Sancti Abbatis ac martyris Erminoldi nomen sacris Fastis adscriptum habet Ferrarius his verbis: VIII Id. Januar. apud Ratisponam S. Erminoldi Abbatis Brunfingensis et Martyris. Benedictus Dorganius in Benedictino: S. Ermenoldi Abbatis et Martyris, Magnarum virtutum viri. At Hugo Menardus in suo Martyrologio v Januarii: In Germania S. Ermenoldi Abbatis et Martyris, Ordinis Cluniacensis.
2 De eo ita scribit Trithemius in Chronico Hirsaugiensi, viros illustres commemorans qui ex Hirsaugia prodierunt: Evernoldus monachus hujus cænobii Hirsaugiensis, ad monasterium Briverungense in Abbatem constitutus est, vir scientia et conversatione sanctissimus: qui multis in vita et post mortem fertur claruisse miraculis: cujus vita et conversatio cum miraculis in duobus libellis conscripta latius in præfato cænobio habetur. Eam vitam ab Auctore anonymo, monacho Prufeningensi, circa annum MCCXC, scriptam, Tomo 2 Antiquarum lectionum vulgavit Henricus Canisius, extatque in Auctario Surii.
3 Meminit S. Erminoldi Baronius Tom. 12, an. 1121, n. 7 et 8. Raderus Tom. 1, Bavariæ sanctæ, ubi vitæ hujus compendium refert.
Vita prfæfatio auctoris.
Novissime diebus istis, in quibus (proh dolor!) juxta Psalmistæ querelam, defecit Sanctus, et diminutæ sunt a filiis hominum veritates, bonorum antecedentium sanctitatem et scripto recolere, et memoriæ tradere posterorum, tam rationis instinctu monemur, quam ipse utilitate allicimur et profectu. Denique Sanctus Sanctorum, a quo sanctitas omnis tamquam a fonte primario, scaturigine multiformi permanat in Sanctos, in rivulorum limpida puritate dum noscitur et laudatur, sui sitim in eis excitat salutarem, qui ab eo dulcedinem derivatam in suorum mirifica suavitate legendo præsentiunt et prægustant. Accedit ad hoc, quod nos, qui futuram inquirimus civitatem, manentem in hoc sæculo non habentes, dum in hujus vitæ ac viæ procinctu eorum calles aspicimus, qui tam adversantis mundi sinistram, quam blandientis dextram contemnendo, viam regiam incedentes servaverunt; ipsi quoque rectorum recta sectando vestigia, non abducimur ad intorta compita deviantium plurimorum, qui se sequentes illaqueant, et illa queatos immergunt doloribus sempiternis. Postremo illud quoque Sanctorum bona commemorando consequimur et scribendo, quod illorum eo ipso meremur auxiliis adjuvari, quo eorum virtutibus congaudemus et gloriæ. Dumque alios hæc legentes ad studium boni, bonorum accendimus et monemus exemplis, ipsorum nos, quos provocavimus, intercessio consequitur, et a Domino, in quo laboramus, certa remuneratio comparatur.
2 Ista considerando ad Beatissimi Erminoldi a Priveningensis Ecclesiæ primi Abbatis gesta magnafica describenda, cursum styli dirigimus, qui gregis nostri tamquam aries quidam insignis et prædux et fidelissimus protopastor, ad caulas summi pastoris æthereas nos præcessit. Nec tam arduum opus aggredimur, in nostris, quæ nullæ sunt, viribus confidentes; sed in eo, sine quo nec incipi potest bonum aliquod nec compleri. Animat nos præterea, et id tentandi præstat audaciam ipse inchoationis hujus instinctor præcipuus et injunctor, venerabilis scilicet Pater Dominusb Ulricus sextusdecimus Abbas Prufeningensis Ecclesiæ, qui antecessoris tanti virtutibus coexultans, ac per hoc nequaquam carens ipse virtutibus, anno incarnationis Dominicæ MCLLXXXI, primo anno sui regiminis, onus hoc Athlanticum nobis tamquam Pygmæis imposuit, uno eodemque præcepto suo ac jussu, auctoritatis suæ scutum opponens linguæ linguæ calumnianti, quæ nos præsumptionis forsan argueret, et insufficientiæ nostræ desperationis obicem auferens, et ausum conferens ad injuncta. Scriptum autem scientes esse: Numquid Deus indiget vestro mendacio, ut pro illo loquamini dolos, optantes nos ad exprimenda vera sufficere, nihil circa rem gestam addere vel mutare conabimur, nihil de proprio confingemus, sed ut fidelis ad nos usque traduxit antiquitas: sive veritate servata, stylum aliquanto tentabimus facere comptiorem, ne rei utilitas, tamquam Falerni nobilitas ac dulcedo ob ruditatem incultioris eloquii, tamquam ob vasculi cariem contennatur. Sæpius etenim crater tornatilis et elegans, potum bonum et bibilem meliorat; deformis vero catinus, infusi et nectaris minuit suavitatem. a Prufening, aliis Brufing et Prufeninge, monasterium Ord. S. Benedicti, supra Ratisponam, ad confluentes Danubii et Nabi, fundatum a S. Ottone Bambergensi Episcopo, an. mcix, Wigul. Tom. 3.d Wiguleo Udalricus quem ait obiisse an. mcccxiv.
S. Erminoldi ortus, religiosæ vitæ tyrocinia.
Igitur cum Apostolicæ prædicationis in omnem terram sonus exisset, et in fines orbis terræ verba eorum, granorum more, dispersa per campos mundi latissimos et patentes, in fructus proficerent copiosos, et ex omni natione, quæ sub cælo est, cæli horrea messe fidelium replerentur; a Alemaniæ quoque deserta in ubertatem versa, virorum illustrium plures dignos agricolæ Christo manipulos protulerunt. Ex quibusb Augusta quidem rutilatc Udalrico,d Chunradoe Constantia sufflorescit, aliof Udalricog Hirsaugia venustatur, gloriaturh Henricò et i Chunegunda sua k Babenberch et l Ottone, m Altach ac n Hildensheim o Godehardo illustratur. Alia quoque Germaniæ loca quam plurima pluribus aliis tantis et tot exultant, quod, ut de his taceatur, quos vel hominis segnis ignavia, vel incuria successorum, seu etiam diutini temporis intercursus, memoriæ humanæ subtraxit, quos tamen indelebiliter continet vitæ liber, melius ac felicius semper in Dei præsentia, quam in nostra memoria brevi ac momentanea constitutos; si liceret, horum omnium vellemus mentionem facere nominatim, quorum nomina et virtutes vivacis scripturæ tenacitas, adhuc quasi cujusdam indicis ostensione præsentat, numerositate sola vocabulorum capacissimi certe codices tenderentur. Hæc idcirco diximus, ut in gaudio recordemur, quomodo terra nostra per infidelitatem quondam sterilis, peperit plurimos vere ac veraciter Samueles: qui licet in suo quisque loco divisi, in uno tamen spiritu, prout vult, singulis dividente, soli Domino laudabiliter, ut quondam ille Samuel, servierunt in sanctitate et justitia coram illo.
