Vedra Britanniæ fluvius est Ptolemæo, Bedæ Wirus, Wita aliis, vulgo nunc Anglis Were, qui Dumelmensem late rigat Episcopatum, Brigantum quondam provinciæ partem: tandemque Oceano miscetur ad Wiran-muth, ut Beda vocat, nunc, teste Cambdeno, Monckswere-mouth, id est, Vedræ ostium quod ad monachos spectavit. Ratio nominis colligitur ex Malmesburiensi lib. 1, de gestis Reg. Anglor. cap. 3. Britannia, quæ a quibusdam alter orbis appellatur, quod Oceano interfusa non multis cosmographis comperta est, habet in remotissima sui plaga locum nativitatis et educationis Bedæ, Scotiæ propinquum. Plaga olim et suave halantibus monasteriorum floribus dulcis, et urbium a Romanis ædificatarum frequentia renidens; nunc vel antiquo Danorum, vel recenti Normannorum populatu lugubris, nihil quod multum animos aliiciat prætendit. Ibi est Wira nec egenæ latitudinis, nec segnis gurgitis amnis, qui pelago influus naves serena invectas aura placido ostii excipit gremio. Cujus utrasque ripas Benedictus quidam ecclesiis insignivit, et monasteria ibidem construxit, alterum Petri, alterum Pauli nomine, caritatis et regulæ unione non discrepantia. Utrasque Wiræ ripas
Wirmudense, et Jarawense, monasteria. ait ecclesiis insignitas, quia in pluribus fortasse vicis ea regione templa ædificavit. Alioquin S. Pauli monasterium, in Girwy, sive Jarraw, fere milliaribus quinque a Wira distat, juxta Tinam fluvium, de quo inferius in Notis.
2 S. Benedicti Abbatis, horum parentis cænobiorum, natalem jam olim annua celebritate, haud diu post ejus mortem, egerunt Wirmudenses monachi, ut ex Bedæ homilia infra citanda liquet. Inscriptum est deinde Romano Martyrologio nomen pridie Id. Janu. his verbis: In Anglia S. Benedicti Abbatis et Confessoris, Locum adscribunt Molanus et Galesinius: Wirimudæ in Anglia S. Benedicti primi Abbatis et Confessoris. At Menardus: Londini in Anglia S. Benedicti Abbatis, cognomento Biscopii. Wion: Wirimudæ in Anglia S. Benedicti primi Abbatis cænobii SS. Petri et Pauli Londini, qui edoctus Romae monasticam disciplinam, reversus in patriam, eamdem multiplicato fœnore propagavit. Fuit quidem Londini S. Petro dicatum cænobium, quod vulgo Westmonasterium appellatur, de quo v Januarii in S. Eduardi vita et alibi. At nihil illud ad Benedictum Biscopium. Hujus porro meminere præterea hoc die Dorganius, et Martyrologia Germanicum atque Anglicanum. At Trithemius lib. 3, de viris illustribus ord. S. Benedicti cap. 151, scribit ejus Festum pridie Nonas Decembris celebrari. Quo die in unico, eoque non antiquo, ms. Kalendario SS. ordinis S. Benedicti isthæc habentur: S. Benedicti Abbatis monasterii S. Petri ad Girvum in Anglia, qui fuit Abbas et Pater Venerabilis Bedæ Presbyteri. S. Pauli fuit Girwicense cenobium, ut supra dictum, diceturque rursum inferius; S. Petri vero Wirmudense. Beda tamen lib. 3, cap. 22, vocat Ceolfridum Abbatem monasterii beatorum Apostolorum Petri et Pauli, quod est ad ostium Wyri amnis, et juxta amnem Tinam in loco qui vocatur Ingrivum. Sic accipiendum quod in Anglicano Martyrologio dicitur, templum a Benedicto ædificatum, sanctis Apostolis Petro et Paulo fuisse consecratum. Et licet aliquantulum, ut dictum est, distarent duo illa monasteria, habentenque singulos Præpositos, uni tamen suberant Abbati, unumque censebantur monasterium. In pervetusto ms. Hibernico conventus Dungallensis xvii Janu. hæc habentur: Benedicti Abb. quæ de hoc accipienda suspicamur.
