Preskoči na sadržaj
Kršćanska Stvarnost

✠

Acta Sanctorum · Svezak I · 7. siječnja

O blaženom Vitalu, opatu Savignyja

DE BEATO VITALE ABBATE SAVINIACENSI

Nebeski rođendan Vitala, opata Savignyja, danas navodi Krizostom Henriquez u djelu Menologium Cisterciense ovim riječima: „U Savignyju u Galiji blaženi opat Vital, koji je preminuo iz ovoga života slavan po krepostima i čudesima.” Andrija du Saussay u djelu Martyrol. Gallicano, istoga dana: „Pobožnim je svršetkom danas preminuo časne uspomene Vital, opat Savignyja cistercitskoga reda, izvanredno urešen krepostima i znamenjima.” I doista du Saussay ubraja Vitala samo među pobožne kojima još nije odobreno nikakvo javno štovanje. Ali da su biskupi svečano podigli njegovo tijelo, bez sumnje radi nekoga štovanja, svjedoči Hugo Ménard, koji 1. svibnja u svom martirologiju ima ovo: „Na području Avranchesa podizanje svetaca iz Savignyja, naime opata Vitala, Gotfrida, Vilima, te monaha Petra i Hamona.” Zatim u 2. knjizi djela Observationum piše ovo: „Tijela ovih blaženih opata i monaha samostana u Savignyju časno su podigli i položili na neko mjesto istoga samostana biskupi Le Mansa, Avranchesa i Rennesa: u spomen na to svake se godine u istom samostanu 1. svibnja održava svečana procesija.” Zatim o pojedinima dodaje više toga. Andrija du Saussay istoga dana spominje taj prijenos, ali izostavlja Vitalovo ime. Saviniacum, ili kako se niže naziva Savineium, pučki Savigny, smješten je na granici Normandije, Bretanje, pokrajine Maine i Anjoua, kako svjedoči Klaudije Robert, odakle su ovaj prijenos obavili susjedni biskupi: Rennesa, pučki Rennes u Bretanji, Le Mansa, te Avranchesa u Normandiji, pučki Avranches, u čijoj se biskupiji samostan i nalazi; utemeljen je, kako kaže Ménard, godine 1112., pri čemu je barun od Fougèresa Radulf za to priložio svoja dobra.

Vitalis Abbatis Saviniacensis natalem hodie refert Chrysostomus Henriquez in Menologio Cisterciensi his verbis: Savigniaci in Gallia B. Vitalis Abbas, qui virtutibus et miraculis celebris e vita discessit. Andreas Saussayus in Martyrol. Gallicano, eodem die: Pio hodie exitu decessit venerabilis memoriæ Vitalis Abbas Savigniaci Ord. Cisterc. virtutibus et signis egregie decoratus. Et quidem solum inter Pios, quibus nullus adhuc publicus docretus sit cultus, connumerat Vitalem Saussayus. At solemniter ab Episcopis elevatum ejus corpus, indubie ad aliquam venerationem, testatur Hugo Menardus, qui Kalendiis Maii ista habet in suo Martyrologio: In territorio Abrincensi elevatio Sanctorum Saviniacensium, nempe Vitalis, Gaufridi, Guillelmi Abbatum, Petri et Hamonis monachorum. Libro deinde 2 Observationum ista scribit: Horum beatorum Abbatum et monachorum Saviniacensis cænobii corpora honorifice elevata sunt, et reposita in quodam loco ejusdem cænobii, ab Episcopis Cenomanensi, Abrincensi, et Redonensi: in cujus memoriam fit quotannis in eodem cænobio solemnis processio Kalendis Maii. Subdit deinde de singulis plura. Andreas Saussayus eodem die illius translationis meminit, sed Vitalis nomen omittit. Est Saviniacum, sive, ut infra vocatur, Savineium, vulgo Savigny, in confinio Normanniæ, Britanniæ, Cenomaniæ, et Andium, situm, ut testatur Cl. Robertus, unde hæc translatio a vicinis Episcopis facta, Rhedonum, vulgo Rennes in Britannia, Cenomanorum, et Abrincatum in Normannia, vulgo Auranches, cujus et diæcesi continetur cænobium; conditum, ut ait Menardus, ann. MCXII. Radulpho Barone Fulgeriarum ad id facultates suas conferencente.

