Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost
Odaberite dan
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Veljača
1234567891011121314151617181920212223242526272829
Ožujak
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Travanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Svibanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Lipanj
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Srpanj
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Kolovoz
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Rujan
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Listopad
12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Studeni
123456789101112131415161718192021222324252627282930
Prosinac
12345678910111213141516171819202122232425262728293031

✠

Acta Sanctorum · Svezak II · 21. siječnja

O sv. Busiridu, ispovjedaocu iz Ankire u Galaciji

DE S. BUSIRIDE CONFESSORE ANCYRÆ IN GALATIA

Sadržaj (17)
  1. Epiphanii sancta adolescentia.
  2. Subdiaconi munus, injuriæ toleratæ.
  3. In diaconatu exercitæ virtutes.
  4. Episcopatus susceptus, in eo benefacta.
  5. Suscepta ad Anthemium Imp. pro pace legatio.
  6. Pax sancita, alia præclara Epiphanii opera.
  7. Profectio Tolosana ad Euricum pro pace.
  8. Ticinum ab Odoacre Rege eversum, recreatum et restauratum ab Epiphanio.
  9. CAPUT IX. Cum Gothis Rugisque Ticini gesta.
  10. Theodoricus victor ad clementiam inductus.
  11. Iter in Burgundiam, pro captivorum redemptione.
  12. Postrema legatio, ægritudo, mors.
  13. Translatio s. Epiphanii
  14. Ticino hildesheimum.
  15. Historia translationis
  16. Refossæ avectæque reliquiæ.
  17. CAPUT III. Miracula ad reliquias facta.

Ancyra Galatiæ metropolis, inter alia Sanctorum tropæa, Busiridis quoque certamen prædicat sub Juliano Apostata susceptum, præclara deinceps vitæ innocentia cumulatum, Nomen ejus Fastis Sanctorum inscripsere recentiores, Canisius, Ferrarius, Martyrologii Gallobelgici auctor; et cum ampliori elogio Galesinius: Ancyræ in Galatia, inquit, S. Busiris Martyris. Is Juliano Imperatore, Gentilium cultum atque impietatem vehementer insectans, pro Christi religione ungulis ferreis dilaceratus, tum multis aliis cruciamentis tortus, constanti animo martyrium subiit. Non tamen tormentis immortuus; sed nuntiata Juliani morte, dimissus e custodia, vitam ad Theodosii propagavit imperium, ultra annum nimirum 379, quo a Gratiano Augusto apud Sirmium Imperator effectus est Theodosius 14 Februarii.

2 Busiridis gesta descripsit Sozomenus lib. 3, cap. 10, quæ fideliter ita vertit Cassiodorus in Tripartita lib. 6, cap. 13. Aiunt autem Busirim in Ancyra Galatiæ, clarissimam fortissimamque habuisse confessionem, cum fuisset in hæresi quæ vocatur τῶν ἐγκραπτῶν, id est, Abstinentium. Hunc enim cum Judex comprehendisset quasi Paganis insultantem, torquere volebat in publico, jussitique ut appenderetur in ligno. Tunc Busiris extensis cito manibus supra caput, nudavit latera, dicens, non opus esse ut ministri appendendo se, deponendoque laborarent, cum esset ipse paratus ad pœnam, quam vellent exercere, et latera sua tortoribus præpararet. Miratusque ejus promissionem Judex, rei experimento magis obstupuit. Nam cum ungulæ ferreæ ejus latera vehemen-
tius exararent, quamdiu Judici placuisset, sustinuit manus extensas, et plagas cum alacritate suscepit. Post hæc autem reductus in vincula, quiescebat. Porro paullo post morte nuntiata Juliani usque ad Theodosii principatum vixit, et in Ecclesia Catholica, acta pœnitentia prioris hæreseos, conversatus est.

3 Hæc Cassiodorus, ex verbo fere Sozomenum interpretans, nisi quod hic diserte Busirin (quem etiam βούσουρυν scribit) tſēs αἰρέσεως ὅντα τότε τῶν καλουμένων ἐγκρατστῶν, cum tunc esset hæresis eorum qui Encratistæ dicuntur, ἐγγελθέντος ἐνκρήσθε ἴσολισνον, ἀνεθήναι, καὶ πρὸς τὴν καθύλου ἐκλησίαν μεταθέσθου, καταγνούντα tſēs προτέρας αἰρίσεως; nuntiata Juliani morte, dimissum esse, et ad Catholicam Ecclesiam reversum, priore hæresi damnata; cum in ambiguo relinquat Cassiodorus fueritne, cum ista passus est, hæreticus. Nicephorus quoque lib. 10, cap. 10. Catholicum tum fuisse Busirin innuit, ὅν πρότερον tſēs Εγκραπτῶν αἰρέσεως ὅντα etc. quem cum antea hæresis Encratitarum fuisset, contra simulacra strenue et imperterrite insurgentem provinciæ Præfectus comprehendens etc. Sive tamen tunc Ecclesiæ Catholicæ reconciliatus jam erat, sive adhuc hæretico errore tenebatur, effecit benignissimum Numen, ut invictum animi robur veræ religionis professione consummaret. Encratitæ autem, qui nonnullis Encratistæ dicuntur, id est, Continentes, sive Abstinentes, abominobantur nuptias, abstinebant animatis et vino, principia plura asserebant, inque iis diabolum; et ticet Continentes dicerentur, tamen cum faeminis iter agebant, et communiter vivebant, ut scribit S. Epiphanius hæresi 47, et Baronius an. 174, nu. 10.
DE S. EPIPHANIO EPISCOPO TICINENSI IN ITALIA.
AN. CII. CDXCVI.
S. Epiphanii natalis,
Vita,
Eluvit caliginosis miserrimisque imperii Romani ad interitum declinantis temporibus, S. Epiphanii Ticinensis in Gallia Cisalpina Episcopi virtus, suaque splendorem nominis (nam ἐπιφανῆς illustrem splendidumque significat) implevit. Eum Fasti Romani XII Kal. Februarii, alii XI inter Cælites publice venerandum proponunt.

2 Res ab eo præclare gestas B. Ennodius illius discipulus, ejusdem Sedis Episcopus, descripsit tertio miscellorum opusculorum, quod, Sirmondo judice, inter Ennodiana, ut maximum, ita optimum videtur, et variam ac multiplicem illorum temporum historiam complectitur. Ejus vix pars tertia a Surio aliisque edita fuerat: Andreas Scottus noster, ac Jacobus Sirmondus e veteribus MSS. reliqua supplevere: e vetusto Francisci Modii codice descripserat Rosweydus, uti hic damus. Agunt de eo Cardinalis Baronius tom. 6, Annal. fuse, Paulus Diaconus lib. 16, histor. Roman.
Bernardinus Saccus histor. Ticin. lib. 7, eumque secutus Antonius Maria Spelta, et Jacobus Gualla: sed hi tres, quibus fides deberet in rebus patriis maxima esse, vel Ennodium non legerunt, vel non quanti merctur æstimarunt, parum sane exacte expresserunt.

