Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · Svezak II

Dodatak uz 21. siječnja

AD XXI JANUARII

Sadržaj (2)
  1. S. Patrocli triumphus.
  2. De s. Aptadio, sive aptade, Episcopo metensi in Gallia Belgica.

Pag. 701, col. 2, post S. Avitum II, Episc. Claromontanum, adde (S. Aptadius, sive Aptades, Episcopus Metensis in Gallia Belgica) et dele quæ de eo inter Prætermissos dicuntur.

DE SS. FELICE ET SOCIIS MM.

Pag. 706, col. 2, nu. 4, linea ultima, dele (Quid in codice Laurentii Epternacensis sibi Mammar velit haud conjicimus.) et restitue Quæ in codice Laurentii Epternacensis Mammar dicitur, ea xxiv Januarii, ubi horum Martyrum complures inter Prætermissos recensiti, ex MS. S. Hieronymi Memma appellatur, et hisce addenda est.

DE S. PATROCLO M.

Pag. 711, col. 2, post nu. 1, adde Vicus hic olim Dagoberti I, ævo Sanctique Cuniberti Coloniensis Episcopi fuit, secundum militarem viam domiciliis localis, ab ea colonorum accessione, ut quidam putant, adeptus nomen, Zusatz, quasi Adjectum vel Additum dicas. Via autem illa seu Romanorum sit opus, ut ad Alisonem aliave ejus regionis castra isthac militem deducerent, seu Francorum, seu denique Saxonum, initio Herweg (uti et nunc in Belgio passim ejusmodi viæ solent) est appellata, jam Helweg vulgo dicitur, quasi clara et aperta, minimeque ignota aut obscura. Aucupi porro Susati muniendi occasio Hunnorum incursio fuit, qui ultra Alisonem castrum atque Almam flumen consederant, ac validis cinxerant aggeribus castra, qui etiamnum ad Brencken, Wevelsburg, Kerckborken pagos cernuntur, et Hunegreven, sive Hunnorum fossæ, nuncupantur. De ea Hunnorum, sive Hungarorum in Saroniam ac Thuringiam incursione agit Luitprandus lib. 2, histor. cap. 8 et 9, ubi ab eodem Henrico Aucupe ad Meresburgum cæsos memorat, eosdemque Hungaros etiam Turcos appellat.

Susatitempla;
Ibidem post nu. 2, adde Præter memoratam hic S. Patrocli basilicam collegio Canonicorum illustrem, alia sunt duo Susati virorum cænobia, Virginum sanctimonialium unum, sex parochialia templa sane præstantia; atque ad denas urbis portas oratoria, civium pietate olim constructa censu addito, ut quotidie isthic sub primam lucem Presbyter sacris operaretur, quibus diluculo exituri possent interesse: caque viguit consuetudo, donec hæresis est introducta. Duo illa, quæ diximus, cænobia Minores incolunt ac Prædicatores, habentque hi præclaram MSS. codicum bibliothecam, et B. Albertum Magnum isthic Theologiam docuisse, ac multi sanctitatis suæ impressa reliquisse vestigia tradunt.

At majoris ecclesiæ, urbisque et territorii, quod ad milliare circumfusum Soestschebordt, vocant, id est Susatensem oram, vel Susatensium fines, Patronus tutelaris olim S. Petrus fuit, quem idcirco vetus urbis sigillum (quod publicis Senatus litteris anno MCCCXII, datis appensum vidimus) in media urbis area sedentem exprimebat, circum maenia et turres. Nunc in sigillo S. Patrocli sculpta imago, eique dicata, quæ Apostoli fuerat ecclesia: cujus Præpositus in urbe et foris late in sacris dicere jus consuevit; eoque eximiam oblinet auctoritatem, adeo ut recens electo urbemque ingressuro Senatus populusque solenni apparatu, non quondam solum, sed et nunc quoque, licet acatholicus, obviam procedat.

Pag. 712, col. 1, post nu. 5 adde In Ecclesie Susatensis ritualibus libris vetustis ac recentioribus triplex S. Patrocli consignata celebritas est: prima natalis XXI Januarii, secunda translationis III Julii, tertia Adventus IX Decembris. Translatio quæ III Julii peragitur, an prior illa sit, cum sacræ ejus exuviæ e Trecassium urbe Coloniam sunt deportatæ, an alia quæpiam posterior, aut ex antiqua capsa transpositio, aut in augustiorem basilicam transvectio, hauddum comperinus.

