Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost

✠

Acta Sanctorum · Svezak I · 8. siječnja

O svetim biskupima Erhardu i Albertu

DE SS. EPISCOPIS ERARDO ET ALBERTO

Sadržaj (13)
  1. Profectio ad S. Hildulphum.
  2. S. Odiliæ cæcæ baptismus, illuminatio.
  3. Epilogus libri I.
  4. Liber II. de miraculis.
  5. S. Erardi variæ apparitiones.
  6. Varia in ejus ecclesia facta miracula.
  7. Alia vita
  8. Miracula post mortem.
  9. Alia vita
  10. Post mortem miracula.
  11. De eodem s. Erardo
  12. Ex Breviario ejusdem Ecclesiæ Augustanæ, approbato a Pio V, Pontif. Max.
  13. Ex moderno Breviario a Augustano.

Miracula post mortem.

Post mortem autem ejus multa gloriosa miracula Dominus per eum fecit. Quædam enim sanctimonialis, nomine Kunigundis, filia sororis B. a Martini, magnae probitatis et perfectionis virgo, custodiæ monasterii præfuit: quæ cum quadam vice monasterium purgari juberet, venientes ad locum, ubi Pater beatus erat sepultus, viderunt pannum lineum de terra super pavimentum erigi, putantes autem hoc vetus linimentum, et pedibus calcantium pavimento impressum, ipsum abrumpebant: et statim recrevit. Cum autem purgatores sollicite agere volentes, nec intelligentes quidb domina intenderet, ipsum linimentum decerpunt; ecce crucifixus de ligno dolatus, qui juxta sepulchrum Beati Patris locatus fuit,c capite de dextera in sinistram declinans, flere cæpit, et prædictæ virgini dixit: Prohibe custodes, ut linteamen, quod ex sepulchro extare videtur, ulterius, abrumpere non præsumant: nam in hoc jacet tumulo vir magnae æstimationis coram Domino. Linteum enim est, quo illud beatum corpus Ethardi est involutum. Illa interim stupefacta, et ad se tandem reversa, cunctis quæ audierat et viderat enarravit: multique fidelium ad sepulchrum concurrentes a diversis infirmitatibus sunt sanati.

8 B Wolfgangus sepulchrum beati viri secreto sæpe solebat frequentare. Quadam itaque nocte post matutinarum solemnia, secrete ad tumulum accedens, multis lacrymis ac precibus sancti Patris patrocinium implorabat. Cui assistens B. Erhardus dixit: Frater, secretum doloris tibi annuntio, quod diligenter avertere debes. Tua opera coram Deo sunt placita, teque rectorem et pastorem verus Pastor Christus huic loco suæque congregationi constituit, et id circo si diligenter tuum officium peregeris, sicuti cæpisti, æternum præmium pro tuo labore recipies. Scito ergo monasterium, quod Deus meæ requiei præstitit, multis sceleribus contaminatum; et peccata monialium, quæ hic conservantur, meas preces, quas pro earum negligentiis sæpe coram Domino effundo, reclamando reclamando impediunt, quia, (heu!) carnalibus involutæ. Pro te ergo frater non multum contristor, victus enim sum tot scelerum reclamatione, quod non possim eis prodesse mea prece. Tremendi judicis procumbo genibus multoties, emendationem promitto pro peccantibus multoties, duramque vindictam. Judicis distuli multoties, fratres meos conduxi in preces, omnia tentata sunt, omnia facta sunt: et quid huic congregationi aliud faciam? aut quibus precibus apud tremendum Judicem pro tot luxuriantium feditatibus agam? Rogo ut data tibi a Deo prudentia utaris, et omnem hanc monialium congregationem destruens, monachicam hic instituas professionem, quam si aliqua ipsarum velit profiteri, recipiatur: sin autem, omnino conventum earum destrue, nec amplius locum istum contaminari permittas. Tunc enim temporis erat ibi cœnobitarum monialium professio, quæ petulantiæ carnis et aliis vanitatibus nimis erant deditæ. Igitur venerandus vir Wolffgangus jussa implens, professionem monialium mutavit, et ibi conventumd monacharum arcta regula degentium instituit, et sic locum mundavit. Aliquæ tamen monialium fuerunt tam obstinatæ, ut dum ad arctiorem vitam compellerentur, monasterium reliquerint, et fornicatoribus suis prioribus adhæserint.

10 Quædam matrona relicto sæculo ad Dominum est convèrsa, quæ vigiliis et lacrymis frequentibus insistens, infirmitatem, quam medici albuginem vocant, incurrit, ut scilicet apertis oculis nihil videret. Hæc ad sepulchrum B. Erhardi veniens, suffragium ejus postulabat, dicens: Eia Pater sancte, quomodo mihi miseræ sic factum est, quæ licet corpore vivam, visu mortuasum? si igitur in mundo adhuc manerem, haberem quod pro salario medico darem, vel saltem qui me manu duceret; sed ecce ad te conversa, his, quæ in mundo reliqui, careo, et insuper sola membra, scilicet oculos, quibus tibi servire debui, jam amisi. Clamanti itaque et importunis precibus instanti tandem B. Erhardus astitit, dicens: Molesta es mihi mulier, quæ a me salutem petis. Nescis quod ante majorem nemo facere debet. Si ergo vis illuminari, septem pedum spatio a meo sepulchro procumbes et ita invenies, qui te illuminabit. Quæ veniens ubi jussa fuerat procubuit, et statim lumen recepit.

11 Per idem tempus quidam dæmoniacus in eandem ecclesiam ductus, statim ut pavimentum pedibus tetigit, raptus impetu in sublime, suspensus est in aere, et dira voce clamans dixit, quod propter sanctitatem eorum qui in ipsa ecclesia jacerent, non posset habere requiem. Jussus vero corpusculum quod inhabitabat egredi est egressus. Ex hoc igitur et antecedente miraculo colligimus, quod in prædicto monasterio non solum venerabilis Patris Erhardi, sed et aliorum Sanctorum corpora sint recondita. Nam quædam Ductrix fundatrix ejusdem monasterii, quæ etiam ibidem est sepulta, dum iret ad sepulchrum Domini Hierosolymam, ubicumque potuit occulte vel manifeste Sanctorum corpora vel ossa conquisivit, quorum nec nomina scivit, aut scire potuit, et in prædicta ecclesia sepelivit.

