NOT. 1. Pag. 1, col. 2, ante Walterum de Birbeke adde S. Lufthildis Virgo in ditione Coloniensi.
DE S. VINCENTIO M.
NOT. 2. Pag. 26, col. 2, nu. 2, lin. 11, post illius asservari, adde Aliquæ S. Vincentii reliquiæ Brundusii asservantur, ut ex indiculo officiis propriis illius Ecclesiæ subnexo patet.
NOT. 3. Pag 27, post historiam Translationis S. Vincentii, adde
RELIQUIÆ S. VINCENTII PRAGÆ.
Moguntiacum quoque Germaniæ primæ metropolim allatæ olim S. Vincentii reliquiæ: inde in Bohemiam asportatæ, ut ex MS. Martyrologio Ecclesiæ Pragensis patet, ubi isthæc x1 Kal. Februarii habentur: In Hispania apud civitatem Valentiam sub Daciano Hispaniarum Præside, S. Vincentii Diaconi et Martyris, cujus passionis nobilem triumphum conspicuus versificator Prudentius luceulentis versibus exequitur. Sanctus quoque Augustinus ejusdem Martyris præconium quanto sit laudis honore excipiendum, quodam sermone commendat. Hujus caput clementissimus Princeps Carolus IV, Romanorum Imperator semper Augustus et Bohemiæ Rex in monasterio S. Albani Maguntiæ obtentum, auro et argento decoratum dedit Ecclesiæ Pragensi.
Sitne pars aliqua sacri capitis Moguntiæ relicta, haud facile est e Nicolai Serarii nostri Moguntiacis eruere; nam lib. 1, cap. 17, ita scribit: Quintum ornamentum Sanctorum reliquiæ, quæ quidem non paucæ olim fuerunt, et sunt: de quibus S. Aurei lectio 35 et 59. Sed ex iis quæ mihi visu vel auditu compertæ, sunt hæ veluti præcipuæ..... iv. S. Vincentii Levitæ et Martyris Hispani caput huc a Carolo Magno translatum.
DE S. ANASTASIO M.
Pag. 38, col. 1, nu. 16, linea antepenultima, post, regione 2, ecclesia 12, adde Caput deinde ab Henrico IV, Imperatore Hartesburgum (quod non procul Goslaria situm castrum erat, de quo xxviii Januarii cum de S. Speo agimus nu. 2) translatum, testatur Lambertus Schafnaburgensis ad an. 1072 ita scribens: Rex Aquasgrani profectus, S. Speum Confessorem, et brachium justi Simeonis, cujus mentio est in Evangelio, et caput Anastasii monachi et Martyris, aliorumque Sanctorum reliquias ibi accepit, atque in Hartesburg transtulit. At biennio post Hartesburgo a vicinis Saxonibus ob præsidii insolentiam exciso, ut idem auctor tradit, reliquias Sanctorum, quæ effractis altaribus erutæ fuerant, et effossa defunctorum corpora, Abbas ex vicino canobio opportune superveniens furenti vulgo eripuit, atque in suum monasterium cum honore transvexit. Brundusii quoque nonnullas S. Anastasii monachi Martyris reliquias asservari patet ex indiculo, qui cum officiis propriis illius Ecclesiæ, Gregorii XIII auctoritate probatis, anno 1583 Romæ excusus est.
De b. Lufthilde Virgine
Lufthelbergæ in dioecesi Coloniensi.
Clebris est a multis retro seculis in Cisrhenana Ubiorum, ac vicina Juliacensium et Nevenariorum ditione, S. Lufthildis memoria, et quæ nominis etymologiam exæquet sanctimoniæ claritate. Nam Lufthildis, sive ut alii scribunt Luchthildis, aeriam, sive claram et illustrem Heroinam sonat. Loft enim sive Locht aerem Teutonibus significat; lucht aerem aut lucem; held vero Heroem.
2 Quo et vixit et colitur loco, is nomen ab ea sortitus, Luftelberg, id est Lufthildis mons appellatur; quandoque ab accolis solum Berg, sive mons. Ejus meminit Ægidius Gelenius V. CL. ad vitam S. Engelberti Notat. ad cap. 36, lib. 3. Vicus est inter Reimbachium et Meckenhemium oppida, prope ruinas (ut nos docuit Joannes Gamansius noster, a quo hæc de B. Lufthilde accepimus) veteris aquæductus, quem inde ex Treviris longissimo anfractu per juga montium trans valles fluviosque arcuata substructione M. Vipsanius Agrippa Coloniam usque molitus, ut ex lapide non procul Marcomago ad Ursam fluvium reperto conjectat Brawerus noster in Annalium Trevir. Proparasceve.