Universa quoque Monasteriensis Ecclesia tum in recens excusis, tum in pervetusta manu exaratis Breviariis, diem ix Decembris titulo Patrocli Martyris celebrat. In Kalendario MS. quod Breviario præfixum est Susati, v Julii ista habentur: III NONAS Dedicatio majoris ecclesiæ S. Patrocli in Susato. Anno Christi 963, deportatas esse Colonia Susatum sancti Martyris reliquias, patet ex monumento Susatensi Frederici I, Archiepiscopi Coloniensis, in quo annus Christi, 1118 numeratur a translatione S. Patrocli 155, ut nobis pro sua humanitate significavit Ægidius Gelenius V. CL.

Pag. 173, post historiam Translationis, adde sequentia:

S. Patrocli triumphus.

Triumphum dicere Martyris licet, quem illius ope partum, depulsa, quam Bohemi intentabant, pernicie, anniversaria dein memoria celebrare Susatenses solent. Altius repetenda periculi ac triumphi est occasio. Susatum, prius longe quam muro cingeretur, quamque Westphalia tota Christi se subderet jugo, S. Petro acquisivit S. Cunibertus, atque in propriam Ecclesiæ Coloniensis possessionem redegit. Testatur id S. Anno Episcopus, in diplomate, quod titulo Triumphi sive Translationis S. Cuniberti dabimus xii Novemberis ex MS. codice Ecclesiæ ejusdem S. Cuniberti Coloniæ. In eo ita scribit: Et juxta consilium suum tradidi Fratribus quinque libras solvendas de areis vel curticulis Susatiæ, quod eam S. Cunibertus S. Petro acquisivit, et quod pius Archiepiscopus Herimannus postmodum effosso corpore S. Cuniberti et Susatiam translato ab injustis et importunis hæredibus eam puello defendit et obtinuit. Duo ante S. Annonem Ecclesiam Coloniensem rexere Hermanni Antistites, primus cognomento Pius anno 990, electus, secundus ipsius Annonis decessor Nobilis dictus, creatus anno 1036. Pius hic fuit qui S. Cuniberti reliquias Susatum jussit deportari, ut ex ipsis S. Annonis verbis licet colligere: saltem manifestum in Teschenmakero mendum, dum Hermanno Diviti id tribuit, qui tertius fuit ejus nominis, ab Annone quartus.

2 Perstitit exinde Susatum in fide Coloniensis Ecclesiæ ad aliquot secula, donec defectionis ansa sub annum MCCCXIX, quæsita, gliscentibus odiis, cum sua privilegia violari, iniquis sese oneribus ac tributis atteri, quererentur cives, frustra tentata concordia, dato etiam a Cæsare arbitro Bernardo Saxoniæ Duce, tandem anno 1444, aperta secessio facta est, advocato in urbem cum exercitu Joanne Bellicoso Adolphi XI, Cliviæ Ducis filio, dictoque ei et hæredibus sacramento. Bellum hinc inter Archiepiscopum Theodoricum Meursanum et Clivorum Ducem exarsit. Urbem suam Susatum, infirmam situ et opere, adversus ingentes Bohemorum copias, ab Archiepiscopo evocatas, S. Patroclus defendit. Tanti interest non solum quam justum bellum, sed quam juste, et quibus in societatem adscitis, geras, ut Cælites adversarios non experiare. Rem gestam Bernardus Wittius Lisbornensis cænobii haud Susato procul siti monachus, illis temporibus proximus, ab oculatis testibus acceptam, fideliter commemorat in MS. Westphaliæ Chronico, quod ex bibliotheca Lisbornensi Bernardus Rotendorpius V. CL. suppeditavit. Ita ergo scribit Wittius:

