Među prve apostole Engleza s pravom se može ubrojiti Petar, pomoćnik sv. Augustina i prvi od njega postavljeni opat samostana sv. Petra i Pavla u Canterburyju, koji je poslije nazvan samostanom sv. Augustina. Njegov blagdan na ovaj dan bilježi Martyrologium Anglicanum i Ferrari u djelu Catalogus generalis Sanctorum. A 30. prosinca navode ga Hugo Ménard u djelu Martyrologium Benedictinum, Constantinus Ghinius u djelu Natales SS. Canonicorum, Joannes Molanus u djelu Natales SS. Belgii i Ferrari u navedenom katalogu. Spominje ga i Wion u dodatku uz 3. knjigu djela Lignum vitæ, ali mu ne pridaje nikakav određeni dan.
2 O njemu ovako piše sv. Beda u 1. knjizi djela Historia Ecclesiastica gentis Anglorum, pogl. 33: „Augustin, čim je u kraljevskom gradu primio biskupsku stolicu, obnovio je u njemu, potpomognut kraljevskom pomoći, crkvu za koju je doznao da su je ondje sagradili drevni rimski vjernici, te ju je posvetio u ime svetoga Spasitelja Boga i Gospodina našega Isusa Krista; i ondje je odredio prebivalište sebi i svim svojim nasljednicima.”
3 „Podigao je također i samostan nedaleko od samoga grada prema istoku, u kojem je na njegov poticaj Etelbert iz temelja sagradio crkvu blaženih apostola Petra i Pavla i obdario je različitim darovima, u koju bi se mogla polagati tijela i samoga Augustina, i svih biskupa Canterburyja, a zajedno i kraljeva Kenta. Tu ipak crkvu nije posvetio sam Augustin, nego njegov nasljednik Lovro.”
4 „Prvi pak opat istoga samostana bio je prezbiter Petar, koji je kao poslanik poslan u Galiju utopljen u morskom zaljevu koji se zove Ampleat, te su ga stanovnici toga mjesta nečasno pokopali. Ali svemogući Bog, da bi pokazao kakvih je zasluga bio taj muž, učini da se svake noći nad njegovim grobom ukazivalo nebesko svjetlo, sve dok susjedi koji su to gledali nisu opazili da je svet
Prenosi se. bio muž koji je ondje bio pokopan; te istražujući odakle je i tko je, odnijeli su tijelo i položili ga u crkvu u gradu Boulogneu uz čast doličnu tolikomu mužu.”
Canterbury. 6 Tako Beda. Ono što on naziva kraljevskim gradom jest Dorobernia, ili Durovernum, kod Ptolemeja Darvernum, danas Cantuaria, pučki Canterbury; koji je u doba cvata saksonske heptarhije bio prijestolnica kraljevstva Kenta i kraljevsko sjedište, sve dok ga kralj Etelbert s kraljevskim pravom nije darovao Augustinu, posvećenu za nadbiskupa engleskoga naroda, kako piše William Camden u djelu Cantium.
6 Ona Kristova crkva, koju su sagradili drevni rimski kršćani prije dolaska Engleza, a obnovio sv. Augustin i ponovno je posvetio štovanju našega Spasitelja Krista, te su je potomci obnovili i čudesno ukrasili, uzdiže se u samom središtu grada s izvanrednim veličanstvom prema nebu, vidljiva i izdaleka. O njoj raspravlja Camden u djelu Cantium. Ta je pak crkva katedrala i imala je pridružen samostan benediktinaca, koji je raspustio Henrik VIII. O njemu opširno raspravlja časni muž Clemens Reyner u djelu Apostolatus Benedictinus, raspr. 1, odsjek 1, § 17.
Samostan sv. Augustina. 7 Samostan sv. Petra i Pavla, koji je poslije nazvan samostanom sv. Augustina, nalazio se u istočnom predgrađu Canterburyja, takmac onoj katedrali, nekoć obogaćen golemim bogatstvima od kralja Etelberta, pri čemu je opatu bila dodijeljena kovnica novca s pravom kovanja novca, kako prenosi Camden. Najveći je njegov dio pretvoren u ruševine, a ostatak u kraljevske dvore. O tom samostanu opširno u svom djelu Apostolatus, raspr. 1, odsjek 1, § 13, raspravlja Clemens Reyner.
