Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost

✠

Acta Sanctorum · Svezak I · Svezak I

Dodatak uz 3. siječnja

AD III JANUARII

Sadržaj (6)
  1. Theopempto et theona.
  2. De s. Meloro m.
  3. Ad vitam s. Genovefæ V.
  4. De s. Eustadio Abbate Divionensi in Burgundia.
  5. De s. Blidmundo.
  6. De s. Daniele m.

Pag. 126, post, S. Genovefa Virgo, Parisiis in Gallia; adde S. Eustadius Abbas, Divione in Burgundia.

Ibidem inter Omissos adde S. Theodoricus Glamorganiæ in Wallia Regulus, vulgo S. Tewdricke, refertur hoc die a Wilsono in nova editione Martyrologii. Differemus dum certiora nanciscamur, nec solius Godwini fide testata.

Ibidem, ubi de Urso Duce Venetorum agitur, dele ista verba (Hic est Petrus Urseolus, de quo xi Januarii) Et repone An sit ab Ecclesia in Cælitum tabulas relatus, nos latet, ut xi Januarii dicitur cum inter Omissos de altero duce Petro Urseolo agitur.

Pag. 127, post ea quæ de S. Antero Papa habentur, adde Hic corpus S. Martinæ Virginis et Martyris, ut supra ad cap. 7, illius Actorum littera a est dictum, fertur divino monitu in Urbem transtulisse.

DE SS. MARTYRIB. NICOMED.

Theopempto et theona.

Pag. 127, in fine, adde Ceterum hi videntur omnino iidem esse qui XXI Maii iterum referuntur, vocanturque Theopompus et Synesius. Ita Martyrol. Romanum: Eodem die sanctorum Martyrum Synesii et Theopompi. Maurolycus: Eodem die SS. Theopompi Episcopi Nicomediæ et Synesii Martyrum sub Diocletiano. Galesinius: Hoc ipso die SS. Genesii et Theopontii, qui divina virtute roborati, in oppugnatione Diocletiana, pro Christo fortiter dimicantes, profligatis adversariis ad coronam abeunt in cælum. In notis ait Theopontium alibi Theopompum appellari.

2 Eosdem esse, diserte asserit Canisius, seu quisquis auctor est Martyrologii Germanici, in quo IV Januarii ista leguntur: Item Nicomediæ sanctorum Martyrum Theopontii Episcopi, et Synesii, qui rursus infra xxi Maii recensentur, et sunt sub crudelissimo Imperatore Diocletiano trucidati. Referuntur quoque IV Janu. in MS. Florario: Eodem die Theopompi Episcopi et Synesii Martyrum. Et in auctario Carthusiæ Coloniensis ad Usuardum: Apud Nicomediam sub Diocletiano Theopompi Episcopi et Synesii Martyrum.

3 Clarius patet eosdem esse ex Actis, quæ ex MS. Carthusiæ Coloniensis nobis misit Joannes Grothusius noster, plane consentientia cum elogio quod ex Menæis supra dedimus. Eadem fere memorat Petrus de Natal. lib. 5, cap. 33. Eadem, sed, ut profitetur, a se correcta, recitat Bivarius in Dextri Chronicon ad an. 300, comment. 4, nu. 6. Nam in eo Chronico ista habentur: Nertobrigæ in Celtiberia sanctorum Martyrum Synesii et Theopompi. Nec desunt qui putent hos duarum civitatum Hispaniæ Episcopos fuisse, quamvis non declarent quænam illæ fuerint. Bivarius hanc Nertobrigam, quæ et Ptolemæo memorata lib. 2, cap. 6, censet nunc Almuñia dici, ad Salonem amnem sitam, inter Bilbilim et Cæsaraugustam. Nam alia apud eumdem Ptolemæum lib. 2, cap. 4, est Nertobriga, quam ipse nunc Fregenal dici scribit. Dissentiunt ab eo in utraque urbe alii ab Ortelio citati in voce Nertobriga.