3 Anno 1447, Theodoricus præfatus Coloniensium Archiepiscopus, tantam pro tunc cum Romanorum Rege Frederico familiaritatem contraxerat, ut imperialibus signis Episcopo valida manu missis, licentiaverit omnibus et singulis, qui Episcopum, regalia quoque signa, sequi vellent, regia auctoritate fulti licite possent. Amicitiam insuper cum quibusdam Bohemorum nobilitatis et Hussitarum: Proceribus contraxit; contraxit; unde Comes de Sterrebergh Bohemus eadem ex regione 26,000 Bohemorum ac Hussitarum exercitum contrahens in Westphaliam fudit, habens et Marchiones Brandeburgenses et Misenenses, Ducesque, Saxoniæ; multos insuper alios Principes et Nobiles, singulis cum exercitibus belli socios; nomen autem Bohemicum a multitudine, magis autem a feritate, totus sibi usurpavit exercitus. Tanto igitur agmine circumfusus, magno belli apparatu exercitum in Westphaliam traductum Episcopus fudit, et pene sine Marte victor ad tempus evasit; Lippiensem Comitatum discerpsit: nam solo aspectu hostium incolæ attoniti torpescebant; quidam etiam solo barbarorum adventu audito, fuga salutem quæsierunt: grandis enim cunctos Bohemici nominis timor invasit, verum ubi ad probam ventium est, nihil fama nugacius fuisse compertum est. Ex eo enim quod armis diffusi nutantes urbes et oppida in itinere decurrentia tumultuoso agmine devastarunt, ecclesias, oratoria, utriusque sexus monasteria rapinis inhonestarunt, non vis modo, verum timor barbaricus incolis circumquaque incussit: accessit quod jam pridem Bohemos fidem orthodoxam deseruisse ac fideles trucidasse auditum est. In primis igitur Dusimoldiam, Blombergem, Brakel, ablatis spoliis solo æquavit: Lengo, Horne oppida dure exactionavit, et ad præstandum hominium compulit: Valckenburgum vallavit; sed animosius exceptus infecto negotio maxima jactura obsidionem solvit: Hervordia quoque Imperiale oppidum maximo auri pondo Præsulis impetum redemit.

4 Deinde narrata Lippiæ irrita obsidione, de Susato hæc subdit: Hinc Præsul tanto agmine stipatus Susatum obstrentebius machinis accessit, quem et cives Principis sui præsentia animati imperterriti susceperunt. Erat autem juxta civitatis moenia sanctimonialium feminarum monasterium, in quo Joannes Clivensium Dux se collocaverat, quod primo aggressu expulso Duce Præsul expugnavit; ac eo se loco recipientes uti triumphatores tripudiarunt. Post mensem itaque cum scalis muros aggredi tentant noctu, tribus in locis scalas cum exercitibus applicant tanto ululatu, ut se ultro muros accedentium vocibus obruere posse crederent. At cives non viribus suis confisi, nec humano se subsidio tueri posse scientes, frequenter ad Deum fundere preces Clerum ac Religiosos urbis suæ poscebant. Unde inter pugnandum nocte Clerus, a secunda noctis hora usque ad quintam sequentis diei, ante S. Patrocli reliquias prostrati, tanti sui patroni auxilio liberari optabant. Et (dictu mirum) inter orandum et pugnandum crepitus ingens ex arca sancti viri ab omnibus auditus est, quo se præsentem auxiliatorem significaret. Animati ab hoc cives, tantique auxilio viri roborati spe præsumpta animosius hosti resistebant: ascendebant hi scalas, ascensum illi prohibebant. Verum incassum laboratum est: fecit hoc tum scalarum brevitas, tum illorum qui intus erant animositas, qui non clamore, sed armis viribusque introitum prohibere noverant. Abire igitur coacti cedereque compulsi, magnam suorum stragem perpessi sunt. Mille enim quingenti et octo viri ante urbis moenia de Bohemorum Hussitarum ceterorumque, qui Præsulem comitabantur, occisi sunt, octo tantummodo de civibus interemptis.

5 Hæc Wittius. Extant plura ejus rei monumenta. Victoriæ monumentum, Locata tum supra S. Walburgis portam (cujus nunc in urbe cænobium est, tum foris fuit) armata S. Patrocli statua est: ea parte vis major incubuisse hostium videtur, Divi præsidio fracta. Visitur juxta summam templi aram affixa muro tabella in qua hymnus rhythmicus dicolos tristrophos; in eo præter alias Divi laudes, ad hanc victoriam illa spectant:

Ave tutor gratiose Hujus loci virtuose Tua cum potentia.

Festivus is plebi deinceps dies fuit, donec ab avitis sacris et anniversa universa fere descivit; Canonici vero, qui Catholicam religionem constanter retinuere, pro occisorum expiatione sacra peragere solent, et vulgo Festum Bohemorum appellant.