3 In hoc vico dicatum B. Lufthildi visitur templum egregium edito in loco, per circumfusam planitiem longe effulgens. Huc religionis ergo e longinquis etiam locis plurimi confluunt. Cui pietati atque erga sanctissimam Virginem venerationi augendæ, Ferdinandus Bavarus Coloniensis Antistes anno MDCXXIII ejusdem corpus exhumatum tumba elevatiore condidit: quo tempore eximia quædam inusitati odoris fragrantia tota æde diffusa ad stantium nares animosque recreavit, uti illius loci Curio testatur, qui et ipse in tam sancti operis partem convenit.
4 Hujus elevationis exaltationisve memoria 11 Junii peragitur, non minori quam ipse Virginis natalis x1 Kal. Februarii celebritate. Sitne ipsa solenni Ecclesiæ judicio in Cælitum tabulas relata, non constat. Probabile est populorum erga eam studia et pietatem Summorum Pontificum, aut quos eas in oras ii ablegarant, Apostolicorum Nuntiorum auctoritate comprobata; licet monumenta litterarum vel deperdita sint, vel delitescant. Aurium præcipue et capitis dolores ejus patrocinio levantur.
5 Visitur in ejusdem templi ara statua e ligno abiegno, auro argentoque ornata, quæ Virginis sanctæ caput pectusque referat, ejusdem Ferdinandi Electoris munus: an sit intra eam inclusum Virginis caput, haud scimus. Vitam S. Lufthildis a Cornelio Curtio Ecclesiæ collegiatæ
Vila, giatæ SS. Chrysanthi et Dariæ monasterii Eyffliæ Canonico, et Tulpiaci, sive Tulpeti Christianitatis Decano, sub annum MDCVIII, conscriptam, nobiscum communicavit Hubertus Fabricius Curio Meckenhemiensis, vir humanissimus. ælos,
6 Qua ætate vixerit S. Lufthildis non constat. Eam ante complura secula in albo Cælitum esse habitam, infra Auctor probat hoc argumento, quod antiquissima ei dicata fuerit campana. Citabimus infra cum de Dominis Lufthelbergæ, sive Montis S. Lufthildis Annot. a dicemus, diploma datum anno MCCLX, ex quo patet, jam tum locum illum Montem S. Lufthildis fuisse appellatum. Cæsarius gravis auctor, qui, ut ipsemet lib. 10, cap. 48 testatur, anno MCCXXII scribebat, meminit S. Lufthildis, quam ipse Luthildem vel Linthildem vocat, aræque illi in Hovenensi Nobilium Virginum instituti Cisterciensis juxta Tulpiacum cænobio, dedicatæ, et miraculi ab ea patrati. Ita ergo scribit lib 8, cap. 72. Recordor nunc Dominæ Gertrudis Abbatissæ de Hovene, quæ satis mirabiliter per visionem cujusdam sacræ Virginis, sicut ipsa mihi retulit, sanata est. Hæc cum pene per dimidium annum vehementi dolore oculorum cruciaretur, S. Lufthildem Virginem, cujus memoria in eodem cænobio celebris est, studuit invocare, meritis ejus sperans adjuvari. Quodam mane in lecto suo pene cæca jacens et vigilans, jam dictam Virginem in veste candida coram se stare conspexit; cujus oculos cum tam veste quam manu tersisset, continuo clare vidit, et omnis dolor, illa recedente, récessit. Sequenti vero capite ita scribit: In ejusdem sacræ Virginis, scilicet Luthildis altari, pro ornatu, imago gloriosæ Martyris, et Virginis Catharinæ lignea et sculpta decenter stare consuevit. itus fuit, inque muro ostium nunc obturatum quidem, sed oculis spectantium intra extraque turrim obvium, non levi conjectura indicat, præter rei gestæ veritatem, cum continuam atque indefessam Diva ipsius in cultu divino et oratione assiduitatem atque perseverantiam, tum ipsam Virginem nobilem ex eadem arce, ad quam pratum spectaret, oriundam.