12 Quædam etiam mulier manum habens aridam, dum ad sepulchrum B. Erhardi in die ejus natalitio veniret, et salutem cum lacrymis peteret, statim curata est. Tanto autem fragore manus ejus resilivit ut omnes in quacumque parte vel angulo ecclesiæ starent, exipsofragore resilientis manus terrerentur.

13 Quidam diabolico deductus instinctu equum furatus, cum latere non posset quod fecerat, ad Sancti viri venit sepulchrum, et oblato ibi denario rogavit, ut delictum suum celaretur. Oratione igitur completa cum exire volens ad januam ecclesiæ pervenisset, denarium quem obtulerat in manu sua invenit. Stupefactus ergo et admiratus, ad sepulchrum rediit, et denarium reposuit: et cum iterum exire vellet, dena rium apud se, sicut prius, invenit. Tertio igitur rediit et orans denarium secum reportavit, et cum timens miraretur, ecce statim ut ecclesiam egreditur, occurrunt illi quibus equum abstulerat, et eum tenuerunt. Ex hoc manifeste potes intelligere, quod Beatus ejus oblationem respuit, eo quod culpa ejus non habuit celationem.

a Lege Udalrici.
b Potius Dominus legendum videtur.
c Hoc paullo aliter in superiore vita narratur; uti et sequens apparitio.
d In ms. erat monachorum mendose.

Alia vita

AUCTORE CONRADO DE MONTE PUELLARUM,

Ex veteri codice Ratisponensi descripta a Stephano Vito Societatis Jesu.

S. Erhardi vita usque ad Episcopatum.

Erhardus Christi Confessor egregius, et Præsul eximius, et nomen suæ laudis a conformitate sanctitatis accepit: quatenus gloriosus Deus et mirabilis in Sanctis suis, nomine ipsius ostenderet qualem ipsum ad æternam gloriam prædestinaret. Erhardus etenim juxta sacræ paginæ vocabula, vigil vita eligens Dominum interpretatur. Nam a Erech, vigil vita; et rara, eligens Dominum, ac Domino vigilans dicitur. Et sic nomen hoc ex duobus corruptis componitur nominibus, ad connotandum tam originalem maculam quam etiam actualem mendam in Christo penitus corrumpendam, priusquam gloriæ cælestis patriam ingrederetur. Cælum etenim scelestum nequaquam poterit sufferre. Igitur in fonte baptismatis, digito Dei demonstrante, Pater ipse beatissimus in statu floris infantilis Erhardus, quasi Ereechararus, quod est, vigil vita eligens Dominum, nominatus est. In lingua vero Teutonica, non, utb quidam dicunt, gloria fortis, sedc honoris potius thesaurus exponitur.

2 Bene utique honoris thesaurus, quem Dominus tam venerabilem arcam sanctitatis fecit et elegit. Bene insuper vigil vita, bene eligens Dominum nominatus est: quoniam ipsius si quis tractando totam munditiam suæ vitæ mortalis transeat periodum, luculenter ei apparebit, quomodo hic homo Dei teneris sub annis quasi flos vernantis odoris egressus est hominum in aspectus; utpote virtutibus sacris, et moribus sinceris, quantum teneritas puerilis supportare potuit, aromatizans, meditationibus puris respirans, magisterio scholastico reverenter obediens, audiendo, interrogando, memoriæ deputata et audita responsa feliciter commendando, aliosque rudis capacitatis sibi coætaneos caritatis ex visceribus informando. Inter vanos igitur scholares, qui ludis fatuis inhiant et aliis sceleribus instant, hic quasi rosa purpurea, in Scotia sibi patria longe disperserat humanæ felicitatis odorem: et quantum corporis crevit viribus, tanto prorsus crevit animæ virtutibus.

3 Floruit in tempestate hujus mundi sævientis illius felix adolescentia, tamquam vitis novella in diebus vernis expandens palmites suos, frondentes amænis frondibus, et florentes floribus laudabilibus suis: et sic virilem ætatem dulcissimis attigit et continuavit fructibus, tam studiis sacris divinarum scientiarum, quam operibus caritatis invigilans totus; alliciendo populum in Ecclesiam Dei odore quodam mirabili, et suavi castæ vitæ suæ et sobriæ conversationis: ut ad litteram Apostolico dicto connumerari mereretur, Apostolo dicente: Nos Christi bonus odor sumus. Erat tamen hic beatissimus Dei Confessor paucis popularibus familiaris, cunctis vero benignus, et fidelis ad omnes, adeo ut digno Angelorum et hominum judicio, Præsulari militiæ adscribi valeret in Ecclesia Christi militante. Suis igitur meritis poscentibus