3 Venerabilis Beda post epitomen historiæ gentis Anglorum fatetur, inter cetera scriptisse se, Historiam, inquit, Abbatum monasterii hujus, in quo supernæ pietati deservire gaudeo, Benedicti, Ceolfridi, et Werberti, in libellis duobus. Hos libellos necdum vidimus. Extat apud Capgravium vita S. Ceolfridi, sed non quæ est a Beda scripta. Dabimus hic quæ de Benedicto idem Beda scripsit in homilia, die ejus natali habita, tum quædam ex Guilielmo Malmesburiensi lib. 4, de gestis Pontific. Anglor. atque ex Floribus Historiarum Matthæi Westmonasteriensis. Ejus præterea meminere Ranulphus Cestrensis lib. 3, cap. 16. Florentius Wigorniensis saepius, Nicolaus Harpsfeldius seculo 7, cap. 37, Antonius Yepez tom. 2, centur. 3, an. 703. Clemens Renerus de antiquitate Benedictinor. in Anglia, tract. 1, sect. 1, § 9. Joannes Capgravius ex Westmonasteriensi. Baronius tom. 8 Annal. ad an. 703, nu. 4 et 5. Alcuinus Flaccus ep. 49, ad Fratres Wirensis et Gyruensis Ecclesiæ. Sed quod Clemens Renerus a Benedicto et Ceolfrido nomen Alcuini in albo fraternitatis inscriptum ait; refelli potest ex vita ejus a coævo scripta, cum ex ea constet illum an. 804 obiisse, 101 annis a Biscopii morte; puerum institutum esse ab Hechberto Bedæ discipulo. Fit vero in eadem vita, Benedicti mentio.
4 Etatem Benedicti sic possumus colligere. Ranulphus loco citato ita scribit: Hoc etiam anno (654, quo cæsus a Penda est Anna Rex Orientalium Anglorum) Benedictus Biscop Abbas et nutritius Bedæ Presbyteri, ministerque Regis Oswy, domum, cognatos, et patriam, amore Christi linquens, anno ætatis 35, Romam adivit, et doctior inde rediit. Idem refert Wigorniensis, sed anno 653, aitque eum tunc annum vigesimum quintum ætatis egisse. Socium itineris primi habuit S. Wilfridum. Ita Malmesbur. lib. 3, de Pontif. Post annum datus a Rege (Ercomberto) in comitatum industrii juvenis Benedicti, qui postea Wirensis Abbas fuit, Romanum iter maturabat. Et Beda lib. 3, cap. 20, de S. Wilfrido loquens, Veniens, inquit, ad Reginam Eanfledam, Oswii uxorem, cui notus erat, ejusque consilio et suffragiis præfato fuerat monasterio sociatus, indicavit ei desiderium sibi inesse beatorum Apostolorum limina visitandi: quæ delectata bono adolescentis proposito, misit eum in Cantiam ad Regem Erconbertum, qui erat filius avunculi sui, postulans ut eum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum Archiepiscopatus Honorius unus ex discipulis beati Papæ Gregorii, vir in rebus Ecclesiasticis sublimiter institutus, servabat. Ubi cum aliquamdiu demoratus adolescens animi vivacis, diligenter his quæ inspiciebat, discendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire, cujus supra meminimus. Hujus ergo comitatui Rex sociavit Wilfridum, atque illum secum Romam perducere jussit. Qui cum Lugdunum pervenissent, Wilfridus a Dalfino civitatis Episcopo ibi retentus est, Benedictus ceptum iter gnaviter Romam usque complevit. Hæc Beda. Wilfridi, ut Malmesburiensis ait, mora iratus præcessit. At Wilfridus Archiepiscopi fultus consilio, et sublevatus marsupio, ceptam viam aggressus, socium brevi consecutus est; simulque Romam pervenerunt. Cum vero S. Honorius (post eorum ex Anglia discessum) vel an. 653, ut vult Wigorniensis, vel 654, ut Ranulphus, 30 Sept. obierit; inde quoque quando id susceptam sit iter statui potest.