3 Inscripsit illius quoque nomen Martyrologio Gallicano in Supplemento Andreas Saussaius, quod ad Enricum Wisigothorum Regem a Nepote Augusto missus sit Tolosam: poterat et eo quoque titulo, quod ad Gundobadum Burgundionum Regem, Lugdunum a Theoderico Ostrogottorum Rege legatus venerit. Multa certe utrobique reliquit sapientiæ suæ et sanctitatis impressa vestigia.

4 Obiisse cum Spelta tradit cum adhuc in vivis esset ætas. Zeno Imperator, Romæ Simplicius sederet, anno 481. At necdum eo anno venerat in Italiam Theodericus; atque ita sibi ipse Spelta ceterisque scriptoribus contradicit. Obiit Zeno Olybrio juniore solo Cos. an. 391, quo tempore tempore adhuc clausus Ravennæ obsidebatur Odoacer, post cujus necem Epiphanium constat fuisse superstitem. Saccus, etsi ipse quoque chronologiam haud satis apte ordinet, fatetur tamen sub Gelasii pontificatu obiisse, qui Zenonis Aug. et Theoderici Regis temporibus sedit. Jacobus Sirmondus noster decessisse S. Epiphanium scribit XII Kal. Febru, anni CDXCVII anno xtatis duodesexagesimo nondum expleto; natum anno CDXXXIX, creatum Episcopum anno CDLXVII. At Dionysius Petavius anno 466, Episcopum esse factum tradit: fietque id probabilius vitam ejus legenti, quam accurate Ennodius digessit. De ejus reliquiis infra agemus.

ex vetustissimo MS. Franc. Modii.

Quamvis me urgeat suscipiendi operis anceps necessitas, et e regione impositus sit, nec meo labore vacuus, nec maledicorum disceptatione, tractatus, in quo gemina cautio dictionis, hinc ubertatem expectet ingenii, inde etiam lingua divitibus narrandi frænos imponat; cum ipsas eminentissimas, ut putantur, in seculo vana inflatione personas, si quis ventoso nimium studuerit elevare præconio, aut intra gestorum terminum inopia eloquii continere, utrumque apud eas judicetur ingratum. In laudibus enim ipsis turpe est illa cudere, quæ nec ille, de quo narrantur, agnoscat; sic injuriosum et dolore dignum putatur, illud præterire silentio, quod relatio vera possit attollere. Etenim res bene gestæ veterum nostrorum pro referentis apud nos accipiunt facultate virtutem. Nam vere aut perit notitiæ, aut attenuatum transit ad posteros, quod ad explicandum pauper verborum vena susceperit: et illa justo liberior laudatio tantum decerpit gloriæ, quantum falsitatis adjecerit. Fit vero plerumque, ut fide carens a cumulus minuat probe facta multorum, et sit vana narratio, quæ crescit ex mendaciis, intempestiva et mendica nimium, quæ non pertransit ad terminum. Quocirca vitam beatissimi Epiphanii Ticinensis Antistitis narraturus, invoco sanctum Spiritum testem actuum ejus et comitem, ut ipsius auxilio gloriam conscientiæ serenissime, quam eidem concessit, tradam chartis victuris in seculo, ut exemplum præbitura virtutum, numquam fama moriatur. In quo tamen opere si me angustia non arctaverit eloquentiæ sub certa lege currentis, ut saltem cruda per ordinem digeram facta meritorum; nihil tamen de laboribus ejus tam mediocre vel humile inveniam, ut necessariis illud bullis, ut plerique solent, vividi sermonis amplificem. Testes etiam calentium citabo negotiorum, et tropæa illius adhuc fumantia, et exornata de manubiis diabolicæ nuditatis ostendam. Nemo enim sub oculis præsentia pene, et nimium nota commemorat, nisi qui de veritate confidit, ut quos forsitan ficta dicturus, velut impudentiæ meæ conscius evitarem, eorum auribus relegam illa, quæ cognovit aspectus. a Scottus: annulus muniat, et conjicit hic legendum fortassis, fine carens annulus.

Epiphanii sancta adolescentia.

Igitur præfatus vir insignis Epiphanius oriundo a Ticinensis oppidi indigena fuit, pareb Mauro generatus, et matre Focaria editus, quæ Sancti etiamc Myrocletis Confessoris et Episcopi tangebat prosapiam, hominibus ex liquido ingenuitatis fonte venientibus. Sed quid illorum retexam sanguinis prærogativam, quorum familiæ et nobilitatis caput est flius? Qui sub decessore suo viro integerrimod Crispino Pontifice, cœlestis militiæ tirociniume orditus, annorum ferme octo / Lectoris Ecclesiastici suscipit officium, signo ante cœlitus demonstrato. Nam dum esset in crepundiis lactentis infantiæ, fulsisse ejus cunabula superno lumine videre complurimi, ut futuram mentis claritatem lustrans eum et præcedens fulgor ostenderet, secuturumque splendorem in moribus, jam tunc typica luce signaret.

3 Notarum in scribendo compendia, et figuras varias verborum multitudinem comprehendentes brevi assecutus, ing Exceptorum numero dedicatus enituit: cœpitque jam talis excipere, qualis possit sine bonorum oblocutione dictare. Igitur processu temporis et laboris, adh sextum decimum ætatis annum divino favore perductus, cana consilia in annis puerilibus meditabatur. Vernabat in illo præ ceteris mater bonorum operum verecundia. Ita famulabatur Antistiti libens, ut si quid operis gereretur ab altero, graviter ferret surreptum sibi fuisse servitium: accipiebat senes graviter; juvenes comiter, et coercebat jam tunc facinorosos audacter: erat primis subjectus, prioribus sancta injungentibus obsecundans, æqualibus blandus atque officiosus, sequentibus mira caritate communis; nulli se præferens, cum religioso cursu per cœlestem tramitem omnibus anteiret; laudationis amore vacuus, cum quotidie in eo laudanda adolescerent: cumque res gloria dignas i per horarum momenta consummaret, perire fructum gloriæ opinabatur atque mercedem, si prætulissent homines, quod soli Domino exhibebat abscondite: in summam, Apostolici memor oraculi, assentationes respuens in semetipso teste conscientia pro boni operis recognitione plaudebat.

4 Illud vero libandum esse non abnuo, quod formositas in illo lucis corporeæ, index animæ fuit; et tantum contra studium illius formæ decus enituit, ut nec forti viro posset oppugnante subverti. Ridebant genæ, etiam cum animus mœstitudine torpuisset: nitida k simul labia commendabant dupliciter mella sermonum: necnon quocumque vertisset oculos, serenitatem mentis nuntiabat aspectus: frons ceræ pulchritudinis et candoris illius, quæ solis passa radios colorem traxit ab æthere: nares in tanto naturaliter splendore formatæ, ut illas nequiret imaginibus l corpora repræsentans pictor æmulari: manus teretes, prolixi digiti, de quibus aliquid et alienigena gauderet accipere: staturæ proceritas decens, quæ eminentiam secuturæ dignitatis præfiguraret in membris, nec tamen modum ornatissimæ prolixitatis excederet. Sed ne quis forsitan malitiosus interpres intempestive positum jactet in viro tantarum virtutum, de lepore carnis factam esse mentionem, cum illo veteri mandatorum cœlestium radice sit incitum, Sacerdotum corpora sagaci debere insinuatione lustrari, ne quid debile vel deforme, ne quid plus minusve esse contingat, neve inolitam maculis cutem superficies fœda dedecoret, nec fractura manus, aut fractura pedis, aut gibbus indignum altaribus reddat Antistitem; et clamet Doctor Gentium, et Electionis vas, hominem mundum ad ejusmodi debere officium pervenire, quod non solum de animæ, sed etiam de corporis creditur nitore dixisse potissimum, qui deformem ac debilem a libaminibus suis mandat arceri; invenitur eos, qui multipliciter grati sunt, libenter admittere, præsertim in quo lucem membrorum animæ fulgor exuperat, nec naturaliter illud terrenum decus aliquibus artificiis adjuvatur.