AUCTORE CONRADO. Sacerdotium, Episcopatus,tibus ad Sacerdotii gradum primo, et hinc ad Præsularem apicem ascendit, Deo volente, et hominum fervido desiderio postulante. Et in eodem refulserat statu, tamquam lucifer matutinus in medio nebulæ, et sicut arbor rosaria in spineto, quasi fluvius dulcis se derivans in deserto, et tamquamd calandrus dulcisonans in myrica, sicutphilomela nocturna silentia decorans et torpentes somnos excitans in vigiles delectationes. Hic dulciflua sua doctrina, verbo et opere, tamquam harmonia symphoniæ dulcis inter convivas, in creditum populum feliciter defluxerat, et sicut fons refrigerans in æstu torrido sitim peregrinantium. Felix ille Præsul pœnitentibus se peccatoribus dispensavit: et qui secundum carnis propaginem nobilis erat genere, nobiliorem se exhibuit virtutum opere; nihil prætermittens eorum, quæ ad Timotheum Apostolus scribit; sobrius, ornatus, prudens, pudicus, hospitalis, doctor, non vinolentus, non percussor, non litigiosus, non cupidus, et domus suæ præpositus, habens de his testimonium bonum a cuncto vicinio suo, et præcipue in cælis a sanctæ Trinitatis ineffabili triniclio, Patre et Filio et Spiritu sancto, sicut miraculis divinis declarabitur infra.Uterque septem monasteria ædificat.genus,c1. Tim. 3. 4.a Supervacanea et pæne ridicula hujus scriptoris opera, in indagando et ab Hebraicis fontibus accersendo Erardi nominis etymo.b Paulus auctor primæ vitæ.c Violenta iterum derivatio a Schat, quod thesaurum significat. Rectius interpretemur Appetentem honoris indolem, ut factam ad honestatem ac decus; ab Er, vel Eer, et art sive aert, vel aerd, quod indolem, sive ingenium, significat. De hujus et altiorum plurimorum Teutonicorum nominum etymologia consuli potest curiorissima Arnoldi Boecop nostri disceplatio de nomine S. Huberti in Historia Hubertina Joannis Roberti nostri.d Curculio vulgo calandra dicitur, Teutonibus Kalander. An Auctor fortassis cicadam aut gryllum hic intelligit?Quando vixerint.Frater ejus S. Hidulphus Episcopus Treviren.Et ipse fratrem carnalem habuit ex eisdem parentibus, nomine Hydolphum, sibi parem in moribus bonis et sancta devotione: qui exulans ad inferiores partes Germaniæ venerat, et sua cognitus sanctitate ad Cathedram Præsularem in Ecclesia Treverensi per Principum et populorum desideria sublimatus est. Eodem quoque tempore universalis Ecclesiæ Præsul a Leo Papa sui nominis Tertius Romanam sanctam Sedem rexerat. Pius Pater Erhardus gratia visitandi fratrem suum prædictum exierat, quem non in loco Trevirensi, sed in partibus Vosagi pro Christi amore invenerat eremitantem. Et aliquanto secum stans tempore, ipsum ad vigilandum circa gregem Dominicum testimoniob admonuit scripturarum, quia cæteris paribus plus multo merentur Sapientes prædicando, et populum docendo, quam eremitando, unde et Hieronymus ait: sancta quippe rusticitas solum sibi prodest; et quantum ædificat ex vitæ merito Ecclesiam Christi, tantum nocet si destruentibus non resistat. Et iterum Psalmista ait: Cantabiles mihi erant justificationes tuæ in loco peregrinationis meæ. Et Doctor gentium; prædicator veritatis ad Titum scribit, hujus rei, inquit, gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ desunt corrigas, et constituas per civitates Presbyteros, sicut et ego disposui tibi. Et inter cætera ibidem dicit: Oportet Episcopum sine crimine esse, et sicut Dei dispensatorem. Et paucis interpositis adjungit, amplectentem eum sequi secundum doctrinam et fidelem sermonem; ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Hæc Apostolus. Licet autem hæc per excellentiam congruant Episcopo, sub remissiore tamen hiatu cuilibet Sacerdoti conveniunt; quem Dominus præ ceteris speciali lumine scientiarum insignivit. Et ergo quamvis Beatus Pater Hydolphus jam Trevirensem, quam invitus acceperat, Sedem voluntarius resignasset; admonendus nihilominus fuerat et excitandus fraterna dulcedine, ut prædicta,da Hunc solitariæ vitæ vacantem reprehendit.ebfPs. 418. 54.Hune solitariæ vitæ vacantem reprehendit.gTit. 1. 5.hIbid. v. 7.iet v. 9.klmnpqrstv quantum licebat, exerceret per operam fidelem.

5 Acquievit itaque hic illi; et Christo Domino nostro donante, et supradicto vice Christi Leone auctorizante, quatuordecim annos in prædicto loco Vosagi circumfluoc monasteria hic septem, et septem ille ad laudem Dei et venerabilis ejus genitricis virginis Mariæ, omniumque cælestium civium honorem, prædicti duo fratres et in Christo felicissimi Patres laudabiliter ædificarunt. Sed unde ipsis opulentia hæc? Jam enim paterno hæreditario penitus renunciarunt. Dicit historiographus, quod in libra peregrinationis, fidelium largitionibus ex vitæ suæ meritis perfecerant ista.

6 Illis temporibus regnabant Serenissimi Principes et Deo devoti Reges Pipinus videlicet et duo filii ejus Carolomannus, et Carolus, qui post dictus est Magnus: quos in Reges Francorum unxerat Stephanus Papad ultimo anno sui Pontificatus sub anno Dominie septingentesimo quinquagesimo tertio; et elegit eos ac successores eorum ad Ecclesiam Romanam defendendam. Et Adrianus Papa primusf successor immediatus Domini Stephani prædicti, supradictum Carolum cum sancta Synodo quæ Romae tunc celebrata fuerat,g Patricium Romanorumh circa annum Domini dcclxxiii. Sed B. Leo Papa III qui i successorat immediate Adriano I, k, postquam Romani sibi in quadam processione oculos eruissent, et linguam amputassent; sibique Deus gloriosus, qui in Sanctis suis facit mirabilia, visum et loquelam divinitus restituisset; et B. Carolus tunc Romam pergeret pro tam atroci B. Leonis injuria vindicanda; ipsum Dominum Carolum in sancto die natalis Domini in Romanorum Imperatorem coronavit in ecclesia B. Petri, dum surgeret ab oratione, sub anno Domini l octingentesimo primo.