5 Wilfridus Romæ aliquamdiu commoratus, tonsuram Ecclesiasticam Lugduni suscepit dum in patriam rediret: monasterium Ripun ab Alfrido Oswii Regis filio accepit, ut anno 661, refert Westmonasteriensis; ac tandem anno 664. Episcopus ordinatus est Compendii in Gallia ab Agilberto Farisiensi Episcopo, ut habet Beda lib. 4, cap. 28 et in epitome. Benedictus videtur annis pluribus Romæ substitisse, ac biennio in monasterio Lirinensi: inde Romam reversus, jussus est a Vitaliano Papa Theodorum Archiepiscopum in Angliam deducere anno 668. Unde corrigas quod in Notis ad Martyrologium scribit Baronius: Vixit Benedictus aliquamdiu Romae, usque ad tempora Agathonis Papæ, a quo jussus est reverti in Angliam cum Joanne Archicantore ad imbuendum populum illum Romanæ Ecclesiæ disciplinis. Longius a vero recedit Pitseus, scribens, cum primum Romam venit, ab Agathone Papa benevole susceptum; postea in Lirinensi monasterio tonsuram accepisse Clericalem eodem anno quo Theodorus Cilix creatus est Archiepiscopus Cantuariensis. In Florentio Wigorniensi mendum agnoscas dum bis tertium ejus iter Romanum adnotat an. 668 et 671, priore anno sic scribit: Biscopius, qui et Benedictus, tertio (legendum videtur secundo) Romam venit. Quo tempore erat Romae monachus Theodorus, Tharso Ciliciæ natus, seculari et Ecclesiastica philosophia præditus, Græce et Latine sufficienter instructus, probus moribus, annorum 66 ætatis. Hunc die vi Kal. Aprilium, Dominica, ordinatum Archiepiscopum, Biscopio (quia vir sapiens erat ac strenuus) Papa Vitalianus Britanniam perducendum, simul et Abbatem commendavit Adrianum.
6 Anno 669, Archiepiscopus Theodorus, inquit idem Wigorniensis, die vi Kal. Juniarum, Dominica, Cantiam venit; et Benedicto (qui et Biscopius) monasterium B. Petri Apostoli, Abbatis jure regendum dedit. Alii ab Egberto Rege illud ei donatum monasterium volunt. Anno 671. Venerabilis Abbas Benedictus, qui et Biscopius, ait idem, ubi duobus annis monasterio B. Petri Apostoli, Abbatis jure præesset, Archipresulis Theodori licentia, tertio de Britannia Romam profectus est. Cui in monasterii regimen successit Adrianus Abbas (cujus supra meminimus) vir natione Afer, sacris litteris diligenter imbutus, Græcæ pariter et Latinæ linguae peritissimus.
7 Anno 672, inquit, Roma Benedictus Biscopius rediit, et ingressus Britanniam, patriam gentem solumque in quo natus est petit. Egfridum Transumbranæ gentis Regem adiit, qui confestim terram 70 familiarum, ut construeret monasterium ad ostium Wiri fluminis, illi dedit. Ann dein 674 Biscopius ad ostium Wiri fluminis, indict. 2. Non ergo an. 670, id conditum est cenobium, ut scribit Pitseus.
8 Anno 676, scribit idem Wigorniensis, Benedictus Biscopius cum Ceolfrido religioso monacho, quarto Romam de Britannia petit: Ecclesiastica privilegia ab Agathone Papa, cum licentia, consensu, desiderio, et hortatu Regis Egfridi accepta, quo monasterium suum tutum ac liberum perpetuo redderetur, retulit. Accepit et Joannem Archicantorem B. Petri Apostoli Britanniam perducendum, ut in monasterio suo cursum canendi per annum edoceret. Verum cum supra ostenderimus, in vita S. Agathonis x Januarii, eum anno 678 exceunte sedere cæpisse, vel biennio fere moratus fuit Romæ Biscopius, vel alia in Gallia et Italia lustravit ex itinere monasteria, vel potius serius Romam profectus est; et ipse Wigorniensis hunc annum Christi 676, facit Agathonis secundum.