4 Inter quos Deus omnipotens similem illum fecit in gloria Sanctorum, de quo scripturi sumus, beatissimum scilicet Erminoldum Prufingensem primum Abbatem, speculum sui temporis et exemplar, et posterorum lumen et jubar illustre. Et tu ergo Ecclesia Prufingensis nequaquam minima es in præcipuis monasteriis Alemaniæ; ex te enim exiit, non quidem carnis exortu, sed spiritus transitu ex hoc mundo ad Patrem, venerabilis ille Dux, qui de vitæ sæcularis Ægypto eductus, vita pariter et virtute Mosaica, Pharaone, id est, principe mundi relicto, ad terram veræ promissionis, ut alter Josue te præcessit; Seon Regem Amorrhæorum et Og Regem Basan, et omnia regna Chanaan, per quæ multiformis informitas intelligitur vitiorum, strenuo ante congressu triumphans. Ad cujus illustria tandem calamus se convertat, quem Spiritus sanctus et temperare et irrigare dignetur, qui ejus, quem descripturus est, tamquam venerabilis templi sui consecrator pariter extitit et possessor.
5 Beatus igitur Erminoldus de gente p Suevorum progenitoribus quidem exortus est modo sæculari satis claris. Qui concesso sibi pignore tali divinitus, Dei gratiæ non ingrati, filium suum in Hirsaugiensi cenobio divinis curaverunt obsequiis mancipare: Annæ illius utique spiritu non carentes, ut, sicut alter Samuel, a juventute sua et usque in senectam et senium coram Domino ministrare consuesceret in eodem. In quo videlicet studio pietatis desiderium eorum attulit eis Dominus, nec sunt fraudati a desiderio suo, dum quod omnimodis optaverunt, completum sibique concessum in filio lætabantur. Denique puer erat ingeniosus, et sortitus est animam bonam, et ingenii quidem capacitate scientiam præpollentem, ac animæ bonitate virtutes eximias apprehendit; bonitatem, et disciplinam, et scientiam doctus a Spiritu, a quo profecto ductus est in desertum vitæ claustralis. Ubi licet a diabolo tentaretur, membrum tamen insigne capiti Christo cohærens, et capitis armatura triumphans exivit vincens, ut vinceret, et victor coronam perciperet repromissam. Beati igitur regulam Benedicti, benedictus ipse a Domino tamquam regni tramitem apprehendens, iter vitæ suæ secundum statutum illius ita direxit, ut Abbas ex Monacho, magister fieri ex discipulo mereretur.
6 Siquidem q B. Wilhelmi tunc Hirsaugiensis Abbatis vitæ modum ac formam ita moribus suis impressit, ita perfectionis illius studuit imitari vestigia, ut jam qualis Pater, talis filius appareret, et magister in discipulo videretur; et nulla jam posset esse dubietas, super hunc Elisæum spiritum Eliæ requievisse. Idem vero venerabilis Wilhelmus, apud ecclesiam sancti Martyris r Emmerani in urbe s Ratispona sub t Ramuoldo, ejusdem monasterii tunc Abbate, Prior extiterat, non fama fallaci solummodo, sed veraci præconio meritorum longe lateque clarescens, ad Hirsaugiensem est electus Ecclesiam, in qua Beatus, ut dictum est, Erminoldus sub eodem spiritualis militiæ tyrocinia taliter exercebat, ut non longi temporis interfluxu, signifer ex athleta, ex satellite campiductor, et ex milite primicerius crearetur. a Expluribus Galliæ populis conflata gens, Rhenum transgressa, inter Mænum ac Danubium sedes ficit, Allemanni dicti, vel Allemani, aut Allamanni, quasi omnes viri, aut mullitudo virorum undique collecta; all enim omnem, man virum significat nostratibus ac Germanis. Protulere deinde fines Allemanni. Etiamnum Galli et Hispani Germanos omnes Allemannos vocant, Germaniam Allemanniam.b Splendidissima Rhæticæ provinciæ colonia Augusta Vindelicorum, vulgo Augsburch.c Martyrol, Roman. Uldaricum vocat. Colitur iv Julii.d Colitur S. Conradus xxvi Novemb.c Constantia nobilis civitas ad lacum Brigantinum, sive Venetum, qui et Constantiensis dicitur, vulgo de Bodensee.f Hic Udalricus videtur is esse. quem Trithemius scribit ex monacho Hirsaugiensi factum Abbatem Cellæ Paulinæ.g Nobile olim Ordinis Benedictini cænobium Hirsaugia, Ludovici Pii temporibus fundatum, fitum in Ducatu Wirtenbergensi. Ejus Chronicon conscripsit Trithemius Abbas.h Vitam dabimus xiv Julii. i Colitur S. Cunegundis Imperatrix ut Martii. k Vulgatius jam Bamberga dicitur. Stta fertur prope in mediulio Germaniæ. m Altaich inferius, amplissimum ac ditissimum monasterium Ordinis Benedictini in Bavaria inferiori ad Danubium; ubi Abbas fuit ante Episcopatum S. Godehardus. Est et altiud in eadem inferiori Bavaria, non procul Straubinga. Altaich superius dictum. n Vulgo Hildesheim appellamus, Urbs est Germaniæ Episcopalis. o Ejus vitam dabimus iv Maii. p Suevia Germaniæ provincia, celebris cumprimis, sed angustioribus conclusa quam olim limitibus. q De hoc agemus v Julii. r Colitur S. Emmeramus xxii Septembr. s Urbs Imperialis ad confluentes Regi sive Regini et Danubii, alias sæpe Reginoburgum. vulgo Regensburch appellatur. t B. Ramuoldi vitam dabimus xvii Junii.
Abbas Lorsacensis factus, eo se munere intra annum abdicat.
Denique sanctitatis illius tam sonora vox in Rama audita est circumquaque, ut lucernam sub modio seu vase subjectionis ulterius tegi non sineret vel abscondi, sed super candelabrum poni regiminis persuaderet. Unde factum est, ut tam fratrum electione communi, quam a Henrici Imperatoris ejusdem nominis quinti consensu atque favore, adb Lorsacensis Ecclesiæ regimen vocaretur, quæ regalis est Abbatia, illisque diebus et in copia rerum temporalium abundabat, et in prærogativis plurimis dignitatum.
8 Hic itaque fidelis servus et prudens super familiam Domini constitutus, subjectis tamen non tam præesse studuit, quam prodesse; nihil subditis faciendum injungens, quod ipse exempli causassa non primitus pertulisset. Etenim jugum ab adolescentia sua portaverat, et ipse Majorum ferendo mandata, imponenda minoribus prædidicerat temperare; Pharisæorum Scribarumque nota prorsus immunis, qui alligant onera importabilia, et ea humeris hominum juxta sententiam Salvatoris imponunt, ipsi ea digito non moventes. Non sic iste, non sic, sed instar boni pastoris forma factus gregis ex animo, creditas sibi verbo pavit oviculas, pavit exemplo Sanctorum, pavit desiderio et subsidio temporali. Propter quod grex, qui datus est sibi pecus inclytum suum, nec imminutus est numero, sed adauctus; nec defecerunt sub ejus cura subsidia temporalia subditis, sed creverunt. Etenim dum in diebus sui regiminis, et numero subditi sui et merito pariter augerentur, nec de multitudine subjectorum, nec de temporalium affluentia, nec de culmine dignitatis intumuit; sed magis in sanctitate atque profectu discipulorum, quam in excellentia prælaturæ vel magisterii lætabatur, quod perpendi faciliter poterit per subjecta.