5 Præstrictis ergo his quæ oportuit non omitti, ut cui innotesceret opere vir immensus, præsentaretur et vultu; transeam ad illa quæ de cultoribus Domini nostri non mediocriter laudanda fronte narrantur. Erat in eodem sermo ad doctrinam congruus, fabricatus ad blanditias, m ad intercessiones jam tunc artifex, ad corripiendos singulos auctoritate plenus ad exhortandos quosque necessario lepore dulcissimus. Vox sonora, succo virilis elegantiæ condita, nec tamen agrestis ac rustica; nec infracta, gradatimque a mascula soliditate deposita. Illum quicumque vidit, cum necdum dignitatum aliquod limen intraset; omnia eum transisse credidit, quæ sequebantur, insignia.

a Fallitur ergo Blondus, qui Aquileiensem facit teste Spelta.
b Spelta et Gualla Marium vocant.
c Colitur S. Mirocles, sive, ut hic et forte rectius scribitur, Myrocles, 3 Decemb. vixii Constantini Magni xtate, seditque cum aliis Judex in causa Cæciliani Episcopi Carthag.
d De S. Crispino egimus 7 Janu. Eam Antonius Maria Spelta duodecimum ejus Sedis Episcopum, Jacobus Gualla septimum scribit fuisse.
e Scot. Sirm. alique, soritus.

1 Anno ergo Christi 446.g Exceptores dicuntur Notarii et amanuenses, quique acta judiciorum describunt, et fere non integris verbis, sed litterarum compendiis. Ita Marcus Diaconus in vila S. Porphyrii Episcopi 26 Febru. cap. 49, nu. 88. Frater autem Cornelius Diaconus, sciens notis scribere, quibus utuntur in jure, jussus a beatissimo Episcopo notabat omnia, quæ dicebantur et opponebantur, me et Fratre Barocha admonentibus.h Christi is erat 434. i Scot. per honorum momenta consumeret. k Scot. Semilabia. 1 Idem, correpræsetans. m Ad deprecationes, quas pro miseris et oppressis apud potentiores adhibere solebat Ecclesia. Sirmondus, qui de ca re plura ad ep. 7, lib. 1.

Subdiaconi munus, injuriæ toleratæ.

Talis jam ad octavum decimum a ætatis suæ pervenit annum, in quo in secundo a Levitis numero dedicatus fenum cœtibus pueradjunctus est. Stupuere complurimi, sed externi, qui mores illius cum ætatis immaturitate jungebant: seram credebant dignitatem hanc redditam esse qui noverant. At ille venerabilis Crispinus Episcopus, favoris nescius, pertinaci tenens districtione censuram, et quem numquam nisi bona conscientia duxit ad gratiam, sic eum mulcebat sensibus, ut morderet obtutu, et sub specie frontis rigidæ clandestinum circa discipulum nutriebat affectum. Pascebatur alumni sui optabili conversatione Pater, et in omnibus ejus actibus oculos amœnabat; in quo tamen ille subdiaconii ordine nihil amplius quam biennio commoratus, meritorum suorum saltibus evectus exiluit, nec se diu intra angustias inodici honoris anima est dives passa refrænari. Festinabat ad Leviticam dignitatem conscientia, quam numquam vota præsumpserant: exigebat conversationi, quod desideria penitus ignorabant. Circa metas tamen præfati honoris et terminum, unum ejus opusculum summotenus libet attingere.

7 Summias vocitaturb ager, qui in eo loco situs est, in quo terrenum marginem gulosusc Padani gurgitis morsus arrodit, et flexuose serpens fluvius largitur in compendio alterius, quod furatur ab altero, simulque fit lucrum finitimi aliena calamitas. De hujus prædii finibus antiqua cum Clericis Burco quidam lite certabat: ad quod jurgium dirimendum senile nimis, et præterquam conjici possit annosum, adhuc puer iste dirigitur. Electus est enim qui et fortiter illatas intentiones exciperet, et maturitate consilii inferendas temperaret. Attulit tamen quod solet omnium criminum mater intentio: nam processu sermonis et scandali, ipse Burco, qui malitiæ suæ sordido lenocinaretur assensu, summum facinus sine aliquo timore commisit: nam sanctum virum ita fuste percussit ut sanguis protinus ebulliret.

8 At ille pacatissimus iram repressit; nec vindictæ spe provocatus efferbuit, turbatumque potius et attonitum percussorem blandissimo deliniebat affatu. Illico miseram se clamans et orbatam filio ob atrocitatem facti Capraria Burconis mater occurrit: crederes eam circa funus pignoris sui illa, qua fugatur omne consilium, in carorum mortibus lamentatione jactari: lambebat vestigia sanctissimi juvenis ejulans mater; et, Parce, clamabat illi, quem numquam ad indignationem vis ulla compulerat. At ille supplicantem prohibebat, ne sibi invidiam rogando concitaret, ne se non merentem delati honoris sarcinis impediret.d Turbata est repente civitas, omnium Christianorum in furorem versæ mentes. Burco ad exitium poscebatur, et in tanta hominum multitudine nemo placidus, nisi qui injuriam fuerat passus, inventus est. Flebat egregius Pontifex, de infirmitatibus suis et molestiis gaudente discipulo; nam ita satisfaciebat pro eo, qui putabatur inimicus, singulis, ut nec gloriam parcendo jactanter quæreret; nec vindicando, mandata coelestia præteriret.

a Christi 436.
b De eo breviter 7 Janu. cum de S. Crispino.
c Sic Lucanus lib. 6.

Illos terra fugit dominos; his rura colonis Accedunt, donante Padod Gualla: Quod audiens civitas Christianorum (nam Papia ob magnam ejusdem populi religionem sic vocabatur) etc. ridiculum.

In diaconatu exercitæ virtutes.

Brevi post ad Diaconii evectus infulas vicesimum annum ætatis ascendit, facie necdum barbata bene. Turbabatur suscepti honoris tirocinio homo, qui jam ducem poterat implere Christianum; singulorum pro pudore declinabat adspectus, quem universa civitas quasi salutis signum aliquod attendebat. Interea supradictus Antistes omnem Ecclesiasticæ conversationis substantiam, et divitias pauperum suorum in ejus potestate committit, volens ante Episcopatum cognoscere, qualem futuris temporibus præpararet Episcopum: et cum vix sit, ut ab eorum personis, de quibus successionis seritur quantulacumque suspicio, invidia temperetur, in istius gratia credebat sibi perire a sanctus Pater, quidquid minus fuisset exhibitum, quædam in illo sua, quædam volebat esse majora. At iste quotidianis profectibus etiam cupidissimi in oratione genitoris vota transscenderat. Erat enim genitor, cujus eum per evangelium conceptum verbi coelestis semine fœta alvus effuderat.