9 Anno 682, ut idem ait, Reverendissimus Abbas Benedictus Biscopius Presbyterum Easterwinum, suum patruelem, sanctitate insignem, de monasterio suo eligens, Abbatem eidem monasterio, regendi jure, præfecit. Egfridus Rex, pro redemptione animæ suæ, etiam aliam 40, familiarum terram Abbati Benedicto donavit. Ubi missis monachis numero 22, et præposito Abbate Ceolfrido, sui per omnia adjutore strenuissimo, jussu Regis monasterium B. Paulo Apostolo, in loco qui dicitur Girvum, construxit. De loc monasterio Westmonasteriensis ad annum 681 Monasterium apud Jarewe fundatum est. De quo loco Cambdenus: Infra hunc vicum (Gateshead) fere ad ipsum Tinæ ostium, Girwy, nunc Jarrow, cernitur, venerabilis Bedae natale solum, ubi etiam monasteriolum olim floruit, cujus fundatorem et fundationis tempus docet hæc Inscriptio, quæ legitur in pariete ecclesiæ:
DEDICATIO BASILICÆ S. PAVLI VIII. KL. MAII ANNO XVI. EGFRIDI REG. CEOLFRIDI ABB. EIUSDEMQ. ECCLES. DEO AVCTORE CONDITORIS ANNO IIII.
Regnare cæpit Egfridus an. 670, Kal. Martii, ergo annus regni XVI, fuit Christi DCLXXXV. Inde patet falli Pitseum qui an. 673, conditum Girvicense monasterium scribit.
10 Tandem an. 703, excessit e vita Benedictus, anno ætatis 76, secundum Florentii Wigorniensis calculum, aut 86, secundum Ranulphi: non 58, aut 78, ut scribit Pitseus.
11 Sigebertus de illustr. Eccles. scriptoribus cap. 62, isthæc habet: Benedictus Abbas scripsit ad monachos librum, quem vocavit Concordiam regularum, multorum Patrum regulas regulæ S. Benedicti Cassinensis conferens, ut nulla Patrum regula a Benedicti regula discordet, imo Benedictiregularegulis omnium Patrum concordet. Quæ de S. Benedicto Biscopio intelligunt Trithemius de viris illustribus ord. S. Benedicti lib. 2, cap. 19, Clemens Renerus loco citato, Wion in Notis ad Martyrolog. Joannes Pitseus, Antonius Possevinus, Antonius Yepes, alique: et videtur eadem fuisse sententia Sigeberti, dum eum refert inter Jonam Abbatem, et Theodorum Scotorum (forte Anglorum) Archiepiscopum, a Vitaliano missum. Alii, ut Hugo Menardus lib. 2 observationum ad 12 Februar. alteri Benedicto Abbati Anianæ in Septimania, ac deinde Indensi, sive S. Cornelii juxta Aquisgranum in Belgio, qui sub Carolo Magno floruit, illam Regularum Concordiam tribuunt. Id discutiemus cum ipsas edemus regulas, quod paullo ante promissimus cum de S. Cæsaria egimus.
12 Alia porro quædam scripsisse Biscopium tradit Pitseus, Exhortationes ad monachos, lib 1. De suo privilegio, lib. 1. De celebratione festorum totius anni, lib. 1, et alia. At librum de celebratione festorum, erit forte qui suspicetur potius Joannis Romani Archicantoris opus esse, propter ca quæ dicentur inferius.
Vita ex homilia ven. Bedæ.
Omnis, inquit, qui reliquerit domum vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet et vitam æternam possidebit. Qui enim terrenis affectibus sive possessionibus pro Christi discipulatu renuntiaverit, quo plus in ejus amorem profecerit, eo plures inveniet, qui se interno suscipere affectu, et suis gaudeant sustentare substantiis; ejus nimirum possessionibus vitæque consortes, qui se pro Christo pauperem factum in suis domibus agrisque recipere, et majore prorsus quam uxor, parens, frater, aut filius carnalis devotione caritatis refovere delectentur. Centuplum namque quod ait, non numerum amantium in Christo, et servientium pro Christo fidelibus, sed universitatem perfectionemque, qua per caritatem invicem serviunt, ostendit. Cujus rei et in nobis ipsis, fratres carissimi, sæpe exemplum sumpsimus, cum alicubi pro rerum necessitate digredientes, cuncta nobis monasteriorum habitacula quasi propria patere cognovimus; cunctos in nostrum obsequium sincerissima devotione pronos aspeximus.