4 Quod dicatur Theopompus præfuisse Ecclesiæ Nicomediensi, id Baronio non probatur: Nam illis Diocletiani temporibus, inquit, primo Cyrillum, deinde Antimum sedisse constat. Constat id quidem certe ex Actis SS. Indis et Domnæ, et dicemus xxvii Aprilis ad vitam S. Anthymi. Sed cur non potuit Cyrilli decessor fuisse Theopompus? Deinde in Actis, quæ dabimus, non dicitur Nicomediensis Episcopus fuisse, licet id habeat Petrus de Natalibus.

5 Titulus Actorum in Coloniensi codice hic erat: Pridie Non. Januar. De S. Theopompo episcopo et Synesio, qui et Theonas, Martyribus. Idem autem valent Theopemptus et Theopompus, id est, a Deo missus, illud a πέπεμπται, hoc πέπομπα. ex MS Carthusiæ Colonien. descripta a Joan. Grothusio Soc. JESU.

In primo annoa persecutionis suæ Diocletianus Imperator de Roma veniens subiit urbem Nicodemiam, in qua fabricari fecitb idola multa. Factum est autem post dies aliquot, ut a suburbanis prædiis urbem vir Dei ingrederetur Episcopus, nomine Theopompus, hic namque primus est qui martyrium pertulit in initio persecutionis Diocletiani nequissimi. Et ait vir sanctus Diocletiano: Non sunt isti Dii, quos tu adoras, argentei vel aurei, lignei seu lapidei: neque respirare possunt aut loqui, nec possunt etiam quicquam boni facere aut mali. Omnipotens autem Deus ipse fecit cælum et terram, mare simul et omnia quæ in eis sunt. Et cum hæc et alia plurima de fide Christiana disseruisset, Imperator iratus dicit ei. Non vocavi te plurimos sermones facere; sed volens te mox acquiescere, jubeo te Deo Apollini sacrificare. Respondit S. Theopompus dicens: Ego talibus Diis sacrificium numquam profero, nec unquam tua tormenta formidabo. Scriptum est enim: Nolite timere virum qui corpus occidit animam autem non valet occidere. Tu vero potestatem habens corporis mei, quidquid vis, perage.

2 Tunc Imperator jussit succendi clibanum, sanctumque Pontificem projici in ipsum. Succenderunt ergo milites illum nimis a mane usque ad meridiem. Sanctus vero Episcopus dixit eis: Sustinete parum, et ego ostendam vobis virtutem Domini Dei mei, pro cujus nomine sancto talia patior. Et hæc dicens confestim insiliens resedit in medio clibani nimium æstuantis. Ipsi vero putaverunt eum mox adustum igne mori. Nocte autem media surgens beatus vir de clibano,c ingressus est thalamum Imperatoris, januis omnibus ultro patefactis, excitatoque eo dixit: Ego sum Theopompus Episcopus, homo Jesu Christi. Non sum mortuus, ut præceperas; sed ecce vivo.

3 Audiens hæc Diocletianus valde turbatus est, et elinguis præ nimio pavore factus siluit. Mane autem facto, vocavit milites suos, et ait: Fortasse non intromisistis Christianum illum in clibanum succensum, sicut præceperam vobis. Dicunt illi: Etiam Domine, ut jusseras, misimus illum, et consumptus mortuus est ab hesterno die. Tunc Diocletianus surgens exivit cum militibus, et stetit ante clibanum. Sanctus autem Theopompus Episcopus eadem nocte regressus a palatio, subiit rursus clibanum, et erat ibi; et audivit eum Imperator psallentem ac glorificantem Deum in medio clibani valde succensi. Et supra modum miratus est. Et cum illæsus ascenderet de clibano, dixit Imperator adstantibus: Notate qualem virtutem habeat magia Christianorum. Audivi siquidem quod in nomine cujusdam Jesu magias suas perficiant. Et præcepit eadem hora apprehendere canem et jactari in clibanum, scire volens Sancti prius factum miraculum. Confestim autem canis exustus est.