7 Claudicat igitur m legenda, quæ communiter habetur de S. Erhardo dicens, quod vivente S. Leone, qui Nonus sui nominis sanctam rexerat Ecclesiam Romanam, et tempore illo quo regno Francorum præfuit Pipinus pater Caroli Magni, hi duo viri sancti Patres floruerunt, Beatus scilicet Erhardus et frater ejus Hydolphus: nondum enim erat Leo IX in rerum natura, imo Leo IX, post Imperatorem Henricum II in Papam fuerat promotus; et fuerat Teutonicus natione, et ab hujus vitæ laboribus exemptus est n anno Domini millesimo quinquagesimo quinto, Apostolatus sui anno sexto, vir sanctissimæ vitæ. Hic etiam Leo IX o transtulit corpus B. Erhardi temporibus felicissimi Imperatoris Henrici III, p fundatoris Ecclesiæ Bambergensis sub anno Domini millesimo quinquagesimo secundo; qui Henricus successorat in imperio Ottoni III, Augusto q Romae defuncto.

8 Illustribus igitur supradictis regnantibus Francorum Regibus, et præcipue Serenissimo Romanorum Augusto Carolo Magno, qui propter vitæ suæ merita r catalogo Sanctorum ab Ecclesia meruit connumerari, floruerunt in area tempestatis fluidæ, et procelosæ vitæ viri sancti in Hibernia, quæ major Scotia dicebatur, et se disperserant in numero multo per omnia Franciæ et Germaniæ loca, et hinc ad alia terreni orbis climata, ut lumine fidei illuminarent populum tenebrarum, et cæcitatis errorribus extirpatis ad solem justitiæ converterent oculos lippientes. Itaque felicissimus Præsul B. Erhardus tunc temporis coassumpto sibi Adalberto sancto Præsule, cum de proprio gregis Domini disposuisset ovili, vale dixit fratri, et terram olim Noricam s ab occidentali ejus parte sic dictam, generaliter autem Bavariam, t a lingua crassitie, et loquelæ ruditate, quasi Barbariam nominatam ingressus est Dei famulus, gratia prædicandi fidem Catholicam et orthodoxam: et in civitatem veniens Ratisbonam, quæ olim v civitas quadrata dicta est, a foundationis suæ figura, vulgariter riter autem x Imbripolis ab Imbre fluvio nominata; Ratisbona autem quasi Ratisposita, firmiter fundata, propter fortitudinem et elegantiam structurarum.

9 In ea ibidem vir Dei vixerat tamquam Angelus in humano corpore hospitalus, caritate fervens, castitate et modestia pollens, miraculis clarus; adeo ut errores infidelium et hæreses in fide claudicantium ab ovili Domini feliciter eliminaret. Quibus autem claruerit miraculis, paucis hic verbis perstringere studeamus. Nam cum ipse Christi fidelissimus præco, et citharista dulcisonus Reginæ cælorum tantis floreret virtutibus, revelatum est ei divinitus, ut de Bavaria ad Rheni fluminis partes, videlicet in Alsatiam se transferret, filiamque Ducis z Ericonis cœcam natam baptizaret, et divina juvante gratia tam corporaliter quam spiritaliter illuminaret. Qui divinæ annuens voluntati, se ad locum prædictum receperat, et puellam quam quæsierat inveniens, fide Catholica tempore ad hoc congruo instruxerat, et informatam veritate fidei baptizaverat, imponens ei hoc nomen Ottilia, Aa quod interpretatur, Deus Sol. Bb Cumque ipsam sacri fontis undis immersisset, feliciter inter cetera in hæc devotionis incidit verba: Domine Jesu Christe, inquit, qui es lux vera illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum; huic famulæ tuæ rorem tuæ dulcedinis instilla, corde ac corpore.illuminando eandem. Mox autem puella lumina clara oculorum ad preces beatissimi Patris adepta est, divina clementia operante. Defluxerat hinc miraculum hoc fama multiflua in populos Noricos, qui per hoc in Christiana professione solidati sunt. Et Ottilia beatissima Dei virgo crevit moribus synceris et virtutibus sacris, adeo ut virgineis cætibus connumerata sit in æternis gaudiis paradisi.