2 O ovom možda opatu Vitalu govori rukopisni Florarium

2 De hoc fortassis Vitale Abbate agit ms. Florarium

29. siječnja ovim riječima: „Istoga dana blaženi opat Vital.” I kölnski kartuzijanci u djelu Addit. ad Usuardum: „Vital opat.” Njegov životopis ukratko opisuje Orderik Vital u 8. knjizi djela Ecclesiasticæ histor.: „Časni Vital, koji je nekoć bio kapelan Roberta, grofa od Mortaina, i kanonik sv. Evrulfa u Mortainu, odloživši terete svjetovnih briga i bogatstava, odlučio je nositi laki Kristov jaram stopama apostola, te je neko vrijeme živio u pustim mjestima s nekim redovnicima. Ondje je ukrotio prijašnje navike mekšega života i naučio se načinu strožega obdržavanja. Napokon je promotrio selo Savigny, gdje se vide goleme ruševine drevnih građevina, i izabrao ga za boravište sebi i svojima, te je u susjednom šumovitom kraju počeo graditi samostan u čast Svetoga i nedjeljivoga Trojstva. Nije nasljedovao obrede klinijevaca ili drugih koji su već odavno bili predani monaškim opslužbama, nego je prigrlio suvremene ustanove novobraćenika, kako mu se svidjelo.”

EX VARIS. XXIX Januarii, his verbis: Ipso die B. Vitalis Abbatis. Et Carthus. Colon. in Addit. ad Usuardum, Vitalis Abbatis. Ejus vitam breviter describit Ordericus Vitalis lib. 8 Ecclesiasticæ histor. Venerandus Vitalis, qui quondum fuerat Roberti Comitis Moritolii Capellanus, et apud Moritolium S. Ebrulfi Canonicus sæcularium curarum ac divitiarum depositis oneribus, leve jugum Christi per Apostolorum vestigia ferre decrevit, et in desertis locis aliquamdiu cum religiosis quibusdam habitavit. Ibi mollioris vitæ pristinas consuetudines edomuit, et rigidioris observantiæ cultus edidicit. Denique Savineium vicum, ubi antiquorum ingentes ædificiorum ruinæ apparent, consideravit, sedemque sibi suisque ad habitandum elegit, et in contiguo saltu monasterium in honore sanctæ et individuæ Trinitatis condere cœpit. Ritus Cluniacensium, vel aliorum qui monachilibus observantiis jamdudum mancipati fuerant, imitatus non est; sed modernas institutiones neophytorum, prout sibi placuit, amplexatus est.

4 „U samostanu koji je sagradio sedam je godina vojevao za Boga, i sve do dobroga svršetka ustrajao je u dobrom životu. U oratoriju, nakon podulje bolesti u kojoj se vjerno ispovjedio i pobožno primio popudbinu svete pričesti, na jutarnjoj o svetoj Djevici Mariji dao je blagoslov čitaču koji ga je tražio, a čim su svi prisutni rekli „Amen”, odmah je izdahnuo dušu. Nakon njegove smrti naslijedio ga je Gotfrid iz Bayeuxa, monah iz Cerisyja, koji je i sam težio za neumjerenim novotarijama i natovario težak jaram na vratove učenika.” Tako Orderik. Onaj Robert, grof od Mortaina, bio je brat po majci engleskoga kralja Vilima I., kako prenosi isti Orderik u 7. knjizi. Sv. Evrulf, u čijoj je crkvi Vital bio kanonik, slavi se 29. prosinca. Orderik sljedbenike cistercitske ustanove naziva novobraćenicima; prema njima, kao i mnogi drugi monasi na samim počecima Reda, nije bio dovoljno pravedan. Gotfrid, ili Gaufred, kako ga zove du Saussay, ili Gaufrid kako ga zove Ménard, prije je bio monah u samostanu sv. Vigora u Cerisyju, pučki Cerisy, u biskupiji Bayeux.

4 In cœnobio, quod construxerat, per annos vn Deo militavit, et usque ad bonum finem bonæ vitæ permansit. In Oratorio post aliquantam ægritudinem, in qua fideliter confessus fuerat, et sacræ Communionis viaticum devote perceperat, ad matutinos de sancta Virgine Maria Lectori poscenti benedictionem dedit, et a cunctis qui aderant dicto, Amen, mox spiritum exhalavit. Quo defuncto Bajocensis Goisfredus, ac Cerasiacensis monachus successit, qui et ipse immoderatis adinventionibus studuit, durumque jugum super cervices discipulorum aggregavit. Hæc Ordericus. Robertus ille Moretolii Comes frater uterinus fuit Guilielmi I, Angliæ Regis, ut idem refert Ordericus lib. 7, S. Ebrulphus, in cujus Ecclesia Canonicus fuit Vitalis, colitur XXIX Decembris. Ordericus instituti Cisterciensis sectatores neophytos vocat; in quos, uti et plures alii monachi sub ipsa Ordinis initia, haud satis æquus fuit. Goisfredus, sive Gaufredus, ut eum vocat Saussayus, aut Gaufridus ut Menardus, antea monachus fuerat in monasterio S. Vigoris de Cerasayo, vulgo Cerisy, in diæcesi Bajocensi.