10 Nam de pudicitia juvenis mei quid loquar, in quo domum sibi statuerat castitas, et continentia radices fixerat in profundum? Virum se esse nisi per patientiam laboris ignorabat: carnem habere nisi cum moriturum se esse meminerat, nesciebat. Quotiens tamen illum corporeus appetitus, sicut ab ipso didici, ludebat imaginibus somniorum, illico ad vigilias sanctas, continuata jejunia, standi dintissime necessitatem, plena aviditate currebat: talemque bellatrix dextera animæ suis certaminibus reddebat carnem, ut illi opus esset postea pro necessitate succurri. Nec tamen refecto corpusculo indulgebat otio. Utebatur lectione pro requie; librorum venerabilium pro blandimentis instrumenta suscipiens. Memoriter semel transcursa reddebat: et ne crederetur Scripturarum divinarum tramitem verborum tantummodo celeritate transvolasse, pingebat actibus suis paginam, quam legisset. Si Propheta fuisset in manibus, prophetantem videres codice amisso lectorem: si Testamenti veteris recensuisset volumina, Moysi dignus æmulator incedebat, taliter ac si illum Israelitica per desertum agmina sequerentur; si Apostolicum lac verborum, et mel Dominicæ passionis, severitatem legis condiens scriptura index revelasset, continuo ex ore ipsius dulciora favis verba fluxerunt. Postremo quid libri docuissent, vita signabat.

11 Domum taliter regebat Ecclesiæ, ut nec profusione immoderata commissam penum exhauriret, nec odia sordenti parcitate contraheret: intercessionum etiam tunc certaminab proludebat. Nam ubicunque pro remediis miserorum, Episcopi mittebatur imperio, tanta exigebat beneficium arte supplicandi, ut sentirent sibi in caussis profuisse complurimi, ipsum per se Episcopum non venisse. Augebatur circa circa eum per dies singulos popularis affectus, et magnis successibus cumulabatur amor, qui ex judicio descendebat. Desiderabatur in illo sacerdotium, cum nemo nutritoris ejus optaret interitum: ipsum tamen ne odor quidem hujus opinionis affaverat; arbitrabatur ad profectum suum sufficere, si cum bona semper æstimatione serviret.

12 Postquam tamen invalida senectus, et semper de infirmitatibus querula, venerabilem virum Crispinum Pontificem occupavit, istius sustentabatur manibus, in hujus nitens erigebatur amplexus: pes illius erat, oculus, dextera, cujus ministerio quicquid optasset fieri, ante jussionem suam videbat impletum: præsentiunt enim bonæ mentes eorum desideria, quibus cum integritate famulantur. Talis in Diaconatu a vicesimo incipiens octo annos implevit. Et quidem tunc status ecclesiæ Ticinensis bona Clericorum fruge pollebat. Erant cœlestes viri, quos ille a perfectione incipiens anteibat. Fuit Silvester Archidiaconus ea tempestate, homo in vetusta disciplinarum instructione probatissimus: fuit vir insignissimus, Bonosus Presbyter tam nobilis sanctitate, quam sanguine, Gallus quidem prosapia, sed cœlestis indigena: fuere alii et numero plures et virtute præstantes, quorum idcirco facio mentionem, quia parva laude dignus est, qui tantum miseris antefertur.

13 Circa finem tamen vitæ, quem spiritu prævidebat sanctus Antistes, Mediolanum vicinam expetiit civitatem, ubi nobilium germina in esse quadam mundæ ingenuitatis excreverant, quos visitationis gratia requisitos, talibus vir Domini sermonibus appellavit: Ecce filii, jam me ætas compellit ad transitum, jam originariam ad jus suum revocat terra particulam. Commendo civitatem, commendo Ecclesiam, commendo hunc, cujus labori et gratiæ debeo quod usque ad hoc tempus vixi et grandævus et debilis; cujus corporea soliditas, et virtus animæ imbecillitatem mean portavit sine fastidio, cujus ambulavi pedibus, tenui aliquid manibus, vidi oculis, ordinavi sermone: duo videbamur intuentibus, cum unus per concordiam fieret ex duobus.

14 Hæcc Rusticio illustri viro dieta penitus insederunt, qui in omni dicendi genere exercitatissimus tali est orsus eloquio: Scimus, sancte Pater, scimus, et profunda consideratione perspeximus juvenem istum non oportere pro ætatis immaturitate censeri; nec debere gravis consilii hominibus teneros pro quadam obice annos adferri. Vir namque cana morum integritate probabilis, geminata laude dignus est, si illi ad venerabile mentis imperium puerile corpus obtemperet. Vive tu tamen, vive exemplum, et forma bonorum operum, et uberiores in eo, si adhuc possunt crescere, lucidæ conversationis fructus adjunge. His dictis conticuit. At ille piissimus Pontifex benevolentiæ ejus impendens gratias, quod secum pari de discipulo æstimatione sentiret, dato vale discessit; atque Ticinum quasi ad sepulchrum festinans regressus est, qui aliquantis emensis diebus morbo regio perfusus lucem seculi nostri superna habitatione commutavit.

a Ita nostrum et vetera alia exemplaria, quæ citat Sirmondus. Scoltus sanctus Papa, et multi eo xvo quo suis Episcopos Papas quandoque appellant. Ennodius uni id tribuit Romano Antistiti, ut ad ep. 1, lib. 4, observat Sirmondus.
b Scott. prehudebat,c Ita MS. noster, atque alii præcipuæ notæ codices, ut testis est Sirmondus, qui eum esse conjectatur, haud temere, qui cum Olybrio anno 464, Consul fuit, et, ut rei bellicæ sciens, tum Mediolani res fortassis Imperii curavat, seu Severi Imp. auctoritate, sive eo extincto Ricimeris Patricii nutu. Gesta hæc snut anno Christi 468, Basilisco et Herminerico Coss. non anno 480, superstite adhuc Valentiniano, ut censet Spelia.

Episcopatus susceptus, in eo benefacta.

Ex tempore in isto bonorum omnium consensus adducitur: magnus illico in tota urbe concursus. Rapitur a lamentatione funebri in gaudium populi consecrandus Antistes. Flebat iste interperanter dolore mortis paternæ, cui reddi debitas lacrymas promiscuæ multitudinis læfitia non sinebat. Resistebat, inquantum poterat, etb indignum se jam Apostolica imitatione clamitabat: sed tantum magis surgebat in eo dilectio cunctorum, quantum in multitudine magna solus erat, qui se vocitaret indignum. Nunc quid pluribus utar, qui omnia explicare non valeo? Finitimarum civitatum junguntur studia, et attrahitur tanta collectio, ac si initiandus esset totius orbis Episcopus. Ducitur Mediolanum adhuc reluctans, et magna, si dimitteretur, munera promittens, qui ut fieret noluit spondere vel minima: consecratur cum omni celebritate cunctorum: exultabat mundus de tam sanctæ ordinationis insignibus: extranearum habitatores urbium tanto se tripudio jactabant, quasi ipsis proprie profuturus infulas sacerdotales exceperit. Aliquos tamen magnarum urbium incolas edax consumebat invidia, quod tantum oppidi Ticinensis angustia habere meruisset Antistitem, cum apud ipsos sola Pontifices Metropolitanæ jactantiæ vocabula tuerentur.