10 Hinc vir Dei reversus est in Bavariam, et in civitatem Ratisbonam, ubi specialiter ad inferius monasterium in honore venerabilis Dei genitricis fabricatum conversatus est, sanctitate purissima, et devotione mundissima delectatus, tunc temporis in virginea diligentia, qua Deo et Virgini gloriosæ diu noctuque servierunt et servire studuerunt inibi famulæ Deo dicatæ canonicæ caelibis vitæ. Tantum autem eumdem locum dilexerat pius Pater, ut propriis manibus suis ibidem juxta monasterium puteum aquæ dulcis foderat, qui nunc curia Abbatissæ circumdatus est: in quem puteum, licet altum satis, successive inciderunt tres homines olim, videlicet famulus quidam, mulier in prægnatu, et infans quidam: et quilibet eorum illæsus penitus evasit. Quæ miraculis beati viri non incongrue ascribuntur. a Sedere capit Leo III, sub initium an. 795, ad quem annum superstitem fuisse S. Hildulphum nec Brawerus quidem asserit.b Aliter paullo hoc in S. Hildulphi vita refertur: Fama interea præconii ejus circumpositas terras transvolans, remotiores quoque penetraverat. Cumquee diversis partibus multi ad virum Dei venirent, Erhardus vita æque sanctissimus, carne quidem B. Hildulpho germanus, ordine vero Coepiscopus, nomine hujus accitus accurrit. Diu itaque quæsitum cum invenisset, labori ejus congratulans, inquit: Ecce, frater, desiderium cordis tui tribuit tîbi Deus, et voluntate tua non te fraudavit. Quem enim diu concupisti locum tuæ conversationi habilem invenisti. Tu ergo sta viriliter in fide, et confortare in Domino et in potentia virtutis ejus, certus quia qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit. Per annos igitur aliquot continuos secum manentes, æternæ vitæ vicissim monitis resonabant; fratribusque congregatis utrique vitæ necessaria providebant, et tabernacula erigebant. Consentit vita a Paulo scripta.c Hoc est forte quod jam dictum est, ex vita S. Hildulphi, Tabernacula erigebant. Quamquam hæc quoque alio loco in ejusdem Hildulphi vita habentur: Inde B. Erhardus constructa ecclesia ex nomine sancti Confessoris Christi Apri, non procul a monasterio. ad lævam scilicet jam dicti fluminis, etc. De S. Apro xv Sept.d Non ultimus hic Stephani III annus fuit, qui a 27 Martii, an. 752 sedit usque ad 26 April. 757e Imo an. 754. v. Kal. Augusti Pipinum et fliios un.xit Stephanus, ut ex antiquis ostendit Baronius tom. 9 ad an. 754. nu. 3.f Stephano III, non Adrianus, sed Paulus successit. Post hunc creatus Stephanus IV, an. 768, cui an. 772 successit Adrianus. Sed hinc Auctori errandi occasione, quod Stephanus IV sæpe in appelletur, n1 vero n, quia Stephanus II, vix triduo vixit in Pontificatu, quem immediate ante Stephanum III gessit.g Magni æstimatum fuisse illum Patriciatus titulum patet ex epistola ejusdem Caroli ad Leonem III, data vn Kal. Janua. an. 795 et Adriani ep. 11 et 12 ad Carolum.h Profectus eo anno in Italiam est Carolus contra Desiderium Longobardorum Regem, evocante Pontifice. k Contigit hoc an. 799. l Si annos numeremus a nativitate Christi, coronatus est Carolus an. 801, sin a Kalendis Januarii 800. m Hinc patet Conradum non usum esse priore vita a Paulo scripta, in qua id non habetur, sed secunda. n Imo an. 1054, 19 April. o Meminit hujus translationis Hundius in Gerardo n, Ratisbonensi Episcopo. Raderus vero: Erhardum Leo IX, Pontifex Maximus præsens Ratisponæ, cum D. Wolfgango colesti honore coelendum sanxit. De eadem re Braunerus to. 2, lib. 10. Per eandem occasionem Wolfgangi et Erhardi memoria æternitati consecrata; aris ipsi templisque jure quo qui optimo recepti, et Divi appellati. At multo ante Erardo dicata fuisse templa patet ex Diplomate S. Henrici Imperatoris supra citato. Venerat in Germaniam S. Leo IX, Pontifex an. 1052, ut Henricum II (quì Germanis, quem-admodum vel hinc patet, Tertius est) Imperatorem, cum Rege Hungariæ reconciliaret. p Fæde hic hallucinatur Conradus. Non Henricus III sed II, Oltoni III successit, et Bambergensem Ecclesiam fundavit, ut in ejus vita xiv Julii dicemus. Is vero jam ante, an. 1024 obierat. q Idemali scribunt: alii vero cum ab Urbe discessisset in itinere obiisse tradunt. Accidit id sub finem Januarii, 1002. s Haud satis liquet, quid sibi Auctor hic velit. An Bavariæ occidentalem partem Noricam dictam? Falsum est: Norico occidua est Bavaria, etsi posterioris ævi scriptoribus Norici quoque nomine appellata, quod Boii Noricum olim aut certe ejus partem tenuere. An Norici ab Occidente notationem petit? Potius a Septemtrione ducta videtur, quem Teutones Nort vocant. Unde Nortgoïæ (Borealem terram significat, quam Narisci olim tenuere) perperam hodie, ut Braunerus ait, Norici appellatio a semidoctis imposita est. t Nec in Bavariæ etymo eruendo felicior Conradi conjectura. Braunerus lib. 4. Ea omnis illa regio est, quæ partem Rætiæ, Vindeliciæ, Noricique complexa, prioribus nominibus fere expunctis, diu Noricum, tandemque tracta a Dominis (Botis) appellatione Bojaria dicta est: quod ipsum nomen per monstrosissimas inflexiones, quæ delicatas hodie aures vulnerent, in Bavariæ usitatius vocabulum detortum est. Nam ut modestiores corruptelas sileam, quas sibi Paulus Diaconus, Metellus antiquissimus inter Boios poeta, et Venantius Fortunatus permisere; quis ferat illos qui propemodum saxa locuti Waiwariam, Wawariam, Baugariam, Bawariam, Bawariam et illa ille. Quæ Boici nominis notatio sit, fatetur Velserus lib. 1, rer. Boic. se ignorare, et variorum futiles conjecturas repudiat: addit tamen, Boiaros aut Boieros, quæ Germanis puta Boiorum appellatio, ista etiammum ætate apud Moschos claritudinis et nobilitatis adhuc haberi vocabulum, quippe quod amplissimo gentis ordini tribuatur. v Tomo 1 Theatri urbium Georgii Bruni idem refertur, quod ad quadratam figuram, et quadratis lapidibus magnis muro circumdata fuerit, uti in reliquiis veterum murorum retro S. Paulum cerni potest. Aventinus Quartanornum urbem a quarta legione dictam pulat. Ast in Notitia Imperii habetur: Præfectus legionis tertiæ Italicæ partis superioris Castra Regina, nunc Valato. x Ridet hanc appellationem, ejusque formationem Aventinus; et merito. Reginus fluvius, qui Germanis Regen dicitur, quæ vox etiam pluviam significat, isthic in Danubium instuit. Unde Regina castra, et Germanica voce Regensburgh. Nam quod a Reginopurga Theodonis I, uzore nomen urbi inditum scribit Aventinus, id merito inter ineptas sabularum lacinias, quas historiæ suæ illum passim assuisse notat Braunerus, censeri debet. Auctores mediæ ætatis, ut in S. Emmerammi vita xxi September. videbimus, Hyetospolim, Hiatospolim, Hlaspolim appellarunt, ridicula elegantiæ affectatione; non, ut est apud Brunum, ob ruditatem populi agrestis, ore hiante verba hiantia proferentis; sed ab eodem flumine veter, quod imbrem significat, appellarunt. y Ignota nobis hujus nominis derivatio; sed hæc Conradi non placet, nec illa apud Brunum, a ratibus mercimonii causas confluentibus. z Imo Etichonis, sive Atichonis, aut Atici.