9 Fratrem namque carnalem vir Dei habebat, præter titulum sanguinis generosi, satis superque et in divitiis abundantem. Quodam vero die cum venissent viri Imperatoris, ut assisterent coram illo, affuit inter eos et ille viri sancti germanus. Cui subridens Augustus, animo forte jocandi: Caussa, inquit, tuæ dilectionis fratrem tuum regali præfecimus Abbatiæ, facientes sibi nomen grande, juxta nomen magnorum qui celebrantur in terra, ut sedeat cum Principibus, et solium gloriæ teneat inter illos. In quo igitur majestatis nostra munificentiæ respondebis? At ille: Vera, inquit, esse omnia recognosco, quæ proponit Vestra Serenitas, arbitrorque dignissimum, ut vestræ non ingratus inveniar pietati. Dictum duxit in actum, nec multo post decentibus satis Imperatorem muneribus honoravit, famulo Domini Erminoldo tam dicta Imperatoris, quam facta germani penitus ignorante. Ceterum mox ubi ad eum res gesta devenit, licet horum omnium nec conscius extitisset, Lorsacensem resignavit Abbatiam, protinus tam curæ se subtrahens pastorali, quam vel notæ levissimæ Simoniacæ pravitatis. Advertendum est igitur, quam execrabile duxisset hic Sanctus per tale se vitium maculasse, ut et Prælaturam detestaretur, pro qua nihil umquam datum vel præbitum esset adipiscenda; sed pro jam adepta, et de postfacto frater suus Imperatori grates per munera retulisset.
10 Relicto igitur regimine Lorsacensi, tamquam bonæ opinionis ac famæ diluvio, ad arcam requiei suæ, id est, ad Hirsaugiensem Ecclesiam, et ad suum Noe, Beatum videlicet Wilhelmum, tamquam emissa columba revertitur, non sine ramo tamen virentibus foliis venustato. Nam secuti sunt eum discipuli ejus, non minus quam quadraginta, quos apud Lorsacum sub spatio unius anni, quo inibi præfuit, Deo collegerat, ut quam fructuosus in vera vite palmes hic esset, ipsa ubertate geniminis monstraretur. Denique in baculo suo, curæ videlicet pastoralis, solus transierat ad Lorsacense connobium, et nunc eum turmis discipulorum revertebatur Hirsaugiam: quorum collectio tamquam ramusculus de hac sancta radice consurgens, paternæ virtutis gratia virescebat. Hi ergo ab eo separari non sustinentes, sicut oviculæ (dicentes non quidem verbis, sed facto, Verba vitæ æternæ habes, ad quem ibimus?) Pastorem suum usque Hirsaugiam sequebantur. Ubi et tamquam Angelus Domini cum honore susceptus, benignissime pertractatur; quippe cujus ibi sanctitatis præconia non latebant.
a Hic impio patri in regnum Germaniae successit an. mcvi Imperator coronatus an. mcxi, mortuus xxii Maii. mcxxv.
b Additur ad marginem in postrema Surii editione, veluti explicationis gratia, Laurishaimensis. Fuit Laurissa, sive Laurishaimium, vulgo Lorsche vel Lors, celebre in agro Wormatiensi monasterium Ordinis Benedictini; postea Præmonstratensibus, dein Archiepiscopo Moguntino donatum. Ejus Chronicon edidit Tom. 1, Rev. Germanicar. Marquardus Freherus; in quo tamen nulla fit mentio Erminoldi. Suspicor potius Laureacum, sive Loracum, ut etiam hic in Anacephalæosi vocatur. vulgo Lorch, intelligendum, nobile in Wirtembergia cænobium.
Prufeningense cænobium fundatur.
Porro propter nos homines et propter nostram salutem, qui præsentem locum incolimus, a Domino factum est illud, ut occasione quacumque oliva fructifera, et vere vitis abundans illic evelleretur, et transplantaretur in hac vinea Domini sabaoth, quam dextra Domini per sanctum Ottonem Babenbergensem Episcopum tunc fundaverat et compleverat, ut hæc novella recensque plantatio de mundi Ægypto translata, mitteret altius sub tam industrio vinitore radices; dum quod S. Otto plantaverat, hic rigaret, utriuslibet meritis et obtentu Domino dante desuper incrementum. Deo igitur nobis melius aliquid providente, quam humana solertia prævaleret, actum esse non ambigamus, quod columbinam hanc animam, et venalitatis, ut dictum est, Simoniacæ putre contagium sic horrentem, arca Hirsaugiæ a prima missione recepit, ut occasione hac secundario mitteretur, unde non esset ulterius reversura.
12 Ipso siquidem tempore Deo dignus Antistes Otto Episcopus Babenbergensis monasterium, sicut diximus, Prufeningense fundaverat: cujus quidem possessionem ac fundum, intercedente coemptione legitima, justisque concambiis, nostro dominio comparavit, cum antea juris alterius extitisset. Ceterum non humana voluntate allata est eadem fundandi voluntas, verum revelatione sibi facta divinitus evidenti, cujus, opportuna occasione accepta, hic modum ac seriem inseremus. Henricus etenim quintus ejusdem nominis Imperator Ratisponæ Curiam solemnem indixerat regni Principibus universis, et misit scriptum suum hora Curiæ memoratæ, convocatis dicere ut venirent. Itaque cum turba plurima conveniret, et de civitatibus properarent ad Curiam Augustalem, affuit et venerabilis Otto Babenbergensis Antistes, velut alter David, fidelis in omnibus, egrediens et regrediens et pergens ad imperium dicti Regis. Verum Ratisponæ non habens ubi caput suum reclinare valeret ad commodum, quoniam Domino disponente civitas ipsarepleta erat hominibus, quasi brucho, domibus omnibus occupatis: memorabilis Pontifex turbulentiam turbæ tumultuosæ devitans, urbe relicta sibi ac suis elegit campi planiciem, quem nunc muri loci hujus includunt.
13 Hic igitur inter duas arbores nucum, quæ tunc ornaverunt faciem campi, ejusdem tentorium sancti Præsulis figebatur. De quibus nimirum arboribus, et longe antequam id quod nunc dicendum est, eveniret, tinnitus et strepitus campanarum visus est multiotiens sonuisse, quem in vicinia demorantes non sine stupore frequentius audierunt; qui, ut re ipsa jam declaratur, futuram quandoque ibi cultus divini frequentiam utique portendebat. Quo in loco, cum dies abscesserat, noctemque sol reduxerat jam occumbens, recumbens ibi vir Dei somnum oculis suis dedit, dormitationem et palpebris tempori congruentem. Et ecce qui locutus est in visione Sanctis suis antiquitus, ut juvenes quoque nostri visiones videre per illum, et senes nostri somnia somniare demonstrarentur; novo Jacob Patriarchae suo, insigni videlicet Ottoni, ut merito Israel nomen acciperet, ad imaginem et similitudinem somnii prisci Jacob, conforme omnino somnium revelavit. Vidit etenim a lecto suo porrectam scalam, cælosque summitate tangentem, in qua etiam Angeli ascensus suos atque descensus amicis vicibus alternabant. Quo profecto dabatur intelligi, non defuturos in hoc loco quam plures, qui ad proximum sublevandum cum Martha pia compassione descenderent, et ascenderent cum Maria celsitudinem Domini contemplando. Vir itaque sanctus evigilans, et prudenter intelligens quæ videre meruerat, nihil eorum omisit spiritualiter, in fundatione, consummatione, ac consecratione complere cenobii, quæ prior ille Jacob in visionis suæ loco peregit, domum hic Dei veraciter et portam cæli quam plurimis construendo.
