsar scribit, in colle sita, cujus latus Miseo amnis, qui nunc Muson, alluit, Leandro teste. Olim episcopatu insignis fuit, nunc Auximati Antistiti subest. S. Exuperantium Patronum summa celebritate veneratur; et quidem xxiv Januarii natalem ejus, xxix Maii Translationem, ut auctor est in generali catalogo SS. Ferrarius. At Vita habet Dedicationem iv Kal. Junii agi, miraculi cujusdam commemorationem Dominica prima Septembris. Eam Vitam e MS. codice Cingulano ad nos Laureto misit Silvester Petrasancta noster. Ferrarius in Catalogo SS. Italiæ in hac vita plura inverisimilia et fabulis proxima contineri scribit, quæ proinde in ejus, quam isthic dat, epitome omiserit. Ab imperito scriptore consarcinatam indicio est, quod non modo tempus quo vixerit non indicavit, sed nec Principis, a quo Romæ in vincula conjectus sit, nomen.

2 Romam venisse Paschasio Pontifice dicitur. Ferrarius, quia nullus Pontifex Paschasius fuerit, Paschale I, qui anno 817, pontificatum iniit, id censet contigisse. At quis credat ex Africa, alterum jam seculum gemente sub Maurorum Arabumque immani jugo, venisse, et ab Episcopo quidem in patria baptizatum, qui Italis prædicaret Christum? Mendum satemur in nomine Paschasii, aut in Pontificia illi tributa dignitate. Vel igitur aluis fuit Pontifex, cujus nomen in Cingulana plebe oblitteratum; vel alius Paschasius, non Pontifex, a quo exceptus Exuperantius, et Pontifici commendatus. Quid si Paschasius ille Diaconus fuit, vir sanctus, qui tamen postea temere Laurentii Antipapæ schisma secutus anno 498? Potuit sane ea tempestate vel a Theodorico Rege, vel ab Anastasii Imperatoris Legato aliquo in custodiam dari advena. Plures tunc propter Wandalorum Arianorum persecutionem in Europam ex Africa venere Episcopi, aliique viri sancti, quidam sponte sua, coacti alii.

Ex MS. Ecclesiæ Cingulanæ.

Beatissimi Exuperantii Episcopi ac Confessoris narraturus historiam, divinum mihi suffragari auxilium posco; ut qui illi victoriam præstitit, dignetur mihi tribuere mirabilia, quæ per eum Dominus in hoc mundo dignatus est operari, etsi non per omnia, tamen diligenter enarrare; et qui linguas infantium facit esse disertas, et linguam asinæ secit humana verba proferre, collata mihi suæ pietatis ope, sui sanctissimi Confessoris interventionibus, concedat ejus enarrare doctrinam.

Januarii Tom. III.

2 Nativitas îgitur S. Exuperantii, ut exactis scripturis accepimus, in Africa fuit: pater ejus Eulasius, mater vero Perpetua. Post dies vero nativitatis suæ decem et octo B. Exuperantius a locutus est, dicens: Gratias ago Domino meo Jesu Christo, qui me fecit nasci. Cum esset annorum trium B. Exuperantiusb oravit ad Dominum dicens: Domine demonstra mihi, ut agnoscam rectitudinem tuam, et justificationibus haerere valeam. Annuit autem Deus orationi Exuperantii, et Spiritus sanctus adhæsit illi; et anima matris ejus exultavit propter eum. Eulasius vero pater ejus dicebat in semetipso: Hic puer poterit implere mysterium religionis meæ. Puer vero studebat diligenter in litteris: venit autem pater ejus post aliquot dies, et gavisus est super filium suum, et dixit ei: Exuperanti, tibi daboc mysterium religionis meæ, et servabis illud in secula, et nominaberis filius Eulasii, gloriosus apud nostram urbem. Subridens autem B. Exuperantius dixit patri suo: Deum coeli cole, si vis omnino sapiens esse; quia nullus hominum cognovit coelorum signa et cursum solis et lunæ et ordinem, et omnia quæ sub coelo sunt, et quæ in terra, nisi ipse qui fecit ea priusquam fieret homo. Ipse est Deus, quia fecit te patrem meum, et matrem meam. Ipse mihi ostendit, quæ stant justa in viam suam, quomodo oportet ingredi coram ipso. Si vero es tamquam Dei cultor, et curam de filio tuo habes, concede mihi accipere baptismum in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Hoc audito pater ejus cum tristitia dixit: Fili mi Exuperanti, in dignitate mea contendo, ut tu vivas in annis multis, et Deum colas meo more, et excites mihi prolem de uxore, quam ego dabo tibi cum coronis et choris et cum gaudio totius nostræ gentis; et tu dicis mihi ut baptizer? Respondit B. Exuperantius, dicens ei: Deus in castitate colitur et adoratur: nam ante Abel nullus justus fuit inter homines; hic primus per oblationem et castitatem placuit Deo.