4 Verum quo stemmate et cognomine orta, quo item anno et tempore vixerit, vitamque cum morte commutarit, nullum extat vestigium nec in libris neque sepulchrali lapide, dolendo quidem facto, quod Diva ipsis majoribus in ceteris curæ fuit, in hoc neglecta sit; quod a nemine ejus prosapia, ætas, vita, mors discripta sit: sed tanto certius in albo viventium relata, quanto minus in terra describitur: nisi forte in sacro mausoleo vel scripta vel laminæ æreæ incisa saxo recondita teneatur, vel in arca vicina sigillatis litteris, quæ de distributione eleemosynarum, ut fertur, illic asservantur; de singulis illius gestis rebus, ætate, tempore atque obitu nonnihil ad posteros fuerit propagatum. Quod ipsum a tutoribus a Schallenorum Nobilium postulandum esset: quin et Divæ sepulchrum cum debita religione æc pietate reserandum auctoritate Archiepiscopali, præsentibus viris cordatis atque religiosis, et si quid forte lateret sollicite et reverenter investigandum, ut ipsi Divæ suus honos, et pietatis memoria posteris evidentius constaret.
5 Unum tamen antiquitatis vestigium diligenter et lynceis, quod aiunt, oculis singula religiosa curiositate perlustranti se obtulit, campana quædam recens, quæ vetustatis specimen præ se tulit hujusmodi. Inscriptio hæc est Campanæ:
Auctore cornelio curtio.
Est pagus quidam non procul a Reimbachio diecesis Coloniensis oppido, qui adinstar montis reliqua campi planitie aliquanto editor, et templo insigni et marmoreo D. Leuchteldis, (quam Lufteldin, alii Leuftoldin vocant) famulæ et sponsæ Christi monimento celebris, Mons Lufteldis, vulgo Lufterberga, nuncupatur. In templo eodem non procul ab ipso vestibulo videre est aram cum statua D. Virginis Leuchteldis, qua coram capacissima est arca collocata, recipiendis per quoddam foramen frumentis, quæ in honorem famulæ Christi pauperibus offeruntur a confluentibus circumquaque ex omni illa regione fidelibus, qui aliquo morbo, præsertim surditatis aurium, dolore capitis, aut alio vitio corporis, laborant. Siquidem hi religionis et pietatis ergo quocumque tempore, maxime xi Kalendas Februarii, qui dies Divæ sponsæ, et Virgini Christi sacer, locum illum catervatim magno concursu et agmine frequentant.
2 Post aram, templi ferme meditullio, sepulchrum sesquipedali altitudine reliquo pavimento sublimius, superne solido lapide quasi porphyretico, vel marmoreo coloris glauci, tanti laevoris ut cum glacie certare possit, tectum, undique eleganter compactum, suis candelis et lucernis stipatum jam inde ab ipsa usque majorum memoria; vel ut ipse status rei non exiguæ cujusdam sanctitatis et venerationis illustre specimen considerantibus præbeat, omnesque in admirationem rapiat. locus habita- tionis;
3 Videre est itidem juxta ejusdem ecclesiæ cæmiterium pratum amplum prospectuque amœnum, ad arcem vicinam pertinens. In eo colliculus quidam muro a cæmiterio sejunctus, in quo Divam ancillam Christi domicilium ecclesiæ propinquum, et mansionem suam habuisse perhibent, ut semper proxima ecclesiæ divinis officiis liberius vacaret et adesset. Nam ab ipso domicilio sublimis in ipsam turrim transb LEVCHTEL BINN ICH GNANDT, DER ALTER KLOCKEN IST MIR WOLBEKANT. SANCTA LEVCHTELDIS VIRGO ORA PRO NOBIS. ANNO DOMINI MILLESIMO QVINGENTESIMO TRICESIMO OCTAVO.