Præficitur Prufeningensi cænobio S. Erminoldus.
Monasterio igitur hic fundato et consummato secundum Dei, quam intellexerat, voluntatem, virum vir sanctus idoneum æstuanti animo requirebat, qui Christi familiæ colligendæ in domo, quam sibi construxit, in tempore suo posset tritici dare mensuram; quique, ut rei eventus visioni congrueret, per scalam religionis hic ascensuros, quindecim graduum verbo et exemplo posset docere mysteria; quoque prævio ascensiones in corde suo disponente discerent pedentim in valle lacrymarum, loco quem posuit ipse fundator, donec dante benedictionem summo legislatore, euntes de virtute ad virtutem, Deum deorum in Sion videre perpetuo mererentur. Cum igitur quæreretur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniretur, non est inventus similis illi, de quo nunc agitur, Beato videlicet Erminoldo; quem Dominus lucernam Christo suo paraverat, ut ardens et lucens hujus cænobii ruditatem novitiam, et ob hoc cæcutientem adhuc intellectu, et affectu torpentem, et sanctitate conversationis accenderet et exempli, et eruditionis atque doctrinæ splendoribus illustraret. Hujus itaque famam B. Otto comperiens, missis ad eum et Abbatem suum epistolis ab utrolibet impetravit, ut recens incultumque novale colendum assumeret, et jam præexercitus agricola manum ad aratrum mitteret sulcatricem, Prufingensis cænobii terrampatrio visitaret adventu, et inebriaret sacræ institutionis irriguo, locupletaretque multiplici germine meritorum.
15 Missus igitur de Hirsaugia primus Abbas, ad nutum Domini nostrum dictantis honorem, Ecclesiæ nostræ præficitur: benedixitque nobis Dominus ad introitum ejus, in cujus utique nomine benedictus advenit, non sine discipulorum atque confratrum honorabili comitatu. Denique in suscepti regiminis culmen ascendens, speculatorem se domui Israel meminit constitutum, ita pro animabus commissorum sibi pervigilans, tamquam redditurus pro eis Domino rationem, et juxta dictum B. Job, vere gallus habens intelligentiam, subditos excitaturus ad bona, semetipsum ala exercitii spiritualis primitus excitavit; cavens utique reprobus inveniri vel somnolentus, dum vigilandum aliis prædicaret. Sane familiarissimum semper habebat instare vigiliis, orationibus et jejuniis insudare, verbum Domini prædicare, frequentius regnum Dei et justitiam ejus inquirere anhelanter, fugere gloriam temporalem, quærere sempiternam. Proinde fide dignissimi seniores, qui vitam ipsius agnoverant, constantissime testabantur, nullam sibi septiformis Spiritus gratiam defuisse, quod a considerantibus conversationem illius actusque magnificos faciliter poterat deprehendi. Nam quantum sibi omnis gloria mundi viluerit, quantumque sibi mundus fuerit crufixus, et ipse mundo, si nullo virtutum ejus indicio alio monstraretur, eo solo diligentius advertenti patesceret, quod ad mentis ejus constantiam declarandam, quam adversus sæculi tam blanditias quam terrores habebat, hoc loco duximus subscribendum.
Imperator a Papa excommunicatus, ingressu monasterii ab eo prohibetur, nec offenditur.
Henricus aliquando Imperator, a cum propter excessus suos Papalis excommunicationis sententiam incidisset, et tamen a religiosis ac magnis etiam Prælatis Ecclesiæ Imperatoriæ dignitatis intuitu, honor sibi ac solita reverentia deferretur; ob fundatoris nostri præmemorati, quem non modice diligebat, honorem pariter et amorem, cum ipso fundatore grandem sibi demonstraturus affectum, ad novellam ejus Ecclesiam visitandam cum nobilium et magnorum pompa multiplici, sicut mos est regius, adventabat. Jamque B. Erminoldus, Pater videlicet monasterii, tam propter Imperatoriæ celsitudinis claritatem, quam propter concomitantis cum eo, et invitantis reverentiam fundatoris, cum compulsationibus campanarum, Fratrumque processione canora, et reliquiarum ac vexillorum multiplici apparatu, longe insuper extra septa cænobii excepturus Cæsarem credebatur. Sed servus Dei talium se favori dissimilem demonstrabat. Non enim cogitationes suæ cogitationes eorum, neque viæ suæ viæ illorum, qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et pretii parietem liniunt adulando, et propter hoc in Regum domibus mollibus vestiuntur. Ceterum iste non ut arundo, nec terroris nec favoris vento quolibet agitata, sed ut columna immobilis, nec metu impellebatur, nec inclinabatur gratia qualicumque, ut ei vel occursu solemni, vel blanditia salutationis applauderet, quem per sententiam Apostolicam communione novit Ecclesiastica tunc privatum.
17 Proinde cum adventum Imperatoris per prænuntios comperisset, omnia monasterii ostia obserari præcepit, ne vel Augusto, ejusve comitibus ulla introeundi via pateret; firmiter prohibens et districte, ne quis egrederetur ad salutationem sive exceptionis aliquam reverentiam exhibitendam. Ipse vero Imperatore adveniente ad eum ante claustri septa procedens, ne vel ex fastu aliquo vel contemptu hoc agere crederetur eo insalutato: Libenter, inquit, et officio salutandi, et exceptionis congrua reverentia, honorem tibi impenderem regium, Imperator, si te communione privatum Apostolicæ Sedis auctoritate nescirem. At Imperator ratus, eum hæc non justitiæ zelo, sed ex cordis odio vel rancore proferre, tamquam offensum pro eo, quod quondam ab ejus fratre munera recepisset, propter quæ Lorsacensem resignaverat Abbatiam: Nimis, ait, inconsulte ac præcipitanter honore vos tanto privastis. Cui suspicioni Dei servus occurrens, columbina ut erat simplicitate respondit: Novit Deus omnipotens corda scrutans et renes, non me hujus, si dici posset, injuriæ memorem vel ultorem; sed me fecisse hæc et dixisse, justitiæ defendendæ intuitu, et pro Papalis observatione mandati. At venerabilis Otto Episcopus medium se utrilibet interponens, interponens: Neminem, ait, devitare debemus et tenemur, de cujus nobis excommunicatione non constat. Quo contra vir Dei, fortitudinis, quo plenus erat, spiritu roboratus, nec gratiæ fundatoris, nec Imperatoriæ deferens majestati, qui veritatem libere testaretur: Non possum, inquit, sententiam ignorare, quam ore meo memini promulgatam.