3 Dominus Deus exercitum memor factus est verbi sui, et visitavit S. Exuperantium visitatione sancta: et ille insistebat in jejunio et orationibus a mane usque ad horam nonam. Iterum ab hora noïa usque ad vesperum ab oratione non cessabat; et sic quotidie in Dei laude assistebat. Cum autem B. Exuperantius complevisset annos duodecim, accessit ad suæ civitatis Antistitem, et dixit: Dona mihi signaculum Jesu Christi; et sic proficiscat de hac urbe ad aliam provinciam. Episcopus vero baptizavit eum, et confirmatum dimisit illum. e patria di- scedit:b captizatur: e patria di- scedit: stianos. Tunc S. Exuperantius dixit parentibus suis: Date mihi bonorum vestrorum partem aliquam, et egrediar de civitate hac, ne me interficiant, et vos contribulemini. Et gavisi sunt parentes ejus, et dederunt ei septem onerata animalia de bonis suis. Et egressus B. Exuperantius ab urbe sua gaudens, et iter agens longo tempore per singulas civitates prædicabat baptismum regni æterni in nomine sanctæ Trinitatis, faciens eleemosynas. Et cum iter ageret, pervenit in quamdam civitatem, et erat ibi mulier civitatis, quæ volutans se ad pedes S. Exuperantii, tradidit filium suum parvulum nomine Formarium, et dixit ei: Hic puer sequatur vestigia tua et baptizetur, et signavit eum, et baptizavit eum, et secum duxit.

Demum vero veniens' cum puero B. Exuperantius ad mare, invenit ibi quemdam nauticum, et dixit ei: Exivi de civitate et de terra mea, et veni ad te; tolle naulum, et mitte me in navem tuam. Elevantes autem nautæ B. Exuperantium in nave navigaverunt. Beatus autem Exuperantius gratias agens Deo, texit faciem suam, et obdormivit. Angelus autem Domini descendit ad S. Exuperantium, et ostendit ei testamentum Dei in mari, et suscitavit stridentem ex inferioribus abyssi, et facta est tempestas magna circa navem, et timuerunt valde nautæ, dicentes: Peccavimus coram Deo, ideoque perimus. Tunc excitantes B. Exuperantium exclamaverunt omnes una voce: Sancte vir Dei salva nos per Deum qui te salvavit et credimus tibi, et adducemus te in navem qualemcumque in portum volueris. Respondens autem Exuperantius dixit eis: Credite, quia Deus meus potest liberare nos. Et dixerunt nautæ: Nos autem quando exclamavimus Dominum Deum tuum, credimus quia potens est liberare nos. Et dixit eis B. Exuperantius: Custodite vos nautæ, custodite vos a cultura daemoniorum. Tunc S. Exuperantius cathechizavit eos in fide Christi, et navigare coeperunt, et factum est mare pacificum; et iter agens, venerunt ad ripam, et deposuerunt S. Exuperantium ad saxum magnum maris, et vale faciens recessit ab eis.