Ex hac inscriptione liquido patet, veterem campanam fuisse ejusdem nominis, eidemque Divæ Luchteldi nuncupatam, quæ haud dubie vetustate consumpta atque contraita fuit, antequam hæc nova funderetur. Jam vero pene triennium, quod alibi vetus quædam campana, non vetustate quidam sed petulantia hominum, corrumperetur, quæ adhuc multos valitura per annos, si petulantia cessasset. Illa fusa erat anno Domini MCCCXVI. Ast eadem fracta est ære renata suo, hoc anno Domini MDCV. His subductis, et superfluis rejectis intermediis ante retentis, emergunt anni trecenti minus undecim. Valuit ergo hæc campana trecentis propemodum anni: valuisset diutius nisi petulantia perdidisset. Illa vero Leuchteldis campana, vetustate non petulantia perdita, si totidem annis valuit, Diva Leuchteldis ante trecentos annos inter Sanctas habita fuit; (necdum enim in Apotheosin relata est,c quod vulgo canonizari dicitur) imo ante annos plures, quia campana plures annos durare potuit antequam vetustate corrumperetur. Neque dubitandum, eidem non statim post obitum campanam consecratam esse, sed aliquanto post tempore, accedente majore opinione sanctitatis per oracula, de quibus postea dicemus.d Non levi ergo sane argumento ducti conjecturam facimus, illam ante quadringentos aut quingentos annos, et vixisse fidelem ancillam Christi, atque vitam præsentem atque caducam cum æterna commutasse.
6 Fuit igitur hæc Leuchteldis, uti campana docet, vel Leufteldis, aut Luftoldis. (ut eam chorus suus vocat) nobilis genere, nobiliorque fide, Virgo sancta, et fidelis famula Christi, noctu diuque et templo vicina et propinqua, et in divinis officiis assidua, operibus AUCTORE CORNELIO CUBTIO.ribus misericordiæ admodum dedita, in pauperes benefica, mundi illicebrarum et secularium affectionum domitrix, et omnibus exemplum virtutis et pietatis singulare. Nam tabula quædam in eadem ecclesia in sublimi pariete suspensa in conspectu, et breviusculis e annotatiunculis, et picturis vetustate pene obliteratis, de hac sancta sponsa et famula Christi insignia quædam virtutis et pietatis exempla, nec non stupenda miracula, commemorat, quibus quod non vulgaris sponsi sui virtus et gratia eluxerunt comprobatur. Plures tamen hujusmodi tabulas de rebus ejus pie et sancte gestis fuisse, ac temporum injuria intercidisse, perhibent. Quæ vero adhuc extat hæc ferme refert.gante noverca, eamdem quoque acerbius increparet et objurgaret, quod subreptitium panem pauperibus impertiri non desisteret.e Virtutum ejus monumentum.
7 Patri Virginis forte fuerunt agri cum aliis dividendi: quæ res cum multarum litium et contentionum esset seminarium, sæpiusque tentata divisio non successisset, nunc his nunc illis inæqualitatem incusantibus, ut verisimile est; tandem pater Virginem equitem secum foras eduxit. Huic postquam utraque pars negotium dividendi ruris communi consensu commisisset, illa colo fusoque, quæ otii (quod omnis mali fomes est) vitandi gratia secum rus contulisset, instructa, quocumque progrediens, filum fusumque traxisset, illico agri certis limitibus disterminabantur. Quod non semel, sed aliquoties magnis cum quibusdam miraculis, uti etiam hoc fecisse memoratur. Quemadmodum enim cum de limitibus saltus lis non parvi momenti oborta esset, colum suum ipsa traxisse fertur, quaque pedem ferret post vestigia fossam (quæ etiamnum visitur, et Fossa S. Leuchtildis dicitur) erutam prodigiose: qua contentiones sublatæ, et lis tota composita.Juxta templum solitaria degit:Miraculose xgrorum controversos limiles signal,
8 Noverca hujus sanctæ Virginis famulæ Christi, ut illæ solent prioribus invidere liberis, et servitiis eos quæ nemo ambiat onerare, ita hæc privignam, cum adhuc teneriore esset ætate, silvestribus anseribus (quas grues appellare licet, nonnulli pyargas et fulicas vocant) a paternis segetibus abigendis præfecit. Cum vero forte fortuna ingens damnum segeti fuisset, vel culpa vel sine culpa, illatum, noverca illam diris mulctavit verberibus: quam Virgo violentiam atque injuriam patienti animo pro Christiana mansuetudine tulit. Noverca quoque sui similis variis apud parentem calumniis traducit, quod ignara, quod socors et inutilis rebus agendis, quod nec agrestes nec domesticos anseres arceat custodiatque, panem suffuretur donetque mendicantibus; addens haud dubie, quod ad orandum Deum, quam ad laborem propensior. Subornat famulos ac famulas, qui anseres clam Virgini surriperent et clanculum patris satellitei redderent. Sic ingenua indoles bonorum solet esse invisa et odiosa perversis.moritur:a noverca spernitur,