Aa Haud facile est hanc significationem eruere; nisi Auctor vel litteram G præponat, quasi sit Got, quod Germanis Deum significat, et filios id est Sol, vel ab filios, et iã, id est Deus Hebraice. Verum ut quid difficiles habere nugas?

Bb In vita S. Hildulphi narratur id accidisse eo tempore quo apud Hildulphum in saltu Vosago erat Erardus; diciturque eam Hildulphus baptizasse, de sacro fonte suscepisse Erardus. In vita S. Odiliæ, uti hic, dicitur divino monitu e Bavaria in Alsatiam venisse Erardus, eamque baptizasse.

Post mortem miracula.

13 Fur quidam furatus equum, ad altare accessit B. Erhardi ad inferius monasterium Ratisbonæ dena-

Cum itaque vir divinitus jugum Domini continuasset in hac valle lacrymarum, ut divina gratia ipsum juberet carnis tunicam exuere, et cives patriæ cælestis Spiritu sancto feliciter adire; infra basilicam supradicti monasterii ad latus septemtrionale tumulatus est: et ibidem post obitum suum crebris claruit et hodie claret miraculis.

12 Nam eo tempore quo a S. Wolfgangus ex promotione Imperatoris Ottonis II, Cathedram Episcopalem Ratisbonæ fideliter rexerat, ipse B. Erhardi tumulum frequentare solebat tempore quo poterat secretiori. Et cum quadam vice post tempus matutinum Spiritum sanctum alloqueretur lacrymosa devotione, B. Erhardus soporanti dixit B. Wolfgango: Tædet me hic esse inter istas meretrices: tu igitur reforma in melius oves tibi creditas in ovili Christi. Sic enim dilapsa fuit post obitum beatissimi viri Erhardi claustralium inferioris monasterii devotio, ut potius ibi, quantum ad quasdam earum, prostibulum, quam monasterium dici mereretur. Nec sanctimoniales, sed canonicæ nominari volebant, adinstar secularium canonicorum, incedentes sericis et variis induviis. Ejusdem etiam conditionis esse volebant canonicæb superioris monasterii. Beatus igitur Wolfgangus ex Ducum Bavariæ subsidioc monasterium S. Pauli Ratisbonæ fundaverat, in quo sanctimoniales sub regula S. Benedicti, et sub habitu quem hodie gerunt, instituerat: et tunc secuta est illas in moribus et in vita tam inferioris monasterii quam superioris major multitudo. Quædam autem ex eis hinc inde infeliciter apostatarunt, et priscæ turpitudini adhæserunt. Non igitur ad detrectationem reputent modernæ felicius ita euntes veterum turpitudines; sed compatiantur eis potius in Domino nostro Jesu Christo.

13 Eodem etiam tempore S. Wolfgangi, quædam Sanctimonialis, Gunegundis nomine, filia sororis S. Udalrici, quæ tunc custos erat ecclesiæ monasterii inferioris, imaginem crucifixi Domini nostri Jesu Christi ligneam, stantem tunc juxta B. Erhardi tumulum, nocturno tempore lacrymantem vidit, et sibi dicentem: Inhibe custodibus ecclesiæ hujus servis, ne linteamen quo corpus B. Erhardi involutum est tam negligenter abrumpant: non est enim parvæ reputationis coram Domino, qui in hoc dormit tumulo. Crescebat enim, et ad aspectus hominum se foras protendebat hujusmodi linteamen, quasi Dominus per hoc innueret, quod tantæ beatitudinis sacramentum non esset populis in terræ latebris occultandum. Sed ministri Ecclesiæ putabant hoc casu accidere, et quamlibet particulam linteaminis apparentem absciderunt: quousque ad prædictam inhibitionem mulier quædam albuginem patiens oculorum apertis oculis nihil videbat, quæ sepulchrum sancti Patris Erhardi frequentabat, ut ipsius precibus sanitatem a Domino recipere mereretur. Cui B. Erhardus tandem astitit, et ait in visione: Si vis illuminari, septem pedum spatio a sepulchro meo procumbe; ibi enim invenies qui te illuminabit. Innuebat autem per hoc merita sanctitatis B. Adelberti Episcopi, qui comes suæ fuerat peregrinationis,d et qui ad caput sepulchri sui tumulatus est. Vult enim illum habere, Deo volente, socium miraculorum, quem in vita temporali habuit socium laborum et meritorum.

14 Mulier alia omnibus membris corporis sui arefacta et contracta, partim sospitatem recepit a S. Wenceslao in Praga, partim a B. Erhardo in Ratisbona.

15 Fur quidam furatus equum, ad altare accessit B. Erhardi ad inferius monasterium Ratisbonæ denarium offerens super illud, deprecans sanctum Præsulem, ut furtum suum palliare dignaretur. Sed quia fictam egit pœnitentiam, ter recedens ad altare semper denarium reperit in manu sua, et tertia vice monasterium egrediens a servientibus Judicis detensus est et suspensus.

16 Nec sub silentio præterire debeo illud miraculum, quod beatissimus Dei Præsul Erhardus mecum operari dignatus est, quamvis indigno, quamvis sordido Christi peccatore. Cum jam enim ante annos sedecim et ultra studium regerem Viennense in Austria, accidit mihi divina correctione, ut post gravem colicam, membrorum, pedum videlicet et manuum incurrerem gravem paralysin, adeo ut nec de loco ad locum progedi valerem, nec manibus meis ori meo buccellam panis porrigere possem. Et visum est mihi per somnia qualiter Ratisbonæ apud inferius monasterium genicularem coram sepulchro B. Erhardi, respiciendo sursum viderem in quadam schedula, cancellis ferreis circumdantibus tumulum ejus affixa, hos duos versus:

Erhardus mores augmentat, res, et honores, Huc omni genti pro laude sua venienti.