Sed quoniam divina providentia eum ad Præsulis dignitatem promovendum statuerat, ideo ad arcem Romani Imperii iter arripuit. Exinde invenit in via undecim fratres, Florentium, Severinum, Venantium, et alios. Qui videntes eum, susceperunt eum cum magno gaudio, et genu flexi miserunt se ad pedes S. Exuperantii, et osculati sunt inter se et dixerunt: Hic est pacis Sanctorum bonus delator, et dans pacem eis dimisit illos. Et cum iter faceret venit Romam; ubi sedebat et docebat baptismum Christi quibusdam ex Romanis adhuc juvenibus ritibus oberrantibus, et irati sunt multi Urbis contra Exuperantium, et fecerunt illum abduci in conspectu sui Principis, et ille dixit: Quis es tu, vel de cujus genere es, vel de qua civitate? B. Exuperantius respondit: Ego sum servus Dei Exuperantius, de civitated Metrolitana: confiteor Dominum Jesum Christum crucifixum. Responderunt Romani: Damonem habes. B. Experantius dixit: Damones non habeo, quia non colo eos, sed colo Patrem, Filium, et Spiritum sanctum. Tunc ille iniquissimus Princeps jussit eum recludi in carcere, et ait: Hic comedat panem doloris, quia perturbat civitatem nostram.

Dum sic in carcere teneretur B. Exuperantius, post dies vero septem ascendit super omnes cives Romanos fortis infirmitas, et fortis clades, et congregati sunt in unum, dicentes: Ut quid talis pestis super nos venit? Tunc custodes carceris, ubi tenebatur Exuperantius, quia viderant hominem non manducantem neque bibentem, dixerunt: Hæc nobis contingunt propter hominem illum qui bene prædicavit, et malum a nobis recepit. Tunc Papa Paschasius, qui tunc temporis Urbis Romae pontificatum gerebat, hoc audiens quod servus Dei Exuperantius teneretur in vinculis, cito missis nuntiis fecit eum extrahi de carcere, et ante conspectum suum praesentari jussit. Quem cum Papa vidisset, gavisus est valde, et dans pacem ei dixit: Exuperanti, et amice et serve Dei, intercede ad Dominum, et ora pro peccatis nostris, ut avertat Dominus mala ista quæ nobis venerunt propter peccata nostra quæ commisimus. Tunc S. Exuperantius respondit: Salvet et custodiat vos Dominus, et misereatur omnibus peccatis vestris, et auferat pestem et omnia mala a vobis, et sanctificavit aquam, et aspersit super omnes et salvi facti fuerunt, et omnes crediderunt quod B. Exuperantius liberasset eos ab omni infirmitate illa.

Post non multum vero temporis nuntius venit Romam, quod Theodosius Episcopus urbis Cingulanæ migrasset ex hoc seculo. Tunc Papa Paschasius dixit B. Exuperantio: Exuperanti serve Dei, accipe plebem meam S. Mariae in Cingulo. Respondit autem B. Exuperantius, et dixit ei: Domine timeo, quia mala et perfida gens habitat in civitate illa. Papa vero Paschasius respondens dixit ei: Vade et prædica illis, quia Deus misit te ad illos, et accipe benedictionem a Domino. Et benedixit et ordinavit eum in gradu Episcopali, et misit eum in civitatem Cingulanam. Veniens autem B. Exuperantius in civitatem Cingulanam, omnes exeuntes obviam ei clamabant: Benedictus qui venit in nomine Domini, et cum gaudio nimio receperunt eum, et ministrabat ibi annos quindecim.

Post quindecim vero annos cecidit in infirmitatem, et venerunt ad eum quatuor Fratres, et dixerunt ei: Quomodo te habes, aut quomodo lætus es? Tunc B. Exuperantius dixit eis: Audite me Presbyteri et servi Dei: ædificate domum vestram super petram vivam, ne venientes venti validi dirumpant vos, et semper orate indeficienter in Ecclesia sancta, et Scripturis sanctis obedite, et amate vosmetipsos, et dabit vobis Dominus misericordiam ante conspectum Sanctorum suorum. Bonum est vigilare in corde; bonum est psallere in Christo frequenter, bonum est fideliter orare. Sciatis autem fratres, quoniam tempus prope est, me vitam de hoc seculo finire. Rogo ut oretis pro me Dominum Jesum Christum, et quia multum sitis patior in corpore meo, addicite mihi aquam de fonte malorum, ut bibam. Tunc ministri ejus cito euntes detulerunt ei aquam, dicentes: Bibe Domine, et sit benedicta in corpore tuo. Addidit autem B. Exuperantius dicens ei: Rogo vos fratres, ut oretis pro me Dominum Jesum Christum, ut digne accipiat animam meam et chorum audiam magnitudinis ejus.