Talia perstabat memorans, fixusque manebat, a justitiæ suæ proposito non recedens. Quid quæso in facto hoc Sanctus iste minus fecisse videtur ab his, qui magis obediendum Deo quam hominibus, Principibus Sacerdotum in causa simili responderunt? Quid Apostolo Paulo, qui in casu ferme eodem, ipsi se Cephae restitisse in faciem gloriatur? Quid postremob Ambrosio præinsigni, qui Theodosio insigni Imperatori similiter ecclesiæ interdixit ingressum, donec pro commissis sceleribus pœnitentiam ab eo susciperet et compleret? Sed enim si ad antiquiora recurrimus, numquid eum comparare non possumus Samueli, numquid non Nathan, numquid non Elisæo, Prophetisque quam plurimis, qui Regibus temporis sui videlicet peccata sua coram improperantes, vel ad pœnitentiam eos salutarem provocaverunt, vel divinam eis interminati sunt terribiliter ultionem? Nimirum et Imperator in spiritu et virtute Eliæ ista fecisse beatum virum considerans, reverenter cum suis abscèssit, non contemptæ majestatis, ut suorum aliqui voluissent, ultus injuriam,c quod et in summo Pontifice ipsum jam fecisse viderant, sed hominis Dei compertam deinceps semper amplius venerans sanctitatem, quam si caninæ adulationis cauda sibi cum ceteris allusisset, quod facile per subscripta poterit perpendi.
18 Denique cum non multo post idem Princeps transitum faceret ante cænobium cum multitudine militari, Fratres ad opera manuum, juxta morem, hortum forte intraverunt, quem vilis tunc sepes ambivit. Milites igitur, qui præibant et qui sequebantur Imperatorem, cum Fratres in horto viderent, arbitrati Principem memorem sui contemptus, sibique placere volentes: Ecce, inquiunt, cucullati, qui Dominum nostrum temere despexerunt, nec Imperialem sibi dignati sunt exhibere reverentiam, ipsum insuper suis foribus præsumpserunt excludere cum contemptu. Dent ergo pœnas opprobrii et proterviæ, quas merentur: luant ausus enormes: non ferant impune sprevisse Cæsareum diadema. Et milites quidem hæc dixerunt, et invalescebant voces eorum, odioque Pastoris, dentes lupinos in ejus oviculas acuebant. Jamque jamque insultum facturi in pusillum gregem Domini videbantur: sed evenit aliter, quam putabant. Nam exiit edictum a Cæsare non speratum, ne Fratres videlicet illius omnino præsumerent molestare, vel verbo turbare, vel facto. Sane non reliquit hominem nocere eis, et corripuit pro eis milites Imperator, contra quos incitaturus exercitum credebatur. Hic significante Spiritus sancto et demonstrante, quod meritum B. Erminoldi absentes et filios defensaret, quomodo etsi corpore absens, tamen spiritu præsens erat. Numquid igitur non Dominus magnificavit eum in timore inimicorum, et in verbis suis monstra placavit, cujus absentia etiam merita ipse Princeps intelligens, propriæ despectionis oblitus, ea coram militibus attollebat? Nolite, ait, tangere Fratres istos, et in eis nolite ullatenus malignari: novi enim, cujus Abbas eorum dignitatis sit coram Deo, novi cujus sit sanctitatis; qui etsi mihi non detulit zelo justitiæ, plurimum tamen ejus confido me sanctis orationibus adjuvandum. Nimirum prudens Augustus prudenter adverterat, honorem Imperialem sibi non tumoris alicujus fastu a sancto viro fuisse negatum, sed magis in eo humilitatem obedientiæ mirabatur, qua maluit Apostolico subditus inveniri præcepto, quam Cæsareum adulando venari favorem.
a Excommunicatus est Henricus V, tum in variis antea Conciliis, tum a Callisto II, in Conc. Rhemensi an. MCXIX.
b De Theodosii senioris pœnitentia agemus in vita S. Ambrosii vii Decemb.
c Paschalem II, an. MCXI, recusantem eum coronare, nisi renuntiaret investituris, captivum ceperat Henricus.
Erminoldi erga inimicos benignitas.
Denique ut apparet, quoniam non ex typho superbiæ, sed ex zelo justitiæ Principem Romanorum monasterii septis exclusit, nunc qua humilitate et benevolentia inferiores multo personas non solum exceperit, sed insuper invitaverit, sibi licet et suis adversantes, duximus adnectendum; ut advertatur, quod altissimum mundi caput, quod honorandi etiam monasterii venit intuitu, non despexit ut vultuosus aut contumax, qui Fratres mundo despectos, qui se suosque insuper molestare consueverant, ad refectionis solatium invitavit submissus et supplex, quod in his, quæ subjicimus, apparebit. Etenim a Fratres S. Emmerammi nos aliquamdiu in principio crebris inimicitiis et insidiis fatigabant, impedimenta profectui nostro, quæ poterant, obtendentes. Cumque de die in diem eorum contra nos odium ingravesceret, ad hoc usque devenit, ut per operarios suos ante portas claustri facto fossato, exitus nostros angustiores facere molirentur.
20 Et cum, nullo eis in talibus obsistente, huic operi diligenter instarent, venerabilis Erminoldus, ut labores eorum videret, egrediebatur foras, instante jam hora refectionis, pacifice illos atque benigne salutans: et cum lassos fatigatosque videret, tam internæ mentis eorum labori, quam corporis externo sudori compatiens, ad prandendum eos obnixius invitavit, inductosque refecit hilariter et benigne, tantam illis impendens humanitatem, ut magis ex caritatis saginarentur affectu, quam in epulis quæ dabantur. Unde factum est, ut dimissi secum mutuo loquerentur tam Fratrum, qui eos miserant detestantes invidiam et rancorem, quam viri Dei suorumque benignitatem et mansuetudinem 'admirantes. Quid, quæso, qui hæc lecturi estis, quid vobis videtur de isto, cujus filius sit? Nonne illius, cujus Unigenitus in substantia nostrae mortalitatis apparuit, fratresque quos dignatus est adoptare per gratiam, Spiritu eis adoptionis infuso, in quo clamarent: Abba Pater, instruxit, dicens: Diligite inimicos vestros, et benefacite his, qui vos odiunt? Et quid ex hoc consequentur, adjungens: Ut sitis, inquit, filii Patris vestri cælestis, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Nec inefficax fuit opus hic caritatis aut sterile, sed in ipsis, quibus impendebatur, sicut semen cadens in terram bonam, fructum peperit salutarem. Nam consilio inito, regerentes in locum suum terram quam egesserant, abierunt, nihil incommodi nobis ulterius ingerentes. Sic igitur, sic secundum Pauli doctrinam vir Dei vinci volens a malo, vicit in bono malum, inimicum cibans et potans, et per hoc super caput ejus carbones congerens caritatis. Certe videmus hic virum Dei non imparem Eliseo, qui Syros ad se capiendum hostiliter venientes Samariam introductos, amice ne necarentur eripiens, cibo insuper refectos ac potu, ipsos domino suo remisit. Idem finis secutus utrobique. Nam illi terram Israel ultra non addiderunt intrare, et isti molestare deinceps nos cessarunt: nisi quod Syros stupor timorque cohibuit; istos vero devicit benignitas caritatis. a Celebre est hoc S. Emmerammi Ratisponæ monasterium; cui, cum hæc accidere, Abbas præerat Richoldus, ut ex Wiguleo patet.