2Et maxime in beatæ memoriæ Patre nostro B. Benedicto, cujus hodie venerandam assumptionis diem debita solemnitate recolimus, totum lectionis hujus tenorem videmus perfectissime compleri. Derelictis enim omnibus secutus est Christum, quando spretis eis quæ in a ministerio regali acquisierat velacquirere valebat, cum esset nobilis natu, ad beatorum Apostolorum limina peregrinaturus advolavit: ut quia rudis adhuc in gente Anglorum fides et Ecclesiarum institutio florebat, ibi potius perfectam vivendi formam sumeret, ubi per summos Christi Apostolos totius Ecclesiæ caputeminet eximium. Ibi ergo eruditus in Christo,b illis in partibus attonsus, ibi est monasterialibus imbutus institutis: ibidem totum vitæ suæc erat exacturus, si non Apostolica Domini Papæ prohiberet auctoritas, qui eum propter ducendum in Britanniam sanctæ recordationis Archiepiscopumd Theodorum in patriam redire præcepit.
3Nec longo post tempore etiam Reges seculi cognito virtutum ejus studio, locum ei construendi monasterii, non ab aliqua minorum personarum ablatum, sed de suis propriis donatum dare curabant. Quem ille acceptum mox perfectissime juxta regularem disciplinam interius exteriusque constituit, non pro suo captu decreta nobis statuens, sed antiquorum e statuta certissima monasteriorum, quæ peregre didicerat, sibi suisque observanda proponens.
4Nec cuilibet vestrum, Fratres, grave debet videri, si nota loquamur, sed delectabile potius æstimari, quia vera loquimur, quando Patris nostri spiritalia gesta narramus, cui manifesto miraculo Dominus, quod fidelibus suis promisit, adimplevit, quia omnis qui reliquerit domum vel fratres aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet in hoc tempore, et in seculo futuro vitam æternam. Reliquit quippe cognatos, quando patriam deseruit: accepit vero centuplum, quia non solum a cunctis in hac terra pro virtutum industria merita veneratione habitus est, sed et in Gallia atque Italia, Romæ atque in maris insulis, ab omnibus qui eum nosse potuerunt dilectus: adeo ut ipse Papa Apostolicus ad profectum monasterii hujus, quod illum nuper fundasse gaudebat,f Joannem illi Abbatem atque archicantorem Romanæ Ecclesiæ, sicut caritas vestra bene meminit, in Britanniam Roma deducendum præstaret, per quem idem monasterium morem canendi ac ministrandi canonicum juxta ritum sanctæ Romanæ atque Apostolicæ Ecclesiæ perciperet.
5Reliquit domos et agros quos habuerat pro Christo, de quo agrum semper virentis paradisi, et domum non manufactam, sed æternam in cælis accipere sperabat. Reliquit uxorem et filios; non quidem uxorem acceptam, et filios ex carne natos, sed uxorem prorsus accipere, ex qua filios habere posset, castitatis amore contempsit, malens ad illa centum quadraginta quatuor millia electorum pertinere, qui cantant canticum novum ante sedem Dei et Agni, quod nemo potest dicere nisi illi. Hi enim sunt, qui cum mulieribus non sunt coinquinati, et sequuntur Agnum quocumque abierit. Et accepit centuplum, quando non in his solummodo, sed et in marinis eum partibus plurimi in domos suas recipere viantem, suorum fructibus agrorum reficere desiderabant: quandog patronum perplures illi, quando viri Deo devoti pro animi constantis excellentia, non minori quam conjugibus aut parentibus propriis dilectionis instantia serviebant. Accepit centuplum domus et agros, quando hæc in quibus monasteria construeret, adeptus est. Uxorem namque dimittere pro Christo, et in hoc centuplum accipere est: quia animarum centuplum majus esset tunc meritum caritatis, inter continentes propter fructum spiritus, quam inter lascivientes quondam propter desiderium carnis. Filios, quos carnaliter habere despexit, centuplum accipere meruit spiritales. Centenarius quippe numerus, ut sæpe dictum est, perfectionem figurate significat. Nos namque sumus filii ejus, quos in hanc monachicam domum pius provisor induxit: nos sumus filii ejus, si iter virtutum ejus imitando tenemus, si non a semita regulari, quam docuit, torpendo deflectimus.