16 Exacto ergo dedicationis suæ die, Ticinum rediit, convocatisque universis Presbyteris, ac ministris, talibus eos instruxit et confortavit alloquiis: Quamvis me, Fratres carissimi, inter primordia immature titubantem judicii vestri et susceptæ dignitatis pondus oppresserit; memini tamen, quod magna gratiæ vestræ debeam cui maxima contulistis: et licet parendi vobis magis quam jubendi habuerim voluntatem; mutavi tamen per officium personam serviendi, animum non amisi. Estote pacifici, estote unanimes: onus meum mecum dividite: fit enim ad portandum facilis sarcina, quam multorum colla sustentant. Meam vobis communionem servandam cum omni humilitate polliceor; neque futurum esse quemquam, qui me nisi cum Domino nostro possit offendere. Auctorem bonorum operum servate pudicitiam: et ne injuriosum putetis, quod grandævos et Presbyteros de continentia et integritate servanda puer appellat; conversatio, non anni, aut adolescentiam aperit, aut senectam. Speculamini meæ conversationis interna; et si indignum aliquid agnoscitis, coercete. Nemo ut Ecclesiæ Principem admonere timeat, si probat errantem. His ita dictis conticuit; surrexerunt omnes, et consona, quasi ex pristina meditatione, submomentanea tamen voce dixerunt: Ave Pater probatissime: ave Pontifex singularis: bonum te quidem universorum sensit electio, sed optimum etiam tua testantur alloquia. Crescis sanctis meritis apud conscientiam nostram, et reperiris luce operum, supra quam porrigebatur opinio. Quibus breviter perstrictis, suscepto omnes munere discesserunt.

17 Mox sibi beatus Antistes proprio ore leges, quibus se posset tenere, dictavit.c Primum statuit non lavandum, ne nitorem animæ, et interioris hominis fortitudinem, balnea magis sordibus amica, confringerent. Deinde decreverat numquam esse prandendum; sed ne propositi sententiam supervenientum vis ulla temeraret, et aut jactantiæ nebulis, aut avaritiæ fama læderetur, definivit numquam sibi coenandum, ut commutatio horarum, ac per hoc semel in diem reficiendi tempus afferret: cibos jussit sibi placere viliores, nihilque in apparatione ferculorum nares saporemque suum posse offendere, nisi quod aromatibus condiretur. Olerum et leguminis pascebatur epulis, sed neutrum horum usque ad satietatem capiens: vini quiddam parum, quam tamen exiguitatem Apostolicæ admonitionis memor. sumebat ob stomachi cavendam debilitatem.

18 Procedendum censuit in omnibus in quolibet aeris aeris terrore maturius, ita ut vigiliarum formam lectoribus antecedens ad ecclesiam præberet Episcopus. Postquam vero ad altaris confinia pervenisset, nullam deliberavit futuram esse necessitatem, qua inde nisi impletis solennibus possit abduci,d junctis pedibus usque ad consummationem mystici operis stare se debere constituit, ita ut humore vestigiorum locum suum depingeret, et longe aspicientibus indicaret. Intercessionum tantam sibi proposuit curam, ut ipsum se miseris inferre crederet molestiam, quam per negligentiam a quibuscumque permisisset inferri. Ad patientiam laboris tempore otii, ut necessitati sufficeret, corpus aptavit. Hoc sibi vivendi pragmaticum vel disciplinæ dogma proposuit, aggressus est, servavit, implevit.

a Scolt. et Sirm. extemplo in istum.
b Scol. dignum.
c Gualla et Spella fede hallucinantur, dum quæ hoc numero continentur, omnia clericis ab Epiphanio aiunt esse præscripta.
d Gualla: Ad altare autem, pro observantia ingentis suæ religionis, nudis stabat pedibus. Nec id dicit Ennodius, nec verisimile est.

Suscepta ad Anthemium Imp. pro pace legatio.

Mox per universum mundum sanctam illius conversationem illa, quæ licet in gloriosis actibus tardior esse solet, fama non tacuit, sed ad aures a Ricomeris, qui tunc secundis abb Anthemio Principe habenis Rempubl. gubernabat, detulit. Nam Imperatore Romæ posito, seminarium inter eos jecit scandali illa quæ dominantes sequestrat invidia, et par dignitas caussa discordiæ. Surrexerat enim tanta rabies atque dissensio, ut mutuo bella præpararent: et præterquam origo irarum proprios suggerebat stimulos, lis ipsa circumstantium consilio nutriebatur. Nutabat status periclitantis Italiae, et affligebatur ipsis discriminibus gravius, dum expectabat futura discrimina. Interea apud Ricimerem Patricium Mediolani ea tempestate residentem fit collatio Ligurum nobilitatis, qui flexis genibus, soloque prostrati pacem orabant Principum, et ut ab scandalo utræque partes desinerent, occasiones gratiæ ab una precabantur offerri. Quid plura contextam? Mulcetur Ricimer et velle se reparare concordiam permotus multorum fletibus pollicetur: Sed qui, ait, potissimum hujus legationis pondus excipiet, quem tantæ molis cura maneat? Quis est quic Galatam concitatum revocare possit et Principem? nam semper cum rogatur exuberat, qui iram naturali moderatione non terminat. Tunc uno omnes ore responderunt: Vester tantummodo ad pacem declinetur assensus; est nobis persona nuper ad sacerdotium Ticinensis urbis adscita, cui et belluæ rabidæ colla submittant: cui ante preces offeratur beneficium, quod a quolibet petiturus advenerit: cui est vultus vitæ similis, quem venerari possit quicumque, si est Catholicus et Romanus; amare certe, si videre mereatur, et Græculus. Jam si ad sermonem illius veniamus, numquam sic diras aspides verborum digitis incantator Thessalus violentis poterit evocare carminibus, quomodo ille effectum petitionis suæ etiam a negaturis extorquet: pendet in arbitrio ejus, cum loqui cæperit, sententia audientis: perdet jus suum, qui excusare disposuit, si illi alligandi copia concedatur. Tunc Patricius Ricemer ita respondit: Detulit ad me hunc hominem, quem exponitis, fama gloriosum: et in hoc magis admirationi mihi est, quod cum omnes habeat laudatores, nullos ejus, quibus per invidiam abundare solet novitas, prodit inimicos. Ite ergo et rogate hominem Dei ut ambulet. Jungite etiam meas preces.

20 Egressi de concilio statim Ticinum petunt: caussam narrant: fusis, ut istum laborem susciperet, B. Epiphanius rogatur lacrymis. Qui, ne extemuaret beneficium si flios diutina supplicatione torqueret, antecessit desideria postulantum, quos tamen taliter allocutus est: Quamvis tantæ rei necessitas probatissimæ personae pondus inquirat, et titubet sub gravi fasce portitor immaturus, affectum tamen, quem debeo patriae, non negabo. Quibus breviter narratis, quoniam erat loquendi parcus, ad Ricimerem Patricium perrexit, a quo simul visus et electus est. Mandato ergo sibi legationis ordine Romam petiit. In quo itinere quid molestiarum sustinuerit, quidve virtutum gesserit, festinans ad majora prætereo.