5 Vilim iz Newburgha u 1. knjizi djela De rebus Anglic; pogl. 13, o Vitalu također piše ovo: „U prekomorskim krajevima, kako sam čuo od starijih, u isto su vrijeme živjela tri znamenita muža, naime Robert s nadimkom od Arbrissela, Bernard i Vital. Oni, ne bez plemenite naobrazbe i gorljivi duhom, obilazili su utvrde i sela te, sijući prema Izaiji nad svim vodama, ubirali obilne plodove od obraćenja mnogih, sklopivši među sobom pobožan dogovor da se Robert brine za žene koje su se zajedničkim trudom obratile na bolje, a da se Bernard i Vital revnije pobrinu za muškarce. Robert je tako sagradio onaj preslavni ženski samostan u Fontevraudu i poučio ga redovničkim stegama. Bernard je pak u Tironu, a Vital u Savignyju redovnički poučio monahe, te je svaki svoje od drugih razlikovao nekim vlastitim propisima. A kada su iz ova tri kao korijena slugu i službenica Božjih po različitim pokrajinama niknule redovničke mladice, neki su monasi iz Savignyja osnovali naš Byland.” Malo zatim niže kaže da su monasi iz Savignyja pobožnim nastojanjem jednoga opata prešli na obrede Clairvauxa. Štoviše, Ménard svjedoči da je Konstitucije Vital sastavio po uzoru na cistercite.

5 Guillelmus Neubrigensis lib. 1 de rebus Anglic. cap. 13 de Vitale quoque ista scribit: In transmarinis partibus, sicut a majoribus accepi, tres memorabiles viri uno tempore fuere, scilicet Robertus cognominatus de Arbusculo, Bernardus, et Vitalis. Hi non ignobiliter eruditi et spiritu ferventes circuibant per castella et vicos, seminantesque secundum Isaiam super omnes aquas, de conversione multorum fructus uberes colligebant, pio inter se placito constituto, quod Robertus quidem feminarum communi labore ad meliora conversarum sollicitudinem gereret, Bernardus vero et Vitalis maribus propensius providerent. Robertus itaque famosissimum illud monasterium feminarum de Fonte Ebraudi construxit, et regularibus disciplinis informavit. Bernardus vero apud Tyrocinum, et Vitalis apud Saviniacum Monachis regulariter institutis, suos quisque ab aliis per quasdam præceptorum proprietatis distinxit. Cumque ex his tribus quasi radicibus servorum atque ancillarum Dei per diversas provincias religiosa germina pullularent, quidam Saviniacenses monachi Bellelandam nostram condiderunt. Paullo deinde inferius ait, Saviniacenses per cujusdam Abbatis religiosam instantiam in ritus Claravallenses transiisse. Imo Menardus Constitutiones a Vitale ad similitudinem Cisterciensium conditas testatur.

6 O Robertu iz Arbrissela, ili Abrissellis, ili kako se ovdje naziva Arbusculo, govorit ćemo 30. kolovoza; gdje i o preslavnom samostanu Fontevraudu, ili kako se ovdje kaže Ebraudi. O Bernardu i samostanu Presvetoga Trojstva u Tironu 14. travnja. Byland je bio samostan u biskupiji York, pučki sada Biland, udaljen jednu jedinu milju od Newburgha, za koji Vilim iz Newburgha piše da je u njemu odgojen od dječaštva.

6 De Roberto de Abresello, vel Abrissellis, vel ut hic vocatur Arbusculo, agemus xxx Augusti; ubi et de celeberrimo monasterio Fontis Ebrardi, aut ut hic dicitur, Ebraudi. De Bernardo, et monasterio Sanctæ Trinitatis de Tironio, xiv Aprilis. Bellelanda monasterium fuit in diæcesi Eboracensi, vulgo nunc Biland, unico milliari distans a Neuburgensi, in quo Guilielmus Neubrigensis se a puero educatum scribit.

7. siječnja Kalendar godine