6 Meminimus namque fratres, qui illum nosse potuimus, didicere crebro auditu, quos postobitum illius in nostræ fraternitatis consortium pietas superna congregavit; quia quamdiu sospes erat corpore, pro gloria sanctæ Dei Ecclesiæ, et maxime pro hujus monasterii pace, honore, et quiete, semper laborare perstabat. Toties mare transiti, numquam, ut est consuetudinis quibusdam, vacuus et inutilis rediit: sed nunc librorum copiam sanctorum, nunc reliqiarum beatorum Martyrum Christi munus venerabile detulit; nunc architectos ecclesiæ fabrificandæ, nunc vitrifactores ad fenestras ejus decorandas ac muniendas, nunc cantandi, et in ecclesia per totum annum ministrandi secum magistros adduxit: nunch epistolam privilegii a Domino Papa missam, qua nostra libertas ab omni extrinseca incursione vitaretur, aportavit: nunc picturas sanctarum historiarum, quæ non ad ornatum solummodo ecclesiæ, verum etiam ad instructionem intuentium proponentur, advexit, videlicet ut qui litterarum lectione non possent, opera Domini et Salvatoris nostri per ipsarum contuitum discerent imaginum.
7 Qui in his et in hujusmodi rebus ideo tam plura laborare studuit, ne nobis sic laborandi remaneret necessitas. Ideo toties transmarina loca adiit, ut nos omnibus scientiæ salutaris dapibus abundantes, intra monasterii claustra quiescere, et cum secura libertate Christo servire queamus. Qui etiam cum corporis infirmitate corriperetur, premereturque acerbius, semper i inter debitas gratiarum actiones, de monasteriorum, quas didicerat docueratque, regulis servandis, semper de Ecclesiasticis observationibus, quas per omnes civitates, et maxime Romæ, viderat; semper de locis sanctis, quæ se lustrasse juvenem meminit, loqui et iterare delectabile habebat. Sic longis virtutum studiis exercitatus, longo insuper animo semper infirmitatis martyrio execotus, post centupla gratiæ præsentis munera, ad vitam transivit æternam.
8 Unde necesse est, fratres carissimi, ut tamquam boni filii, et tanto parente digni, exempla ac præcepta illius in omnibus servare curemus; neque ulla nos a vestigiis tanti ductoris sequendis animæ vel carnis illecebra revocet: quatenus et ipsi, qui carnales affectus substantiamque reliquimus terrenam, qui uxores ducere, ac filios carnaliter procreare, Angelicæ conversationis amore, fastidivimus, augente spiritualium virtutum merito, et in præsenti centuplum accipere de societate Sanctorum, et in seculo venturo vitam possidere mereamur æternam; præstante gratia Redemptoris nostri, qui vivit et regnat cum Patre in unitate Spiritus sancti Deus per omnia secula seculorum, Amen.
a Ita legendum conjicimus; excusum erat monasterio. At licet ei collatum sit Cantuariense S. Augustini cænobium; id tamen hic non potest intelligi, cum mullo post acciderit, sed potius obsequium Osuvio Northumbriae Regi impensum, ut infra ex Westmonasteriensi dicemus.
b In Lerinehsi insula, ut infra dicetur.
c Videtur desiderari, cursum, aut quid simile.
d De eo agemus 19 Septembris, egimus et superius 9 Jan. in vita S. Adriani. Roma discessit 27 Maii 668.
e Videtur præter regulam S. Benedicti, varia statuta tulisse; in aliis observata, vel ejusdem vel alterius etiam ordinis monasteriis.