Liberalitas in pauperes. Miracula
Diximus qua constantia et virtute mundi spreverit dignitates dignitates oblatas, qua illatas injurias patientia tulerit aut devicerit mansuetudine; superest, ut qua indigentibus proximis liberalitate collata sibi a Deo communicaverit, quamque in his contra deficiendi timorem in Domino confidentiam semper habuerit, ostendamus. Curam quidem sollicitam ac provisionem receptionemque peregrinorum ac pauperum, inter virtutes ceteras, quibus claruit homo Dei, quasi spiritus sui sponsam elegerat specialem: propter quod et in exercitii ejus solebat amplexibus singulariter delectari, adeo quod egeni et pauperes ipso jam usu in necessitatibus suis cum omni ad eum securitate, tamquam ad debitorem quemdam accedere præsumebant, et quibus egebant, tamquam a quodam æconomo suo fiducialiter postulare. Noverat etenim, quod exemplo Apostoli, cum esset liber ex omnibus, omnium servum se fecerat indigorum.
22 Deus igitur famulum suum tentare constituens, imo miserationis inolitæ sibi virtutem omnibus declarare, vocavit famem super terram; omne firmamentum panis contrivit in tota Bavaria, ita ut plurimi propter inediam pauperes iterirent. Ad Erminoldum igitur ex more concurritur, reserantur cellaria, promptuaria patefiunt, distribuuntur pauperibus universa. Non enim prius Pater sanctus in erogando defecit, quoad deficeret, unde jam posset aliquid erogare. Exhaustis siquidem omnibus officinis, ipse cæpit egere, qui super egenum et pauperem intellexerat. Venerunt namque ministri, qui dixerunt omnia claustri granaria vacuata, nec jam frumenta ad unicum et prandium Fratribus superesse. Quid ergo vir Dei nunc faciat anxiatus? Recurrat ad horrea? sed vacabant: emat in foro? sed pretium emptionis in cælestes thesauros manus pauperum deportaverant. Ad Deum ergo convertitur, et tamquam factus in agonia prolixius orabat ad eum, qui dat omnibus affluenter. Veri autem adoratoris, adorantis Patrem in spiritu et veritate, oratio erat hujusmodi: Domine per naturam, per gratiam vero Pater, salvifica me ex hac hora. Sed propterea veni in horam hanc tantæ necessitatis, ut Fratrum meorum oculi omnium in te sperent, et tu desillis escam illorum in tempore opportuno, quorum propter te victualia sunt expensa: tu itaque redde quod debes, debes siquidem dantibus, qui dixisti: Date et dabitur vobis. Hujusmodi quidem ad Dominum. Porro ad a B. Georgium Patronum Ecclesiæ secundum simile erat huic quod orabat: Beatissime Martyr, ecce præceptis salutaribus monitus, et divina institutione formatus et jussu, dispersi, dedi pauperibus quæ habebam: qui Deo tibique in hoc loco deserviunt, nec habent jam quod manducent, et si dimisero eos jejunos, et non fuerint saturati, et murmurabunt adversum me: calices, et vestes, et libros, et alia ornamenta distrahere pro victu compellor: tu ergo subveni, tu succurre, tibi enim revelavi causam mean atque necessitatem. Hujusmodi famuli sui clamores Dominus exaudivit, B. Georgii, quem mediatorem elegerat, interventu, nec eum distulit consolari. Nam statim in crastinonobilis quidam et dives, cujus Dominus cor tetigerat, supervenit, et honorans Dominum de sua substantia, Fratrum supplevit inopiam copiose, ita ut novi cujusdam meritis Elisei, pristina fames in Prufingen tamquam in porta Samariæ pelleretur.
23 Adhuc excellentiorem viam ostendendæ sanctitatis ipsius duximus demonstrandam, quibusdam forsitan incredibilem, sed compertam crebra relatione fide dignissimi senioris, qui tanti miraculi testis et conscius fieri meruit et symmista. Die quadam, cum ante januas staret ecclesiæ Pater sanctus, et fores essent clausæ, custode monasterii stante cum illo, cujusdam necessitatis eventu, ecclesiam ipsam servus Dei intrare volebat. Cumque custos propero cursu circuiens, aperire Abbati ecclesiam properaret, invenit eum (mirabile dictu!) quem foris reliquerat, introrsus ante altare sanctæ Crucis intente orantem, in ipso loco ubi nunc ejus venerabile est sepulchrum, januis tamen ecclesiæ non apertis. Cumque custos insolita novitate miraculi staret attonitus, et stupefactus tantæ rei eventum apud se miraretur, surgens oratione completa vir Dei, custodi sub districtæ contestationis interminatione præcepit, ne ante ipsius exitum de hac vita, alicui hominum id quod viderat, revelaret. Quid ergo dicemus ad hæc? nisi quod famulum hunc fidelem in Domino, et Dominum in electo famulo suo laudare, benedicere, et prædicare non desinamus, qui quod in seipso post resurrectionem suam discipulis suis ostendit, ostendit in servo similiter, antequam et a corporeis nexibus solveretur. Nihilominus ista legentes advertant, in quam solidæ humilitatis terra domum mentis suæ vir ille fundaverat, qui omnem flatum favoris humani, ventumque popularis auræ, tanta cautela et studio devitavit. a De S. Georgio agemus xxiii April.
Quidam in ejus necem conspirant.
Ecce jam præcursoris nostri, qui exultavit ut gigas ad currendam viam cælestium mandatorum, passus industrios et veloces, pro tarditate nostra pigris calami gressibus subsequendo prorepsimus, quatumcumque in odore unguentorum ejus admodum delectari, et post eum lætanter currere gestientes: sed ecce, ubi e vestigio Eliam nostrum cum Eliseo consequimur, tristes metas attingimus; jam Baal Pharisim, quod sonat, Virorum divisio, e vicino nos terret, inter fratres dividens et Abbatem, inter pastorem et agnos, inter discipulum et magistrum. Restat vero transitum ejus de hoc mundo ad Patrem, et ejus occasiones tristissimas exequamur; tristes, inquam, non sibi, sed nobis; non sibi, qui semper cupiebat dissolvi et esse cum Christo, sed nobis, quibus in carne utiliter permansisset: propter hoc salus hinc refugit, manus trepidat et terretur, calamus ipse percellitur et formidat. Sed enim velimus nolimus, eundum est: cincti et adstricti necessitate narrandi, ducimur quo nollemus. Ergo quod superest inviti et prosequamur. Quia igitur omnes qui volunt pie in Christo vivere, persecutionem, secundum Apostolum, patiuntur, sanctus Pater iste, quia a via justitiæ flecti non potuit, nec potuit consequenter odia non incidere ministrorum. Non enim potest diem vespertilio non horrere, non potest nec fugere lucem talpa, non potest Solis aspicere noctua claritatem. Denique cum sanctus hic Pater commissi regiminis cura constrictus, sollicite super custodiam suam staret, et vigilias noctis hujus sedulo super gregem suum satageret observare, ut nihil omnino relinqueret incorrectum, quod contra monasticæ religionis fieret instituta, licet tamquam pater spiritualis, vere in spiritu lenitatis corriperet delinquentes; filii tamen Belial, qui cum satan inter Dei filios nùmquam desunt, videntes et invidentes a suis se voluptatibus coerceri, nec sibi licere quæ licere volebant, ærudelibus insectari cæperunt odiis se amantem. In tantumque diatim vesaniæ prorumpebant, quod et captabant in animam justi, sanguinem innocentem condemnantes effundere decreverunt: et jam malitia ingravescente, cultris acutis armati, diem mutuo statuentes, loci opportunitate captata, stabant in insidiis, cum dæmonibus in occultis, ut interficerent innocentem in loco, quem sibi condixerant, quia inibi erat more solito transiturus.