21 Mox tamen, ut supradictæ Urbis portas ingressus est, fama, quæ absentem illum notum fecerat, digito cepit ostendere: conversi illico omnium oculi, stupuere mentes attonitæ, quod tantam sibi exhiberi reverentiam imago ejus index sanctitatis exquireret: inexpiabilis se culpæ reum fatebatur quilibet potentum, si tantum genua ejus amplexus est. Tollebatur clamor in cœlum: nemo illum in mortalium numero computabat, cui omnia cœlestis gratiæ videbant bona constare. Perfertur ad Principem Anthemium studio legationis Episcopum venisse Liguriæ, hominem quem nullus possit etiam dives eloquio sufficienter exponere. At ille: Callida mecum Ricimer et in legationibus suis arte decertat. Tales dirigit, qui supplicatione expugment, quos ille lacessit injuriis: perducite tamen ad me hominem Dei; qui si possibilia precatur, admittam; si difficilia, supplicabo ne excusationem meam gravetur accipere. Dubito tamen an Ricimer apud me, quod poscit, obtineat; cujus scio votorum intemperantem esse personam, et in conditionibus proponendis rationis terminum non tenere: sed veniat directus Antistes, et laudatam jampridem præsentet effigiem. Egreduntur officia Palatina: tota Urbe,d Jube rogaris audiebat Episcopus. a Ms. nostrum semper Ricemerem voeat. Gualla Retimerum. Hic Coss. Constantino et Rufo, ex Magistro militum Patricius factus, annis quindecim in ipsorum nece Cæsarum lusit, pari ambitione et crudelitate.b Pusaeo et Joanne Coss. an Ch. 407. Anthemius Patricius a Leone Aug. missus, Occidentis suscepit Anthemius imperium Aug. imperium XII Aprilis. Ergo sub annum 468 vel 469, hac S. Epiphanii contigit legatio.c Anthemium, qui et mox Graculus, et Sidonio lib. 1, ep. 7. Gracus Imperator, dicitur, quappe quie Gracia nuper exortus.d Alii, ubi rogatus adveniebat.

Pax sancita, alia præclara Epiphanii opera.

Hactenus admirandus Pontifex prosecutus, loquendi finem fecit. Tunc Princeps erigens oculos, desertum se omnium vidit aspectibus, atque in eum invitatos vultus esse cunctorum; quem admirari nec ipse desinebat. Tunc alto trahens verba suspirio ita orsus est: Quamvis inexplicabilis mihi, sancte Antistes, adversus Ricimerem caussa doloris sit, et nihil profuerit, maximis eum a nobis donatum fuisse beneficiis; quem etiam, quod non sine pudore et regni et sanguinis nostri dicendum est, in familiae stemma copulavimus, dum indulsimus amori Reipublicæ, quod videretur ad nostrorum odium pertinere. Quis hoc namque veterum retro Principum fecit unquam, ut inter munera, quæ pellito a Getæ dari necesse erat pro quiete communi,b filia poneretur. Nescivimus parcere sanguini nostro, dum servamus alienum. Nemo tamen hoc credat propriae caussa factum esse formidinis. Nam in tanta circumspectione salutis omnium, solum pro nobis timere non novimus. Bene enim apud nos compertum est perire Imperatori laudem suæ virtutis, qui pro aliorum cautela non metuit. Sed ut tuæ venerationi ad liquidum conatus illius aperiamus, quoties a nobis majoribus donis cumulatus est Ricimer, toties gravior inimicus apparuit. Quanta contra Rempublicam bella præparavit? Quantas externarum gentium per illum vires furor accepit? Postremo etiam ubi nocere non potuit, nocendi tamen fomenta suggestit. Huic nos pacem dabimus? hunc intestinum sub indumento amicitiarum inimicumc sustinebimus, quem ad fœdus concordiae nec affinitatis vincula tenuerunt? Grandis cautio est adversarii animum cognovisse: etenim hostem protinus sensisse: superasse est: perdunt semper deprehensa odia stimulos, quos occultata conceperant.

24 Sed si in his omnibus Reverentia tua et vadis et mediator accedit, qui potest spiritali indagine consilia nefanda invenire, et inventa corrigere; pacem, quam et tu poscis, negare non audeo. Postremo si solitæ calliditatis astutia etiam te fefellerit, certamen jam vulneratus assumat. Me tamen statumque Reipubl. tuis committo et commendo manibus, et gratiam, quam supplicanti et profuso per se Ricimeri negare disposueram, per te primus exhibeo. Profunda enim deliberatione compendiis nostris in hac parte consulimus, si in incertis procellarum erroribus navem ex boni gubernatoris ordinatione flectamus. Quis enim tibi excusare præsumat beneficium postulanti, cui oportuerat ante preces offerri. Hæc Imperator. At venerabilis Sacerdos, Gratias, inquit, omnipotenti Domino, qui pacem suam Principis menti inseruit, quem adinstar superni dominatus vicarium potestatis suæ voluit esse mortalibus.

25 Quibus breviter enarratis, accepto etiam pro concordiae firmitate ab Anthemio sacramento discessit, festinans ad Liguriam reverti, quoniam Resurrectionis Dominica tempus instabat, per quod maceratis jejuniorum cruce corporibus, carne frigida spiritus hilaris recalesceret, dum a Redemptore nostro moriendo mors vincitur, fidelis spei cibis anima saginatur. Vicesimo a se, cum Romam egressus est, futurum Pascha dies promittebat. Tanta tamen iter celeritate confecit, ut quarto decimo die improvisus et famam præveniens, Ticinum ingrederetur, comitibus sane plurimis in via derelictis, quia nec abstinentiam ejus sustinere poterant, nec laborem. Ecce concursus præstolantium tanti Antistitis adventum, domi positum videre, quem nondum Romam egressum fuisse cognoverant. Lætæ urbis tripudia attonito Ricimeri indicantur: pacem factam consono omnes ore clamitabant: exultatio infinita provinciatum, et sicut hominum mos est gratius habere quod redditur, quam si omnino non pereat, dulcior erat concordia, quæ post litem revocabatur, et pax quæ jam pene desparata contigerat. Evocabatur Reverendus Pontifex, ut diu expectatum Mediolanensibus præsentaret aspectum. At ille ne velut debitas gratiarum actiones præsens videretur exigere, visitationes eorum sub colorata specie declinabat.

26 Igitur processu temporis et laboris quotidianis successibus vitæ in eum meritum geminabatur. Erat illi germana natu minor, religione non impar,d Honorata nomine, cujus vitam per singula virtutum genera longum est eloqui: sufficit tamen ad laudum ejus cumulum, dignam tanti viri sororem dixisse. Hanc in ipso, quo de legatione rediit, consecravit anno, quam tamen imbuendam disciplinis cœlestibus, quasi sancta illi natura non sufficeret,e Luminosæ cuidam, feminæ stupendæ sanctitatis et singularis exempli, commisit: cujus oporteret fortassis natalium culmina relegi, nisi insignior fuisset vita, quam sanguine. Hæc enim fuit talis, de qua se crederet habere et ipse quod disceret, qui erudiendam consortem uteri committebat. Nam brevi apud hanc depositum Antistitis pignus effloruit, et ad maturitatem bonæ frugis plantaria onusta perduxit.