4 Intuens hæc Imperator dixit viro Dei: Incumbam tibi cum pœnis ut impio, eo quod cognoverim te seductorem et magum esse. Jussitque eum arcta custodia clausum haberi, nec illi panem dari, neque aquam, usque in diem qua vellet eum publica sessione audire. Mansit igitur vir Dei in carcere viginti duos dies sine cibo et potu, divina refectione sustentatus. Quibus expletis, Imperator ait militibus suis: Euntes videamus si forte vivat adhuc Christianus ille, an mortuus sit. Quem cum invenissent exhilarato vultu, quasi regali convivio refectum, Imperator ira repletus eduxit beatum Præsulem, et scindens tunicam suam, plausum dedit manibus suis, dicens: Venite, et videte quanta sit magia Christianorum. Beatus vero Episcopus ait: Usquequo miserrime excæcatum habes cor, nec cognoscis Deum verum, in quem ego credo? Ipse enim est qui virtutem mihi præstat, quatenus te vincam, et tua superans pro nihilo ducam tormenta. Tunc Imperator hæc et alia audiens ab eo, præcepit ejus oculum dextrum effodi, et in manu dextera ipsius dari, ac sic ad carcerem reduci. Ubi cum orasset, lux magna in carcere refulsit, et confestim pupilla sancti oculi effossi est aperta, et facta est integra et sana ut altera.

5 Quod cum Imperator vidisset, iratus est valde, et dixit: Per salutem imperii Romanorum, magnumque Apollinem, nequaquam audiam vel acquiescam tibi nisi prius accersiam potentiorem magum valentem omnes artes et magias tuas destruere. His dictis jussit eum iterum in carcerem recipi. Missis igitur litteris ad omnes provincias, ut si quis veniens magus solveret magias Christianorum, honores plurimos ac munera reciperet; advenit magus quidam, nomine Theonas; qui stans in conspectu Diocletiani ait: Juxta præceptum regiminis vestri quantocyus veni solvere magias Christianorum, et apud me non invenietur mendacium in conspectu tuo. Quibus auditis Imperator lætatus ait: Est mihi in carcere Princeps quidam Christianorum, cujus magiam si solveris, magnos honores consequeris. Cui Theonas dixit: Faciat potentiam aliquam in conspectu meo, et ego, te vidente, omnem ejus operationem destruam. Delectatus ergo Imperator in talibus dictis ait ad eum: Attamen volveram a te aliquod signum prius videre. Theonas dixit: Afferatur taurus ferocissimus, quo adducto, statim aliqua verba in auribus tauri protulit; et confestim taurus dissectus est in binas partes. Tunc admiratus Imperator dixit: Vere tu sufficiens est ad dissolvendas magias Christianorum. Et magus: Parum, inquit, sustine, et cognosces mire factum miraculum o Imperator. Et hæc dicens jussit sibi afferri trutinum, et trutinavit ambas tauri partes, et inventæ sunt æquales.

6 Confestim igitur Diocletianus jussit sibi præsentari S. Theopompum Episcopum, et statuit eum ex adverso magidicens ad eum: Notum habens, quod seductor sis et magus, venit ergo magus iste ab Ægyptiorum regione. Et cognoscere volo, quis vestrum sit potentior magus. Tunc Theonas ait ad Episcopum: Duas artes nunc magicæ disciplinæ in te conficiam; et si nihil tibi prævaluerint, credam in Deum tuum. Et faciensd sphærulas farinæ magicas, dedit Episcopo. Quas ille comedit suscipiens, et dulcoratæ sunt in ore ipsius tamquam mel, et nihil molestiæ intulerunt. Quod videns Theonas stupefactus ait: Adhuc unum prodigium magicæ artis supra te conficiam. Quod si tibi non nocuerit, credam in Deum tuum. Et sumens calicem aquæ, intulit in eo sphæram magiæ, invocavitque super illum nomina potentissimorum daemoniurum, quatenus potentius redderetur venemum, et contulit Sancto bibere. Quod cum sine læsione sumpsisset, Theonas confestim proruens ad pedes sancti Episcopi ait: Non est alter Deus, nec in altero confidendum ullo modi, nisi tantum in solo Jesu. Deinde Imperatori ait: Christianus sum, et Crucifixum adoro. Quod Imperator audiens turbatus est valde, et exclamavit dicens: Magna sunt quæ per magicas fiunt ostensiones Christianorum. Et præcepit ambos in carcere introduci, ubi sanctus Episcopus Theonam in fide instruens, mutato ejus nomine vocavit eume Synesium, hoc est, intellectualem, eo quod puro corde intellexisset Christum Deum et Dominum, et baptizavit eum.