Ponovno će biti spomenut u životopisu sv. Etelberta 24. veljače, sv. Augustina 26. svibnja, sv. Lovre 2. veljače i drugdje.
8 Boulogne, gdje se spominje da je pokopan ovaj sveti opat, grad je pokrajine Belgica Secunda, urešen biskupijom već tisuću i dvjesto godina; koja je poslije bila sjedinjena s biskupijom Morina u Thérouanneu, ali je nakon razaranja Thérouannea obnovljena; pučki Boulogne.
9 Morski zaljev Ampleat, kod Capgravea Amflet, smatram onim koji se nalazi između Boulognea i utvrde Blanc-Nez; odakle se i obližnje selo na Mercatorovoj karti naziva Ambleteul (Ambleteuse), ili se sam zaljev naziva po selu, na ušću rječice Marquise.
10 Nadalje, sv. Petra opata spominje Trithemius u 3. knjizi djela De Viris illustribus Ordinis S. Benedicti, pogl. 35, i kaže da je bio monah sv. Grgura u Rimu. Isto prenosi Clemens Reyner na navedenom mjestu. Sv. Augustin ga je sa sv. Lovrom poslao u Rim da izvijeste sv. Grgura o onome što su učinili u Engleskoj i da ga posavjetuju o nekim pitanjima: o tom ćemo poslanstvu opširnije raspravljati u životopisu sv. Augustina. O Petru raspravlja i Harpsfield u 7. stoljeću, pogl. 19, koji piše da je rodom bio Rimljanin, kao i neki drugi.
11 Trithemius kaže da je Petar djelovao godine 620. To se pobija iz pisma Bonifacija IV., izdanoga 28. veljače (27. veljače) u 8. godini cara Foke, naime godine Kristove 610., koje navodi Clemens Reyner. Ali se potkrala pogreška u broju indikcija; tada je naime bila 13., a ne 4., kako stoji. U tom se pismu spominje opat Ivan, koji je naslijedio Petra: stoga nagađamo da se ovaj utopio oko godine 606.
Inter primos Anglorum Apostolos communerari Petrus jure potest, S. Augustini adjutor, primusque ab eo constitutus Abbas monasterii SS. Petri et Pauli Cantuariæ, quod deinde S. Augustini est appellatum. Ejus natalem hoc die consignat Martyrologium Anglicanum, et Ferrarius in generali Catalogo Sanctorum. At xxx Decembris eum referunt Hugo Menardus in Martyrologio Benedictino, Constantinus Ghinius in Natalibus SS. Canonicorum, Joannes Molanus in Natalibus SS. Belgii, Ferrarius in citato Catalogo. Ejus meminit et Wion in Appendice, ad librum 3 Ligni vitæ, sed nullum ei certum diem tribuit.
2 De eo hæc scribit S. Beda lib. 1. Histor. Ecclesiasticæ gentis Angl. cap. 33. Augustinus, ubi in regia civitate Sedem Episcopalem accepit, recuperavit in ea, Regio fultus ad miniculo, ecclesiam, quam ibi Romanorum antiquorum fidelium opere factam fuisse didicerat, et eam in nomine sancti Salvatoris Dei et Domini nostri Jesu Christi sacravit; atque ibidem sibi habitationem statuit, et cunctis successoribus suis.
3 Fecit autem et Monasterium non longe ab ipsa civitate ad Orientem, in quo, ejus hortatu, Edelbert ecclesiam beatorum Apostolorum Petri et Pauli a fundamentis construxit, ac diversis donis ditavit, in qua et ipsius Augustini, et omnium Episcoporum Doroverniensium, simul et Regum Cantii, poni corpora possent. Quam tamen ecclesiam non ipse Augustinus, sed successor ejus Laurentius consecravit.