Ante diem tertium obitus ejus adduxerunt paralyticam, nomine Marinam, ante lectum ejus, et dixit mater ejus ad eum: Precor te sanctissime Pater, ut benedicas filiam meam, quæ graviter patitur. Et B. Exuperantius signavit illam in nomine Domini, et salva facta est. Et cum convenissent omnes Fratres ante eum, ut viderunt eum Christi gloriam intueri, dixerunt ei: Ubi sepeliemus te? Tunc S. Exuperantius dixit eis: Exite per portam Montanam, et in dexteram sepelite me, et nolite me abscondere in civitate, quia in sterquilinio positus ero. Cum hæc dixisset B. Exuperantius locutus est ad Formarium sanctissimum Presbyterum, quem ipse ordinaverat, dicens ei: Formari discipule mi, custodisti in vita mea, custodi me in transitum meum, et sepeli me; et iterum dixit: Domine Deus omnipotens Pater, amator veritatis, qui tradidisti figuram tuam mundo miserere mei, et auxiliare, et in pace suscipe spiritum meum Christe. Et cum consummasset orationem S. Exuperantius, reddidit spiritum.

Tunc discipuli ejus dignas exequias celebrantes, et circa corpus ejus multas laudes ferentes, levaverunt runt illum, et exierunt per portam Montanam; et veniebat obviam ei Daria infirma nimis, et clamabat dicens: S. Exuperanti adjuva me, Formari adjuva me. Tunc S. Formarius dixit ei: Daria, tange corpus S. Exuperantii. Et tetigit extremo digiti sui, et salva facta est, et sepelierunt eum juxta viam Montanam in dextero latere.

12 Post annos vero duodecim cecidit fortis infirmitas in quatuor vicinis civitatibus, et multa tristitia et maximus planctus erat in illis vicinis civitatibus; et venerunt et congregaverunt se in unum dicentes: Quare mala et peccata ista super nos venerunt? Santus autem Formarius dixit eis: Jejunate et orate; forsitan miserebitur Deus peccatis vestris. Jejunaverunt igitur in cinere et cilicio, et rogaverunt B. Formarium ut intercederet pro illis. Venit autem Angelus Domini ad Formarium sanctissimum Sacerdotem in visione, et dixit ei: Nuntia per quatuor civitates vicinas, ut veniant Episcopi cum omni populo et cum omni ministerio Ecclesiastico, et subtrahant beatissimum Exuperantium de sepultura, quia tempus jam venit. Sanctissimus vero Formarius cunctis innotuit, et omnes venerunt cum omni ministerio quod Ecclesiæ pertinebat. Et cum venissent quatuor Episcopi cum omni populo rogaverunt Deum fortiter, et jejunaverunt diebus tribus, ut Deus ostenderet eis an levarent corpus B. Exuperantii. Venit autem Angelus Domini, immisit soporem grandem super omnes, et sopor oppressit eos, et obdormiti sunt sopore gravi. Sanctissimus vero Formarius vigilavit, et Angelus Domini aperuit sepulturam beatissimi Exuperantii, et apparuit Formario sanctissimo, et subtraxit eum, et misit in arca, quam redemit denariis triginta sex. Ipse vero S. Formarius, et omnis populus qui infirmati fuerant, rogaverunt S. Exuperantium ut intercederet pro illis ad Dominum, et omnes doverunt ex multa perpessa ponderis offerentes, salvi facti sunt. A via Montana venerunt in arca mensura pedes triginta sex, et ab arca usque ad petram Cominneam mensuram decem et octo, et libellum rameum in arca. Dedicatio ejus quarto Kalendas Junii; et virtutem quam fecit post exitum de sepultura, Dominica prima mensis Septembris.