7 Altera vero die præcepit Imperator sanctum Episcopum sibi præsentari, inclinataque cervice dixit ad eum: Ave magister magorum. Et cum Diis sacrificare noluisset, præcepit eum extendi super terram stipitibus nexum, et supinatum sursum aspicientem. Fecitque fractæ partem afferri columnæ, quam vix portare potuerunt octo viri, et eam super ventrem ejus poni. Sed cum sanctus Episcopus orasset, confestim elevata est a semetipsa columna, ceciditque a ventre ejus longe direpta quasi cubitis quindecim. Tunc Diocletianus præcepit eum suspendi verso capite, ligarique capitello columnæ cervicetenus nus ibi subnexum, et sinere taliter suspensum a summo mane usque ad horam diei tertiam. Post hoc autem jussit subito incidi funem, de quo pendebat suspensus, quo mole subnixa capite quassato fracta que cervice perniciosissime deficeret. Quo facto sanctus Episcopus divina virtute stetit erectus supra pedes suos.

8 Post hæc Tyrannus in eum capitalem sententiam dedit; quam sanctus læte suscipiens, magna voce dixit: Benedictus Deus et Pater Domini mei Jesu Christi, qui ad hunc diem me pervenire fecit, quem semper desideravi. Rogo ergo te Domine, momento mei semper et in hoc hora, et hæc dicens genu flexo, capite cæsus in pace ac confessione trinae Deitatis consummatus est. Postea fecit Imperator sibi applicari magum qui crediderat Christo; quem cum neque blandimentis neque minis ad sacrificandum posset inducere, jussit eum in defossum profundæ voraginis mergi, humoque oppleri, superinducens calcitrantes agrestesque equos, quorum calcibus diu tunsus deficeret. At ipse expansus mannibus in oratione migravit ad Dominum. Martyrizati autem sunt beatissimi Martyres Theopompus Episcopus et Theonas, qui et Synesius, sub Diocletiano Imperatore apud Nicomediam pridie Nonas Januarii.f a Pet. imperii.b Pet. statuas ex auro Appollinis et Artemis.c Addit. idem: luce cælesti prævia.d Pet. et Bivar. spirulas.e Συνεσις, intelligentia, perspicacia. συντημε, intelligo.f Addit. Pet. Quorum corpora Nicomediæ in eodem tumulo sepulta sunt.

De s. Meloro m.

Pag. 136, col. 1, post Præfationem ante Vitam S. Melori adde Aliquæ etiam in Britanniam Armoricam deportatæ. Liquet id ex Fragmento hist. Franciæ a Ludovico Pio usque ad Robertum Regem, quod tomo 3 Scriptorum Francicorum edidit du Chesne; ubi memoratur Salvator Alethinus Episcopus, Danis a Richardo Normanniæ Comite contra Theobaldum Carnotensem Comitem evocatis, late Gallias infestantibus, Parisiorum urbem petiisse cum plurimis Sanctorum pignoribus, inter quæ partes corporum pretiosorum Melorii et Tremori: pace deinde inter duos illos Comites facta, domum revertisse, parte reliquiarum S. Sampsonis Episcopi isthic relicta, quam Hugo Capetus Dux in æde S. Bartholomæi a se ampliata collocari curavit. An S. Melori reliquiæ ibi relictæ, postea ad Meldorum urbem translatæ sint, an alio deportatæ, haud scimus.

Ad vitam s. Genovefæ V.