25 At quidam ista scientium Dei famulum præmunivit, ne illo veniret, paratas sibi mortis insidias manifestans. Sed vir justus tamquam leo confidens absque terrore permansit, et tamquam equus gloriæ Domini,, qui eo testante exultat audacter, in occursum pergit armatis, paratus cum Domino, imo pro Domino, et in carcerem et in mortem ire; hæc dicenti sibi respondit: Absit ut paratam impediam tergiversando coronam: vadam potius accepturus palmam, quam Dominus exhibitet triumphalem. Quid, quæso, aliud erat hoc famulo dicere, quam quod Dominus ipse Petro jam dixerat. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? Erat hoc dicere cum Psalmista: Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo, gratias scilicet referens propinanti. Ceterum quia parum est dixisse, nisi facere consequatur; quod dixit et fecit, procedens ad locum ubi mortem fuerat excepturus, si Domino placuisset; ejus exemplo, qui passurus turbæ processit obviam se quærenti.
26 Verum sicut Dominum captivare volentes occurrente ipso conterriti abierunt retrorsum, et corruerunt in terram, donec se ipse capi permisit; sic servum Domini cupientes occidere, cum constantiam viri Dei viderent, irruit super eos formido et pavor in magnitudine brachii Domini, suum tunc pugilem protegentis. Illa igitur vice nemo in eum misit manum, quia nondum venerat hora ejus, quam ille, cujus providentia in sui dispositione non fallitur, in subditorum bonorum adhuc solatium et salutem, et ad cumulatiora famuli sui merita, usque tempus quod voluit, prorogabat.
Vulneratur: obitus sui horam prædicit: pie moritur.
Itaque cum teneret justus, ut ait Job, viam suam, nec justificationem suam, quam cœpit tenere, desereret; nam et semita vitæ suæ quasi lux splendens, juxta Sapientis eloquium, procedendo ad perfectum diem jam creverat; tantæ lucis aspectus filios tenebrarum offendit, gravisque eis erat et ad videndum, qui magis quam lucem tenebras dilexerunt. Proinde cum tempus adesset quo Dominus servum suum decreverat jam in pace dimittere, post pondus diei et æstus, mercedis æternæ denario præmiandum; jam filii pestilentes, ac tanto Patre prorsus indigni, lupaliter vel ut agni degeneres in Pastoris interitum conspirabant.
28 Igitur unus talium campiductor infelix, nomine quidem Aaron, Absalon autem omine, patris persecutor, cum non ut Aaron Pontifex, sed cum esset carnifex anni illius, diabolico exagitatus instinctu, locum ad quem vir Dei venire necesse habebat, diligentius observabat, ligneum vectem utraque manu vibratum, viribus totis insurgens, capiti venientis illisit, tanto annis percutiens sacrum caput, ut ad terram mox servus Domini sterneretur. Eo igitur instrumento mortis et genere, quo frater Domini est occisus, occiditur, ne gloriæ illius extraneus æstimetur aut exors, qui consors est passionis. Quamvis hic, ut ille, non statim obierit, ut in hac potissimum die gloriosius suæ mortis Domino sacrificium immolaret, quo Magi videlicet eidem tria munera mystica obtulerunt. Denique si advertas, eadem dona nostrum Erminoldum intelliges obtulisse, si per aurum, quod inter metalla malleo plus obedit, obedientiam; in myrrha, quæ carnem a corruptione conservat et vermibus, castitatem; in thure, quod uritur et crematur ut fragret, caritatis ardorem, memineris designari, non sua propria, sed communia requirentis.
29 Igitur ut in illam diem, tunc se sacrificaturus, Domino servaretur, ictu vectis accepto tabescens, viribus corporis cœpit repente destitui, jamque ante festum Epiphaniæ lecto decubuit, et in ipsius sacratissimi festi vigilia, fatiscentibus artubus aliquamdiu jacuit nihil loquens. Et post pusillum ad se reversus, et elevatis oculis in discipulos, qui adstabant, hilari eos aspexit intuitu, sed affatu hilariori omnes, qui aderant, jocundavit. Etenim requisitus, ad thronum Dei testatus est se raptum fuisse cælestem, et verba bona et promissa se ibi consolatoria percepisse. Lætatus sum, inquit, in his, quæ dicta sunt mihi, numquam videlicet defuturum divinum obsequium in hoc loco. Addit et sibi librum vitæ ostensum, fratrum nostrorum nomina mortuorum præsentium et futurorum adscripta litteris aureis continentem. Et hoc, ait, vobis signum, ut certum esse noveritis id quod loquor: Cras inter majoris Missæ solemnia cantante choro, Gloria in excelsis Deo, egrediar ex hoc mundo. Erat autem vigilia, sicut diximus, Epiphaniæ: Cavete igitur, inquit, cum signum mei transitus audieritis, ne quis error aut negligentia hujus occasione in divino contingat officio, sed paucis egredientibus a ceteris cum omni devotione sacra Missarum solemnia more solito peragantur.
30 Ut igitur testimonia sua credibilia fierent, et sciremus quia verum est testimonium ejus, sicut dixit, evenit. Nam in sancto Epiphaniarum die, hora qua dixerat, anima illa beata domum corpoream ac terrestrem, non manu factam in cælis acceptura, reliquit, introiens in potentias Domini sub hymno videlicet Angelorum, ut ibi perenniter inter Angelos ipsum Gloria in excelsis concinat et hymnizet. Transiti autem anno Domini MCXXI, septimo vero postquam de Hirsaugia mense Augusto vocatus est, et ad Prufungensem electus Ecclesiam; quarto vero postquam a venerabili a Udalrico Episcopo, rogatub Reverendib Hartwici Ratisponensis Episcopi, ordinatus est solemniter in Abbatem. Quis enim, quæso, non videat, ideo transitum ejus ad eum diem fuisse translatum, qua Dominus sacrificia Magorum accepit, et intercurrentibus annis aliquot, cælos super se baptizatum voluit aperiri, et in Cana aquam convertit in vinum ad nuptias; ut liquido monstraretur, quod die eodem Erminoldus noster domum cælestem introivit in holocaustis; et cæli, qui Regi patuerant, militi et ipso die patere deberent; et quod molestiarum aquæ præsentium inter convivas æthereos in vinum sibi essent æterni gaudii convertendæ? Quis eum præterea purpurata rosaria Martyrum introisse non credat; cum et justitia suæ causas mortis extiterit, propter quam persecutionem passus est occisoris; et in morte servaverit patientiam, nihil durum interminans imprecansque lictori; et cum postremo tantæ conscientiæ fuerit in eo sanctitas, ut moriturum se præsciens et prophetans de divino curaverit magis officio, quam de suis exequiis ordinare.