6 Ipse ex eo tempore alia forma cultuque pingi Sanctus cæpit. Antea velut Senator toga pallioque insignis, armata Sancti statuæ; crucem ac palmæ ramum manu præferens, ut in templi fornice et fenestris atque alibi cernere est; nunc sago ac chlamyde, ceu miles, strictum gladium vibrans exprimitur, in sigillis et Senatus et Canonicorum collegii, aliisque statuis ac tabälis, publice ac privatim. Ingens quoque tumba ex argento fabrefacta, aræ principi imposita, ejusdem cataphracti ensemque vibrantis, ac nigrum scutum aurea aquila insigne prætendendis, effigiem exhibet. Media item æde statua ejus inaurata supra columnam locata, armis, chlamyde, stricto gladio ornata, addita epigraphe:

Susa Patroclus ego tibi sum Dux atque Patronus: Prædones feriam gladio, vindex tibi flam: Hæc loca defendam, pravis mala facta rependam.

In ipsa quoque Curia picta S. Patrocli imago, cui priusquam pertractandæ in senatu rei cujusquam initium fieret, honorem exhibere omnes olim consueverunt. In ejusdem venerationis argumentum majores duæ campanæ S. Patroclo dicataæ; priori id lemma insculptum:

Solvit in hoc dono pia plebs sua dona Patrono. alteri: Solvit in hoc dono pia plebs sua dona Patroclo.

Mediam nominis Patrocli syllabam etiam extra versum productur Susatenses, non rudes solum de plebe, sed Clerus quoque ipse, nec corripi unquam in divinis officiis sinunt qui sacris cæremoniis præsunt: reverentiæ id tribui censent. Eadem ratione Moguntini S. Aureum, Confluentini S. Castorem pronuntiant.

7 Asservatur Susati in peculiari argentea theca ejus reliquia: S. Patrocli caput, in tumba illa, qua de antea egimus, ossa reliqua. Has sancti Patroni reliquias vir nobilissimus Godefridus a Bucholtz Ecclesiæ Susatentis Decanus, Lippiensis Præpositus, anno MDCXL, cum Hessi milites, qui Lippiam præsidio tenebant, improviso Susatum occupassent, ne eas sacrilegi dissiparent, quippe qui Calviniana omnes infecti hæresi essent, ipse domesticis rebus suis neglectis atque interea direptis, in tuto reposuit. Ejus humanitati quæ de Susato hic ejusque tutelari S. Patroclo dicta sunt, accepta scribimus.

8 Porro qualis olim S. Patrocli celebrari victoria a Susatensibus solet, tali Gesecam haud Susato procul distans ejusdem diæcesis oppidum, et olim S. Cyriacus Diaconus et Martyr, et nuper quoque defendit. Sunt in sanctimonialium basilica ejus oppidi primaria, illius reliquiæ. De eo agemus xvi Martii et vii Augusti.

De s. Aptadio, sive aptade, Episcopo metensi in Gallia Belgica.

Mediomatricum xxxiv Antistes memoratur a Clodio Roberto et Joanne Chenu Aptadius, sive Aptades, aut Aptatus, diciturque sedisse annis XIII, obiisse XII Kalend. Februarii.

Hujus nomen reperisse se Metis in pluribus antiquis Breviariis et Necrologiis cum charactere sanctitatis, testatus nobis est Franciscus Lahierius noster. Desideratur tamen in novo Kalendario, quod Canonici Metenses tenses ante annos circiter XL concinnarunt. De eo MS. Florarium SS. hoc die: Apud Metim civitatem S. Aptadii ejusdem ubris Episcopi et Confessoris. Meurissius Episcopus Madaurensis in historia Episcoporum Metensium scribit anno 712 electum, sedisse annos sex, menses duos, obiisse anno 717, 21 Januarii. At qui potest anno 712 electus, si decessit 21 Janu. 717, exegisse in episcopatu annos 6 menses duos? cum a Kalendis Januarii 712, ad 21 Janu. 717, non sint nisi anni 5, dies 9. Nam quod ait sub Anastasio Imp. obiisse, etiam fallitur; jam Anastasii successor Theodosius solo cesserat, imperabatque Leo Isauricus. Addit sepultum in cænobio S. Symphoriani; et videri sibi in primo sepulchro mansisse, ubi olim vetus illud stetit monasterium, cum nihil de ossibus ejus repererit.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

Svezak II Kalendar godine