Pag. 137, col. 1, nu. 1, lin. 14, post Corisopitensi, adde: et Parisiensi novo ac vetere. Et Saussaius eo die ita scribit: Lutetiæ Parisiorum Translatio S. Genovefæ Virginis, regiæ ipsius urbis Patronæ, cujus sacrum corpus divinis fulgoribus rutilans, cum Herbertus Abbas in viliori theca vetustaque conditum non grate cerneret, capsam curavit argenteam deauratam intus et foris, ac pretiosis margaritis exornatam fieri, in quam (ipso jam carne exuto) purissimos beatæ Virginis artus intulit solenni ritu illius successor Robertus de Firmitate Milonis regnante S. Ludovico: pium opus promoventibus religiosa munificentia Roberto Domino de Courtenaii, Guilielmo Abrincensi Episcopo titulari, plurimisque regiæ urbis civibus in sanctissimam patronam suam religiose affectis. Iterumque idem Saussaius x Novembris ista habet: Lutetiæ Parisiorum elevatio corporis sanctissimæ Virginis Genovefæ, regiæ ipsius urbis tutelaris gloriosæ; facta pietate Roberti Abbatis de Pietate Milonis: cum pretiosa lipsana tantæ Cælitis ex veteri theca in capsam argenteam, auro gemmisque decoratam transposita, intus imminens summo altari tabernaculum collocata fuerunt, ad Parisiensium excitandam fovendamque erga beatam suam Patronam devotionem et reverentiam.

Ibidem post num. 1, adde: In Breviario Parisiensi est officium semiduplex de S. Genovefæ cum commemoratione S. Marcelli Episc. Parisiensis, de quo agemus 1 Novembris. Caussa commemorationis exponitur Lectione 5. Itaque Stephanus, tunc temporis Parisiensis Episcopus, vir piissimus, de salute plebis sollicitus, jejunia et publicas preces toti indicit populo. Et quia B. Genovefæ, Parisiorum Patronæ, opem in publica calamitate imploratam aliquoties non defuisse, jamque antea Sequanæ fluvii inundatione semel atque iterum beatæ Virginis patrocinio sedatam fuisse memor esset; visum est ejus sacratissimum corpus ad seniorem beatæ genitricis Dei basilicam, solenni processione deduci, ut ipsa gloriosa Virgo, una cum B. Marcello altero ejusdem civitatis Patrono, pro populi salute supplicatura procederet. Lectione vero 6, ista habentur: Sed et juxta seniorem basilicam ædificata est, in monimentum posteritati, ecclesia S. Genovefæ quæ DE MIRACULO ARDENTIUM dicitur. Eo vero die oratio hæc legitur: Deus, qui B. Genovefæ excellentiam multiplici virtutum gloria declarasti; concede nobis, quæsumus, ut quæ hodierna die per gratiam tuam in membris humanis ignis horrendi consumpsit incendium; nos quoque a gehennæ incendiis liberatos ad gaudia transferat Angelorum. Per Dominum.

Pag. 138, col. 1, post nu. 4, adde Paulus Burrerius, qui S. Genovefæ Vitam recens Gallice scripsit, recenset quoties ab anno 1522 ad 1625, præsenti semper ope, deposita ea sit theca.

Ibidem post nu. 5, adde ac deinde Odem unam, tres Hymnos, Græcos Panegyricos duos.

6 Præter illud cantatissimum sacri ignis, ope S. Genovefæ restincti, miraculum, aliud minus quidem celebre, admirabile tamen, et certum in inferiore nostra Germaniæ sæpenumero patratur. Monasterium est S. Nicolæi in Lacu, vulgo Zum laack, ordinis Benedictini, diæcesis Trevirensis, ab Andernaco oppido horarum aliquot itinere distans: huic propinquus est vicus, præsente semper S. Genovefæ contra cæli tonantis tempestates patrocinio clarus. Simul enim fragor exaudiri tonitruum cæperit, illico nimbi, grandinis, fulminis, et cujusvis demum periculi ab agris avertendi caussa, incolæ ad templum S. Genovefæ campanas pulsaturi concurrunt: sin differant, accolæ advolant, ac pulsum urgent. Neque is intermittitur, dum qui foris consistunt ardentes aliquot candelas supra templi lectum conspiciant, quos S. Genovefæ cereos appellant. Id argumentum est propulsatæ, quæ metuebatur, calamitatis. Hic a majoribus fluxit ritus, et perpetui prodigii fides, eo mirabilior, quod quibus lethali noxa inquinatus animus est, ab iis cereos illos minine conspici credit simplex vulgus; aliquibus sane quidem non apparent. Id perenne S. Genovefæ, (non illius Brabantinæ, quæ haud inde procul vico Frawenkircken celebratur) sed hujus Parisiorum tutelaris, beneficium est, pagi illius templique Patronæ. Hæc et minime dubia fama, et gravissimorum virorum, qui sæpius portentum ipsi spectarunt, et Antistitum quoque, certissimo testimonio didicimus.