4 Primus autem ejusdem Monasterii Abbas Petrus Presbyter fuit, qui Legatus Galliam missus, demersus est in sinu maris, qui vocatur Ampleat, et ab incolis loci ignobili traditur sepulturæ. Sed omnipotens Deus ut qualis meriti vir fuerit demonstraret, omni nocte supra sepulchrum ejus lux cælestis apparuit, donec animadvertentes vicini, qui videbant, sanctum
Transfertur. sanctum fuisse virum qui ibi esset sepultus; et investigantes unde et quis esset, abstulerunt corpus, et in Bononia civitate juxta honorem tanto viro congruum in ecclesia posuerunt.
5 Hæc Beda. Quam ille regiam civitatem appellat, Dorobernia est, sive Durovernum, Ptolemæo Darvernum, nunc Cantuaria, vulgo Canterbury; quæ florente Heptarchia Saxonica, regni Cantii caput, et sedes regia fuit, donec Ethelbertus Rex eam cum jure regali Augustino et Archiepiscopo gentis Anglorum consecrato elargitus esset; ut scribit Guilielmus Cambdenus in Cantio.
6 Ecclesia illa Christi, ab antiquis Romanis Christianis, ante Anglorum adventum, edificata, a S. Augustino recuperata, et rursus Salvatoris nostri Christi cultui dedicata, a posteris instaurata ac mirifice exornata, in medio urbis sinu, insigni majestate in cælum assurgit, procul etiam adspectabilis. De ea agit Cambdenus in Cantio. Est vero ea ecclesia Cathedralis, adjunctumque habuit Benedictinorum cænobium, quod Henricus VIII, dissipavit. De eo fuse agit vir venerabilis Clemens Renerus in Apostolatu Benedictino tract. 1, sect. 1, § 17.
7 SS. Petri et Pauli monasterium, quod deinde S. Augustini dictum, in Orientali Cantuariæ suburbio fuit, Cathedrali illi æmulum, maximis quondam opibus ab Ethelberto Rege locupletatum, concessa Abbati officina monetaria, cum jure pecuniam signandi, ut tradit Cambdenus. Pars ejus maxima ruinis involuta, reliqua in ædas regias conversa. De eo cænobio fuse in suo Apostolatu tr. 1, sect. 1, §13, agit Clemens Renerus.
Ejus rursum mentio fiet in vita S. Ethelberti XXIV Februarii, S. Augustini XXVI Maii, S. Laurentii II Februarii, et alibi.
8 Bononia, ubi sanctus hic Abbas sepultus memoratur, urbs est Belgicæ secundæ, Episcopatu jam a mille ac ducentis annis ornata; qui postea cum Tarvanensi Morinorum conjunctus fuit, at Tarvana eversa restitutus; vulgo Bouloigne.
9 Sinum maris Ampleat, Capgravio Amflet, eum reor esse, qui inter Bononiam ac munimentum Blacnestum occurrit; unde et vicus propinquus in tabula Mercatoris Ambleteul dicitur, vel a vico sinus ipse, ad ostium Marquisiani fluvioli.
10 Porro S. Petri Abbatis meminit Trithemius lib. 3, de Viris illustrib. Ord. S. Benedicti cap. 35, aitque fuisse monachum S. Gregorii Romæ. Idem tradit Clemens Renerus loco citato. Fuit a S. Augustino cum S. Laurentio Romam missus, ut S. Gregorio referrent quæ in Anglia a se gesta essent, et de quibusdam eum consuleret: de qua legatione fusius in S. Augustini vita agemus. De Petro agit et Harpsfeldius seculo 7, cap. 19, qui gente Romanum fuisse scribit, uti et alii quidam.
11 Trithemius ait Petrum floruisse anno DCXX. Quod refellitur ex epistola Bonifacii IV, data III Kal. Martii anno Phocæ Imp. VIII, Christi nimirum DCX, quam recitat Clemens Renerus. Sed mendum irrepsit in numerum Indictionum; erat enim tunc XIII, non IV, ut habet. In ea epistola mentio fit Joannis Abbatis, qui Petro successit: adeoque hunc circiter annum DCVI, submersum conjicimus.
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus I, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.