f Plenius de eodem Joanne idem Beda lib. 4, cap. 18. Accepit (a beatæ memoriæ Papa Agathone) et præfatum Joannem Abbatem in Britanniam perducendum, quatenus in monasterio suo cursum canendi annuum, sicut ad S. Petrum Romæ agebatur, edoceret: egitque Abbas Joannes, ut jussionem acceperat Pontificis, et ordinem videlicet ritumque canendi ac legendi viva voce præfati monasterii cantores edocendo, et ca quæ totius anni circulus in celebratione dierum festorum poscebat, etiam litteris mandando. Quæ hactenus in eodem monasterio servata, et a multis jam sunt circumquaque transcripta. Non solum autem idem Joannes ipsius monasterii Fratres docebat, verum de omnibus pene ejusdem provinciæ monasteriis ad audiendum eum, qui cantandi erant periti, confluebant. Sed et ipsum, per loca in quibus doceret, multi invitare curabant. Ipse autem excepto cantandi vel legendi munere, et aliud in mandatis ab Apostolico Papa acceperat, ut cujus esset fidei Anglorum Ecclesia, diligenter edisceret, Romamque rediens referret. Nam et synodum beati Papæ Martini, centum quinque Episcoporum consensu, non multo ante Romæ celebratam, contra eos maxime qui unam in Christo operationem et voluntatem predicabant, secum veniens attulit, atque in præfato religiosissimi Abbatis Benedicti monasterio transcribendam commendavit.
g Videtur hic aliquid desiderari.
h Lib. 4, cap. 8. Petitque et accepitab eo (Agathone) munimentum libertatis monasterii quod fecerat, epistolam privilegii ex auctoritate Apostolica firmatam, etc. i Ita legendum videtur; non ut vulgo habetur, interim.
De eodem ex guil. malmesbur.
a Omni reverentia custodita pace, solum Benedictum ausim propalare, qui Bedæ nutritius et Abba fuit. Hic Wiræ amnis utrasque ripas (qui apud Northumbros non incelebris famæ habetur) monasteriis prætexuit, sub Apostolorum Petri et Pauli nomine, caritatis et regulæ unione non discrepantibus. Hujus industriamb mirabitur, qui leget librum, quem idem Beda composuit, de vita ejus et ceterorum Abbatum suorum; industriam, quod copiam librorum advexerit, quod artifices ædium lapidearum, et vitrearum fenestrarum primus omnium Angliam asciverit; totum ævum pene transigendo talia, peregrinatus. Quippe studium advehendi cognatis aliquid insolitum, amor patriæ, et voluptas elegantiæ asperos fallebant labores. Nec enim lapidei tabulatus in Anglia ante Benedictum nisi perraro videbantur, nec perspicuitate vitri penetrata lucem solaris jaciebatradius. Patientiam, quod in possessionec cænobii S. Augustini apud Cantuariam libenter venienti Adriano cesserit, non reveretius Theodori Archiepiscopi supercilium, sed veneratus magisterium. Fuerat enim illius coenobii Abbas ab Egberto Rege constitutus, sed, ut dixi, reverentiæ Theodori cessit: cui præceperatd Vitalianus Papa ut Adrianum juxta se locaret, speculaturum ne quid in Ecclesia more Græcorum novaret. Quod, dum per alienas terras cursitat diu absens, subintroductum a monachis suis Wirensibus se inconsulto Abbatem, æquanimiter, imo magnanimiter tulerit: domumque reversus parilem illi honorem in consessu, in omni porro potestate communicaverit. Quin et ictus paralysi tam valide, ut nihil artuum ei esset flexibile, tertium constituerit, quod alter (de quo diximus) eadem decoqueretur valetudine non mitius quam ipse. Cumque morbus jam crescens quateret vitalia, socio ad se accito solo nutu valedixit. Sed nec ille præstantius valuit redhibere officium, utpote qui propinquiorem tendebat ad exitum: nam ante Benedictum defunctus est. Hujus ergo corpus magno coemptum pretioe Adelwoldus Thorneiam advexit, et obscurioribus Sanctis lucifluum jubar invexit.
a Agit de Sanctis, quorum corpora in Thorneyensis cænobii (haud procul ab urbe Eliensi in Cantabrigiensi Comitatu siti) ecclesia asservabantur.