9 Quid porro aliquando accidit? Illa (ut erat in pauperes munificentissima, et pia erga miseros quosque gestans viscera) oblata quadam occasione sinum suum panibus replevit, eleemosynam erogatura largiorem. Ecce austerus pater fit obvius, quidnam sinu gestet rogans. Illa perculsa metu subsistit: pater correptam, excepturus forte verberibus, sinum tandem inspicit, sed carbones pro panibus magnae innocentiae miraculo videt. Cum vero hac parentis importunitate perterrita, et a noverca accuratius observata, nec auderet nec posset aliquid in eleemosynam acquirere, et pientissimus ille misericordiæ affectus interim conquiescere nesciret; novercam in pistrino adiit panificio jam perfunctam, unicum tantummodo panem rogatura, protenso expansoque impetratum exceptura sinu. Illico petulans et perversus satelles prunas forte residuas ex fornace battillo suscipiens, in puella sinum refudit. Quæ res, etsi patrem virum duriusculum et inhumanum diu latere non potuit, tantum tamen abfuit ut filiæ tam ingenuæ atque piæ injuriam ulcisceretur, ut etiam insti-miraculis claret.ejus pietas in pauperes,Miraculo divinitus probata;PRO NODIS, AMEN.varie irrisa.a Vocat Gelentus Notat. ad cap. 36, lib. 3 vitæ S. Engelberti, nobilissimam gentem Schalliorum a Bell. Sunt ii Domini in Flarsem et Monte S. Lufthildis. Erant et qui modo istius familiæ princeps est, et fratres ejus, admodum adolescentes et sub tutorum cura, cum hæc scripta est Vita. Ex his Joannes Adamus Societati nostrae dedit nomen, et in Orientis Indias profectus, gloriosis laboribus, quos pro animarum conversione susceperat, immortuus. Senior qui nunc rerum potitur, de B. Lufthilde interrogatus, negavit sibi, præter ea quæ hic narrantur, quidquam esse compertum. Extat in archivo S. Mariæ ad gradus Coloniæ diploma datum Bonnæ vnu Id. Septembr. MCCLX, cujus hoc est exordium: Venerabilibus viris et discretis F. Dei gratia Præposito, Decano, totique Capitulo Ecclesiæ S. Mariæ ad Gradus in Colonia, Wilhelmus Comes et Ricarda Comitissa Juliacensis salutem et omne bonum. Cum Wilhelmus de Monte S. Luftheldis, Miles noster fidelis, Advocatiam de Blasene etc. Idem Wilhelmus sequenti diplomate vocatur Wilhelmus Miles de Eddinghoven.Domini Montis S. Lufthildis.b Id est, Leuchteldis vocor, nomen veteris campanæ mibi notum.c Quod quidem nunc ex certis monumentis probari possit.d. Solidius fortassis ætatem Sanctæ, aut certe venerationis antiquitatem probaret excitato diplomate ante annos 382 dato, et Cæsario. e Ilas infra e Germanico sermone reddemus.VERSUS GERMANICI TABULÆ.De qua num. VI subscripti, hanc conficiunt sententiam.In 1 parte tabulæ: Hic equitans comitatur parentem ad fundos cum aliis dividendos. Hic divisionem facit fundorum magno cum miraculo. Anseres silvestres ejus parentis segetes aut siliginem depascunt, et verberibus mulctatur a noverca. Hic noverca eam accusat apud parentem. Servi et ancillæ ei anseres suffurantur et famulo reddunt. In 2 parte tabulæ: Hic progreditur cum sinu panibus referto; qui, parente eos spectare volente, convertuntur in carbones.. Hic novercam rogat panem, at servus in sinum ejus carbones effundit. Parens eam verbis perstringit, quod egenis panem elargiretur. Hic moritur sancta Virgo S. Luftheldis. Hic insepulta prostat, virum liberat a dæmone.
In 3 parte tabulæ: Feminas et viros obsessos sanitati restituit. Hic invocatur a compluribus.
Ægrum ad ejus sepulchrum deportant. Hic eam claudi et cæci invisunt. Hic claudo sanitatem et vires reddit.
✠
Izvornik: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus III, Pariz: Victor Palmé, 1863. Prvi cjeloviti prijevod na hrvatski, objavljen 22. studenoga 2026. Prijevod i uređivanje: Tim Kršćanska stvarnost.