31 Erminolde ergo Abba Pater, memor esto congregationis tuæ, quam possedisti ab initio isto suæ fundationis, et in quam felicem cursum præsentis stadii consummasti, æternæ gloriæ præmium apprehendens. Ideoque suppliciter exoramus, ut gregem tuum pastor bone non deseras, sed apud beatos cives tuos continua protectione custodias tuas oves, quas primus opilio pascendas a Domino suscepisti, cui est honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen.
a Pataviensis Episcopus, creatus an. MCXII, mortuus an. MCXXIV, vir pius.
b Vigesimus memoratur ab Hundio Ratisponensis Antistes, creatus an. MCV, mortuus in Mart. MCXXVI.
Gloria ejus cælitus ostensa.
Duo tamen miracula annectimus, quæ post ejus obitum contigerunt. Unum quidem, quod uni de nostris, alterum quod alterius cænobii fratri cuidam evenit; ut non solum a suis hic Pater, sed et ab eis qui foris sunt, testimonium habeat sanctitatis: et primum quidem de nostro duximus ordiendum. Erat apud nos Monachus quidam, provectæ quidem ætatis, sed miræ sanctitatis et simplicitatis in vita sua. Hic cum vocandus a Domino, lecto decumbens ad exitum propinquaret, propinquaret, a deputato sibi ministro, si adesset aliquis, inquisivit: erat autem Sabbatum, hora qua sonitu tabulæ ad a mandatum Fratres more solito convocantur. Audiens ergo nullum esse præsentem. Ecce, inquit, video cælos apertos, et beatum Patrem nostrum, venerabilem Erminoldum videlicet, assistentem in maxima gloria coram Deo; quod ut verum esse non dubitetur, in testimonium veritatis, jam spiritum exhalabo. Quo dicto, morte intercedente et sermonem confirmante, quod dixerat, protinus comprobavit.
33 Accedat et alius testis, qui de remotis partibus venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine meritorum venerabilis Erminoldi. Frater quidam ex nostris, quodam vindemiæ tempore missus in Austriam, claustrum, quodb Kotwik dicitur, hospes intravit, hospite quodam alio de claustro dictoc Garsten casualiter cointrante. Igitur hora refectionis cum veniretur ad mensam, hospes hospiti ad vescendum pariter est adjunctus. Et cœna facta cum fabularentur, et secum quærerent de diversis, ut fieri assolet, Garstensis ille a fratre nostro diligentius inquisivit, si aliquando habuissemus Abbatem, cui nomen fuerit Erminoldus: et audito quod sic, et quod insuper apud nos fuerit primus Abbas; ille sic orsus est: Quamvis, inquit, nullam omnino notitiam vel vitæ vel nominis ejus prius habuerim, nuper tamen in veritate comperi, quia non est parvi aut mediocris, sed maximi meriti coram Deo. Nam ex fluxu sanguinis mire vexatus, nimia nuper infirmitate et ægritudine laboravi, adeo ut de vita etiam desperarem. Cumque Sanctorum quam plurium pro evasione periculi postularem auxilia, ex nimia mihi debilitate summus obrepsit. Et ecce rapi ad tribunal Christi me video, et pro culpis et negligentiis meis dura satis animadversione percelli: ubi dum animas plurimas, pro diversitate et exigentia meritorum vel condemnari a judice video, vel salvari; oblatus est ei unus Ordinis S. Benedicti frater, ut videbatur, damnationisque in eum jam jamque debebat ferri sententia: sed retracta est, et remissa clementer, Sancti nescio cujus magni, quem quidem videbam, sed non agnoscebam, obtentu, inter cetera pro damnando taliter allegantis: Licet, ait, Domine, Frater hic vitam suam satis exegerit negligenter, irremuneratum tamen tua pietas non relinquat, quod numquam locum suæ professionis deseruit, nec transgressus est finaliter obedientiæ suæ votum. Sancto ista fiducialiter prosequente, animam rei judex absolvi decrevit, orantis pro ea meritis complacatus. Quem cum optarem scire quis esset, ecce unus adstantium judici, ipsum venerabilem Erminoldum Prufeningensem Abbatem esse, mihi protinus intimavit. Hisque peractis evigilo, mecumque retractans ea quæ videram, statim omnibus quidem omissis, illius potissimum invocare cœpi suffragia; cujus indubitatam expertus fueram sanctitatem. Quod cum per officium Missæ facere decrevissem, sed debilitas vocis obstaret, continuo mihi tantas vires sensi collatas, quod sacris indutus, Missam, quæ de uno Confessore dici consuevit, a fine usque ad finem perfeci. Qua completa pristinæ sanitati sum integraliter restitutus. Hæc frater de Austria rediens, dum nobis sæpius retulisset, superveniens ille Garstensis, cui res ipsa contigerat, sepulchro viri Dei devotissime visitato, Fratris nostri narrationem personaliter confirmavit; qui et ipse in Garsten postmodum factus Abbas, solebat supervenientibus hunc eventum frequentius enarrare.
a Mandatum fieri dicitur, cum fratrum ac hospitum pedes, Christi exemplo, abluamtur: itaque loquitur Missale Romanum in officio Cænæ Domini. Vocatur autem mandatum, quia mandavit Christus pedum lotionem, veluti officium eximiæ caritatis ac submissionis; et quia Antiphonæ quæ tum canuntur, ab hac incipiunt, Mandatum novum. Ita Gavantus Comm. in Rubr. Missalis, part. 4, til. 8. Fit autem illa pedum lotio in Ordine S. Benedicti omni Sabbato, ut patet ex regula 33, quæ est, De septimanariis coquinæ, quæ sic habet: Fratres sibi invicem serviant, et nullus excusetur a coquinæ officio; nisi aut ægritudine, aut in caussa gravis utilitatis quis occupatus fuerit, quia exinde major merces et caritas acquiritur. Et infra: Egressurus de septimana, Sabbato munditias faciat; lintea, cum quibus sibi fratres manus et pedes tergunt, lavet. Pedes vero tam ipse qui egreditur, quam ille qui intraturus est, omnibus lavent. Id vero ita observatur, teste Turrecremata, ut qui exit, lavet; qui intrat, detergat. Cassianus lib. 4, Instit. cap. 19, de monachis Palæstinæ et Mesopotamiæ, exhibentibus invicem hebdomadatim obsequia, idem tradit, eo solum discrimine, quod id faciunt ad vesperam Dominiæ diei: tunc enim qui hebdomada illa ministrarunt, convenientibus in unum fratribus ad concinendos Psalmos, quos quieturi ex more decantant, omnibus in ordine pedes lavant.
b Hundius Gotwicum vocat, traditue ab Udalrico Pataviensi Episcopo, de quo cap. 9, num. 30. Canonicis ejectis monachos Benedictinos isthuc introductos. Situm est ad Danubium fere e regione Cremsii.
c Est Garsten, ut lib. 2, Metropol. scribit Hundius, monasterium supra Anassum in Austria, non procul a Steyra urbe.
Miracula post mortem.
✠