b Videtur desiderari, et patientiam; quod habetur lib. 1, de gestis Reg. Angl. cap. 3, ubi cadem omnino et iisdem verbis refert Malmesburiensis.
c De eo monasterio egimus 6 Janu. ad vitam S. Petri Abbatis ejusdem monasterii num. 7. Pitseus scribit Benedictum videri hujus monasterii Abbatem electum absentem. Discesserat ex Anglia vivente adhuc Erconberto Rege Egberti patre, qui an. 664 obiit. At cum prius in Angliam appulissent Theodorus et Benedictus, quam Adrianus, ab Ebroino in Gallia tantisper retentus; tum Benedicto illud datum ab Egberto aut Theodoro, ut supra dictum est.
d De S. Vitaliano agemus 27 Januarii.
e Episcopus Wintoniensis, de quo
1 Augusti. Obiit anno 984, cum sedisset annis 21. Unde conjici potest quo tempore facta sit hæc S. Benedicti, aliorumque Sanctorum, ad Thorneiense cænobium translatio.
De eodem, ex Matth. westmonast.
Anno gratiæ 703, S. Benedictus Abbas Anglicus, post vitam laudabilem, glorioso fine in Domino quievit. Hic vir Dei de stirpe nobili gentis Anglorum progenitus est, et in adolescentia militiæ rudimentis addictus. Denique cum esset minister Oswii Regis, et possessionem non modicam, ipso donante, percepisset, caduca mundi omnia pro Christo spernens, Romam adiit, ut ibidem Ecclesiastica informatus disciplina militiam assumeret spiritualem, qua sibi prodesset et aliis, utilisque minister in Dominicæ posset cultura vineæ reperiri.
2 Inde vero rediens, apud Lirinensem insulam se monachorum coetui conjunxit, tonsuram accepit: ubi per biennium regulariter institutus, ad limina sanctorum Apostolorum Petri et Pauli iterum repedavit. Quo tempore cum Papa Vitalianus Theodorum Cantuariæ Archiepiscopum in Britanniam a destinavit, ipse simul adveniens multas secum reliquias Sanctorum reportavit.
3 Qui postea Regi Northanhumbrorum Egfrido conjunctus; confestim Rex ei terram 60 familiarum, ad construendum Apostolorum Principi Petro monasterium, contulit, ad ostium Wiræ fluminis, anno gratiæ 674, Indictione secunda. Sed et aliud monasterium ad honorem Doctoris gentium Pauli in Girwi non longe ab altero fabricavit, et a Rege præfato prædiisb 60 familiarum acceptis, multipliciter illud ditare curavit. Hæc autem monasteria religiosis implens monachis, Ceolfridum in uno,c Easterwinum in altero, Præpositos ordinavit. Hoc ideo fecit, ut tam in ejus absentia, quam in præsentia regularis semper custodia servaretur.
4 Huic denique famulo Dei Benedicto Beda venerabilis, et Doctor Anglorum,d traditur nutriendus, sub quo etiam ad ordineme Sacerdotis legitur fuisse promotus. Quinquies Romam petisse asseritur, qui semper rediens divinorum locupletatus commodorum, subjectos instituere opere pariter et exemplo curavit. Tandem post vitam laudabilem victor vitiorum Benedictus, confessor Christi piissimus, carnis infirmitate victus, pridie Idus Januarii spiritum reddidit Creatori. Successit ei in onere et honore vir sanctus et ejusdem discipulus Ceolfridus, sub quo Beda Christi famulus, ad universalis utilitatem Ecclesiæ, de Scripturis sanctis laborem inchoatum laudabiliter adimplevit.
a Anno 668, ut supra diximus.
b Wigorniensis, ut ante diximus, 40.
c Capgrav. Eastwinum.
d Wigorn. an. 681. Bonæ indolis puer Beda cum esset septem annorum, suorum cura propinquorum, reverendissimo Abbati Biscopio datus est educandus.
e Ipse Beda testatur se anno vitæ suæ 30, qui videtur fuisse 704, aut forte 703, gradum presbyteratus, jubente Ceolfrido Abbate, suscepisse.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.