27 Interea per propositum sibi callem vitæ cursu præpeti Sacerdos venerabilis incedebat, eleemosynis sine retractatione operam dans: quod munus accipientibus vultu et animo blandissimo commendabat, ita ut cuicumque sermonis solius gratiam præstitisset, nequaquam se indonatum putaret abscedere. Erat enim summum præmium talem saltem vidisse Pontificem. Crescebat in dies singulos fama gloriosis successibus, et totum pene mundum illius prædicatione complebat.

a Ricimer patre Suevo, Gelica matre natus.
b Hujus nomen ignotum. Nam quæ a Gregorio Turonensi lib. 2, cap. 9, narratur Ascila Richimeris conjux, cum filio Theodomere Hege Francorum, gladio interfecta, senior; nec ille Geta, sed Francus fuit.
c Non vanus hic erat metus, ut ad sequens caput dicemus.
d De S. Honorata egimus XI Januarii. Tres alias illi sorores tribuunt Spellta et alii, Luminosam, Liberatam, Speciosam.
e Colitur S. Luminosa 9 Maii.

Profectio Tolosana ad Euricum pro pace.

Defuncto tunc a Recimere vel Anthemio successit Olybrius,b qui in ipsis exordiis diem clausit extremum. Post huncc Glycerius ad regnum ascitus est, apud quem, quanta pro salute multorum gesserit, studio brevitatis incido. Nam supplicante sancto viro illatam matri a ditionis suæ hominibus concessit injuriam; cum apud illum reverentia præfati Sacerdotis esset etiam decessore sublimior.

29 Post quem ad regnumd Nepos accessit. Tunc inter eum et Tolosæ alumnos Getas, quos ferreae Euricus Rex dominatione gubernabat, orta dissensio est; dum illi Italicif fines imperii, quos trans Gallicanas Alpes porrexerat, novitatem spernentes, non desinerent incessere;e diverso Nepos, ne in usum præsumptio malesuada duceretur, districtius cuperet commissum sibi a Domino regnandi terminum vindicare. Hinc utrimque litium cœperunt somenta consurgere, et dum neutræ partes conceptum tumorem vincendi studio deponunt, sic exuperabat caussa discordiae. Attigerat jam beatissimus vir octavum in sacerdotio annum, cum repente Nepotis animum submovendæ dissensionis amor infudit, ut repulso simultatis veneno servaret inter Reges caritas, quod tueri arma vix poterant. Evocantur ad concilium, Liguriæ lumina, viri maturitatis, quorum possit deliberatione labans Reipubl. status reviviscere, et in antiquum columne soliditas desperata restitui: tantique ad tractatum coiere ex jusso Principis, quanti poterant esse rectores. Seritur de ordinanda legatione sermo: in beatissimum mentes omnium et oculi diriguntur. Fiunt cunctorum sententiæ, quasi unius et ore proferrentur et pectore.

30 Quid pluribus? cum lætitia Christi miles occasionem laboris amplectitur, et spe effectum præcepit, de negotii æstimatione confidens, agendi speciem melioraturus inquirit: actionem pene conclamatam et valde difficilem, cœlestis potentiæ præsidio percontatus est, suscepit, implevit. Cujus itineris molestias, necessitatesque non valeam per ordinem digerere, nec si mihi centum linguarum fluminibus per meatus irriguos verba fundantur. Nam egressus de Ticinensi oppido, donec ad destinata loca pertingeret, tali viæ suæ fatigationem arte geminavit, ut si temperius jumentorum defectum considerantes, in futuræ mansionis diversoria successerant, præter Psalmorum continuationem, præter lectionis perseverantiam, quorum nihil nisi stando faciebat, eligebat secèssum nemorea fronde conclusum, ubi connexis arborum brachiis nox domestica texeretur, quod solum refugus per umbracula opaca sol nesciret: et thorum viridante cespite gratia naturalis sterneret. Ibi profusus in oratione continuis fletibus exortem pluviarum terram, oculorum imbribus irrigabat. Reddebantur arva illa fecunda orationum copia, quæ frugum esse non poterant.

31 Tali exercitio se macerans Tolosanam, in qua Euricus tunc Rex degebat, urbem ingressus est: quem jam prævia opinio Gallorum auribus, qualis esset intimaverat, Sacerdotibus præcipue ejusdem regionis, quos attonitos de advenientibus inquisitio profunda sollicitat. Erat præterea eadem tempestate consiliorum Principis moderator et arbiterg Leo nomine, quem per eloquentiæ meritum non una jam declamationum palma susceperat; qui cum summo gaudio adventum Pontificis indicavit notitiæ publicæ. Evocatur ex tempore Regi præsentandus Antistes: ad quem illico ut ingressus vidit, salutavit, agressus est: Quamvis te, stupende terrarum Princeps, multorum auribus reddat virtutis fama terribilem; et gladii, quibus finitimos continua vastitate premis, segetem quamdam inimici germinis metant; nullam tibi tamen superni gratiam Numinis dira bellandi præstat ambitio: nec ferrum fines tuetur imperii, si cœlestis Dominus offendatur. Regem te habere mento, cui oportet considerare quid placeat: qui cum susceptum hominem portaret ad cœlum, pro immensæ hæreditatis munere pacem discipulis iterata saepius admonitione commendat: cujus nos præcepti necesse est esse custodes, præcipue cum noverimus virum fortem dici non posse, quem vicerit indignatio. Deinde perpendere nos convenit, quod nemo diligentius propria tuetur, quam qui aliena non appetit. Quocirca Nepos, cui regimen Italiae ordinatio divina commisit, ad hæc nos impetranda destinavit, ut reductis ad fidem mentibus terræ sibi convenæ dilectionis jure socientur: qui licet certamina non formidet, concordiam primus exoptat. Nostis in communi, quo sit dominiorum antiquitas limitata confinio; qua sustinuerint partes istæ illarum rectores famulandi patientia. Sufficiat quod eligit aut certe patitur amicus dici, qui meruit Dominus appellari. Hæc vir insignissimus Epiphanius.

32 At Euricus, gentile nescio quod murmur infringens, mollitum se adhortationibus ejus vultus sui serenitate significat. Leo vero nominatus superius, tanto allocutionis ipsius tenebatur miræculo, ut crederet verbis hujuscemodi expugnari posse mentes, si fas est dici, etiamsi contra justitiam postularet. Taliter tamen fertur ad interpretem Rex locutus:

Licet pectus meum lorica vix deserat, et assidue manum orbis includat æratus, nec non et latus muniat ferri præsidium; inveni tamen hominem, qui me armatum possit expugnare sermonibus. Fallunt qui dicunt, Romanos in linguis scutum vel spicula non habere. Norunt enim et illa, quæ nos miserimus, verba repellere; et quæ a se diriguntur, ad cordis penetralia destinare. Facio ergo, Venerande Papa, quæ poscis, quia grandior est apud me legati persona, quam potentia destinantis. Accipe nunc fidem, et pro Nepote pollicere, quod servet intemeratam concordiam; quoniam te promississe, jurasse est. His dictis, inito etiam pactionis vinculo verendus Pontifex vale dicto discessit: ad quem statim precatorum turba dirigitur, ut secutoro die Regis epulis interesset:h quem ille jam compererat jugiter per Sacerdotes suos polluta habere convivia: cui excusavit, dixitque sibi non esse in more positum, alienis aliquando prandiis i vesci, perendie magis se velle proficisci, quod constitutum maturavit implere: et Tolosam tantis comitantibus egressus est, ut pene deserta urbs discedente nostro Pontifice cerneretur. Tantos enim in brevi sibi devinxerat caritate sincera, ut captivitatem flerent, quos apud patriam remanere necessitas constringebat.