Pag. 138, post cap. 1 adde De hæc legatione plenius agemus ad S. Germani vitam 31 Jul. et S. Lupi 29 ejusdem.

Pag. 139, post cap. 3 adde a De S. Aniano Ep. Aurelianensi agemus 17 Novembr.

Pag. 141, post cap. 6, adde a Colitur S. Cilinia, sive Celinia, 20 Octob.

Pag. 143, post cap. 11, adde a Colitur S. Crothildis 3 Juntii De hac æde alia scribit Saussaius: In basilica Apostolorum Petri et Pauli, quam Clodovæus Rex suo hortatu in monte Parisiensi construxerat, digno funere sepulta, crebris adeo refulsit miraculis, ut titulum sacræ ædis ab hinc nuncupatione sua insigni erit. Quæ clarius refelluntur ex altera in vita, in qua cap. 10, num. 42, ista habentur: Circa hujus ergo tumulum humilis primitus ligni superimpositione contectum, gloriosæ memoriæ Hlodoveus Rex etc.

Pag. 144, post cap. 3, adde a Saussaius, nescimus quo auctore, scribit: Hunnos Gallias invadentes, Lutetiamque dura obsidione prementes, sua oratione et meritis profligavit. Ast hic diserte Uicitur: Hunnorum exercitui non solum longius venienti orationibus restitit, verum etiam ne appropinquare Parisios conaretur apud Deum orationibus suis obtinuit.

De s. Eustadio Abbate Divionensi in Burgundia.

Divione, Ducatus Burgundiæ primaria urbe, præclarum extat cænobium S. Benigni Martyris, qui 1 Novemberis colitur. De eo cænobio actum 1 Janu. in Vita S. Guillielmi Abbatis. Omnium Abbatum cataloyum exhibite Claudius Robertus in sua Divione, interque eos primum recenset S. Eustadium, quam ait sepultum juxta corpus S. Benigni, et juxta eum S. Hilarium Senatorem et S. Quietam ejus conjugem, S. Joannis Reomensis, qui xxviii Januarii colitur, parentes, de quibus agemus xxviii Novemberis. Eustadius vero, inquit idem Robertus, filius fuisse dicitur S. Gregorii Episcopi Lingonensis, ad oram apographi cujusdam catalogi hujus monasterii Abbatum. Vitam S. Gregorii habes IV Januarii.

S. Eustadii natalem consecrat III Januarii Saussaius in Supplemento Martyrologii Gallicani his verbis: In monasterio Divionensi, S. Eustadii Abbatis primi Ecclesiæ S. Benigni, qui cum esset B. Gregorii Lingonensis filius, patris sancti consectatus vestigia, eam ad gratiæ sublimitatem evasit, ut absoluto sacræ præfecturæ decursu, pro conspicuæ sanctitatis honore meruerit in præsignata Ecclesia juxta corpus S. Benigni Martyris ad lævam ejus tumulari. Porro pone ejus sepulchrum S. Hilarius Senator, et S. Quieta, S. Joannis Reomensis parentes, non sine privilegio pietatis conditi sunt. sepultura.

De s. Blidmundo.

Pag. 154, col. 2, post vitam S. Blidmundi, adde Hæc Menardus. Inscripsit Saussaius quoque nomen S. Blidmundi Martyrologio Gallicano. De S. Attala Abbate agemus x Martii.

De s. Daniele m.

Pag. 161, col. 2, adde in fine Philippus Ferrarius Translationem S. Danielis refert III Junii. Galesinius xv Maii; et celebratur Dominica 3 Maii, ut hic dicitur. Colitur S. Prosdocimus Episc. et Patronus Patavinus, cujus hic mentio fit, VII Novemberis; S. Justina V. M. VII Octobris.

✠

Svezak I Kalendar godine