13 Deprecemur ergo, fratres, omnes unanimiter majestatem summi Numinis, et levemus omnes pariter sursum manus nostras ad Dominum de celo, ut ea pietate vel misericordia, qua mundo perdito dignatus est subvenire, atque humanum genus per propriam sui unigeniti mortem ac resurrectionem de diabolica potestate dignatus est eripere, dignetur nobis sanctissimi Confessoris et Episcopi sui Exuperantii reliquias, hoc est ejus venerabile corpus, suis temporibus e revelare; ut Cingulana plebs læta de tanto Pastore, veniens ad sepulchrum ejus, debitas laudes Christo persolvant; et ipse sanctissimus Confessor salvet, sicut nunc usque salvavit, et amplificet atque defendat præsentem catervam in suo nomine congregafam, annuente divina gratia, quæ cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in secula seculorum. Amen.

Propitiare nobis, quæsumus, Domine famulis tuis, per hujus S. Exuperantii Confessoris tui atque Pontificis, qui in præsenti requiescit ecclesia, merita gloriosa, ut ejus pia intercessione ab omnibus semper protegamur adversis. Per Dominum nostrum, etc.

Deus qui B. Exuperantium Confessorem tuum atque Pontificem in terris vita laudabili decorasti, et in cœlis æterna gloria sublimasti; ejus, quæsumus, suffragantibus meritis, vita nostra apud te commendetur. Per Dominum nostrum, etc. a Omisit hoc iniraculum Ferrarius, fortassis inverissimile ratus. Baudemundus gravis auctor in Vita S. Amandi 6 Febru. narrat cum is S. Sigebertum 40 dies natum baptizaret, et finita oratione, nemo ex circumstante multitudine respondisset, Amen, aperuisse Dominum os pueri, atque audientibus cunctis clara voce respondisse, Amen. Idem et alii plures tradidere. Quid ni et in Exuperantio idem fieri potuit? b Et hoc quoque Ferrarius omisit. At qui nonnullos, etiam nostra ætale, scimus nondum expleto tertio anno ætatis quæssisse quid esset amare Deum super omnia, aliaque de rebus divinis locutos.c An Ethnicus fuerit parens, an forte hæreticus sub Wandalis Ariantis, haud satis perspicue indicatur.d Nullam hujus nominis in Africa urbem reperimus. Affinis nomenclatio civitatis Membresitanæ, Membrositanæ, Meglapolitanæ, Mullitanæ, in provincia Proconsulari; Marculitanæ, Milevitanæ, in Numidia; Miditanæ, Martarisanæ, Mataritanæ, Moroteoritanæ, in Bizacena: Mutecitanæ in Mauritania.e Verisimile est sancti hujus Episcopi reliquas in Germaniam asportatas Ottonis Magni temporibus. Atque is est fortassis Exuperantius, de quo infra 29 Janu. cum de S. Constantii Episcopi Perusini corpore Magdenburgum translato agitur, ista habentur: Eodem die alia quinque sanctorum Martyrum corpora videlicet Herculani, Eusebii, Sabiniani, Exuperantii, Latini per prænominatum Episcopum eidem civitati sunt allata. Nam quod Martyres dicuntur, id propterea accidit, quia ceteri Martyres.

De s. Sophia ep.

Pag. 217, col. 2, post num. 3, adde (Verum, ut jam diximus, longe probabilius est Canum hunc, non gigantæ staturæ, sed amplæ potentiæ virum, a morte peccati suscitatum, atque ab ipsis Inferorum cruciatibus, in quos præceps ruebat, revocatum. Et fuit Sophiæ nostri xqualis Canus, sive Caunus, S. Gildæ Sapientis parens, Rex Areclutæ, ut xxix Januarii in Gildæ Vita dicitur; qui apud Capgravium Can appellatur, diciturque fuisse Rex Albaniæ. Hunc igitur probabile est a S. Sophia, sive Cadoco, a morte peccati, aut studio mundanæ vanitatis, esse suscitatum.)

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

Svezak III Kalendar godine