33 Inde tamen regrediens singula sanctarum habitationum loca visitavit, Medianas insulas, k Cycladas, l Lerum, ipsamque nutricem summorum montium planam Lerinum adiit. Unde singulos vitæ flosculos decerpsit ex omnibus, quos in se boni germinis fomes insereret, et ad maturitatis tempus gravida pomis cœlestibus arbor adduceret. Interea exspectatum Italis lumen redditur, et revertente singulari Sacerdote per sudum rutilans jubat aperitur. Ticinum diu desideratus ingreditur. Nepoti effectum peractæ legationis insinuat: et crescente laudum cumulo humilitas in eo pariter sentivit augmentum. a Ul se ista habuerint, breviter commemorat Paulus Diacontus lib. 16. Hoc denique ipso in tempore, inquit, inter Anthemium Principem, ejusque generum Ricimerem Patricium, qui tunc Medianoli positus præerat Liguriæ, magnus discordiarum fomes exortus est: cui se vir senectute conspicuus Epiphanius Ticinensis Episcopus interponens, eos primum ad concordiam revocavit. Deinde barbarica perfidia feodus Ricimer rumpit, (erat enim Gothus prosapia) cum manu mox valida ad Urbem contendit, atque apud Anienis pontem castra posuit. Divisa itaque Roma est; et quidam favebant Anthemio, quidam vero Ricimeris perfidiam sequebantur. Inter hæc Olybrius a Leone Augusto missus ad Urbem venit, vivoque adhuc Anthemio, regiam adeptus est potestatem. Billimer Galliarum rector cognita adversus Anthemium conspiratione Ricimeris, Anthemio terre presidium cupiens, Romam properavit. Is cum Recimere apud Adriani pontem prælium committens. continuo ab eo superatus atque occisus est. Extincto Billimere mox victor Ricimer Urbem invadens, quatuor jam annos agentem jura imperii Anthemium gladio trucidavit. Præter famis denique morbique penuriam, quibus eo tempore Roma affligebatur, insuper etiam gravissime depredata est: et exceptis duabus regionibus, in quibus Ricimer cum suis manebat, cetera omnia sunt predatorum aviditate vastata. Sed non diutius de perfidia leatatus est Ricimer. Nam post mensem tertium excruciatus languoribus et ipse interiit. Sed quod Epiphanius dicitur senectute conspicuus mendum est librarii; scriptum fuit sanctitate, itaque legit Cuspinianos, occisus est Anthemius V Id. Jul. Coss. Festo et Marciano ipsius Anthemii filio, Leonis Augusti genero, anno Christi 672, cum imperasset annos 8, menses 3, Ricimer obiit XV Kal. Septemb. quadragesimo die post Anthemii cædem.

D Olybrius septimo mense imperii vitam peregit, ut scribit Cassiodorus. Olâit vero X Kal. Novembris. Non immerito tunc, Indict. 10, Vesuvius mons Campanie torridus, intestinis ignibus æstuans, exusta evomuit viscera, ut Marcellinus scribit; cum intima imperii viscera ambitio tetro incendio consumeret.c Leone Aug. V, solo Cos. anno Christi 473. Gundibalo Recimeris filio, quem Olybrius Patricium fecerat, hortante, Glycerius Ravennæ sumpsit imperium, ut habet Cassiodorus, III Nonas Martii.d Paulus Diaconus lib. 16, Anno deinde sequenti, nimirum 474. Leone Juniore solo Cos. inopinate Nepos patricius cum exercitu veniens, Glycerium regia exuit potestate; eumque apud Salonas Dalmatiarum urbem Episcopum ordinavit. Gualla Nepotem et Gondibarum agente Epiphanio reconciliatos scribit, cum alioquin infestis signis pararent concurrere. Hinc Ravennates, qui sibi duce Gondibaro victoriam spondebant, semper deinceps Epiphanio infensos fuisse et Ticinensibus; hisque adeo impositum Ravennæ, si eo commearent, vectigal, quod anno demum 4569 abrogatum. Nimis illæ antiquæ, nec credibiles, caussæ irarum.e Ilie fratrem Theudericum II, Wisigothorum Regem interfecit, regnumque regnumque invasit anno 466, et tenuit usque ad 484. Dicitur alits Evaricus, Eoricus, Evarix, Heuricus. Hæc ad eum legalio contigit anno episcopatus Epiphanii octavo, igitur Christi 474. Nam sequenti anno Orestes Patricius Nepotem, V Kal. Septembris, Ravenna in Dalnatiam fugavit, filiumque suam Augustulum pridie Kal. Novemb. Imperatorem fecit.

De hac Eurici in Romanam ditionem irruptionem sæpius agit Sidonius Apollinaris in epistolis, nominatim lib 7, ep. 6. Evarix Rex Gothorum, inquit, quod limitem regni sui, rupto dissolutoque fœdere antiquo, vel tutatur armorum jure, vel promovet; nec nobis peccatoribus hic accusare, nec vobis Sanctis hic discutere permissum est. Is Arvernorum civitatem, cujus Episcopus erat Sidonius, adhuc Romano addictan imperio, occupavit fædegue affixit; post an ante hanc Epiphanii legationem, ad Sidonii vitam 23 Aug. disquiremus.g Laudatus hic sæpe Sidonio est, cultusque fideli amicitia, ut ex ep. 3, lib. 8 et 22, lib. 4, liquet. Alarici quoque Conciliarius fuit, ut S. Gregorius Turon. lib. 1, Mirac. cap. 92, scribit. h De eo Sidonius ep. 6, lib. 7. Tantum, ut ferunt, ori, tantum pectori suo, Catholici mentio nominis acet, ut ambigas ampliusne suæ gentis, an suæ sectæ teneat principatum. i Ita Sirmondus. MS. nostrum, vesperendie magis se velle profisci. Sc.t. alienis aliquandoque prandiis; vespere magis se velle profisci. k Ita MS. noster, cæterique fatente Sirmondo; qui tamen Stochadas restituit, quas Plinius ulique in ora Massiliensi locant, propter ordinem, quo sitæ sunt, ita dictas. Fuere tum cænobiis cellulisque refertæ monachorum, ad quos septem postremæ Collationes emisse a Cassiano. l De Lirino Leroque, sive, ut nunc vocant, S. Honorati et S. Margaritæ insulis, eginus 16 Janu. ad vitam S. Honorati.

✠

Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.

21. siječnja Kalendar godine