Feceram me ergo deferri in Ratisbonam per naviculam in Danubio flumine: et cum quadam die Missam solemnem super altare B. Erhardi apud inferius monasterium sociorum et amicorum subsidio comparassem, prostratus in modum crucis coram eodem altari, dum cantaretur, Alleluia; O gemma pastoralis lucida; et sequentia, Salve splendor firmamenti; quas laudes Deo donante ad honorem Præsulis infirmus feceram; mox totum meum corpus cum omnibus membris meis in melius est alteratum, et convalui ex toto. Igitur nunc ad honorem Dei, et hujus Sansti gloriam, hanc historiam tradidi, ac legendam ipsius in hoc compendium transformavi.

a Hundius Episcopum factum scribit an. 968, Ottonis Magni 33. Ottonis II primo.
b Et hoc quoque, post reformationem a S. Wolfgango factam, novis ædificiis ornatum est, ut patet ex diplomate S. Henrici Imper. dato an. xx, apud Hundium to. 3, ubi hæc inter alia habentur: Monasterio Ratisponensi, quod ibi vocatur Obermunster, in honore sanctæ Dei genitricis semper Virginis Mariæ dedicato, ipso die quo illud per nos a fundamento perfectum, in præsentia nostri, xv Kal. Maii consecrari fecimus, etc. Alia exlant apud Hundium de ejus antiquitate.
c Hundius primam Abbatissam hic constitutam scribit Brigidam S. Henrici Imp. sororem; hunc vero versiculum ab ipso S. Wolfgango scriptum isthic fuisse:

Struxerat ædiculam mandrita Lupambulus istam.

Vitæ S. Wolfgangi scriptor testatur eum suum nomen sic fuisse interpretatum, ut se Lupambulum scriberet. De hujus cænobii constructione, priorum restaurata disciplina, ac Brigittæ sanctitate, breviter lib. 8 Braunerus.d At Raderus eodem cum fratre tumulo compositum scribit.

De eodem s. Erardo

ex veteri Breviario excuso ante annos 150, quo Ecclesia Augustana usa est per plurima retro secula.

Erhardus, qui Gloria fortis interpretari potest, Narbonensis gentilitate, Nervius civilitate, genere Scoticus fuit. Hic ad præsagium nominis normam extendens morum, super ædificandis virtutibus in fundo ætatis Christum fundamentum supposuit, ne domus inhabitationi futura cælesti ulla tentationis quateretur unda, vel turbine perturbationiois verteretur. Meditabatur jam ætas infirma de fortitudine virtutum, jocorum sterilitatem, studiorum ubertatem, laboris fructum, fructus gaudiorum; quodque bonæ indolis est indicium, non minus absentem, ut præsentem metuere magistrum. Intererat legentibus, scribentibus, dictantibus, et si quem vacationi deditum sedulo viderat, mirabatur puerulus. Inhiabat interrogantibus sedule; subtilissimus adnotator in singulis, ac tenacissimis memoriæ conmendabat audita cavernulis.

2 Attamen posthabitis mundani sophismatis cavilationibus, totum se divinarum scientiarum dedit utilitatibus, manuum munditia cor tegens sancti Spiritus inhabitatione. sancti Spiritus gratia, in eo loco ubi doctrinæ Christi suscepit semina, multis consodalium per devia morum exhorbitantibus, gressus desiderii virtutum adornavit regula, perfectæque opinionis lucratus est mercimonia. Nam cum alii canum volucrumque lusibus delectarentur; hic præceptorum Evangelicorum imbui sitiebat roribus: ac Spiritus sancti aspirante gratia, in cordis ejus plantario vitæ fructificabant germina. Ut enim in aures audientis est dictum: Qui replet in bonis desiderium tuum, pro bono desiderio, pietatis effectum consecutus est. Voluit quod valuit, et velle convaluit, et secundum voluntatem probate probatissimum ingenium tenera lucratus est ætate. Illud vero: Puer maledictus centum annorum, non solum evasit; sed hoc est consecutus: Cani sunt sensus hominis, et ætas senectutis vita immaculata. Nam intellectus spiritualis convalescens robore sensus perfecti consenuit canitie, et callis vivifici semitam pede calcans immaculato, privilegii promeruit gaudium Prophetici, quoniam Initium sapientiæ timor est Domini.

3 Crevit beatus adolescens Erhardus, crevit decus adolescentiæ, crevit spes juventutis, gaudium senectutis, ordinis regnula, clericatus gloria, divitum admonitio, divitiarum despectio, paupertatis dilectio, visus cæcorum, auris surdorum, claudorum pes, pater pupillorum, viduarum adjutorium, fortunæ blandientis obstaculum, adversantis provocator, carnis refrenator, spiritus affectator, ac per verborum penuriam per contemptum vestium, jugulare superbiam, humiliare gloriam, gulam castrare, dare mutuum amicum, ignoscere inimico, non acquiescere detrahentibus, afflictis compati, pro miseris viscerari, congaudere gaudentibus, flere cum flentibus, divinis laudibus adesse, bonorum cætibus interesse, de omnibus quærere, nihil negligere. Talibus igitur insistens vestigiis, æternæ vitæ semitam ingressus est. Nec retardabat eum tantum ætas infirmior, quantum incitabat voluntas promptior.

4 Cum vero lustrum sexagenale primitus egressus est beatus vir Erhardus, evacuans omnia, quæ erant parvuli, virilis animi robur arripuit, diligendo timens Dominum, timendo diligens proximum, mundialibus abstinere, divina venerari, pernoctare in orationibus, intendere psalmodiis, compunctione lavari, tædere carnalia, suspendi ad æternalia, et quo plures utuntur ad voluptatem, corpore usus est ad necessitatem. Non enim lenocinantis furoris eum ira moverat: non blandientis fortunæ sapor illexerat: non tulit ab eo victoriam acedia: non obcæcavit eum unquam avaritia: non oblitavit eum desperatio, non inquietavit eum murmuratio. Corpus subjugavit spiritui, spiritum pietati, pietatem adscripsit vitæ cælesti. Odivit jam membra carnalia: inexorabilesque inimicitias carnis ac spiritus continuata rebellio renovat: donec fatiscente corpore jejuniorum vigiliarumque et totius fatigationis continuatione, spiritus in eo Dominum adeptus est. Postquam vero Presbyteratus ascendit gradus, summum etiam cælestis scalæ ascendit gradum, jam ex continuo non sentiens laborem, sed ex usu laboris resumens consuetudinem. Ad altaris enim consecratus ministerium seipsum vivam hostiam in ara cordis immolavit. Nam secundum Apostolum, non conformatus est huic sæculo, sed reformatus spiritu mentis, probans semper quæ sit voluntas Dei bona, beneplacens et perfecta.

Ex Breviario ejusdem Ecclesiæ Augustanæ, approbato a Pio V, Pontif. Max.

Erhardus natione Scotus, Deum timere et majoribus suis obedientiam præstare a teneris consuevit. Is cum primis piùs, bonis studiis, honestisque disciplinis, ac laudabilibus moribus deditus fuit: vitiis vero irasci, et otio sublato pugnare cum desideriis solitus, tantum profecit, ut refrenata libidine, et tentationibus occurrere, et jejuniis ac vigiliis ceterisque piùs actionibus operam dare didicerit. Demum etiam humilitatis habitum ac usum secutus, carnalia omnia respuit, et divinis tantum occupatus et intentus, plenus Spiritu sancto factus est. Qui cum esset monachus et Presbyter, Hindulphum singularis sanctitatis virum, quondam Episcopum Treverensem, vitam solitariam in eremo Wasegi vel a Wasegewde agentem secutus, aliquamdiu cum eo divinarum rerum contemplandarum causas moratus est.

2 Deinde Bavariam ad prædicandum Evangelium ingressus, divina revelatione jussus est ire ad Rhenum et puellam cæcam natam illuminare. Profectus igitur, cum cognovisset Adelrici Etichonis Ducis filiam oculis captam in lucem prodiisse, quam ob id pater jam dudum e medio auferre mandaverat, mater vero creaturæ miserta, occulte nutriendam dederat. Hanc Erhardus ipse accedit, ejusque oculos vi ac potentia nominis Christi aperit, sensumque videndi immittit. Ipsa vero peramandæ lucis desiderio, et admiratione necdum satiata et capta, Christum auctorem lucis appetit et amat. Erhardus igitur eam fide instruit et baptizat, ac Ottiliam nominat.

3 Reversus in Bavariam obiit. Cujus sepulchrum Ratisbonæ in inferiori monasterio monialium cum pro more B. Wolfgangus visitaret, S. Erhardus improvisus et inopinatus ei apparuit, ac inter alia conquestus est, quod ædem sui sepulchri luxuria et libidine moniales contaminent. Ego quidem, inquit, Deum pro eis hucusque multis precibus interpellavi; sæpe etiam cælicolas fratres meos promovi, ut una se mecum ante tremendum Judicem prosternerent, eoque modo dura ejus sententia in eum usque rogata diem, quo minus jam lata sit, nostra causasa, spe emendatioris vitæ factum est. At vero istæ in fœda luxuria pergunt: et mihi tamen, ut pro ipsis orem, semper instant. Quid agam amplius? aut quibus precibus ante tremendi Judicis sententiam et vultum assistam? tu igitur pro tua pietate et officio, congregationem hanc destrue, et arctiorem institue, omnemque et libidinis exercendæ, et loci contaminandi occasionem aufer. His dictis rursus disparuit. Wolfgangus igitur quod injunctum erat prudenter et graviter executus est: et quæ ex monialibus se jugo arctiori submittere noluerunt, ejecit exclusitque penitus. Atque ita factum est, ut brevi apud sepulchrum Erhardi cæci visum reciperent, claudi sanarentur, aliaque plura miracula fierent. a Testatur Cluverius regionem ad utrumque Vosagi latus, ad oppidum usque Zweipruck, vulgo Lotharingis dici le pais de Vosques, Germanis das Wasgaw. Et jucta Tabernas Alsaticas, arcem esse, Baronix titulo insignem, quæ Geroltzeck in Wassigaw dicitur. Quæ nomina a Vosago, sive Vasago, aut Wasago deducta, dubium non sit.

Ex moderno Breviario a Augustano.

Erhardus Episcopus, natione Scotus, a prima ætate timori Dei ac obedientiæ assuetus, piësque ac honestis studiis ac moribus apprime ornatus, vitia ac inordinata desideria et otium semper declinare studuit.

Quo in exercitorum genere tantum profecit, ut summæ humilitatis monachum tandem professus; Hindulphum, qui relicto Treverensi Episcopatu solitariam vitam assumpserat, secutus, cum eo divinarum rerum contemplationi vacarit.

2 Profectus deinde in Bavariam, Evangelium Christi prædicavit: indeque Dei monitu digressus ad Rhenum, cognovit Adelrici Ottichonis Ducis filiam oculis captam in lucem prodiisse, quam patris, qui eam e medio tollere nitebatur, insidiis subtractam, atque in fide instructam et lavacrum regenerationis flagitantem baptizavit, et virtute nominis Christi sanavit, Ottiliæ nomen ei imponens.

3 Post hæc reversus in Bavariam Erhardus, miraculis illustris, quem diu ardenti desiderio expectaverat, extremum clausit diem. Ejus corpus Ratisbonæ in inferiori monialium monasterio conditum est: cujus sepulchrum multis quoque claruit miraculis, quod cum B. Wolfgangus pro more visitaret, apparuit ei quodam tempore S. Erhardus, locum et ædem sui sepulchri vitæ dissolutione dehonestari a monialibus conquestus: qua re motus S. Wolfgangus arctiorem vivendi rationem ibidem restituit. a Eadem fere habentur in Breviario Herbipolensi, in quo fit hoc die de S. Erardo commemoratio cum nona Lectione.

✠

8. siječnja Kalendar godine